Helena von Zweigbergk

Ren voor je leven

Vertaald uit het Zweeds door Neeltje Wiersma

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Fly för livet, verschenen bij Bokförlaget Semic

Oorspronkelijke tekst © Helena von Zweigbergk, 2006

Published by agreement with Bengt Nordin Agency, Zweden

Nederlandse vertaling © Neeltje Wiersma en De Geus bv, Breda 2009

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Paul Thurlow/Arcangel Images/[image]store

isbn 978 90 445 2996 8

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2009.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Hoofdstuk een

Osmo drukt het pistool tegen mijn hoofd. Hard. Het doet pijn.

‘Maar beweeg je dan, godverdomme’, schreeuwt hij. ‘Beweeg, smerige rotdominee.’

Ik probeer het echt en op een of andere merkwaardige manier verplaats ik me naar voren. Wankelend, aarzelend. Met een hand voor me uit, alsof ik op de tast een weg zoek in het donker. Om de klap op te vangen wanneer ik val. Osmo houdt mijn andere arm stevig vast. In zijn andere hand heeft hij het pistool dat hij tegen mijn hoofd drukt.

Ik wil zeggen dat ik probeer me te bewegen. Open zelfs mijn mond, maar het voelt alsof ik me onder water bevind.

Ik doe wat je maar wilt, dat is wat ik probeer te zeggen. Alles, wat dan ook, als je me maar niet doodt. Als ik maar mag blijven leven. Dood me niet. Alsjeblieft, niet doen. Alsjeblieft, alsjeblieft, alsjeblieft. Ik heb een kind. Begrijp je? Een dochter van nog maar een jaar oud die me nodig heeft. Die ik nodig heb. En er is nog zo veel wat ik wil doen. Alsjeblieft, wat dan ook.

Ik denk natuurlijk ook aan jou, Anders. Maar ik denk vooral aan Kleintje. Je wordt geen moeder om daarna te sterven.

Wat dan ook, als ik maar bij jullie terugkom.

Maar de stem verschuilt zich ergens in mijn lichaam. Ik vind hem niet, kan geen geluid uitbrengen. Ik wankel verder met Osmo, strompel voort. Als ik de blik van Barbro ontmoet, de cipier in het wachthuisje, zijn haar geschokte ogen een groet uit een andere wereld. Ze is er getuige van hoe Osmo me meeneemt het dodenrijk in en ze kan alleen maar toekijken. Met een bleek gezicht waarop de paniek te lezen is.

Kalle heeft ook een wapen. Hij houdt een scherp geslepen steel van een tandenborstel tegen Markus’ hals gedrukt. Een dun streepje bloed stroomt naar beneden. Markus is cipier in de inrichting en net als ik gijzelaar.

Drie mannen willen onder bedreiging de gevangenis uit. Osmo, Kalle en Ronnie. Ze zitten op dezelfde afdeling, de zwaarstbewaakte van de hele gevangenis.

Dit had niet moeten kunnen gebeuren. Pistolen mogen niet naar binnen gesmokkeld kunnen worden.

‘Ik schiet haar dood! Ik schiet de dominee dood, begrepen!’

Het is Osmo die schreeuwt. Osmo, met wie ik een bijzonder en vruchtbaar contact dacht te hebben. Nu dreigt hij me dood te schieten. En hij zou het doen. Als ik hem en de twee andere mannen op een of andere manier ook maar belet te vluchten, schiet hij mij zonder pardon dood. Dat zie ik in zijn ogen. Dat zie ik in Barbro’s ogen: mijn hemel, ze doden haar. Ik zie dat ze dat denkt.

We komen het gebouw uit. De koude februari-avond heeft die troosteloze duisternis die kenmerkend is voor deze tijd van het jaar. Het licht op het terrein is verblindend fel. Uit de monden van de voortvluchtigen komen ademwolkjes. Opnieuw schreeuwen de stemmen die tekeergaan met de levens van mij en Markus als inzet. De stemmen knallen om ons heen als schoten.

‘We schieten haar dood. We doden hem. Nu!’

Ze hebben haast, heel veel haast. Dan doet Markus het. Hij wringt zich uit Kalles greep en geeft hem met zijn elleboog een por in zijn maag, zodat hij loslaat. Het gaat zo snel. De hele tijd. Het gaat zo snel. Het is zo onwerkelijk. Die fractie van een seconde dat je het probeert te bevatten. Osmo schrikt op. Zal hij achter Markus aan gaan, die met een sprong wegrent van de plek?

Nee. Het moet snel gaan. De aarzeling moet verdwijnen en verandert in een nog steviger greep om mijn arm.

‘We nemen haar wel mee’, brult Osmo naar Kalle, die Markus nakijkt met een van razernij vertrokken bleek gezicht.

Osmo buigt naar Kalle toe en nu schreeuwt hij.

‘Shit, laat hem maar! We nemen de dominee wel!’

Kalle staat als aan de grond genageld. Osmo geeft hem een por tegen zijn schouder en Kalle wordt wakker, is er weer bij. Alle drie blijven ze dicht bij me, zodat niemand zal durven te schieten.

Hoelang duurt het voordat de politie er zal zijn? Twintig minuten? De inrichting ligt een aardig eindje buiten het dorp. Ik ben bang voor het moment dat de politie komt. Alsjeblieft politie, kom niet. Kom niet, lieve, beste politie. Dan neemt de kans op een schotenwisseling toe of kunnen er andere gewelddadige dingen gebeuren.

Lief Kleintje. Lieve Anders. Jullie zijn mijn thuis. Waar we ons ook bevinden, samen of ieder voor zich, jullie zijn mijn thuis.

Osmo drukt het pistool zo hard tegen mijn hoofd dat ik gedwongen word gebukt mee te lopen. Ik sleep me voort op mijn werkslippers over het krakende ijs op de grond.

Het is volstrekt onwerkelijk.

Ik herken de vent die achter het stuur zit van de Volvo die voor de poort van de gevangenis staat. Het is Kalles broer die hem eerder in de inrichting heeft bezocht. Hij schreeuwt ook.

‘Naar binnen, stelletje slome lullen! Tempo godverdomme!’

De auto stinkt naar zweet. Ik word door Osmo op de achterbank geduwd. Hij gaat naast me zitten. Kalles broer geeft plankgas voordat Ronnie het voorportier dicht heeft kunnen doen. Hij kukelt er bijna uit als hij het dichttrekt. Iedereen schreeuwt door elkaar heen. Ronnie krijgt een pistool van de man achter het stuur. Ronnie en Osmo richten hun wapens naar achteren. Pas als het licht van de inrichting verdwijnt, komt de eerste opgeluchte reactie.

‘Wat een stel oude wijven!’

Osmo lacht hard, droog en schel. Hij kijkt naar mij. Hij zegt niets, maar glimlacht. Koud en onpeilbaar. Osmo heeft zijn ramen dichtgedraaid. Alleen nog maar kou, geen hart.

‘We zouden die blauwe meenemen. In plaats daarvan ben jij het geworden. Dat was eigenlijk niet de bedoeling, maar we hebben iemand nodig voor het geval we weer onder bedreiging moeten ontsnappen.’

Hij glimlacht weer, maar ik vermoed een verkeerde voorstelling van zaken. Hij doet alsof hij nog steeds de controle heeft. Maar het feit dat ik ben meegenomen en niet Markus, is voldoende voor hem om de grip te verliezen. Dat meen ik te zien in zijn gejaagdheid en verwarring omdat hij stoned is.

