Kader Abdolah

De adelaars

Uitgeverij De Geus

breda 2013

© Kader Abdolah 1993

Deze editie © De Geus bv, Breda 2013

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Gilles Santantonio/Éditions de la Martinière

isbn 978 90 445 2998 2

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 1998.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Een onbekende trekvogel

Ik werk in het natuurmuseum. Tijdelijk, om werkervaring op te doen. Je kunt niet gewoon thuis blijven zitten. Ik heb tientallen keren gesolliciteerd. Maar ik ben buitenlander en politiek vluchteling. Buitenlanders zijn bekend in Nederland, maar een politiek vluchteling is een vraagteken. Ik wist dat er geen baantje voor mij was. Je moet blijven zoeken, anders word je gek.

Ik werk met Gerrit. Hij is altijd met vogels bezig. Dode vogels. Hij zet ze op. Hij meet schedels, oogkassen, dijbenen, scheenbenen, snavels, kortom, alles van dode vogels.

Er komen weleens mensen bij de portier die een dode vogel op straat hebben gevonden. De portier roept Gerrit dan naar de balie en ik ga altijd mee. Gerrit kijkt alleen naar de handen van de mensen waar de vogel, met zijn kop naar beneden, in ligt. Hij bergt alle dode vogels in de kelder op. In een oude diepvries. De kelder is heel erg oud, donker en benauwd. Het plafond is te laag. Je moet gebogen lopen, met je hoofd naar beneden. Er zijn verschillende opgezette vogels die aan hun poten aan het plafond opgehangen zijn.

Er is ook een versteende vogel die tegen de muur staat. Hij kijkt altijd met huilende ogen naar mij.

‘Een onbekende vogel’, zegt Gerrit.

Gerrit heeft mij nog nooit recht in de ogen gekeken. Hij weet nog niet wie ik ben en waar ik vandaan kom. Maar ik heb hem in deze korte tijd leren kennen. Ik weet dat hij wacht op een vogel, een zeldzame vogel met groene ogen. Maar tot nu toe heeft hij alleen gewone vogels ontvangen. Gewone vogels die ’s morgens, ’s middags en ’s avonds langs de bewolkte hemel van de stad vliegen.

Ik heb een hekel aan opgezette vogels, maar ik doe altijd met Gerrit mee. Ik moet eigenlijk met hem samenwerken. Er is geen andere plek voor mij. Ik heb veel dingen van hem geleerd. Nu kan ik de kunstogen in de oogkassen monteren en weet ik welke van die glazen ogen passend zijn voor een kraai en welke voor een zeldzame vogel met groene ogen.

Vorige week zondag heb ik aan het eind van de dag een heel grote vogel in de buurt van onze woning gevonden. Nee, niet gevonden, maar ontmoet. Er vloog een rij trekvogels in V-vorm over.

Ik bleef kijken. Ik hou van vogels die van ver komen.

De vogel die vooropvloog had een probleem. Hij kón niet meer. Hij deed zijn best, maar het ging niet. Plotseling viel hij. Kop naar beneden en poten naar boven. Hij viel in een bevroren plas. Ik rende naar hem toe. Moeizaam ademhalend keek hij naar mij, met zijn groene ogen vol tranen. Na een paar laatste stuiptrekkingen ging hij dood. Wat voor soort vogel was het? Waar kwam hij vandaan? Ik wist het niet. Alleen Gerrit zou die dingen weten. Hij moest naar het museum. Ik nam hem mee.

Gerrit deed de diepvries open. Het stonk. De doden lagen door elkaar. Bevroren ogen en veren van vogels. Hij stopte hem erin.

‘Waar heb je hem gevonden?’ vroeg Gerrit.

‘Ik heb hem niet gevonden, maar ontmoet. Gezien.’

‘Waar heb je hem gezien?’

‘In de lucht. In de bevroren hemel boven onze woning.’

‘In de lucht? Was hij niet dood?’

‘Nee. Hij vloog met de andere mee.’

‘Andere? Waar zijn de andere?’

‘Ze vlogen huilend door.’

Gerrit dacht een poosje na.

