Lars Saabye Christensen

De entertainer

Uit het Noors vertaald door Paula Stevens

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Jubel, verschenen bij J.W. Cappelens Forlag a.s.

Oorspronkelijke tekst © J.W. Cappelens Forlag a.s. 1995

Eerste Nederlandstalige uitgave © Paula Stevens en De Geus BV, Breda 2008

Omslagontwerp Studio Ron van Roon

Omslagillustratie © Richard Hamilton Smith/Corbis

ISBN 978 90 445 3002 5

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2008.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Natuurlijk zal ik nooit die ochtend vergeten, eind juni, toen ik plotseling op rijksweg 19 stond, noordelijker in het land dan ik ooit was geweest. Ik had van veel mensen afscheid genomen, maar niemand gedag gezegd. Ik stond daar tussen zwarte bergen en smalle akkertjes, onder een lage hemel waaruit regen viel, een loodrechte regen die het asfalt geselde. Daar stond ik, in die onbarmhartige regen, met mijn grote koffer en met mijn lange, dunne vingers waar vrouwen zich altijd zo in hebben vastgebeten, ja, mijn handen zitten vol littekens en ze kunnen slecht tegen regen en andere vochtigheid. Daar stond ik dus, op een ochtend in juni, in het jaar van de hersenen, in deze Noord-Noorse verlatenheid, en het enige teken van leven dat ik kon ontdekken waren een paar witte vlekken die zich langs de berghellingen bewogen, eenzame schapen die verdwaald waren, naar ik aannam, of misschien de laatste sneeuw die in de regen smolt en in een beek veranderde. En toen hoorde ik muziek, ik, nota bene, hoorde muziek, die door dit landschap dichterbij kwam. Eerst dacht ik dat het gewoon de wind was die de druppels deed beven, een schouderophalen in de regen, maar het was muziek, en er spraken heftige emoties uit. Ik bleef staan, met mijn koffer, mijn vingers en mijn miserabele oriënteringsvermogen, en om de bocht verscheen een muziekkorps, een compleet muziekkorps, met blauwe uniformen, doorzichtige regenjassen en witte petten. Er marcheerde een muziekkorps door deze bergen, op een ochtend in juni, over rijksweg 19, waar ik stond, zeeziek, verward en nat. En de aanblik van deze eenvoudige uniformen, de smoking van de marsmuziek, gaf me een hevige schok, want had ik niet zelf, als zeer jonge man, een jongetje nog bijna, een soortgelijk kostuum gedragen, met dezelfde reden? Ja, dat had ik, het was nu langgeleden en ik herinnerde het me nauwelijks nog. Ik was verantwoordelijk voor de bekkens in het schoolkorps. Velen denken dat dat een eenvoudige opgave is, iets voor mensen die minder begaafd of amuzikaal zijn. Dat is een misverstand, een jammerlijk misverstand. Een klarinettist kan een valse toon spelen zonder daarop aangekeken te worden. Een trombonist kan een maat overslaan zonder dat hij door de hele stad wordt uitgelachen. Maar als je verkeerd slaat met de bekkens, dan valt dat op. En verkeerd betekent op het verkeerde moment. De bekkens zijn het uurwerk, het ijkpunt van het muziekkorps. Ik heb één keer verkeerd geslagen, op 17 mei, de nationale feestdag, midden op de Karl Johans gate, toen ik plotseling mijn moeder ontdekte die boven op een keukentrapje balanceerde terwijl ze een van haar grote sigaren pafte en met beide armen naar mij zwaaide. Dat werd me te veel. Ja, ik zat er zo naast, minuten ernaast, dat er drie knopen van mijn uniform spatten, rechtstreeks tegen het achterhoofd van een bleekzuchtige fluitist uit Jessenløkken. Het was een van mijn laatste klappen in die context. Daarom keek ik met een zekere weemoed naar dat wonderlijke muziekkorps dat de bocht om kwam. Voorop liep de dirigent, en hij liep achterstevoren, met zijn lange dirigeerstok en zijn maaiende armen duwde hij de regen als het ware opzij. Het was een aangrijpend schouwspel, maar het was ook bizar, al zeg ik het zelf. En toen de dames en heren, jongens en meisjes van het korps mij ontdekten, mij in de regen zagen staan, met open mond wellicht, liep de ‘Variant on an American Hymne’ volkomen in de soep en struikelden ze bijna over elkaars voeten. Ik was waarschijnlijk alleen maar bizar. Aangrijpend zou een te groot woord zijn.

De dirigent was de laatste die me zag, omdat hij achterstevoren liep. Hij probeerde zo goed en zo kwaad als het ging de troepen in het gareel te houden, zoals dat heet, maar slaagde daar niet in. De concentratie en de maat waren zoek. Toen begreep hij dat er iets achter zijn rug gebeurde. Dat is het droeve lot van degenen die ervoor kiezen zo te lopen, achterstevoren: ze zien hun eigen voetsporen, maar zijn nooit in de rug gedekt.

De dirigent liet zijn armen zakken en draaide zich naar mij om. Ik kan niet zeggen dat hij erg blij leek. Maar dat waren we waarschijnlijk geen van allen, diep in ons hart. We waren verfomfaaid. Maar met mijn opvoeding was niets mis. Ik stak mijn hand uit. Die bleef eenzaam hangen, in de regen. Ik voelde de blikken op mij gericht. Ik verstopte mijn vingers achter mijn koffer.