Maar mannen van Osmo’s soort zijn gewend om zich niet te laten kennen, geen gezichtsverlies te lijden. Ze zijn het zo gewend dat ze het zelf geloven. En dat is nu precies het gevaarlijke. Ze denken dat ze alles aankunnen, dat ze het aankunnen zo hard mogelijk te zijn. En achteraf praten ze met mij over hun angst voor de dingen die ze hebben gedaan. Maar niet op het moment zelf. Dan is er geen angst en geen berouw. Soms denk ik dat dat hen nu juist aanspoort. Het geweld wordt een ritueel om de angst te overwinnen. Ze nemen hun toevlucht tot het geeft niet wat om hun blokkades te kunnen breken: drugs, drank, pillen, geforceerd fanatisme.

Ik besef hoe goed gepland de ontsnapping is. Het was vlak voor het opsluiten. Het was lawaaiig en roerig. Een van de gedetineerden was bij Markus aan het zeuren. Hij wilde nog iets doen voordat hij in zijn cel werd opgesloten. Plotseling kwam er rook uit de tv-kamer. En dan pas zie ik dat Kalle iets tegen de hals van Markus drukt en de rode streep die langzaam verschijnt. Plotseling voel ik Osmo’s arm om mijn nek en dat koude, harde metaal tegen mijn slaap. Maar ik ben niet degene die ze mee willen hebben. Ze weten dat wanneer mij iets overkomt, dat bij de andere criminelen niet goed zou vallen. Maar met een gekidnapte cipier of een mishandelde cipier of zelfs een dode cipier dwingen ze respect af.

Een gevangengenomen, mishandelde of dode vrouwelijke dominee is niet goed. Het taalgebruik van de gevangenen en hun gedrag onder elkaar zijn wreed, maar ook vol sentiment. Op de momenten dat ze sentimenteel worden, kunnen ze zich ook wreed gedragen.

Osmo beseft dit en dat breekt hem. Daarom verhardt hij. Hij maakt zich sterk. Daarom glimlacht hij. En ik weet dat hij dan, op het moment dat hij zijn grenzen overgaat, het gevaarlijkst is.

We slaan af bij een zijweg. De auto helt over en ik word tegen Kalle aan gegooid, die mij onmiddellijk met zijn schouder hard van zich af duwt. De auto stopt plotseling. De koplampen worden gedoofd en de portieren gaan open. Osmo sist weer dat ik moet bewegen, terwijl hij me hardhandig uit de auto trekt. Ik struikel en beland met beide handen op de grond, op de harde sneeuw. De koude nattigheid verspreidt zich over mijn knieën.

‘Maar sta toch op!’

Hij geeft me een schop in mijn zij. Ik heb me net overeind gehesen op mijn armen en verlies weer mijn evenwicht. Ik kruip verder. Het is zwart om ons heen. Ik kijk omhoog naar de sterrenhemel. De speldeprikken die getuigen van het eeuwige, grote licht boven ons. Mijn zij doet zeer op de plek waar ik geschopt ben, en ik ben misselijk. Osmo staat over me heen gebogen als een dreigend, zwart silhouet.

‘Sta op of ik sla je verrot.’

Zijn stem is kalm en beheerst. Zakelijk. Moeizaam kom ik overeind en ga rechtop staan.

‘We zijn nog niet klaar met je’, zegt Osmo. ‘Je mag nog een tijdje met ons mee. En ik beloof je, bij het minste … Dit gaat ons lukken … nu, begrijp je, zullen we … Deze keer gaat het lukken. Deze keer accepteren we geen gesodemieter. Nu gaan we ervandoor. Zo is dat.’

Ik zie hoe Kalle en Ronnie een dekkleed van een andere auto aftrekken. Kalles broer gaat weer achter het stuur zitten. Hij schreeuwt: ‘Kom nu, stelletje oude wijven.’ Osmo duwt me naar de auto. We rijden verder in de ijskoude auto over een hobbelige bosweg. Ik word heen en weer geslingerd, val beurtelings tegen Osmo en Kalle die aan weerskanten van me zitten. Mijn hoofd schudt heen en weer zodat ik pijn in mijn nek krijg. Na wat een eeuwigheid lijkt, houden we stil. In het felle licht van de koplampen zie ik vaag een schuur. Wanneer het geluid van de motor wegsterft, is het zwart om ons heen. Een paar seconden zitten we doodstil in de auto. Ronnie hoest plotseling en gehaast. Ik schrik op. Mijn voeten zijn steenkoud in de slippers, mijn sokken zijn nat van de sneeuw.

Is dat niet raar, Anders? Ik zit te trillen van angst en denk tegelijkertijd aan mijn koude voeten. Dat ik er intens naar verlang om ze te kunnen opwarmen. Alsof we een skitochtje maken. Alsof we een lange wandeling hebben gemaakt. Het lichaam heeft de situatie niet begrepen, die komt in het referentiekader van het lichaam niet voor. Het lichaam schreeuwt door de schrik om zijn eenvoudige, primaire behoeften. Heb het koud! Doe iets!

Kaj, zoals de broer van Kalle heet, stapt uit de auto en loopt weg, de duisternis in. Hij heeft een zaklantaarn bij zich. Het lichtschijnsel verdwijnt snel. De stilte en de duisternis in de auto zijn drukkend. Osmo moppert iets als ‘Godverdomme, waar is hij verdomme naartoe gegaan, die trage klootzak.’ Kalle draait zich om naar Osmo en zegt tegen hem dat hij zijn bek moet houden. Ik hoor zelf hoe mijn tanden klapperen van de kou en de angst. Osmo én Kalle zijn groot en hebben brede schouders en het is een ontzettend zielig gevoel om tussen hen ingeklemd te zitten.

Ik slik en slik, alsof ik mijn hart naar beneden probeer te drukken, alsof het hart bezig is zich door mijn keel naar buiten te persen. Wat moet ik denken op dit soort momenten? Ik probeer te bidden. Lieve, goede God, niet nu. Nog niet.

Niet nu.

Anders, ik wend me tot de God in wie we allebei geloven. Bid om genade. Respijt. Maar ik word onrustig in mijn bidden. Ik beland bij jou en Kleintje. Met júllie wil ik praten.

Kleintje. Anders. Kleintje. Ik wil niet sterven. Ik wil echt niet sterven. Lieve, goede God, nog niet. Laat me terugkomen bij jullie, Anders en Kleintje.

We zijn vanmorgen in blinde woede uit elkaar gegaan, Anders.

Is dat de laatste tijd niet vrij vaak gebeurd? Die plotselinge donderslagen in de grauwheid van de ochtend. De vermoeidheid die als een mijnenveld op de huid ligt.

Waar ging het eigenlijk om? Iets banaals, zoals meestal. Jij pakte mijn theekopje weg voordat ik ermee klaar was. Zo was het. Een vlug bezoekje aan het toilet, een haastige blik naar iets waar Kleintje mee bezig is. Daarna terug in de keuken en de theekop staat in de afwasmachine. En jij staat daar met het aanrechtdoekje in je hand en wrijft de plek schoon waar ik heb gezeten.

‘Maar ik was nog niet klaar’, bries ik en je kijkt zo gekwetst dat ik je alleen daarom al wil slaan. ‘Er zat eigenlijk niets meer in’, grom je terug en ik denk dat je liegt. Je liegt voor zo’n futiel uitstel, in de hoop dat ik op zal houden chagrijnig te zijn en in plaats daarvan dankbaar ben dat ik een man heb die de boel op orde houdt.

