Tom Egeland

Heksenbord

Uit het Noors vertaald door Annelies de Vroom

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Åndebrettet, verschenen bij Aschehoug

Oorspronkelijke tekst © H. Aschehoug & Co, Oslo 2004

Nederlandse vertaling © Annelies de Vroom en De Geus bv, Breda 2008

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Jitka Saniova/Arcangel/Imagestore

isbn 978 90 445 3014 8

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2008.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Herinneringen en nachtmerrie

dinsdag 7 januari 2003

1

Plaats delict, dinsdagochtend

‘En hier’, zei Kristin Bye en ze gebaarde langzaam met haar hand, ‘werd Berit Borgersen vijfentwintig jaar geleden op woensdag 5 juli dood aangetroffen door haar broer Birger.’

Ze zat op haar hurken, met haar blik gericht op de camera. Ze waren op de plaats delict. Een tochtig, oud huis dat rook naar een mengsel van verse koffie, verf en gekookt vlees. Strepen licht vielen schuin het halfdonker in. De gescheurde houten panelen waren pas geverfd in een tint groen die Kristin afgrijselijk vond. Precies hier, op het voddenkleed op de grenen vloer, die later was geschuurd en drie keer overgeverfd, was Berit Borgersen gewurgd aangetroffen.

Kristins blik gleed van de cameralens naar het jonge echtpaar dat het huis vier jaar geleden goedkoop, heel goedkoop, had gekocht. Petter en Lise. Ze hadden allebei een kop koffie in hun handen en volgden de opnames. Een jongetje van een maand of tien zat bij zijn moeder op schoot en maakte geluidjes.

Achter de camera stond Gunnar met de televisieploeg. Rolf Rudstrøm – bijnaam: Roffern – had toestemming gekregen van de nieuwsredactie van Kanal abc om de cameraman voor deze documentaire te zijn. De geluidstechnicus Beate Henriksen – bijnaam: Bitten – hield de microfoon aan een hengel recht boven het hoofd van Kristin. Linda Ytebø was productieleider en verantwoordelijk voor alle praktische zaken.

‘Was het wat?’ vroeg Kristin terwijl ze overeind kwam.

‘Hartstikke goed’, zei Gunnar.

‘Ik vond de beweging met je hand een beetje te nadrukkelijk’, zei Roffern. Hij kuchte. ‘Bovendien had ik de microfoonbol in beeld.’

‘Sorry’, zei Bitten.

‘We doen het nog een keer’, zei Linda.

‘Camera loopt’, zei Roffern.

‘Geluid!’ zei Bitten.

Kristin haalde adem en ging op haar hurken zitten. Ze wachtte even. Sloot haar ogen. Opende ze weer en keek in de lens: ‘En hier’, ze gebaarde voorzichtig met haar hand, ‘werd Berit Borgersen vijfentwintig jaar geleden op woensdag 5 juli dood aangetroffen door haar broer Birger.’

Ze keek Gunnar vragend aan.

‘Zag er goed uit vanaf hier’, zei Gunnar.

‘Geluid goed’, zei Bitten.

‘Staat erop’, zei Roffern.

‘Scène 49 B op band!’ zei Linda en ze haakte de sequens van het draaiboek. ‘Verder naar 49 C. Waarin Kristin overeind komt, naar de gang loopt naar de plek waar Rolf dood is aangetroffen en vervolgens door naar de garderobe, waar Siv lag.’

De televisieploeg liep naar de gang. Het jonge echtpaar volgde. Roffern zette het statief helemaal in de hoek. De gloeiend hete lampen roken naar verbrand stof.

‘Je moet heel dicht langs de muur lopen’, zei Roffern tegen Kristin. ‘Ik heb problemen met het totaalbeeld.’

Kristin liep weer naar de kamer en ging op dezelfde plek op haar hurken zitten. Hoewel ze het leuk vond voor de camera, voelde ze zich soms een ander mens. Een actrice. Iemand die Kristin Bye speelde.

‘Ga je gang,’ zei Roffern, ‘de camera loopt en het geluid is aan.’

Kristin kuchte en concentreerde zich. ‘Dood aangetroffen door haar broer Birger’, herhaalde ze en ze kwam overeind. Tijdens de montage zouden ze de vorige scène en deze aan elkaar plakken, waardoor de indruk van continuïteit ontstond. Ze liep naar de gang. Daar bleef ze staan en ze keek in de camera. ‘Rolf Anthonsen werd als eerste gevonden.’ Ze wachtte even. ‘Hij was doodgeslagen met een bijl.’ Ze liep naar de garderobe. ‘De moordenaar dacht waarschijnlijk dat Siv ook gestorven was door de bijlslagen.’ Ze trok het gordijn voor de garderobe weg en draaide zich om. ‘Maar Siv overleefde het! Ze werd levensgevaarlijk gewond aangetroffen in deze garderobe.’ Pauze. ‘Siv ligt nog steeds in coma in het ziekenhuis hier in Juvdal.’