‘Waar is het Hotel?’ vroeg ik.

De dirigent bleef me maar aankijken, schudde het water van zijn schouders, als een bijzonder droevige, of misschien wel kwade hond, in de genadeloze regen van Nordland.

‘Het Hotel’, herhaalde hij, en dit relatief simpele woord leek hem erg veel moeite te kosten. Hij legde de klemtoon nadrukkelijk op de laatste lettergreep.

‘Ja’, zei ik. ‘Ik zoek het Hotel. Zijn er misschien meerdere hotels hier in de buurt?’

De dirigent was ongeveer vijftig jaar. Negenenveertig daarvan waren in zijn wangen opgeslagen. Het waren de grootste wangen die ik ooit had gezien, ze hingen als zware fietstassen aan weerszijden van zijn gezicht. Ik moest hem wel aanstaren, hoewel ik wist dat dat ongepast was.

Hij zei: ‘Er is hier maar één hotel.’

Nu was het zijn beurt om te staren. Hij staarde geruime tijd naar mijn grote koffer. En ik durf te beweren dat het een van de grootste koffers in deze contreien moet zijn geweest. Het was mijn broodwinning.

‘Mooi’, zei ik. ‘Maar ga ik dan de goeie kant op?’

‘Ik heb geen idee welke kant je op gaat, je staat stil.’

Daar had hij absoluut gelijk in, ik stond volkomen stil, op rijksweg 19.

‘Mijn gelaat is naar het noorden gewend’, zei ik.

Nu duurde het een hele poos voordat de dirigent weer iets uitbracht. Het muziekkorps stond in de regen te blauwbekken. Ze maakten wat rare geluiden. Vooral een tuba trilde hevig. Ik wist niet goed wat ik moest zeggen in deze onaangename stilte. Ik was bang om onbeschoft te lijken. Ik was een vreemdeling hier en wist wat dat betekende. Ik koos de gulden middenweg tussen conversatie en zwijgen. Ik glimlachte.

‘Dus jij moet naar het Hotel?’ zei de dirigent ten slotte.

‘Inderdaad. Loop ik fout?’

De dirigent gorgelde wat. Eerst dacht ik dat de regen uit zijn wangen begon te stromen, toen begreep ik dat het iets heel anders was. Hij spoog een enorme rochel, bruin was-ie bijna, op het asfalt, vlak voor mijn voeten, een merkwaardig gebruik, moet ik zeggen.

‘Dáár is het Hotel!’ zei hij, nog verder naar het noorden wijzend.

Daarna hief hij zijn dirigeerstok op, tikte wat tegen de druppels om de tonen te vinden en liep achterstevoren verder, terwijl het korps hem zo goed en zo kwaad als het ging volgde. Ik zag dat iemand zijn bladmuziek verloor. Ik raapte het op. Ja, ik had gelijk, het was de ‘American Hymne’. Nu brak de tubaspeler uit de gelederen en rende naar me toe. Het was een meisje en het is altijd moeilijk om de leeftijd te schatten van een meisje dat in de regen een tuba torst. Ik gokte achttien, ze had in ieder geval belijdenis gedaan. Ze bleef voor me staan, hijgend achter haar instrument. Ze had een rond gezicht en kleine, bijna witte lippen en ik bedacht dat die mond waarschijnlijk beter bij een blokfluit of een triangel zou hebben gepast.

Ik gaf haar de natte bladmuziek.

‘Denk aan de maat’, zei ik.

Ze sloeg haar ogen langzaam neer en bleef even zo staan. Toen rende ze terug naar haar plaats in het korps, ze had een beetje X-benen, ik kon als het ware horen hoe haar knieschijven tegen elkaar klepperden, de castagnetten van de knieën, de muziek der meniscussen. De getergde dirigent hakte een bui los uit de regen en staarde me aan, niet blij, integendeel, zou ik eerder zeggen. En toen liepen ze verder, de volgende bocht om. Weldra was de ‘American Hymne’, met zijn vaart en vrolijkheid, slechts een schorre echo tussen de steile portalen van de bergen.