En daar op dat punt begin ik. In mijn gedachten hou ik een lang beschuldigend betoog over jou. Het gaat over die zelfingenomenheid die je over jouw gevoel voor orde hebt in contrast met mijn wat slordige manier van doen. Een opgeblazen martelaar die uit zijn vel springt van deugdzaamheid, dat ben je. En opeens, in mijn gedachten, meen ik dat je in álles wat ik doe mijn slordigheid ziet. Vind je dat ook van mij als dominee? Dat ik niet echt controle heb over de dingen waar ik mee bezig ben? Jij bent mijn voormalige baas en je bent zelf dominee op zo’n … wat moet ik zeggen … degelijke manier. Ik slinger meer, ben onzeker, zoekend. Heb het beroep en het geloof uit een soort wanhoop gekozen. Dat als God niet bestaat, ik er ook niet meer bij wil zijn. Maar jij, je hebt een rijp besluit genomen, jij heb gezocht en je hebt gevonden. Jouw keuze om dominee te worden lijkt een doordachte beroepskeuze te zijn, met zorgvuldig afgewogen voor- en nadelen. Je hebt een veilige domineesrol, ook al heb je zeker gelijk dat ik bevooroordeeld ben als ik het heb over de oude vrouwen met wie je zit te keuvelen.

En als moeder? Vind je dat ik daar ook een beetje slordig in ben? Zeg ik te vaak ja? Sta ik dingen toe alleen omdat ik iets anders niet kan opbrengen?

Je vindt het leuk om voor Kleintje te beslissen. Het geeft je een gevoel van bekwaamheid en dat je alles onder controle hebt. Je zou de zelfvoldaanheid moeten zien die van je afstraalt. Als een vet en glanzend glazuur.

Conflicten hanteren, noem je het op jouw eigen zelfingenomen manier. Op een toon alsof ik het nog nooit heb gedaan.

Dus toen je vanmorgen vroeg of ik niet voor één keer een beetje dankbaarheid kon tonen voor het feit dat je de boel op orde houdt, ontplofte ik. Ik hield een lange tirade over dat ik heus ook wel dingen deed. Ook al wreef ik dan het tafelzeil niet schoon of rende ik niet rond als een of andere schoonmaakjuffrouw.

Toen ging je. Toen smeet je de deur dicht.

Waarom word ik zo gemeen?

Nu doet het pijn. Als ik nu doodga, zul je dat met je meedragen als onze laatste samenzijn.

Ik op kousevoeten gemeen sissend tegen je.

Hoe kan ik mezelf toestaan om zo slordig met je om te springen.

Hoe kan ik zo slordig zijn met de liefde?

Hoofdstuk twee

‘Ik wil niet dood.’

Weet je dat ze lachen als ik dat zeg? Ik zei het zonder er goed over na te denken, het kermde er als het ware uit, een gedachte, zo intens dat ik die niet zonder geluid meer binnen kon houden. Hij kwam er als een zucht uit, als een half gesmoord gepiep. En hij maakt iets los in de mannen die mijn beulen kunnen worden. Ze lachen. Hard en ongelukkig grinniken ze.

‘Dat wil niemand’, zegt Ronnie, en het is de eerste keer dat ik iets anders in zijn stem hoor dan bitse hardheid. Het minachtende snuifgeluid dat hij uit zijn neus perst lijkt een sarcastische droge lach te smoren.

‘Ik heb kinderen …’ vervolg ik. ‘Ik heb een klein meisje.’

‘Daar ben je vast niet uniek in’, sist Ronnie. ‘Vaders en moeders gaan voortdurend dood, had je dat nog niet begrepen? Niemand wil dood. En toch doen ze het.’

‘Nee, niemand wil Magere Hein ontmoeten’, zegt Kalle. ‘Maar jij als dominee …’

Een ruk aan de hendel van het portier onderbreekt wat Kalle nog wilde zeggen. Het licht van Kajs zaklantaarn schijnt op de achterbank en doet pijn aan mijn ogen.

‘Het is klaar’, zegt hij.

Opnieuw duwt Osmo tegen me om aan te geven dat ik de auto uit moet. Ik zak met mijn slippers in het met knerpende sneeuw bedekte gras en ik voel de natte kou optrekken naar mijn voeten. Kaj loopt voorop met zijn zaklantaarn, daarna komen Kalle en Ronnie. En daarachter kom ik, gevolgd door Osmo. Ik kan onmogelijk zien waar ik loop. Mijn steenkoude voeten strompelen voort. Elke keer dat ik struikel, voel ik een hand van Osmo in mijn rug. Een ferme duw. Wat erg dom is omdat ik daardoor mijn evenwicht nog meer verlies.

‘Kun je verdomme nu eens overeind blijven’, zegt Osmo.

Het is niet gemakkelijk. Door de angst en de kou lukt het me nauwelijks om rechtop mee te lopen. Op een bepaald moment, als ik wankel, heb ik zin om het op te geven. Neerzakken in de nattigheid, weigeren weer overeind te komen. Ik probeer me voor te stellen wat ze zouden doen. Osmo zou tegen me schreeuwen. Me schoppen. De gedachte aan de trap alleen al doet me mijn evenwicht hervinden en verder lopen. Het lichtpuntje van de zaklantaarn raakt steeds verder weg en Osmo’s porren zijn ongeduldig.

‘Als je me duwt dan val ik’, zeg ik. En mijn stem is vast.

Osmo antwoordt niet, maar hij geeft me geen porren meer. Daar word ik door gesterkt, dat het me lukt een boodschap over te brengen. Dat ik iets kan veranderen. Mijn benen dragen me weer en ik kan een paar snellere stappen nemen. En wanneer ik toch een beetje struikel, steekt Osmo zijn hand uit om me te helpen.

We komen bij een grote, donkere schuur. Kalle en Kaj helpen elkaar om een paar grote deuren open te krijgen. Ik word de schuur ingeduwd, het blijkt een garage te zijn. Wanneer Kaj wegloopt begrijp ik dat hij daar de auto in zal rijden. Osmo trekt me aan mijn arm naar een tractorband waar geweven vloerkleden overheen liggen.

‘Zitten’, brult hij. Zijn adem wolkt uit zijn mond. ‘Hier zitten en niet bewegen.’

Ik laat me zakken op de tractorband. Die is ijskoud. Ik heb alleen maar een tweedbroek aan, een dunne wollen jumper en de slippers. Die verdomde slippers met doorweekte badstofsokken. Net op deze ochtend heb ik geen andere sokken kunnen vinden dan een paar sportsokken die ik van jou leende, Anders. Witte met daarop in zwarte letters intersport. Ze zijn eigenlijk te groot en rimpelen bij de voeten. Wanneer ik de sokken zie ben ik zo dankbaar dat ik juist die heb aangetrokken, ondanks alles. Die van jou.

Met mijn ene voet probeer ik de slipper aan mijn andere voet uit te doen, af te schuiven, maar mijn voeten zijn zo ijskoud en gevoelloos dat het me niet lukt ze fatsoenlijk te sturen. In plaats daarvan slaag ik erin met een koude, rode hand beide slippers uit te doen en daarna ga ik gehurkt op de band zitten met mijn voeten onder mij. De poging om mijn voeten te warmen met mijn koude vingers, terwijl ik op de koude band zit, is meelijwekkend. Een soort gehuil baant zich een weg door mijn keel naar buiten, een laag kermend geluid. Door de kou moet ik ook zo luid klappertanden dat het geluid uit mijn keel een knarsend geluid van een dier wordt. ‘Hou je bek’, sist Kalle. Hij staat de auto naar binnen te loodsen. ‘Godverdomme, bek dicht.’