Ze moesten de opname nog vier keer overdoen voordat iedereen tevreden was. Kristin en Gunnar gingen naar de keuken terwijl Roffern sfeerbeelden maakte van de kamer en de gang. Ze gingen samen met Petter en Lise aan de grote keukentafel zitten. Petter was machinebankwerker bij Saga en Lise werkte parttime op de vleesafdeling van de plaatselijke supermarkt. Het jongetje heette Finnemann. ‘Eigenlijk Finne dus. Naar de vader van Petter’, legde Lise uit.

‘Ik ben heel blij dat jullie toestemming hebben gegeven om hier te filmen’, zei Kristin terwijl Petter koffie inschonk. ‘Het is nogal wat om een cameraploeg hier rond te hebben stampen. Maar de beelden van de plaats delict zijn belangrijk voor ons.’

‘We vinden het belangrijk dat deze zaak wordt opgelost’, zei Lise ernstig.

Finnemann brabbelde.

‘Dat is nog maar de vraag’, zei Gunnar met een zacht, ontwapenend lachje. ‘De zaak oplossen is meer dan waar we zelf op hopen.’

‘Ergens loopt de moordenaar rond’, zei Petter. ‘En over een half jaar is de zaak verjaard. Dat is toch niet te geloven. Wat vreselijk!’

‘De moordenaar kan toch ook dood zijn’, zei Lise.

Kristin hield haar hoofd scheef. ‘Jullie hebben hier al veel over nagedacht?’

‘Natuurlijk hebben we dat’, zei Petter.

‘We hebben immers het huis gekocht waar de moorden hebben plaatsgevonden’, zei Lise.

‘In voor- en tegenspoed.’

‘Maar we hebben het ongelooflijk goedkoop gekregen.’

‘Is het niet naar als je bedenkt dat hier twee mensen zijn vermoord?’ vroeg Gunnar.

Lise en Petter keken elkaar aan. ‘Af en toe is het wel … speciaal’, zei Lise.

Stilte.

‘Speciaal?’ zeiden Gunnar en Kristin in koor.

Petter schraapte zijn keel. ‘We waren niet van plan er iets over te zeggen.’

Kristin: ‘Waarover?’

‘Ik weet niet precies hoe ik het moet beschrijven’, zei Lise. Ze keken elkaar weer aan. ‘Af en toe lijkt het alsof we dingen horen.’

‘In zekere zin’, voegde Petter eraan toe.

‘Horen?’ Kristin fronste haar voorhoofd.

‘In zekere zin?’ herhaalde Gunnar.

‘Geluiden’, zei Petter.

‘’s Nachts’, zei Lise.

‘Alleen zijn het eigenlijk geen geluiden’, zei Petter.

Kristin noch Gunnar zei iets.

‘Maar genoeg erover,’ ging Petter verder, ‘het is niet belangrijk.’

‘Wacht’, zei Kristin. ‘Wat voor geluiden?’

Lise en Petter keken naar de grond.

‘Alsof …’ begon Lise en ze zweeg weer.

‘Alsof we kunnen horen dat er iets gebeurt’, maakte Petter haar zin af.

Gunnar: ‘Iets? Gebeurt?’

‘Bedoelen jullie geesten?’ vroeg Kristin.

Het echtpaar barstte in nerveus gelach uit.

‘Nee, eigenlijk niet’, zei Lise. ‘We hebben zoiets nooit gezien. Maar soms, ’s nachts, als alles donker is, worden we wakker … en dan lijkt het net of we iets horen.’

‘Meer een vermoeden’, zei Petter.

‘Waarom denken jullie dat het met de moorden te maken heeft?’ vroeg Gunnar.

Ze zwegen allebei.

‘Dat valt niet uit te leggen’, zei Petter. ‘We hebben het niet over geschreeuw en zo. Het lijkt of we geluiden horen die er niet zijn. Begrijpen jullie?’

‘Nee’, zei Gunnar.

‘Ik geloof het wel’, zei Kristin.

‘Geluiden die je niet met je oren hoort’, zei Lise aarzelend.

‘Wat denken jullie dan dat jullie horen?’ vroeg Gunnar.

‘Misschien … gevoelens’, mompelde Lise. ‘Gewaarwordingen.’

‘Dit is geweldig’, zei Kristin enthousiast. ‘Kunnen we jullie interviewen? Terwijl jullie hierover vertellen?’

‘Ben je gek?’ barstte Lise los.

‘We willen niet voor gek staan voor het hele dorp’, zei Petter.

‘Het is anders belangrijk dat …’ begon Kristin.

‘Geen sprake van!’ zei Petter.

‘Vergeet het!’ zei Lise.

‘Maar dit is een ongelooflijk verhaal!’ zei Kristin. ‘Kunnen jullie er niet nog even over nadenken?’

‘Ze willen niet’, zei Gunnar.

Lise: ‘Absoluut niet.’

‘Denk er in elk geval nog over na’, smeekte Kristin.

‘Ze zullen zich rot lachen, mijn collega’s bij Saga’, zei Petter. ‘Ze zullen zeggen dat er een steekje bij me los is.’

Kristin keek Gunnar aan, maar ze zag aan zijn blik dat ze van hem geen hulp hoefde te verwachten.