Ik tilde mijn koffer op, die meer woog dan wellicht goed voor me was. Ik wist dat er in het boek dat ik altijd bij me droeg stond dat de bagage aan het begin van een tocht niet meer dan vijftien kilo mocht wegen en dat dames niet meer dan acht mochten dragen. Maar er stond ook in dat sterke mannen niet klagen, ook al loopt het gewicht op tot twintig kilo. En je hebt zo veel spullen nodig, vooral als je inderhaast opbreekt. Daarom sleepte ik mijn koffer naar het noorden, zonder te simmen en zonder om te kijken. Ik liep de hele dag, en het werd avond. Ik passeerde verlaten huizen met dichtgespijkerde ramen en kale bomen. Ik passeerde schotelantennes, badkuipen en herdenkingstekens. Ik passeerde stokvisrekken, winkels en naakte vlaggenmasten. Uiteindelijk kwam ik bij een brug. En op het moment dat ik het hoogste punt van de overspanning bereikte, hield het plotseling op met regenen. De wolken gleden langzaam opzij en onthulden een grootse hemel, waar ik vandaan kwam hadden ze niet zulke luchten, weids en gebogen, met een kleur blauw die ik nooit eerder had gezien, een melodie van Satie vermengd met kobalt, als je je daar iets bij kunt voorstellen. En toen viel mijn oog op iets anders. Ver weg, maar niet te missen, stond een conservenblik visballen, en dat moest het grootste blik visballen ter wereld zijn, als ik onderweg niet mijn gevoel voor perspectief was kwijtgeraakt. Ik kon zelfs het oude, vertrouwde logo zien, en ik was even verontwaardigd, ik kon het bijna niet aan, het was alsof ik voor de gek gehouden werd en ik had het gevoel dat ik een luid gelach tussen de bergen hoorde opstijgen, ik had het gevoel dat ik het wilde gezang van de verkeerslichten van de stad kon horen. Toen gleed er een schip onder me door en de brug begon te trillen. Ik voelde het tot in mijn vingertoppen. Ik beschouwde het als een teken. Ik liep naar de overkant van de brug en daar stond een bordje dat naar het Hotel wees. Die richting liep ik op. Ik was nat, scheef en hongerig. Maar vol goede moed. Het zal wel de voormalige padvinder in mij zijn geweest die zich nog steeds deed gelden.

2

Ik had mijn doel bereikt.

Ik bleef voor het Hotel staan, een soort adelaarsnest van licht beton met rode letters en neproeden in de ramen. Maar als het binnen gezellig was, hoorde je mij niet klagen. Verder bestond het plaatsje, voorzover ik kon zien, uit een achthoekige kerk, een kerkhof, een postkantoor en een zebrapad. Ik haalde een witte kam door mijn haar, sloeg het water van mijn schouders en knieën, haalde diep adem en zeulde mijn koffer de receptie binnen.

Ze stond achter de receptie en heette Sara, dat kon ik met het blote oog zien. Ze droeg namelijk een naambordje vlak boven haar linkerborst, die een bijzonder knellend plekje had gevonden achter een lichtrood mantelpakje met het embleem van het Hotel erop, een soort aalscholver die zijn vleugels uitsloeg. Ze boog zich meteen naar me toe en was tweeëntwintig jaar.

‘Zo, ben jij even nat’, zei ze.

‘Maar ik hoop dat ik mijn schaapjes op het droge heb’, zei ik.

Sara lachte. We zaten meteen op dezelfde golflengte.

‘Ben jij de man op wie we hebben gewacht?’ vroeg ze.

‘Misschien. Ik heet Jonatan Grep.’

‘Dan ben je het echt. Op wie we hebben gewacht.’

Ik werd ontzettend blij. Het was tamelijk lang geleden dat iemand op mij gewacht had. Ik was bijna vergeten hoe dat voelde, verwacht te worden en een dergelijke ontvangst te krijgen.

‘Dank je wel’, zei ik. ‘Dank je wel. Waar moet ik nu naartoe, Sara?’

‘Ik heet Solveig’, zei Sara.

Ik moest me verder vooroverbuigen.

‘Hier staat toch echt Sara’, zei ik en ik knikte naar haar linkerborst.

Ze was even van haar apropos, haakte het naamplaatje los, haalde een ander uit een lade en speldde dat op. Ik was verbijsterd, moet ik zeggen. Nu stond er Solveig.

‘Sara is de andere receptioniste’, fluisterde Solveig.

Ze keek snel om zich heen en over haar schouder, alsof ze bang was op heterdaad betrapt te worden.

‘Merkwaardig’, zei ik alleen maar.

‘Het Hotel kan maar één uniform betalen’, ging ze verder, nog steeds fluisterend. ‘Ik was vergeten van naam te veranderen.’

‘Wat vervelend. Maar jullie krijgen wel allebei loon?’

‘Min of meer.’

‘Ja, het lijkt hier wat stilletjes’, zei ik.

‘De enige gasten zijn een Duits echtpaar met een kapotte camper.’

Ik wil zover gaan te stellen dat deze inlichtingen mij sterk verontrustten, ze betekenden een forse streep door de rekening. Ik had tenslotte een lange reis gemaakt om hier te komen. Ik haalde de brief tevoorschijn die bevestigde dat ik een overeenkomst met dit Hotel had en dat me kost en inwoning en loon waren toegezegd. De brief was ondertekend door Alfons Abelsen.

‘Waar kan ik Alfons Abelsen vinden?’ vroeg ik.

Solveig wees naar een deur naast de balie.

‘Daar. Sst.’

Ik luisterde. Ik hoorde iets over de vloer rollen, daarna een paar voetstappen en tussendoor een paar vloeken die zelfs mijn moeder achter haar sigaar zouden hebben doen blozen, en zij bloost niet gauw. Ze is een van de oudste moeders ter wereld en laat zich niet van haar stuk brengen, zoals dat heet. We hebben de krant gehaald toen ik geboren werd. Ik ving woorden op als ‘paardenlul’, ‘vetotter’ en ‘robbenpik’. Solveig pakte mijn hand en ze hield hem zo lang vast dat ik begreep dat deze simpele handeling, deze alledaagse aanraking niet alleen was bedoeld als troost en aansporing in een moeilijk moment, maar ook een stille invitatie was tot haar diepste gedachten. Dat kwam door die vingers van mij. Daardoor had ik nooit rust.