Ik probeer het echt. Doe mijn mond dicht en kijk om me heen. De koplampen verlichten het daarbinnen, maar ze worden snel gedoofd en dan zijn de zaklantaarns in de handen van Kalle en Osmo de enige lichtbronnen in de ruimte. Het licht strijkt over het plafond, houdt stil bij mij, bij Kaj. Een dik zwart gordijn hangt voor het raam. In het magere, haastige licht zie ik dat de schuur wordt gebruikt als garage.

Mijn tanden beginnen weer te klapperen. Ik kan het geluid dat uit mijn mond komt niet tegenhouden. Plotseling krijg ik een klap midden op mijn wang. De klap komt zo snel en is zo hard dat ik sterretjes zie. Het duurt een paar seconden voordat ik begrijp wat er gebeurt. Osmo’s gezicht is van onderen verlicht door de zaklantaarn. Verwrongen, woedend.

‘Je werkt iedereen hier op de zenuwen. Dat begrijp je toch wel?’ sist hij. ‘We hebben gewoon … We moeten geconcentreerd zijn, begrijp dat. Dus nu hou je je bek, anders krijg je weer een mep.’

Mijn ene wang klopt na de klap, het bloed wordt naar mijn wang gepompt, die warm wordt. Ik proef bloed. Met mijn tong voel ik aan de binnenkant van mijn lip. Een plek is wat opgezwollen en wanneer ik die even licht aanraak met het puntje van mijn tong, doet het zo’n pijn dat de tranen in mijn ogen springen.

Mishandeld. Het woord duikt op in mijn hoofd. Maalt mij steeds door mijn hoofd sinds ik besef dat ik geslagen ben. Mishandeld. Anders, ik had graag gewild dat ik je dit niet hoefde te vertellen. Ik weet hoe onaangenaam het je zal treffen en ik zal mijn blik afwenden als we elkaar weer zien en je het ter sprake brengt. Iemand heeft me geslagen, zomaar recht op mijn mond, hard en woedend. Beloof me, als ik het overleef, dat je er met geen woord over rept tegen Kleintje.

Je schaamt je als je wordt geslagen. Wat de reden ook is, wat de omstandigheden ook zijn, je schaamt je.

Er zijn dingen die je niet weet over mij, Anders. Ik ben een vrouw met geheimen. Vol ongemakkelijke, pijnlijke gevoelens en gebeurtenissen waar niemand iets van weet. Een van de geheimen is dat ik eerder geslagen ben. Zoiets weet níémand over mij. Alleen hij en ik.

Wanneer ik aan mijn gebarsten lip voel verplaats ik me terug in de tijd. Naar Johannes. Hij had zo’n milde en ongevaarlijke naam. Johannes. Geliefd bij iedereen. De zoon van een arts in Avesta, en mijn vriendje in mijn middelbareschooltijd. Tegenover mijzelf en anderen deed ik achteraf altijd alsof hij nooit anders dan aardig is geweest. Tegenover de mensen die mij toen kenden spreek ik alleen maar over hem als het niet anders kan en in dat geval zo beknopt en neutraal mogelijk.

Heb ik iets gehoord over hoe het tegenwoordig met Johannes gaat?

Nee, zo gaat dat waarschijnlijk, je groeit uit elkaar.

Jullie waren in die tijd onafscheidelijk!

Nog steeds zeg ik niets over wat er is gebeurd. Niemand weet het. Af en toe geloof ik dat mijn vader en moeder het jammer vinden dat het tussen hem en mij niets geworden is. Ik geloof zelfs dat mijn vader een keer zoiets heeft gezegd. We pasten immers zo goed bij elkaar! Als ik eraan denk dat mijn ouders zo denken, overvalt me een ondraaglijk gevoel van eenzaamheid.

Dat zij die mij zo na zouden moeten staan, het zo fout kunnen hebben.

Ze zien waarschijnlijk de eerste tijd met Johannes voor zich. De tijd die ze willen zien. Die piekerende, naar binnen gekeerde tiener die plotseling opbloeide. Die uit haar meisjeskamer werd gelokt, haar landerige lichaam strekte en opkeek van de boeken waar ze anders zo in verdiept was.

Zelf heb ik nooit begrepen waarom hij juist mij koos.

Het was op een dag dat ik van school naar huis liep. Alleen, zoals altijd. Ik was zestien jaar en had geen hartsvriendin of goede vrienden op school. Het was winter, ik gleed uit en viel. Behoorlijk hard eigenlijk. Ik viel met beide knieën op het ijs. Mijn eerste impuls was om me heen te kijken of iemand het had gezien. Mijn knieën deden ongelooflijk pijn en de tranen sprongen in mijn ogen en ik was bang dat ik niet weer overeind kon komen. Toch was de schaamte dat ik was gevallen groter. En op dat moment ontmoette ik Johannes’ blik. Hij stond maar een paar meter van me af en glimlachte.

Nu achteraf denk ik dat ik het toen al door had moeten hebben. Er deugt iets niet aan iemand die glimlacht als jij je net pijn hebt gedaan. Maar toen … Ik was het niet gewend om gezien te worden. Dus toen Johannes, met zijn geamuseerde glimlach, zich naar me toe boog en vroeg of hij me weer overeind kon helpen, voelde het alsof hij me naar boven, naar een menselijk samenzijn kon dragen dat mij eerder niet vergund was geweest.

Hij ondersteunde me de hele weg naar huis. Hij vertelde dat hij negentien jaar was en in de laatste klas van de middelbare school zat. Na de zomer zou hij geneeskunde gaan studeren, net als zijn vader.

Hoeveel weet je en verkies je toch buiten beschouwing te laten? Het meeste, denk ik. Ik weet nog dat ik dacht dat er iets superieurs in zijn gedrag was. In hoe hij wees op de soevereiniteit van zijn familie, vergeleken met die van mij.

Het vage, neerbuigende gedrag, zoals hij over mij en mijn familie praatte. Alsof het vanzelfsprekend was dat ik of mijn familie zich nooit zouden kunnen onderscheiden op een goede en belangrijke manier.

‘Dus hier woon je’, zei hij toen hij bij het rijtjeshuis omhoogkeek, en hij keek net zo geamuseerd als toen hij me hulpeloos op de grond had zien zitten. En ook al was het me niet helemaal duidelijk, ik vermoedde dat het feit dat ik de mindere was hem aantrok.

In contrast met mij werd hij nog meer degene die hij wilde zijn. Zijn superioriteit werd nog openlijker en duidelijker.

Ik ben zowel verdrietig als opgelucht over het feit dat je me nooit meer over Johannes hebt gevraagd, Anders. Je weet dat ik tijdens mijn middelbareschooltijd een vriend had in Avesta. Dat is eigenlijk alles. Weerhoudt jouw jaloezie je ervan om verdere vragen te stellen? Of is mijn inspanning om onverschillig te zijn als hij ter sprake komt zo succesvol?

Wat er met Johannes is gebeurd is zo geheim dat ik het zelf bijna ben vergeten. Wat er is gebeurd is echt, ook al is het nu langgeleden. Mijn gebarsten lip herinnert me eraan.