‘Zou ik het mogen vertellen?’ vroeg ze. ‘Ik hoef immers niet te zeggen dat jullie het me hebben verteld. Ik kan gewoon zeggen dat er mensen zijn die menen dat ze geluiden horen in het huis waar de moorden zijn gepleegd.’

‘Ze zullen begrijpen dat wij dat zijn’, zei Lise.

‘Helemaal niet! Er hebben hier …’ ze dacht even na, ‘… sinds 1978 acht gezinnen gewoond.’

‘Dat zegt niks’, zei Lise zacht.

‘Nee’, mompelde Petter. ‘Je mag er niets over zeggen.’

‘Ik weet het!’ riep Kristin enthousiast uit. ‘Mogen we een keer komen met Victoria Underland?’

‘Die helderziende vrouw?’ vroeg Lise.

‘Ze zit ook in de documentaire’, zei Kristin. ‘Ze komt morgen naar Juvdal. Misschien kan zij ons helpen uitzoeken wat die geluiden en gewaarwordingen zijn.’

‘Grote genade’, zuchtte Gunnar.

‘Wat spannend!’ zei Lise en ze keek naar haar echtgenoot. ‘Zij schrijft die column in Norsk Ukeblad, weet je wel.’

‘Ik weet wie ze is.’

‘Misschien kan zij ontdekken wat het is’, drong Kristin aan. ‘Als iemand het kan, dan is zij het wel.’

‘Dat zou toch … spannend zijn’, zei Lise tegen haar man. ‘Stel je voor dat ze iets ontdekt.’

‘Mij best’, zei Petter.

‘Geweldig!’ Kristin veerde op. ‘Ik zal Linda vragen een tijdstip te prikken waarop we terugkomen met Victoria en dan maken we nieuwe opnames!’

2

Bij Anita Borgersen, dinsdagochtend

Ze had zo heerlijk gedroomd. Over Robin. Zo vreemd. Ze had al zo lang niet meer aan hem gedacht.

In haar droom had ze hem op een zandstrand op een eiland in de Stille Zuidzee gezien. De zon brandde. Hij zat in een zelfgemaakte houten stoel aan de waterkant met zijn voeten in de zee te tekenen terwijl hij uitkeek over het azuurblauwe water. Langs het strand blies een warme wind door de palmen. Ver weg, halverwege de waterkant en de horizon, schuimde de branding; een ver en eindeloos geruis. Een paar sterntjes speelden in de wind. Robin zag er oud uit.

Toen was ze wakker geworden.

Nu lag Anita al een half uur wakker. Het was laat in de ochtend. Birger was in de stal.

Soms kon ze lang in bed blijven liggen zonder precies te begrijpen waar ze was. Haar blik ging dan over de muren en het plafond, maar ze begreep niet waarom ze in deze kamer en in dit bed lag. Haar gedachten waren dan leeg, de herinneringen gewist. Een zwaar gevoel van melancholie, zinloosheid en somberheid. De psychiaters hadden het een depressie genoemd. Ach, wat simpel! Alsof die het wisten! Depressie! Alsof ze verstand hadden van de golfbewegingen in haar ziel. De leegheid die in haar knaagde. De geluidloze schreeuwen. Depressie. Een stempel. Een kapstok om hun medicatie aan op te hangen.

Wat vreemd, dacht ze weer, dat ik gedroomd heb over Robin. Maandag moest ze naar de dokter. Niet in Juvdal. Mijn lieve hemel, nee. Ze reed liever drie uur naar Skien. De dokter had gebeld en verteld over een nieuw medicijn. Alsof ze dat nog niet eerder had gehoord. Maar iedere keer voelde ze weer een sprankje hoop. Vergeten … Misschien deze keer! Iets wat de druk kon verminderen. Haar gedachten lichter kon maken. Haar weer levend kon maken. Het was een poging waard. Misschien deze keer. Ze voelde het.

Ze genoot van de warmte onder de deken en de sprei. Ze hoefde tenminste de vrieskou niet in. Voorlopig. Ze had de deken helemaal tot aan haar neuspuntje opgetrokken. Ze probeerde de droom over Robin vast te houden, maar ze herinnerde zich slechts de contouren … de sfeer, het gevoel.

Haar nachtjapon was klam. Als het koud was had ze geen zin om te douchen. Het moest maar goed zijn zo. Ze vroeg zich af of ze haar haren zou opsteken voordat ze werd geïnterviewd door de televisie. Maar dat was niet belangrijk.

Ze dacht niet zo vaak aan haar schoonzus Berit en zwager Rolf. Vroeger, in de weken en maanden na de moorden, ging er geen uur voorbij zonder dat haar gedachten naar hen afdwaalden. Maar de tijd had de scherpe kantjes weggevijld. Dat was ook goed. Het was immers niet iets waar je graag aan dacht.

Ze vroeg zich af of Arild op zijn werk was. Haar zoon stond meestal vroeg op. Vroege vogel! Arild was het liefste wat ze had. Birger beweerde dat ze hem verafgoodde. En wat dan nog?