‘Succes, Jonatan’, fluisterde ze. ‘Succes.’

Ik sleepte mijn koffer naar de deur, klopte aan en wachtte tot ik voor de derde keer ‘paardenlul’ had gehoord.

Toen stapte ik naar binnen.

Daar trof ik een wonderlijk, ja bijna schokkend tafereel aan. Maar aan de andere kant, ik was hier een vreemdeling, net aangekomen, en moest ik, ik nota bene, me zo zonder meer een oordeel over anderen aanmatigen? Misschien was wat ik zag wel normaal in deze contreien? Ik bedoel, als Solveig, of voor mijn part Sara, ja zelfs allebei, bijvoorbeeld op een zomerdag het Vigelandpark in Oslo bezochten en ze daar nietsvermoedend mijn moeder oudbakken sukadebroodjes van de banketbakker aan de eendjes zagen voeren, terwijl ze onder mijn vaders zwarte herenparaplu op haar eeuwige sigaar stond te paffen, dan zouden zij toch ook raar opgekeken hebben? Misschien maar heel eventjes, maar raar opgekeken hadden ze. We hebben allemaal zo onze gewoonten, op verschillende gebieden, en daar moeten we mee leren leven, hoe moeilijk dat soms ook is. Hoe het ook zij, midden in de kamer stond een man, Alfons Abelsen naar ik aannam. Hij was lang en mager, hij droeg een krap groen pak, op zijn hoofd stond een schipperspet met glimmende klep en hij liep rond in een paar enorme lieslaarzen met omslag en reflecterende bies. Dat was op zich niet het opzienbarendste. We bevonden ons tenslotte in barre streken. Wat mij ongewoon voorkwam, was dat hij een golfclub vasthield, die hij met een langzame, bijna elegante beweging naar een kleine bal bracht, die hij gelukkig trof, en de bal rolde over de vloer, recht in de bek van een enorme kabeljauwkop die vlak naast me lag. Nu glimlachte hij en hij kwam naar ons toe, als ik het zo mag formuleren, stak zijn hele hand in de vissenbek, haalde de bal eruit, richtte zich op en keek op mij neer.

‘Golf’, zei hij. ‘Wat weet jij van golf?’

Ik moet toegeven dat hij me daar nogal mee overviel.

‘Een heleboel kleine gaatjes in de grond’, zei ik.

‘Áchttien gaten, imbeciel!’ riep hij. ‘En wat heb ik? Een kabeljauwkop in mijn kantoor!’

‘Ik heb veel over minigolf gehoord’, zei ik. ‘Dat is erg populair in het zuiden.’

Alfons Abelsen luisterde al niet meer. Hij haalde zijn schouders op, stampte om zijn bureau heen en ging zitten. Hij bleef maar met de golfclub zwaaien, dat leidde erg af. Ik bleef tussen mijn koffer en de kabeljauwkop in staan.

‘En jij bent?’

‘Mijn naam is Jonatan Grep. En ik sta tot uw dienst.’

‘En ik ben Alfons Abelsen. Ik run dit rothotel. Hoe heb je ons gevonden?’

‘Ik ben getipt’, zei ik. ‘Door een collega.’

Alfons Abelsen lachte smakelijk.

‘Jij kunt het mooi brengen! En waar heb je zoal gewerkt, idioot?’

Ik dacht na. Hier had ik me op voorbereid.

‘Veel in Halden.’

‘Halden? Halden kan mijn rug op!’

‘De eerste etage’, zei ik.

‘De eerste etage?’

Alfons Abelsen boog zich voorover en kneep één oog dicht.

‘De Eerste Etage, in Hotel Continental? Het beroemdste restaurant van Oslo?!’

‘De eerste etage van Steen & Strøm, het warenhuis’, zei ik. ‘Bodega en ondergoed.’

‘Ging de verkoop omhoog?’

‘Er deden lange tijd geruchten de ronde over een verhoogde slipjesomzet.’

Alfons Abelsen keek weer normaal uit zijn ogen. Ik zei niets over mijn vele concerten in de bejaardentehuizen van Oslo en omgeving en over de vrolijke tijd met Hartvig en Willy Slependen. Dat leek me niet helemaal op zijn plaats.

De man die dit hotel bezat richtte zijn golfclub op me.

‘Laat eens zien wat je kunt’, zei hij.

‘Natuurlijk.’

Ik deed mijn koffer open, die schoon ondergoed, een toilettas, naaidoosje, extra schoenveters, een zwart pak, een kleine spade, het onontbeerlijke boek Op pad met de tent en een synthesizer bevatte. Die legde ik op de armleuningen van de dichtstbijzijnde stoel, stak de stekker in het stopcontact en drukte op play.

‘Wat wil je horen?’ vroeg ik. ‘Ik heb rumba’s, samba’s, tango’s en walsen, in alle soorten en maten.’

Alfons Abelsen gaapte hartgrondig.

‘Speel dat liedje maar dat die knakker uit Trondheim heeft geschreven en dat de Vikingen ook zingen.’

Hij wilde me duidelijk op de proef stellen.

‘Ik had gedacht te beginnen met een stukje Elvis’, zei ik. ‘“Return to sender”. Daar heb ik erg goeie ervaringen mee.’