Hoofdstuk drie

Ik leg mijn armen over mijn hoofd en probeer zo stil mogelijk te zijn. Doe mijn ogen stijf dicht en probeer het te begrijpen. Wat in mij naar boven komt, zwart en stinkend, is zelfverachting. Hier zit ik, ben niet gevlucht zoals Markus. Heb niet geprotesteerd. Zo ben ik. Probeer niet te ontsnappen, niet slim te zijn. Leg mijn armen over mijn hoofd en ben bereid om wat dan ook te accepteren. Als ze me maar niet weer slaan. Als ik maar mag blijven leven. Terugkomen. Ik verweer me niet. Niet tegen Osmo. Toen niet tegen Johannes. Ik ben zo iemand die je kwelt. En daarvoor schaam ik me.

Jij bent lief tegen me, Anders. Ik ben degene die zo nu en dan gemeen tegen je doet. Daarvoor schaam ik me ook. Ik moet proberen mijn plotselinge gemeenheden uit te leggen als ik ooit – hier moet ik snikken – als ik jou ooit weer mag zien. Dat zal moeilijk worden, aangezien ik zelf niet goed begrijp waarom. Maar ik geloof dat het ermee te maken heeft dat ik je af en toe een idioot vind omdat je van me houdt. Soms vind ik je daarom zo bewonderenswaardig. En op andere momenten vind ik dat je een idioot bent. En verder − in mijn beste momenten − vind ik dat het gewoon is zoals het moet zijn. Dat jij en ik heel eenvoudig ‘wij’ moeten zijn, dat ‘wij’ ook samen kunnen creëren in het grootse, warme dagelijkse leven.

Na een tijdje duwt iemand tegen me aan. Ik ben dan bijna verzonken in een droomtoestand. Wanneer ik opkijk staat er een brandende lantaarn op de vloer. Kaj, Kalle en Ronnie zitten ernaast en drinken iets warms uit plastic bekers. Even later ruik ik de koffiegeur. Osmo pakt mijn arm weer beet en trekt me omhoog.

‘Kom, wat drinken.’

Mijn voeten zijn zo stijf dat ik de kracht niet heb om ze weer in mijn slippers te krijgen. Osmo trekt zich er niets van aan. Hij duwt me naar voren zodat ik op kousevoeten verder wankel. Op een plastic tas liggen twee kleffe, langwerpige kaneelbroden en er staat een waterkoker.

‘Strooi er zoveel in als je wilt hebben’, zegt Ronnie en hij reikt me de pot Nescafé aan. Ik probeer de lepel te pakken terwijl ik tegelijkertijd een beker met warm water aanneem. Maar mijn handen beven en het is onmogelijk om überhaupt iets vast te pakken. De beker valt op de grond.

‘Wel godverdomme’, zegt Ronnie die bijna mijn warme water over zijn broekspijp heen krijgt. In plaats daarvan spat het op de grond. Osmo buigt zich naar voren en grist de beker naar zich toe. Hij zorgt voor het water en de oploskoffie.

Kaj haalt een fles sterkedrank tevoorschijn terwijl hij me recht in de ogen kijkt. Hij leunt naar voren en giet een paar druppels in de beker die Osmo voor me klaarmaakt. Osmo grinnikt en brengt de beker naar mijn mond. Kaj blijft me aankijken met een kille blik. Ik durf niets anders te doen dan drinken. Proberen te drinken. Als ik met mijn gebarsten lip de rand van de beker alleen al voel doet het zo’n pijn dat de tranen weer in mijn ogen springen. Ik voel ze over mijn wangen biggelen en in de beker vallen. De sterkedrank prikt op mijn lip en in mijn maag, door de wasem van de hete koffie doe ik mijn ogen dicht. Na drie pijnlijke, grote slokken is het alsof ik langzaam ontwaak uit een geestelijke verlamming. En dan verlang ik terug naar de bevroren verstijving. Nu is het net alsof ik wakker word uit een nachtmerrie en merk dat ik er nog steeds middenin zit.

Het licht van de lantaarn is geel en warm, maar de gezichten die oplichten zijn koud en grijs als oude melk. In de inrichting heb ik de beschouwende rol. Nu is het andersom. Nu beschouwen ze mij. En ze doen dat kil en hard. Met wat sadistisch geamuseerde gezichten. Ze verharden zich. Buiten de gevangenis moeten ze zich aaneensluiten om zichzelf overeind te houden. De tralies van de gevangenis over hun huid heen leggen.

Nog twee slokken. Osmo geeft het niet op.

‘Zo, eentje voor papa. Mond open en doorslikken.’

Een dun straaltje stroomt langs mijn wang, over mijn hals de trui in. Ik hoest. Een slok koffie sproeit over het voorpand van Osmo’s jasje. Iedereen schaterlacht, behalve Osmo.

‘Shit, godverdomme …’

Hij laat me zo haastig los dat ik voorover val, hoewel ik op mijn knieën zit. Het is alsof ik ben vergeten mijn handen te gebruiken. Moeizaam kom ik weer overeind. Veeg mijn neus af aan mijn mouw. Door die warme drank begint mijn neus te lopen. Het gelach ebt weg en het voelt alsof ze naar me kijken en op het vervolg wachten als een soort vermaak.

Ik heb met iedereen gepraat in mijn hoedanigheid als dominee, behalve met Kaj.

Met Kalle heb ik het minst contact gehad. Hij is de bodybuilder en bracht de meeste tijd door in de fitnessruimte waar hij trainde en aan gewichtheffen deed. In de inrichting liep hij meestal rond in een trainingsbroek en een lila Nike-hemdje. Ik probeerde meestal niet te dicht in zijn buurt te komen, aangezien hij naar zweet stonk. Zijn haar is lang, dun en piekerig. Toch lijkt hij er zelf helemaal verrukt van te zijn. Trots zelfs. Hij schudt vaak zijn hoofd om zijn haar als het ware over zijn brede, gespierde schouders uit te schudden. Tot nu toe vond ik dat grote lichaam en die meisjesachtige, truttige manier waarop hij met zijn kapsel omging, er ontroerend uitzien.

Nu, terwijl hij breed en gemeen grijnzend in een dikke legergroene jas zijn plukjes haar zit te draaien, is er niets ontroerends meer aan hem. Kaj, zijn broer, lijkt zo veel op hem dat ik vermoed dat ze een tweeling zijn. Kaj heeft een dikke gouden ring in zijn oor en een gouden tand vrij voor in zijn mond. Naast het gevangenisbleke gezicht van Kalle maakt hij een gebruinde indruk.

Wat heb ik met Kalle gehad? Ja, we hebben een keer met elkaar gesproken. Zijn moeder was gestorven en dezelfde avond dat ik het te horen had gekregen, liep ik langs zijn cel. Ik wilde me niet opdringen, maar wilde laten zien dat ik er was voor het geval dat. Kalle lag al in zijn bed, hoewel de mannen nog niet in hun cel waren opgesloten, en bladerde in een tijdschrift met een halfnaakte spierbundel op het omslag. Het heette iets met ‘Fitness’, dat herinner ik me nog.

‘Hoe is het?’ vroeg ik.

Hij liet het tijdschrift langzaam op zijn schoot zakken. Met zijn ene hand legde hij de blonde, dunne plukjes haar zo dat ze mooi gedrapeerd op het kussen lagen.

‘Omdat mijn moeder is overleden?’ vroeg hij.

Ik gaf geen antwoord, maar glimlachte flauwtjes naar hem. Zijn directheid bracht me een beetje van mijn stuk.

‘Ik overleef’, zei hij kort.

‘Alleen dat?’ vroeg ik.

‘Hierbinnen is het voornamelijk dat’, zei hij. ‘En daarbuiten ook, als je er goed over nadenkt. Maar jij wilt misschien over iets praten?’