‘Nee’, zei ze in de lege kamer en ze bleef nog even liggen voor ze haar blote voeten op de vloer zette.

3

Juvdal Cafetaria, dinsdagochtend

‘Geesten!’

Gunnar spuugde het woord uit als een rotte kers. Hij keek Kristin geërgerd aan en schoof een stuk van een koffiebroodje naar binnen. Ze lunchten in de cafetaria in de Storgate. Roffern had karbonade met spiegelei besteld. Kristin had stokbrood met kipsalade. Bitten en Linda zaten apart met een kopje thee en kranten. Kristin had net het telefoongesprek beëindigd met Victoria Underland en afgesproken dat ze morgenmiddag naar Juvdal zou komen voor de eerste opnames.

‘Dat is toch perfect’, zei Kristin. ‘We hebben de aanleiding voor Victoria’s medewerking op een presenteerblaadje aangeboden gekregen!’ Ze pakte een toefje peterselie van haar brood en stak het in haar mond. ‘Stel je voor, het spookt in het huis waar Berit en Rolf zijn vermoord!’ zei ze plagend.

‘Te gek, die geesten!’ zei Roffern met volle mond.

Gunnar zuchtte. ‘Als jullie willen dat mensen deze documentaire als een serieus stukje journalistiek werk zien, dan is het niet verstandig om’ – hij trok een gezicht – ‘er geesten bij te betrekken. De kijkers zullen het een idiote realityshow vinden. Bovendien denk ik dat de fantasie met het echtpaar aan de haal is gegaan. Ik wil maar zeggen: geesten!?’

‘Gunnar, we hebben deze discussie eerder gevoerd’, zei Kristin. ‘Het is nooit de bedoeling geweest dat Victoria een uitgesproken rol krijgt in de documentaire. Ik gebruik haar als de kers op de taart. Ze zal niet domineren. En als ze iets speciaals voelt op de plaats delict, dan wordt de documentaire alleen maar spannender. De kijkers kunnen zelf bepalen of ze haar geloven of niet.’ Ze nam een grote hap en kauwde flink.

‘Het is niet serieus.’

Kristin was klaar met kauwen en slikte. ‘Jij met je serieus zijn! Ons boek wordt van het begin tot het eind serieus. Dan mag de documentaire een beetje verder gaan.’

‘Bla, bla, bla!’ gromde Roffern. Hij doopte een stuk brood met karbonade in het eigeel. ‘Dat geruzie van jullie.’

‘We maken geen ruzie,’ zei Kristin, ‘we zijn het vakmatig oneens.’

‘Vakmatig oneens, my ass,’ grinnikte Bitten, ‘jullie klinken als een stel dat al jaren getrouwd is!’

Kristins mobiel piepte. Een tekstbericht van Christoffer, die vandaag in aflevering 293 van zijn soap speelde. Lunchpauze, schreef hij. En jij? Alles goed, lieveling?

Hier ook lunch. Alles goed. Hou van je! antwoordde Kristin en ze stopte daarop de mobiel weer in haar tas.

‘Mobieljunkie’, bromde Gunnar.

Kristin trok een grimas naar hem.

‘Dus jij gelooft in geesten, Rolf?’ vroeg Gunnar uitdagend.

Roffern veegde het eigeel weg uit zijn mondhoek en keek Gunnar strak aan. ‘Maakt het wat uit waarin ik wel of niet geloof? Ik hoef alleen maar de beelden te schieten. Ik geloof in jouw koffiebroodje. Ik geloof in deze tafel. Ik geloof in geesten en zwarte gaten en dames met grote borsten. Daar geloof ik in.’

Gunnar stopte het laatste stuk van het broodje in zijn mond. ‘Ik geloof’, zei hij langzaam, ‘dat ik een rationeel mens ben. Ik geloof dat ik kan zien, voelen en begrijpen. Ik geloof in radiogolven, hoewel ik ze niet kan zien. Omdat ik begrijp wat ze zijn.’

‘Ik geloof in veel dat ik niet begrijp’, zei Linda.

‘God bijvoorbeeld’, zei Bitten.

‘Daarom geloof ik niet in God’, zei Gunnar. ‘De natuurwetten zijn logisch, geordend en systematisch opgebouwd. Er zit geen logica in het gegeven dat er een eigen groep van wetten is die zich onttrekt aan alle natuurkundige wetten die de rest van de wereld reguleren.’

‘Waarom moet alles altijd zo logisch zijn?’ bracht Roffern ertegen in.

‘Veel in de natuur is niet logisch’ zei Kristin.

‘Voortplanting bijvoorbeeld’, grinnikte Linda.

‘Of nijlpaarden!’ riep Roffern uit.

‘Zeg, de volgende interviewafspraak is over tien minuten’, zei Linda.

‘Je moet niet alleen oog hebben voor het rationele’, zei Kristin tegen Gunnar. ‘Dit is iets wat de documentaire handen en voeten geeft. Pit. Iets wat hem onderscheidt van mogelijke andere documentaires.’

‘En de geloofwaardigheid aantast’, zei Gunnar.