‘Misschien een afgedwaalde trekvogel’, zei hij toen. ‘Ze trekken altijd naar het zuiden, maar soms, heel soms, met slecht weer, kunnen ze afdwalen. Ik ben er niet zeker van. Ik moet hem prepareren. Er zijn veel te veel dingen die moeten gebeuren.’

Hij prepareerde hem. Ik deed er niet aan mee. Hij mat alles op. Hij las verschillende teksten, maar er was geen enkele bekende aanwijzing in de boeken. Geen foto. Geen naam. Geen adres. Geen familie.

Een paar dagen lagen de botten, de veren en de schedel op het bureau van Gerrit. De vierde dag ruimde hij alles op en deed het in een plastic zak. Hij gaf hem aan mij.

‘Onbekend’, zei Gerrit.

Ik verliet het museum met de plastic zak. Buiten regende het. Er vloog een rij trekvogels over, in V-vorm. Maar er was geen begeleider bij.

maart 1991

Het Amerikaanse bedrijf

Ik ben bang voor niemand, maar wel voor Koos en voor thuis. Thuis zitten zonder werk. Koos is mijn chef, mijn directe chef. Ik heb een tijdelijk baantje gevonden bij een voedselbedrijf. Wij produceren voedsel in glazen potten. Ik werk bij de inspectieafdeling.

Ik ben blij met dit baantje en probeer het koste wat het kost te behouden.

‘Wij zijn een Amerikaans bedrijf,’ zei Koos op de eerste dag, ‘je moet alles netjes doen.’

Ik doe mijn best en ken mijn werk, maar Koos vertrouwt me niet. Ik controleer de productie. Koos controleert mij. Hij is altijd boos op mij en ik weet niet waarom.

‘Waarom heb je zo gek gedaan?’ vraagt hij.

‘Wat heb ik gedaan?’

‘Wakker worden! Vandaag is het de 13de, maar jij hebt de 14de geschreven.’

‘Ik zal het goed doen.’

Ik probeer echt alles goed te doen, maar hij vindt altijd wel een foutje van mij.

‘Waarom ben je te laat?’ vraagt hij.

‘Ik ben op tijd.’

Hij kijkt op zijn horloge.

‘Jij bent twee minuten te laat.’

‘Ik probeer op tijd te komen.’

Ik heb een wekker, maar ik heb er een bij gekocht. Ik wind ze allebei op omdat ik bang ben me te verslapen. Ik probeer steeds een paar minuten vóór hem op mijn werk te zijn.

Koos komt binnen, groet me niet, gaat aan zijn bureau zitten en zet de radio aan. Het nieuws van zeven uur. Het gaat allemaal over de oorlog. Het kan ieder moment gebeuren. Voor de oorlog ben ik ook bang, de Golfoorlog.

Hij begint met het controleren van de werklijsten, eerst de papieren die ik heb ingevuld. Ik controleer ze zelf een paar keer voor hij het doet. Maar ik weet dat hij uiteindelijk toch iets zal vinden. Hij draait zich boos naar mij om.

‘Dat mag niet. Wie ben jij? Een tijdelijke kracht! Je moet goed luisteren, wij zijn een Amerikaans bedrijf. Jij mag geen handtekening onder de papieren zetten.’

‘Ik zal het niet meer doen.’

De radio staat de hele dag aan. Iedereen wacht op een aanval. Een grote Amerikaanse aanval. Hij slaat zijn vuist in zijn hand en lachend zegt hij: ‘Straks een harde klap.’

Er is nog geen oorlog, maar ik ben bang voor wat er zou kunnen gebeuren.

Het is vrijdag, 16 januari. Ik ben bezig het overzicht van de dagtotalen op papier te zetten.

‘Wat denk jij?’ vraagt hij.

Een paar seconden begrijp ik hem niet.

‘Niks!’ zeg ik.

‘Ik bedoel de oorlog’, zegt hij.

Ik kijk naar zijn gele tanden en zeg niks.

‘Hoor je me niet?’ vraagt hij agressief.

‘Ik begrijp die dingen niet’, zeg ik verdedigend.

‘Dom van jou. Wat voor een politiek vluchteling ben jij!’

Ik zeg niks.

‘Wacht maar af, dan zul je het begrijpen!’ zegt hij, zijn vuist bewegend.