Hij glimlachte en ik weet nog dat ik dacht dat zijn ogen zo verdrietig stonden. Er stond in te lezen: kom en help me. Die stevige, getatoeëerde armen. Waren ze mollig of zo dun als een stokje toen ze ooit werden uitgestrekt naar de moeder die nu over een week zou worden begraven?

‘Hoe herinner je je moeder?’

Kalle zuchtte diep en legde zijn armen gekruist over zijn borst. De adelaar op zijn schouders spreidde zijn vleugels.

‘Ze verliet me toen ik zeven jaar oud was’, zei hij. ‘Dat herinner ik me nog heel goed.’

‘Mag ik?’

Ik wees met mijn hoofd naar de aan de muur verankerde stoel in de cel. Hij knikte en keek daarna naar het plafond, alsof hij het zich probeerde te herinneren.

‘Ze zoop, hing de hoer uit, sloeg ons en leerde ons geld te jatten van de vaders en moeders van onze vrienden als we ergens naar binnen mochten. Maar zoals ik al zei, later ontsnapten we aan haar. En nu ben ik aan het overleven.’

Ik zei niets, maar wachtte op een voortzetting. Kalle keek naar het plafond en spande zijn kaken, liet ze als het ware even knappen. Het bleef even stil. Ik wilde hem niet storen. Wachtte op het moment dat hij zijn masker zou laten vallen.

‘Als kind hadden mijn broer en ik dus niemand. Mijn vader was weg en er waren heel veel andere oude mannen die ons een tijdje lastigvielen, voordat ze weer verdwenen. En als je niet op je moeder kunt vertrouwen …’

Weer een stilte. Geruis in mijn oren. Kalle draaide zich naar me toe. Zette zijn hand onder zijn kin.

‘Ach, ik plaag je. Dat had je toch wel begrepen, hè? Ik dacht dat ik maar iets passends moest zeggen. Nee, ze was waarschijnlijk zoals de meeste moeders zijn. Soms een zeur, soms lief en ze viel ons wat lastig, maar godverdomme, dat doen de moeders in de mooie villa’s ook. Nog meer zelfs. Denk ik.’

Kalle ging rechtop zitten en legde zijn haar goed achter zijn schouders. Ik kwam niet verder met hem. Misschien was het waar, het eerste wat hij zei. Dat zijn moeder zoop en de hoer uithing. Dat het helemaal geen grapje was. Hoe dan ook, hij verdedigde zich en ik weet dat ik besloot om later terug te komen.

Dit was twee weken geleden. Nu zitten we in de zwarte garage en ik zie hoe Kalle en zijn broer dicht bij elkaar zitten en dat ze echt heel veel op elkaar lijken. Kajs korte haar is donkerder. Maar hij heeft net zulke brede schouders; ze lijken de interesse voor het bodybuilden te delen. Beiden hebben verschillende tatoeages met de verscheidenheid aan symbolen die normaal is in de inrichting: arenden, wolven, doodskoppen. Ik aarzel altijd om ze te vragen waar ze voor staan. Dat begrijp ik toch wel. Ze zeggen: ik ben gevaarlijk.

Ik kan er niets aan doen dat ik moet huilen. De tranen blijven stromen. Ze stromen gewoon uit me. En ik denk aan Kleintje, aan Kleintje en uiteraard aan jou, Anders. Het is alsof jullie je in een ander leven bevinden. Ik heb een keer een film gezien die zich in een ruimtecapsule afspeelde. Er ging iets mis. De zuurstof raakte op en er waren problemen om terug te komen naar de aarde. En ik herinner me de duizeligheid die ik voelde toen de hoofdpersoon naar de aarde keek. Zo ver weg. Zo ver weg van huis.

Zo voelt het nu ook, hier in de garage.

God, mijn God, help mij hier doorheen.

Ik zie Ronnie grote slokken sterkedrank uit de fles nemen en hoe zijn ogen als het ware brandstof krijgen. Zijn ogen beginnen enthousiast te glinsteren.

‘Ja, godverdomme’, zegt hij. ‘Nu voel je je net een prins?’

Ronnie onderscheidt zich van de anderen doordat hij vrij mager en klein is. Zijn huid is gelig, hij rookt aan één stuk door en heeft de scherpste tong die ik ooit ben tegengekomen. Hij lijkt voortdurend op volle toeren te draaien. Ik weet dat hij een ex-amfetaminegebruiker is, en naar eigen zeggen ermee gestopt is, maar desondanks blijft hij hyper. Of hij gebruikt nog steeds.

Hij is een keer bij me geweest in de inrichting omdat hij moeilijk tot rust kon komen vanwege de gevolgen van een ongeluk waar hij vroeger bij betrokken was geweest. Tijdens een achtervolging door de politie na een overval had de vluchtauto waarin Ronnie zat een tienjarig jongetje op een fiets aangereden. Het jongetje stierf aan zijn verwondingen. Hoewel Ronnie niet achter het stuur had gezeten, had hij ernstige schuldgevoelens.

‘Het laat je niet los’, zei hij tegen mij terwijl hij onder het praten de hele tijd met zijn ene voet op en neer wipte. ‘Dat gaat toch niet? Hoe doe je dat? Wat doe je dan?’

Het was alsof hij een ‘abracadabra’ verwachtte, en dat je het dan kwijt was. Alsof hij hoopte dat ik iets verlossends zou zeggen, iets waardoor hij het los kon laten.

‘Ach, je snapt het wel. Het werd zo stil en ik …’

Toen Ronnie huilde deed hij dat net zo heftig en intens als in alles wat hij deed. Het was alsof hij voortdurend boos was. En door de woede over het lot, de woede over het feit dat het leven hem dwong zich het moment te herinneren dat een tienjarig jongetje stierf terwijl hij zelf op de vlucht was om zijn leven te redden, schoten zijn roodomrande ogen vuur. Het deed hem zinnen roepen als ‘Dit was helemaal niet de bedoeling.’ en ‘Godverdomme, had dat kereltje niet beter kunnen uitkijken. Wat moest hij daar ook op die weg? Had zijn moeder niet zo verstandig kunnen zijn om hem thuis te houden? Moeten kinderen overdag niet naar school?’

Ronnie huilde en liet mij zijn hand vasthouden. Vier keer hebben we elkaar gezien en elke keer verliep het op dezelfde manier. Ronnie vervloekte, hij huilde, schreeuwde en vloekte met een intense felheid. Alsof hij hoopte dat de kracht in zijn uitdrukkingen zijn gevoelens die hem zo kwelden, zou verzachten.

‘Je weet, de gozers met wie je omgaat. Dat soort kerels met wie je gebruikt en knoeit … het is niet altijd zo soepeltjes verlopen, of wat zal ik zeggen. Maar we doen immers mee … we zijn ons ervan bewust. Maar dat kereltje.’

Ronnie liet me veel van zijn innerlijk zien. Zonder voorbehoud. Hij liet mij hem vasthouden. Hij praatte en huilde. Maar hij ontweek me met zijn blik en was altijd een stap van me verwijderd.

‘Maar ontspan je nu’, zegt Ronnie tegen mij met zijn dronken oogjes. ‘Je kent je kerels hier toch. Je weet hoe aardig we diep van binnen zijn.’

Hij lacht. De anderen lachen ook.