‘Niet per definitie. Niet als het op de juiste manier wordt gedaan.’

‘En toevallig is dat’, zei Gunnar op overdreven geduldige toon, ‘precies de manier waarop jij het van plan bent te gaan doen.’

‘En we moeten in drie uur klaar zijn,’ onderbrak Linda hen, ‘want de volgende afspraak is om vier uur.’

‘Precies de manier waarop ik het van plan ben te doen’, zei Kristin en ze lachte suikerzoet naar Gunnar.

Op weg naar buiten ging Kristin langzaam lopen zodat Gunnar haar in kon halen.

‘Zeg, is er iets met je aan de hand, Gunnar?’ vroeg ze.

‘Met mij?’ vroeg hij kortaf.

‘Je lijkt zo … anders. In gedachten? Geërgerd!’

‘Iedereen raakt geërgerd in jouw gezelschap.’

‘Geen grapjes, Gunnar. Wat is er? Ik kan het aan je zien.’

‘Niets, kindje. Je haalt je maar wat in je hoofd.’

4

Administratie Saga, dinsdagmiddag

Vijftien graden onder nul. Niet zo vreemd. Het was immers 7 januari. De koudste maand.

Arild Borgersen keek van de thermometer buiten naar zijn horloge. Bijna één uur. Hij had om kwart over één een afspraak met de eigenaar van het bedrijf. Hij zuchtte en keek omhoog langs de berg. Hoog daar boven zag hij de boerderij van Borgersen. Hij woonde in een huis van Block Watne aan de rand van de grond van zijn ouders en grootmoeder. Hij had uitzicht over de staafkerk, het dorp en Saga en helemaal door tot aan de rivier. Vanuit zijn slaapkamerraam en zijn woonkamer kon hij de woning van zijn grootmoeder en de boerderij van zijn ouders zien: het golvende dak, de oude stal en de witgeverfde boerderij.

De gedachte aan zijn vader maakte hem misselijk.

Had hij het gedaan om hem tevreden te stellen? Was hij daarom samen met vader in het piramidespel gestapt? Arild begreep het zelf nauwelijks. Een half jaar geleden had vader bij hem aangeklopt. Boven een koffie met cognac had hij zijn boodschap gemompeld: een obscure vriend in Porsgrunn was betrokken bij een piramidespel dat gegarandeerd het tienvoudige zou uitbetalen. Misschien wel meer. Zou Arild misschien …?

Hij had nee moeten zeggen. Hij had geen geld. Maar hij had vader niet kunnen afwijzen. Die smekende blik. Dat scheve lachje. Dat was een van de weinige keren dat Birger naar hem gelachen had. Zich als een váder had gedragen. Arild kon geen nee zeggen.

Hij had 500.000 kronen ingelegd in de piramide en vader een half miljoen geleend.

Eén miljoen kronen.

Nu was het geld weg. Die vriend van vader had een hotel in Thailand gekocht. De oplichter! En twee weken geleden had in VG gestaan dat de politie de hele piramide steen voor steen had afgebroken. Die vriend had een namenlijst achtergelaten. Geniaal.

Niet alleen was het geld weg, verdwenen in een criminele transactie. Het probleem was ook dat Arild het geld had geleend van Saga. Moreel gezien had hij dat beschouwd als een lening. Uiteraard zou hij dat miljoen terugbetalen. Hij was immers de administrateur van Saga. Maar juridisch gezien was het geen lening. Juridisch gezien had de lening een naam: verduistering.

Met steeds grotere creativiteit had hij kans gezien de lening te camoufleren. Fictieve rekeningen. Overboekingen naar interne rekeningen. Hij had erop vertrouwd dat hij het geld terug zou verdienen. Dat niemand iets zou merken.

Maar nu waren de accountant en het hoofd financiën in Oslo vragen gaan stellen. Het hoofd zou vrijdag zelf naar Juvdal komen om samen met Arild de administratie door te lichten. ‘Om eventuele onregelmatigheden op te sporen.’ Die woorden maakten hem misselijk. Ze hadden weliswaar nog geen enkele verdenking. In elk geval niet tegen hem. Maar de vernuftige handelingen die hij verricht had om het geld onzichtbaar te maken, zouden snel ontdekt worden.

Hij zou opgepakt worden. Aangeklaagd. Gevangengezet.

En wat zou mama dan denken? schoot het door hem heen.

5

Juvdalens Avis, dinsdagmiddag

Robert Redford, dacht Kristin. Hij lijkt op Redford!

De televisieploeg en zij waren samen met redacteur Thomas Holmen op de redactie van Juvdalens Avis. ‘En nu zijn jullie bezig met een documentaire’, ging Thomas verder met zijn vragende lach. Hij keek van Kristin naar Gunnar en toen weer naar Kristin. Zijn gezicht was jeugdig en vrijwel zonder rimpels. Er was iets met zijn ogen, dacht Kristin.

‘Yep’, antwoordde ze. ‘Het was nogal wat werk! We zijn, naast ons gewone werk, een half jaar bezig geweest met de voorbereidingen. Maar nu wordt het weer hard werken, zowel hier in Juvdal als later wanneer we de documentaire monteren.’