‘In het warenhuis?’

‘Onder andere. Het was ook heel populair in Pers Pizza in Minnesund.’

Alfons Abelsen richtte zijn golfclub weer op me, en dat was nog steeds even onaangenaam.

‘Doe wat ik zeg’, zei hij. ‘Of hoepel op.’

‘Alleen als jij meeneuriet.’

Hij keek heel even verbaasd. Maar toen begon hij godbetert te neuriën, en aan een valsere melodiebehandeling was ik nog nooit blootgesteld, en ik heb mijn moeder elke kerstavond ‘Stille Nacht’ horen zingen. Alfons Abelsen neuriede, het klonk verschrikkelijk, en de enige die het niet hoorde was Alfons Abelsen zelf, die bijna gelukkig zat te wezen. Zelfs de kabeljauwkop begon zich in de richting van de deur te bewegen. En zo worstelde ik me door ‘Licht en warmte’ heen, mijn oren verwelkten bijna en toen we eindelijk klaar waren, was hij nog niet overtuigd.

Voor de derde keer sinds mijn komst werd ik bedreigd met een golfclub. Dat begon me op mijn zenuwen te werken.

‘De “Vogeltjesdans”’, zei Alfons Abelsen.

‘Is dat liedje niet een beetje oud?’

‘Oud? Dat moet voor jou geen donder uitmaken! Als ik je vraag het volkslied te spelen met een vinger in je neus, dan spéél je het volkslied met een vinger in je neus. Begrepen?’

‘Ik begrijp het. Wil je dat ik dat nu meteen doe?’

‘Ik wil de “Vogeltjesdans” horen! En dat watje Elvis is trouwens ouder dan de “Vogeltjesdans”!’

Ik speelde de ‘Vogeltjesdans’. Het komt wel voor, op zeldzame en intense momenten, dat ik mezelf bijna overtref, ja, dat ik mijn beperkingen en kleingeestigheid ontstijg en als het ware deelneem aan een groter geheel, meteoor en zandkorrel tegelijk ben, boomkruin en wind. Ik heb dat ook weleens gevoeld tijdens het samenzijn met bepaalde vrouwen. Nu gebeurde het tijdens de ‘Vogeltjesdans’. Zelfs de kabeljauwkop kwam terug. Ik was bijna uitgeput toen ik de laatste noot aansloeg.

Alfons Abelsen klapwiekte wat met zijn ellebogen en schreef iets op een stukje papier.

‘Laten we in eerste instantie een maand zeggen. En het is jouw taak om zo veel mogelijk mensen naar het restaurant te lokken en ze krankzinnig veel bier te laten bestellen. Gesnopen, Jonatan Grep?’

‘Het begint te dagen’, zei ik.

‘Vorig jaar hadden we hier een Zweeds duo. Afrodite. Die bakten er niks van. Ik heb ze eigenhandig de grens over gejaagd.’

‘Afrodite? Die ken ik helaas niet.’

‘Daar mag je verdomde blij om zijn. En met de Kerst hadden we een Bulgaars orkest van vijf man. En wat denk je dat er gebeurde? De mensen dansten de hele tijd. Ze hadden geen tijd om ook maar één pilsje te bestellen!’

‘Pauzeren is een kunst’, zei ik.

Alfons Abelsen schoof het papiertje over het bureau.

‘Je kunt morgenochtend je pak ophalen bij Pauze Olsen. Fooien geef je aan mij. En trek de bek van die kabeljauw open voor je gaat.’