Weet je, Anders, dat het voelt alsof ik iets van ze terugkrijg. Dat ze me iets teruggeven omdat ze zich voor mij hebben blootgegeven. Omdat ik de barsten in hun harde, opgepompte mannelijkheid heb gezien. Of ze zien me als een vertegenwoordiger van het gevangeniswezen. Weliswaar het meest humane gezicht ervan. Tegelijkertijd, en dat heb ik zelf gevoeld op de momenten dat ik vond dat een gevangene slecht behandeld werd, kan ik zelf overvallen worden door het gevoel dat ik de marteldokter ben. Dat ik degene ben die erop toeziet dat ze deze geïnstitutionaliseerde wreedheid overleven.

Nee, nu overdrijf ik. Maar je weet wat ik bedoel, Anders. We hebben het er vroeger weleens over gehad. Jij vertelde over jouw eerste tijd als dominee, in de cellen, dat het zo’n onmenselijk harde plek kan zijn. Dat je een deel bent van een bestraffingsysteem waar je kritisch tegenover staat. Dat je met je zogenoemde goedheid een glimlachende vertegenwoordiger van het kwaad wordt.

Osmo reikt me een stinkende poetsdoek aan en eist dat ik mijn tranen droog en mijn neus snuit. Zijn lachende gezicht verhardt plotseling. Ik schud mijn hoofd naar de naar benzine stinkende doek, maar hij reikt hem me weer aan en ziet er meteen dreigend uit. Ik pak hem aan en dep mijn gezicht een beetje, terwijl ik tegelijkertijd mijn adem inhoud. De anderen lachen weer. Is mijn gezicht vuil? Of ziet het er alleen dom uit, ik met de poetsdoek?

Aarzelend geef ik de doek weer aan Osmo die er nog steeds streng en agressief uitziet.

‘Zo ja’, zegt hij lijzig. ‘Nu lijk je weer op een mens …’

Ik haal voorzichtig mijn hand over mijn gezicht. Osmo staart me boos aan. Dan begint hij plotseling ook te schaterlachen.

‘Nee, Ingrid, nu moet je echt ontspannen. Je ziet er erg belabberd uit. Kom op, meid. Beetje vrolijker. We kunnen echt aardige kerels zijn, wanneer we die kant naar voren laten komen.’

Osmo is kaal, heeft een zilveren ringetje in elk oor en een ring door een wenkbrauw. Hij heeft tatoeages in zijn nek, op zijn armen en, dat heb ik in de inrichting gezien, ook op zijn borstkas. Je kunt niet zien wat er staat, maar de letters zien er Oud-Noors uit, dus ik vrees het ergste. Osmo heeft een uiterlijk waardoor mensen in een andere metro gaan zitten of een ander hotdogkraampje kiezen zodra ze hem in het oog krijgen. Dat wil hij. Hij doet erg zijn best om er zo afschrikwekkend mogelijk uit te zien. Ik verdenk hem ervan dat hij zo’n type is dat geld incasseert voor een motorbende. De anderen in de inrichting hadden respect voor hem. Wanneer Osmo iets zei, gebeurde dat. Niemand sprak hem tegen. Behalve Ronnie, als hij de kans kreeg, en vreemd genoeg, wanneer Ronnie schreeuwde en tekeerging pikte Osmo dat. Hoewel hij met zijn linkerhand Ronnie fysiek zou kunnen breken.

Tegelijkertijd had ik eerder, voordat dit gebeurde, durven beweren dat Osmo een van de gedetineerden was met wie ik het beste contact had. Hij dacht veel na. Zo begon hij onze gesprekken ook vaak: ‘Je weet dat ik veel nadenk.’ En hij vond het leuk om situaties te verzinnen, moralistische dilemma’s, die hij en ik samen oplosten. Ze gingen vaak over hetzelfde, ook al waren de omschrijvingen verschillend. Moest je in het leven het slechte of het goede pad kiezen? Osmo beschreef het zo: zwart of wit. En hij hield ervan, weliswaar op een sentimentele manier, maar toch, dat het goede zegevierde.

‘Godverdomme, wat mooi’, zei hij altijd. ‘Ik hou wel van wat je daar zegt. Dat alles niet zo vreselijk hoeft te zijn als iedereen zegt.’

Eigenlijk zou ik zover willen gaan dat ik durf te beweren dat we een soort vriendschap hadden ontwikkeld. Dat we allebei het gesprek op prijs stelden.

Nu vertoont hij geen enkel teken van vertrouwen of een streven naar goedheid. Eerder het tegenovergestelde. Ook zijn ogen glanzen. Osmo heeft een keer verteld dat hij Rohypnol en sterkedrank innam voordat dat hij ‘zaakjes moest opknappen’. ‘Dan word je niet zo’n sloom oud wijf’, zoals hij het uitdrukte. Ik vermoed dat hij zich nu zo heeft voorbereid. Dat ze dat allemaal hebben gedaan. De fles gaat rond. Er worden grote slokken genomen en er wordt luid gelachen. Ronnie veegt zijn mond af met de achterkant van zijn hand en zegt: ‘Zoals ik al zei, net een prins. Verdomde lekker.’

Het voelt alsof ik wondjes in mijn keel heb. Ik doe zo mijn best om niet meer te huilen dat ik amper kan ademhalen. Ik wrijf met mijn hoofd tegen de schouder van mijn trui, eerst rechts, daarna links, om mijn gezicht te drogen.

‘Kan … ik … een … deken … krijgen.’

Mijn woorden zijn niet te horen tussen het bulderende gelach en de stemmen. Ik herhaal het en nu horen ze me wel. Osmo staat op en loopt naar een hoek waar hij iets tevoorschijn trekt. Hij gooit het naar me toe. Dit stinkt ook. Ik zie hoe Ronnie aan zijn sigaretten zuigt en hoe de as ervan rondvliegt. Hoe gemakkelijk vat een deken vlam? Zitten er benzinevlekken op? Hoe gevaarlijk is roken hierbinnen überhaupt?

De deken is koud en ik begin te huiveren en weer te klappertanden als ik die om me heen sla. Ik wacht even op het moment dat de deken net zo warm is als mijn lichaam en zijn warmte verder zal verspreiden. Na een tijdje voelt het beter. Maar mijn voeten zijn nog steeds ijskoud en nat. Ik trek ze onder me, probeer ze in de deken te wikkelen en ze te masseren. En plotseling word ik slaperig. Kan ik mijn ogen niet meer openhouden.

Ik kruip in elkaar tegen de muur en sluit mijn ogen. Denk aan Kleintje, voel haar lijfje zwaar van de slaap tegen me aan.

Anders, kun jij zeggen …

Wil je doorgeven …

Als er iets gebeurt, wil je haar zeggen dat het afgelopen jaar, sinds we haar hebben gekregen, het gelukkigste jaar in mijn leven is geweest. Misschien verbaast je dat, Anders. Vind je dat er heel wat gezeur van mijn kant is geweest.

Ontzettend veel gezeur van mijn kant. Je weet hoe we de laatste tijd bezig zijn geweest. Onze verwarring en vermoeidheid naar elkaar toe hebben gegooid, terwijl we onze glimlach en zachte woorden voor Kleintje hebben bewaard. Zoete woordjes voor Kleintjes lieve roze mondje en bittere chagrijnigheden voor jou. Er zijn momenten geweest dat ik echt niet van je heb gehouden. Dat ik naar je gekeken heb toen je daar in je oude pyjamabroek stond en je pas ontwaakte lichaam stond te krabben en heb gedacht hoe ik toch ook maar een moment in mijn hoofd had kunnen halen dat ik van deze persoon hield.

Maar dat is wel zo. Ik hou wel van je. De woede stroomt uit me en ik hou van je. Weer. En weer. Weet je dat ik de ogen kan sluiten zelfs wanneer ik me zo voel, dat ik de ogen kan sluiten en als een lied herhaal hoe ik zielsveel van je hou en nog steeds halsoverkop verliefd op je kan worden. Waarom heb ik je dat niet verteld?