‘Ik kan me je trouwens herinneren!’ riep Gunnar uit, die net als Kristin de redacteur aandachtig had zitten opnemen. ‘Jij hebt als plaatselijk verslaggever de moorden verslagen, of niet?’

‘Vleiend dat je je me herinnert’, zei Thomas. ‘Het was nogal wat dat jij hier vijfentwintig jaar geleden ook was. Gunnar Borg in hoogsteigen persoon.’

‘Hoogsteigen?’ herhaalde Roffern en hij keek Gunnar vragend aan.

Kristin keek grijnzend naar Roffern. ‘Gunnar was een beroemdheid. In de oudheid. Hij reisde de hele wereld over met pen en papyrus en de byline was meestal groter dan de kop!’

‘In die tijd was het geschreven woord nog iets waard’, riep Gunnar overdreven plechtig. ‘Als een foto meer zegt dan duizend woorden, laat mij dan een foto zien van de tien geboden!’

Kristin keek rond. De redactielokalen leken een jaar of drie geleden opgeruimd en sindsdien overgelaten te zijn aan de natuurkrachten. Zelfs ruimtes die zijn ingericht door binnenhuisarchitecten hebben de neiging zich aan te passen aan de merkwaardige eisen die journalisten stellen aan hun werkomgeving. De bureaus waren overladen met stapels papieren, lege plastic bekertjes en colaflesjes, lauwe koffie, oude kranten en verder alles van fietssloten tot versleten tennisschoenen. Een paar jonge journalisten zaten plichtsgetrouw achter hun pc te werken terwijl ze naar de televisieploeg gluurden. Midden in de ruimte stond een kapstok met jassen, oude Noorse vesten en rafelige paraplu’s.

‘Ik weet het’, zei Thomas Holmen met een geamuseerd lachje – hij had Kristins blik gevolgd. ‘Maar ik geloof dat het niet mogelijk is om kranten te maken in nette ruimtes!’ Hij hield zijn blik op haar gevestigd.

Hij is om op te vreten, dacht Kristin. Ze keek vragend naar Roffern, die een schakelaar op de camera omzette en knikte. ‘Dan zijn we nu zover’, zei ze en ze schraapte haar keel.

‘Moet ik recht in de camera kijken?’ vroeg Thomas.

‘Nee, kijk maar naar mij.’

‘Ik wil niets liever!’

Roffern zei: ‘Ik begin met een shot van jullie tweeën, Kristin. Dan zoom ik in op zijn gezicht. De camera loopt.’

‘Geluid!’

‘Dan beginnen we’, zei Kristin en ze wachtte een paar seconden. ‘Thomas Holmen, jij bent niet alleen verslaggever voor de plaatselijke krant, Juvdalens Avis, maar je hebt als journalist ook het moordraadsel van 1978 tot aan de dag van vandaag gevolgd. Herinner je je nog wat je over de zaak schreef in je eerste artikel?’

Thomas pakte een vergeeld knipsel van zijn bureau. ‘Achteraf gezien zou ik willen dat ik het in wat bevlogener woorden had opgeschreven. Maar dit schreef ik: “De politie vraagt het lezerspubliek in Juvdal en omgeving om tips nadat het echtpaar Beril Borgersen (30) en Rolf Anthonsen (30) gisteren vermoord is gevonden in hun woning aan de Trollveg.”’

Hij legde het knipsel op het bureau. ‘Zo simpel begon de zaak. Maar zo simpel was het uiteraard niet.’

‘Later kwamen er meer artikelen?’

‘Volgens ons nieuwsarchief heeft Juvdalens Avis rond de vijfhonderd artikelen over de moorden gepubliceerd.’

‘Hoe werd er in 1978 tegen de zaak aangekeken?’

‘Eerst gingen we, dat wil zeggen de politie, van de hypothese uit dat een dergelijke afschuwelijke moordpartij nooit gepleegd had kunnen worden door iemand uit het dorp. Dat was gewoon niet mogelijk. Volkomen ondenkbaar. Alle lezers die in de pen klommen waren het erover eens: de moordenaar kwam van buiten Juvdal. Net als de politie vlooiden we de hele buurt, en later de hele provincie, af op zoek naar sporen van een inbraakgolf die de gebeurtenissen kon verklaren. Maar niets.’

‘De politie ging al snel over op een andere invalshoek?’

‘Dat moest wel. Het verleden van de twee slachtoffers werd onderzocht. De buren. Hun band met Juvdal. Maar er was nergens een los eindje te vinden.’

‘Er gingen geruchten?’

‘Uiteraard.’

‘En er gingen geruchten over Berit?’

‘Geen andere geruchten dan over een willekeurig ander mooi meisje in welk Noors dorp dan ook. Niemand kon iets concreets zeggen. Geruchten zijn geruchten.’

‘Wat voor geruchten …?’

Thomas gebaarde afwerend naar de camera. ‘Alsjeblieft. Begin daar niet mee. Je kunt je wel voorstellen wat voor geruchten. Dat ze een losbol was. Allemaal onzin.’