3

Ik kreeg een eenvoudige eenpersoonskamer op de eerste verdieping van de zijvleugel en kon niet slapen. Dat heb ik altijd als ik ergens voor het eerst slaap. Zo ging het ook bij de padvinders. Ik lag in het bos sterren, mieren en dennennaalden te tellen tot mijn ogen opgezwollen waren, en de volgende dag was ik niets waard, ik was nauwelijks in staat om oude dametjes die vastzaten in moerassen of onder boomwortels te helpen en ik schopte het zelfs na mijn twaalfde nooit verder dan gewoon welpje. En toen een hopman, met zijn halsdoekje keurig om zijn nek, maar met openstaand overhemd op een donkere nacht in het bos naast me bij het kampvuur kwam zitten en langzaam mijn vingers streelde en me ‘kabouter’ noemde, sloot ik mijn padvinderscarrière onmiddellijk af en meldde me aan voor het schoolmuziekkorps. Dat sliep in ieder geval niet ’s nachts buiten. Ik kon ook niet slapen als mijn vader besloot dat we op vakantie gingen. Ik lag klaarwakker in de grote tent die hij speciaal had laten naaien, in de kleuren van de Noorse vlag, terwijl mijn moeder buiten in het maanlicht haar sigaren zat te roken en misschien aan mijn vader dacht, die nooit zin had om met ons mee te gaan en die waarschijnlijk in Hotel Bristol achter een stevige borrel zat en zich niet druk hoefde te maken over horzels. Slapeloosheid vreet je van binnenuit op, holt je uit, de zwarte termieten doen hun werk, en je loopt gewichtloos de dagen door zonder aan iets anders te kunnen denken dan slapen, meer slapen, altijd slapen. Het is een langzame manier van sterven. Daarom ga ik zelden op reis. Maar nu had ik dat toch gedaan. Ik was vertrokken. Sommigen zouden het misschien een vlucht willen noemen. Ik lag wakker in deze eenvoudige eenpersoonskamer waar het nooit helemaal donker werd. Er hing een kalender aan de muur, die achter liep; hij gaf nog steeds maart aan. In de hoek stond een kapstok. Op tafel lag een aalscholver, op het punt van opstijgen. Ik dacht aan de ‘Vogeltjesdans’. Ik dacht aan het pak dat ik moest ophalen bij Pauze Olsen. Ik dacht aan het verhaal dat we allemaal hardop moesten voorlezen als de welpjes bijeenkwamen, Padvinders op Spitsbergen, van de beroemde schrijver Peder Flint, over de verkenners van de Hertenpatrouille uit Oslo die in die ijswoestijn boeven vingen en levens redden en die altijd zeiden als ze heimwee hadden: ‘Moeder is het beste wat er in deze wereld ooit geschapen is!’ Er kwam ook een zeeman uit Noord-Noorwegen in voor die Melkisedel Zæbuloniussen heette, en dat maakte mijn eigen naam in mijn ogen zo minnetjes; hij verschrompelde, kromp ineen tot een komma, ik was een komma in de grote duisternis rond het kampvuur. Ik dacht aan het muziekkorps, dat misschien wel verdwaald was tussen de bergen en dat nu de trompetten als noodraketten moest gebruiken. Ik dacht aan Alfons Abelsen en zijn kabeljauwkop. Met andere woorden, ik kon niet slapen. En om me heen was alles stil, een geluidloos hotel, nog geen gerinkel van sleutels, geen gekraak van bedden of een laatste koude adem van de ijsblokjesmachine. Voor hetzelfde geld waren we al dood. Misschien hoorde ik een vrachtwagen voorbijglijden over rijksweg 19, langs de E10, op weg naar het noorden of het zuiden, maar dat viel me niet op. Misschien voelde ik het kielzog van een schip aan mijn oogleden trekken. En ik dacht: wat hebben ze als lading? Wat vervoeren ze? Vis? Meubels? Vluchtelingen? Ik dacht aan mijn eigen leven, dat het af en toe vermoeiend is om vol te houden en wanneer krijg je eigenlijk betaald voor de moeite? Wanneer wordt de rekening vereffend? In de hemel soms? In dat geval moet God een gierige boekhouder zijn. Dat bedoel ik nou, slapeloosheid doet rare dingen met je hoofd, zorgt ervoor dat je aan hopeloze dingen denkt, aan de eeuwigheid en krasloten, vallende sterren, herenparaplu’s en pseudoniemen. Maar aan vrouwen dacht ik niet. Dat is te vermoeiend. Ik dacht niet aan Solveigs linkerborst, waar eerst ‘Sara’ had gestaan. Daar dacht ik überhaupt niet aan. Alle toeristen brandden vroeg of laat hun vingers, stond er in het boek dat ik altijd bij me had. Ik probeerde piano’s te tellen. Daarna telde ik de toetsen. Dat hielp niet. Ik stond op, liep naar het raam en keek naar buiten. Het was negen over drie en het was licht buiten, niet van dat verblindende, ongeduldige licht, maar rustig, talmend licht dat als het ware voorbij lijkt te drijven en tegelijkertijd stilstaat. Dit was de Noord-Noorse nacht, dit was het geheime licht, de omgekeerde duisternis, het averechtse etmaal. Ik was ontroerd. Ik kon het plein zien, waar twee lage auto’s, Opels misschien, naar elkaar toe gleden, als logge, verlegen dieren: de chauffeurs draaiden hun raampjes omlaag en praatten met elkaar, ik weet niet waarover, misschien over God, misschien over zijn schepselen, misschien over winterbanden en vrouwen, of misschien hadden ze het zelfs wel over de nieuwe dansmusicus die net was aangekomen, terwijl de sigarettenrook stilletjes opsteeg, als een geheime taal. En toen waren ze weg, ze verbrandden wat rubber en verdwenen elk in een andere richting. Gaat het niet altijd zo? We komen elkaar tegen, toevallig, we draaien onze raampjes omlaag, zeggen wat er gezegd moet worden en dan is het voorbij. Is het niet zo? We moeten altijd nog iets doen, ergens anders, en uiteindelijk liggen we daar en weten we nauwelijks of we ook maar iets bereikt hebben. Ja, ja. Zo is het. Achter het plein en de snackbar lag de zeestraat. Die glinsterde van de haring, beeldde ik me in, en de haring moest de maan van deze nacht zijn, versplinterd in de val langs de bergwanden die bijna licht leken te geven in de schaduw van de middernachtzon na een lange regendag. Maar toen zag ik iets anders, en dit moet ik zo nauwkeurig mogelijk vertellen. Over de brug, dezelfde brug als ik was overgestoken, kwam het muziekkorps aangelopen. Ik kon niet horen wat ze speelden, maar ik zag hen, de instrumenten, handen, gezichten en de doorzichtige regenjassen die ze nog steeds droegen, ook al was het nu droog. En de dirigent liep nog steeds achterstevoren. Ik was al slapeloos en ontroerd. Nu raakte ik geheel van streek. Ik was met andere woorden in de war en eenzaam. Ik deed het raam open en hoorde ‘American Hymne’ door deze merkwaardige nacht stromen, en als ik een hoed had gehad, dan zou ik ermee gezwaaid hebben en hem misschien uit puur enthousiasme in de lucht hebben gegooid. Toen kon ik het korps niet meer zien. Ik deed het raam dicht en op dat moment werd er aan de deur geklopt. Ik liep er op mijn tenen naartoe, erg onrustig, luisterde, legde mijn oor tegen de deur en fluisterde: ‘Wie is daar?’