Sinds de komst van Kleintje is het leven chaotisch geworden, maar ook gelukkig. En misschien lijkt het juist vanwege dat geluk op een chaos. Nooit meer in mijn leven het effen grijze. Dat laat je achter je als je moeder wordt. En ook als je vader wordt, neem ik aan. Plotseling gaat iemands leven je zo ontzettend veel aan. Plotseling speelt alles zo’n grote rol. Kleine zaken worden groot. Misschien meer dan je soms kunt dragen? En je verlangt naar het moment dat het leven zich weer eens onverschillig gedraagt. Onverschillig op een mooie en ontspannen manier.

Maar nu niet meer. In alles wat je doet zit nu ernst. En de angst daarvoor heb je in mijn gezicht gezien.

Kleintje. Zeg haar dat …

Zeg dat zij me pas echt heeft geleerd wat christelijke liefde is. Dat ik omwille van een ander mens, omwille van haar, mijn eigen leven opzijzet. Dat ik dat in feite doe, elke dag, een stap opzij. Steeds maar weer, en weer, en weer.

Al die grote woorden. Al die dingen waarvan ik wil dat ze die meekrijgt. Wanneer ik naast haar lig tot ze in slaap valt, hou ik altijd stille toespraken voor haar. Vertel haar wat belangrijk is. Als een herhalingsoefening voordat ze zo groot is dat ze begrijpt wat ik zeg. Dat ze bestaansrecht heeft hier op aarde. Dat ze altijd moet durven te zijn wie ze is. Dat ze nooit onnodig bang moet zijn.

Vaak gaat het over de soort dingen die ik zelf moeilijk durf. Klein Kleintje. Aan welke verwachtingen moet jij al niet voldoen?

Weet je, Anders, dat ik in mijn gedachten met jou praat, dat wanneer ik geen toespraken hou voor Kleintje, ik in mijn gedachten met jou praat. Langzaam is dat erin geslopen. Jij bent altijd bij me. En nu op dit moment, nu ik ineengedoken onder een koude deken lig, gegijzeld ben door vier zware, gewelddadige criminelen, ben ik daar dankbaar voor, dat ik die gewoonte heb. Voor ik in slaap val zie ik jullie handen voor me, die van jou en die van Kleintje, liggend in die van mij. We zitten aan elkaar vastgeketend. Wat er ook gebeurt en waar we ons ook bevinden, we zitten aan elkaar vastgeketend.

Geheimen die je hebt voor degene met wie je intiem wilt zijn, verbleken niet. Integendeel. Ze hebben een houdbaarheidsdatum. Daarna beginnen ze te stinken. Worden steeds pijnlijker. Nog beladener. Het hoeft niet eens iets van noemenswaardige betekenis te zijn. Het kan een domme onbenulligheid zijn. Iets waar je niet trots op bent. In het begin is het niet vreemd dat je eraan voorbijglijdt. Maar ook geheime onbenulligheden kunnen groot worden, aangezien ze de neiging hebben om ruimte in te nemen waardoor ze afstand scheppen. Plotseling draai je om dingen heen en je kunt niet vertellen waarom.

Het wordt vreemd omdat je niets hebt gezegd. Je kunt je voor iets moeten verantwoorden, alsof het je plicht is om het te vertellen. Het wordt een vertrouwenscrisis. En dan kun je je niet verdedigen door erop te wijzen dat de ander geen vragen heeft gesteld.

Wil je intiem met iemand zijn, dan ben je verplicht de geheimen die plaats innemen en energie kosten te vertellen.

Het geheimhouden van Johannes, wat de relatie met hem met mij heeft gedaan, is steeds zwaarder om te dragen nu ik bij jou ben. Een geheime kreupelheid die steeds meer aan de oppervlakte kwam naarmate we samen verder het pad op gingen. Als ik erover had verteld in het eerste half jaar dat we bij elkaar waren, was het niet vreemd geweest. Dus waarom heb ik dat dan niet gedaan?

Omdat het te pijnlijk is. Omdat ik me schaam. Ik weet dat ík me niet moet schamen. En met dat scherpzinnige inzicht schaam ik me nog meer voor het feit dat ik me schaam. Het is een kluwen dat steeds groter wordt.

We zijn nu vier jaar samen, Anders. Waarvan drie jaar getrouwd. Je zou me aankijken op die ongeruste, beetje verschrikte manier. Maar waarom heb je het niet verteld?

En wanneer je zou inzien dat niemand het weet, zou je naar me kijken alsof er iets ernstig mis was met me.

Dat gevoel gaf Johannes me. Van dat gevoel lag al een zaadje in me, de beleving van in wezen verkeerd te zijn. Johannes pakte het zaadje in, liet het groeien, plantte het, gaf het water, bemestte het. Het zaadje kon zijn hardnekkige onkruid verspreiden. Al het andere verstikken.

De tijd dat het zaadje groeit is verkeerd te interpreteren als een tijd van weldadige warmte en groei. Jou wordt het idee gegeven dat er helemaal niets mis is met je. Integendeel. Je krijgt uitstel van de existentiële twijfel die je al zo lang je je kunt herinneren met je mee hebt gesleept. Er begint iets in je te zwellen, iets wat je opvat als goed. Je bent simpelweg dankbaar dat daar iets wil groeien.

Maar wat je niet bedenkt is hoe afhankelijk je wordt van degene die je water geeft en welke risico’s het met zich meebrengt. Je maakt je breder en neemt ruimte in, terwijl je daarvoor in een hoekje hebt gestaan met je handen over elkaar. Op het moment dat degene die je water geeft een paar stappen terug doet en je kritisch en argwanend onderzoekend opneemt in plaats van vriendelijk bevestigend, dan ben je overgeleverd en weerloos. Dan ben je hopeloos dom. Oh, dacht je dat werkelijk? Wat? Van jezelf?

En jij bent het mikpunt van de spot en de spot wordt je eigen masker.

Maar kijk naar jezelf! Wie denk je dat je bent?

Dat zei Johannes tegen mij.

Denk je dat je op een bepaalde manier bijzonder bent?

En toch was dat wat hij me heel even liet geloven.

De dag dat Johannes met me mee naar huis liep, nadat ik op het ijs was gevallen, zei hij dat er iets bijzonders aan me was. ‘Jij hebt iets heel bijzonders’, zei hij en hij duwde tegelijkertijd mijn muts terug die blijkbaar opzij was geschoven toen ik was uitgegleden, maar die ik nog niet goed had opgezet. Hij duwde hem vrij hard naar beneden terwijl hij dat over dat bijzonder zijn zei. En in mijn binnenste botsten golven van gevoelens met elkaar. De ene golf was de schaamte over de val, over die scheve muts, ons armzalig rijtjeshuis, dat ik degene was die ik was. En de andere grote golf was van waanzinnige blijdschap. Ik was gezien, ik werd bijzonder geacht. Dat bracht me aan het wankelen omdat … omdat … ja, het raakte me gewoon.

Johannes lachte, weer, toen ik bloosde. Hij drukte mijn muts over mijn ogen en grijnsde om mijn roodgevlamde wangen. Ik zag nauwelijks iets, maar voelde mijn hart zo hard slaan dat ik amper kon ademhalen. Voorzichtig duwde ik de muts een beetje omhoog en keek in zijn geamuseerde gezicht.

Ik geloof dat de rangorde tussen ons toen al werd vastgelegd.