‘Ik zal wat je nu zegt niet gebruiken. Maar het is belangrijk voor me dat je alles vertelt wat je weet.’

‘De geruchten over Berit zijn het papier waarop ze geschreven werden niet waard.’

‘Zou je Berit en Rolf kunnen karakteriseren?’

‘Rolf kende ik eigenlijk niet zo goed. Een betrouwbaar, naar binnen gekeerd type. Ik geloof nooit dat hij het naar zijn zin had in Juvdal. Hij was een stadsmens. Een Oslo-man. Juvdal was te benauwd voor hem. Maar met Berit lag dat anders. Ze had hier haar wortels. Oslo was slechts een toevallige halteplaats voor haar. Berit kwam thúís toen ze in 1977 terugkeerde. Toch leek het of ze niet precies het dorp terugvond dat ze had verlaten. Alsof ze haar gevoelens opkropte. Maar Berit was heel anders dan Rolf. Extrovert, sprankelend, lief.’

‘Kende je haar goed?’

‘Ik was nog te jong om me haar voor 1963 te herinneren, maar we leerden elkaar kennen toen ze terugkwam. De eerste keer dat ik haar heb ontmoet was tijdens een idiote seance thuis bij Nina en Jon. Later kwamen we elkaar af en toe tegen.’

‘Wat herinner je je van die seance?’

‘Alleen maar onzin, alles. Berit hield ons voor de gek. Daar ben ik van overtuigd. Zij hield de schijf vast. Zij heeft vast die woorden gevormd. Ze kon nogal grappig zijn.’

‘Herinner je je een paar woorden?’

Hij keek naar het plafond. ‘“Verhuis”. “Dood”. “Mama”. Losse, betekenisloze woorden.’

‘Maar je hebt nooit geloofd dat de seance …’

‘Nooit!’

‘Wie heeft haar volgens jou vermoord?’

Hij spreidde zijn armen. ‘Geen idee.’

‘Denk je dat het iemand uit het dorp is geweest?’

‘Juvdal is een klein dorp. De mensen kennen elkaar. Dus ik denk het niet. Ik hoop het niet. Maar ik ben bang dat het wel zo is.’

6

Bij Birger en Anita Borgersen, dinsdagmiddag

‘Wat ik dacht?’ Hij staarde zo lang in Kristins ogen dat ze ze ten slotte neersloeg. ‘Mijn zus was dood. Vermoord! Gewurgd! Mijn zwager was doodgeslagen met een bijl. Wat dénk je dat ik dacht?’

De camera zoemde zacht. Kristin hoorde aan het geluid dat Roffern inzoomde. Birger Borgersen knipperde een aantal malen met zijn ogen.

‘Maar ik kon niets doen’, zei hij. ‘Berit was dood. Rolf was dood. En er was niets wat ik kon doen.’

Ze dacht: Arme man, zo was het ook met mijn lieve grote broer Halvor. Net zo. Ik worstelde met precies dezelfde gedachten.

Ze zaten bij Birger en Anita Borgersen in de keuken. De tafel was gedekt met een geborduurd kleed waarop een porseleinen koffieservies en een zilveren gebakschaal met een amandeltaart stonden. Roffern verafschuwde het gewoonlijk om mensen te filmen bij een rijk gedekte dis, maar deze versierde tafel was zo fotogeniek en uitnodigend dat hij hem als voorgrond gebruikte. Aan de muur hingen foto’s van hun zoon Arild op het sportveld, tijdens het skiën en met zijn klas. In een zwart lijstje hing zelfs zijn geboortebewijs, sierlijk ondertekend door de oude dokter van het dorp. Birger en Anita zaten naast elkaar op de bank.

‘Het moet nogal een schok zijn geweest om hen zo te vinden?’ vroeg Kristin. De vraag was te banaal om in de documentaire op te nemen, maar een dergelijke suggestieve vraag nodigde de geïnterviewde vaak uit tot het nauwkeurig omschrijven van zijn gevoelens.

‘Het leek of ik buiten mezelf stond’, zei Birger. ‘Begrijp je? Ik zag dat ze dood was. Vermoord! En mijn zwager ook! Doodgeslagen! Tegelijkertijd echt en niet echt! Ik stond buiten mezelf. Het was een nachtmerrie in een waaktoestand.’

Mooi, dacht Kristin. Ze ontmoette zijn blik en knikte. ‘Hadden uw zus en u een goede band?’

‘Ze was toch mijn zus?’ zei hij met de nadruk op zus, alsof dat iets verklaarde. Hij bracht zijn koffiekopje naar zijn mond.

‘Hoe waren de onderlinge banden bij u thuis?’

‘Net als bij andere gezinnen.’ Er klonk een reserve door in zijn stem. ‘Met de een goed. Met de ander wat minder. We hebben ook zo onze problemen, net als ieder ander. Woorden die uit hun verband worden gerukt. Misverstanden. Net als bij iedereen.’

‘Kunt u daar nog iets meer over zeggen?’

‘Liever niet.’