‘Sara. Van de receptie.’

‘Weet je zeker dat je niet Solveig bent?’

‘Solveig heeft geen dienst meer. Ik ben Sara.’

Ik kon niets anders doen dan de deur openen. Sara kwam binnen. Ze had warme melk bij zich en een groot, bruingevlekt ei. Ze zette het blad op het nachtkastje en keek me aan.

‘Solveig vertelde dat je gekomen was’, zei ze zachtjes.

Ik stond nog steeds bij de deur, met mijn handen op mijn rug. Het juiste naambordje hing op haar borst. Maar waar het uniform te strak rond Solveigs vormen zat, zat het ruim rond Sara’s magere, platte lichaam. Het zag er bijna uit alsof ze in een lichtrode bungalowtent stond en ze de rits maar een klein stukje open had weten te krijgen. Ik had met haar te doen.

‘Ik nam aan dat je niet kon slapen’, fluisterde Sara.

Er was een engel mijn kamer binnen gekomen, een engel in te ruime kleren.

‘De meesten kunnen de eerste nachten niet slapen’, lachte ze zachtjes.

‘En de Bulgaren dan?’

‘Die deden niks anders dan spelen en drinken.’

‘Oeps. En de Zweden? Afrodite?’

Sara sloeg haar ogen neer.

‘De zanger probeerde de dochter van de directeur te versieren.’

‘De dochter van Alfons Abelsen? Hoe liep dat af?’

‘Slecht. Hij moest naar het ziekenhuis van Kiruna en kreeg twaalf hechtingen.’

‘Nu kan ik sowieso niet meer slapen. Je hebt het toch niet over Solveig, Sara?’

Ze lachte weer en schudde haar hoofd.

‘Meeuweneieren doen wonderen. Het heeft negentien minuten gekookt.’

‘Dank je wel’, zei ik.

Sara bleef bij het raam staan. Ik ging op het bed zitten, nam een slok melk en voelde het dunne witte velletje aan mijn lippen plakken, als wit spinrag. Daarna sneed ik het ei in tweeën en de dooier stroomde eruit, de dooier ontplofte, mijn vingers werden geel en plakkerig. Ik stak ze in mijn mond en likte ze schoon.

Sara keek me zwijgend aan.

‘Alfons Abelsen maakt een beetje een vreemde indruk’, zei ik.

‘Hij wil een golfbaan achter de campinghutten aanleggen.’

Ze keek abrupt een andere kant op.

‘Niet zeggen dat ik dat gezegd heb’, fluisterde ze.

‘Tuurlijk niet. Maar wat let hem? Die kabeljauwkop in zijn kantoor zag er wat sneu uit.’

‘Hij krijgt geen vergunning. Er schijnen op die plek graven uit de Vikingtijd te zijn. Maar niemand heeft tot nu toe iets gevonden.’

Sara keek me weer aan. Ik lepelde mijn ei leeg. Ik dronk mijn melk op. Ik begon al verzadigd en slaperig te worden, mijn oogleden zwollen op, mijn onderlip werd zwaar en vochtig. Nog even en ik zou mijn hele hoofd laten hangen.

‘Ik kwam op weg hiernaartoe trouwens het muziekkorps tegen’, mompelde ik. ‘Ze waren erg fanatiek.’

Sara lachte kort.

‘Er is iets gebeurd op 17 mei, zie je.’

‘O ja? Vertel!’

‘De dirigent struikelde. Vlak bij de kerk.’

‘Oeps. Maar dat kan gebeuren als je achterstevoren loopt.’

‘Hij loopt alleen achterstevoren als ze repeteren. Hij beweerde dat iemand een vissnoer over de weg had gespannen.’

Ik was geschokt. Ik was bijna weer wakker.

‘Wie zou er nu zoiets gemeens doen?’ riep ik bijna.

Sara sloeg haar ogen weer neer.

‘We zijn hier vreselijk als het om muziek gaat’, zei ze, zo zacht mogelijk.

Het velletje van de melk stolde op mijn lippen. Zowel Solveig als Sara had me gruwelijke inlichtingen verstrekt, over een lage bezettingsgraad, vuile trucjes en niet in de laatste plaats het uniform dat ze moesten delen. Ik was geschokt, en dan helpt een meeuwenei niet veel.

‘Maar waar oefent het muziekkorps nu dan voor?’ fluisterde ik.

‘Voor het Noors kampioenschap in Hamar’, zei Sara.

Ik wenste ze inwendig veel succes. Ook al was mijn kennismaking met de dirigent niet direct allerhartelijkst geweest, iets wat gedeeltelijk ook aan de omstandigheden te wijten was geweest, ik zou in het vervolg het korps door dik en dun steunen. Als ze bijvoorbeeld op het idee kwamen om een bazaar te organiseren om de reispot voor Hamar te spekken, dan zou ik in ieder geval niet achter in de rij staan als het om wafels en lootjes ging.