Ik sta bij het raam van de werkruimte. Koos komt met zijn grote zwarte Amerikaan en stapt lachend uit.

Hij stormt binnen, loopt rechtstreeks naar de radio en zet hem aan.

Ik heb alles al om zes uur thuis gehoord.

‘Het is oorlog!’ zegt hij, met zijn vuist omhoog. ‘Begrijp je het nu?’

Ik zeg niks.

‘Alle vliegvelden, vliegtuigen van jou bestaan nu niet meer. Jouw kop is nu vernietigd’, zegt hij.

Ik kijk naar buiten. Het regent. Er vallen grote druppels op zijn zwarte Amerikaan.

Koos is nu met de oorlog bezig en heeft geen tijd meer om naar mijn foutjes te zoeken. De radio staat de hele dag aan. Ik ben bang voor die radio.

Het is zeven uur, 19 januari. Hij komt binnen en zet zoals gewoonlijk de radio aan.

‘Saddam heeft iedereen opgeroepen de Amerikaanse eigendommen aan te vallen’, zegt de omroeper.

Koos kijkt eerst naar mij en daarna naar zijn Amerikaan op de parkeerplaats.

Ik doe mijn witte werkjas aan en ga aan het werk.

Nu let Koos op mij. Ik voel zijn priemende blik in mijn rug. Ik durf niet alleen in het magazijn, in de werkruimte of in de kantine te blijven. Ik probeer in zijn buurt te zijn. In zijn buurt voel ik me veilig.

Ik durf niet naar zijn Amerikaan te kijken, maar mijn blik vliegt ernaartoe. Ik ben bang iets verkeerds te doen. Ik ben bang dat er iets valt, dat er iets brandt.

Koos is nu bijna een week met de muren en de ramen bezig. Hij maakt iedere dag opnieuw de ruiten schoon. Met een vochtige doek boent hij alle vlekken, alle handafdrukken op de muren van de werkruimte weg. Alle apparaten zijn nu erg schoon, de radio glimt en zijn zwarte Amerikaan schittert op de parkeerplaats.

‘Morgen mag je thuisblijven’, zegt hij. ‘Er komen een paar Amerikanen. Zij zijn heel belangrijk, ze komen alles inspecteren. Alles.’

Ik zeg niks, ga gewoon naar huis.

Thuis is het ook oorlog. De buren praten over de oorlog. In de supermarkt praat iedereen over de oorlog. Overal is de oorlog en ik voel me niet veilig.

Koos zegt niks, maar ik weet dat de Amerikanen niet zijn gekomen. De radio is uit en glimt niet meer. De regen van gisteravond heeft alle ruiten weer vies gemaakt en de Amerikaan staat als een mismoedige, gewonde vogel op de parkeerplaats.

Het is bijna tien uur en ik ben gewoon aan het werk als de deur opengaat. Er komen vier grote mannen binnen. Vier lange mannen. Koos let niet op.

De grootste man komt naar mij toe.

‘Good morning’, zegt hij.

Koos schrikt wakker.

‘Amerikanen’, schreeuwt hij tegen mij.

De Amerikanen en ik. We staan plotseling tegenover elkaar.

Koos stuurt me met zijn ogen naar buiten, maar ik let er niet op. Hij legt de papieren voor de grote Amerikaan op het bureau. Die bekijkt ze niet. Hij kijkt eerst de werkruimte rond en dan naar mij.

Koos is boos. Erg boos. Met zijn ogen stuurt hij me weer weg, maar ik schenk er geen aandacht aan.

De Amerikaan loopt op de afdeling rond. Er ligt een krant, Het Algemeen Dagblad, op het bureau van Koos. De kop luidt: ‘De grootste Amerikaanse aanval.’

‘What is your judgement about it?’ vraagt de Amerikaan aan mij.

Een paar seconden begrijp ik hem niet. Ik kijk hem aan, eerst naar zijn rood en geel gekleurde das en dan naar zijn rustige en afwachtende ogen.

Ik heb mijn antwoord klaar, maar er rookt iets op de parkeerplaats. Waar rook is, is vuur. Waar vuur is, is een Amerikaan, denk ik.

Iedereen kijkt naar buiten, maar Koos kijkt naar mij.

april 1991