‘Waar kom je vandaan?’ vroeg Sara.

‘Ik ben opgegroeid tussen de beelden’, zei ik. ‘“Het boze jongetje” was mijn beste kameraad.’

Ze schudde alleen maar haar hoofd, glimlachend. Ik had haar kunnen vertellen over de eenden en de zwanen in het Vigelandpark, die samen eieren maakten, en de vogels die daar uiteindelijk uitkwamen konden noch vliegen, noch zwemmen, ze klapten zo op de grond en zonken daarna als een baksteen. Maar dat vertelde ik niet, want er is toch niemand die dat verhaal gelooft. Maar ik zweer dat het waar is. Ik heb het zelf gezien, met eigen ogen. Ik heb de plompe bruine vogels met hun lange nek en hun te kleine vleugels gezien. De vijver van het Vigelandpark zit er vol mee. Er kan er binnenkort geen een meer bij.

Mijn maag werd wat onrustig van deze gedachten, want ik had net een meeuwenei soldaat gemaakt dat negentien minuten had gekookt. Ik liep naar het raam en deed dat weer open. De nacht voelde prettig aan tegen mijn voorhoofd. De bergen aan de overkant van de zeestraat hadden een bijna gele gloed en de brug trilde in de gouden wind. Ik voelde dat de slaap mijn ogen begon uit te drogen. Toen zag ik bij de kerk een gedaante opdoemen. Het was een man die zijn beste jaren achter zich had, hij was gekleed in een kaki pak, alleen de tropenhelm en de donderbus ontbraken er bij wijze van spreken nog aan. Maar hij had wel een stok, en hij hinkte, zijn rechtervoet sleepte achter hem aan, op sleeptouw, zogezegd.

Sara stond nu vlak achter me. Ik kon haar spitse schouder tegen mijn rug voelen.

‘Dat is Wingel’, fluisterde ze. ‘De dokter.’

‘De dokter? Ik hoop dat ik voorlopig niet ernstig ziek word.’

‘Hij komt ook uit het zuiden. Hij is hier als stagiair gekomen en nooit meer weggegaan.’

‘Ik snap het’, zei ik.

‘Echt waar?’

Ik draaide me om naar Sara en schoof haar naambordje recht, dat hing namelijk scheef.

‘Denk je dat ze graven zullen vinden?’ vroeg ik.

Ze glimlachte.

‘Ik weet waar ze zijn.’

Ze pakte het dienblad en liep naar de deur.

‘Ik moet nu gaan. Wingel wil altijd een biertje drinken in de receptie.’

‘Daar kan ik hem geen ongelijk in geven.’

Sara bleef een paar tellen in de deuropening staan, ook al had ze het erg druk.

‘Denk je dat je nu kunt slapen?’ vroeg ze.

‘Ik zal mijn best doen.’

‘Wij slapen ’s zomers bijna niet’, ging Sara verder. ‘We moeten zo veel inhalen.’

‘Dat gevoel is mij ook niet geheel vreemd’, zei ik.

Zo bleven we staan, elk aan een kant van de drempel, met het dienblad tussen ons in. Ik hoorde de deur beneden opengaan en meteen daarna rinkelde er een belletje. Dokter Wingel had dorst.

‘Moet jij veel inhalen?’ vroeg ik.

‘Ja’, zei Sara. ‘Ik wil de duisternis uit mijn lichaam verdrijven.’

En toen zei ik datgene waar ik later zo vreselijk veel spijt van zou hebben, een repliek die zó banaal was dat ik waarschijnlijk blozend zal sterven en daarvoor het hele jaar met een zwembandje moet rondlopen. Altijd weer die woorden die je bedriegen, hun tong uitsteken, spugen, je onder je voeten kietelen, je rug likken en in je nek bijten.

Ik zei: ‘En ik het licht uit het mijne.’

Sara keek me even aan en glimlachte, een nauwelijks waarneembaar glimlachje.

‘Dat gaat je ongetwijfeld lukken’, zei ze, heel zacht.

‘En jij gaat ongetwijfeld die Vikinggraven vinden’, zei ik.

Ze glimlachte nog een keer en verdween. Dokter Wingel in de receptie was druk met de bel aan het klieren. Ik deed de deur achter Sara’s rug op slot en had mijn tong wel af kunnen bijten. Alles wat je zegt kan tegen je gebruikt worden. En wie liegt, moet eerst de waarheid spreken. Ik poetste mijn tanden tot bloedens toe, ging op het dekbed liggen, staarde naar het deerniswekkende plafond en viel eindelijk in slaap. Maar er waren geen getuigen die dat konden bevestigen, alleen de hond in mijn dromen, de hond die is vastgebonden aan de poot van de vleugel en die jankt als ik ‘Clair de Lune’ speel, geblinddoekt met het zwarte nachtmasker waar mijn vader altijd mee sliep, en mijn moeder zit in de oorfauteuil te fluisteren: ‘Ooit zul je in de grote concertzalen spelen, in de grote concertzalen.’

Ik heb nooit een hond gehad.