‘Waarom ging u die middag bij uw zus op bezoek?’

‘We moesten praten over de boerderij. Over wat we met de boerderij zouden doen als moeder er niet meer was. Ik wilde enerverende ruzies over de erfenis voorkomen.’

‘Maar uw moeder leeft nog steeds?’

‘Inderdaad.’

Kristin wachtte tot hij doorging, maar dat gebeurde niet. In plaats daarvan richtte ze haar aandacht op Anita. ‘U hebt Berit als schoonzus gekend. Wat was uw indruk van haar?’

Anita schoof onrustig heen en weer terwijl Roffern haar gezicht ving met de camera.

‘Tja … indruk …’ mompelde Anita. ‘Wat zal ik daarover zeggen?’

Oef, dacht Kristin, dat kunnen we niet gebruiken. ‘Kunt u Berit voor me beschrijven?’

‘Ze was … heel extrovert’, zei Anita. ‘Dol op … mensen. Hè, dit is niet zo makkelijk voor me. We konden het helaas niet zo goed met elkaar vinden. Ik wil geen kwaad over haar spreken. Maar we waren zo verschillend. Berit was een beetje … bijzonder’, ging ze verder. ‘Maar we hielden allemaal van haar. Ze straalde altijd zo’n, wat zal ik zeggen, levensvreugde uit!’

‘Op wat voor manier was ze bijzonder?’

‘Berit was Berit, snap je?’

‘Op wat voor manier?’

‘Ze had zo haar dingen. Maar moeten we het daarover hebben? Ze is immers dood. Het is niet makkelijk om iemand te bekritiseren die dood is.’

‘Wat herinnert u zich van de dag dat Birger haar gevonden heeft?’

‘Ik herinner me dat ik schrok van alle sirenes. We horen hier nooit sirenes. En ik herinner me dat Birger thuiskwam.’ Ze schudde haar hoofd, haar ogen vulden zich met tranen. ‘Ik kon het aan hem zien. Er is iets vreselijks gebeurd, dacht ik.’

‘Hoe reageerde u?’

‘Tja, hoe reageer je dan? Je gelooft het niet. Het is heel onwerkelijk. Als in een film.’

Mooi citaat, dacht Kristin.

‘We hebben een paar dagen rondgelopen voordat het werkelijk tot ons doordrong’, kwam Birger ertussen. ‘Pas na de begrafenis ging ik het beseffen.’

‘Hun dochter Siv heeft de moordaanslag overleefd. Hebt u nog contact met haar?’

Birger keek haar van opzij aan. Opnieuw had Kristin het idee dat ze over een onzichtbare grens was gegaan.

Anita glimlachte verdrietig. ‘Ze ligt in coma. Contact met haar is niet mogelijk. Arm ding.’

Kristin knikte. ‘Ik weet dat ze in coma ligt. Maar ik bedoelde of u ooit bij haar op bezoek gaat? Met haar praat?’

Stilte.

‘Er wordt gezegd dat het gehoor het laatste is wat men kwijtraakt tijdens een coma’, legde ze gegeneerd uit.

Ze zakten beiden in.

Jezus, dacht Kristin, nu stel ik tactloze vragen.

‘We hadden het eigenlijk wel moeten doen’, zei Anita zonder op te kijken.

‘Het is zo makkelijk om kritiek te hebben!’ zei Birger.

‘Ik wilde niet …’

Hij deed zijn ogen dicht en zuchtte. ‘Je weet hoe het gaat. Het is er niet van gekomen om haar te bezoeken. Het was niet vanzelfsprekend. Ik ben gewoon een oom die ze helemaal niet kent.’

‘Ze registreert niet wie er op bezoek komt’, zei Anita.

‘Hebt u de zaak achter u kunnen laten?’ vroeg Kristin.

Birger aarzelde. ‘Wat denk je zelf?’ vroeg hij scherp.

‘Zoiets kun je nooit achter je laten’, zei Anita. ‘Je leeft ermee. Het wordt een deel van je. Maar je laat het nooit achter je.’

‘Stel je het eens voor!’ zei Birger. ‘Hoe makkelijk is dat? Om zoiets achter je te laten?’ Hij slikte. ‘Je probeert het te verdringen. Je probeert het te vergeten. Maar dat lukt je nooit.’

Er viel een korte stilte. Kristin hoorde haar eigen ademhaling en het gezoem van de camera.

‘Ik denk’, zei ze zacht, ‘dat we klaar zijn voor vandaag.’

Voordat ze vertrokken, spraken ze af dat ze over een paar dagen terug zouden komen om nog wat filmopnames te maken in de stal. Roffern had wat beelden nodig van een stal en Linda Ytrebø bekeek het productieschema en stelde donderdagmiddag vier uur voor. Birger zei dat ze gewoon konden komen.

Ze laadden de apparatuur in de auto’s en reden over het smalle bospad. Kristin dacht dat ze een eland tussen de bomen zag, maar het kon ook verbeelding zijn. Na een poosje schraapte ze haar keel en keek Gunnar aan. ‘Zeg, vond je mijn vragen onbescheiden?’

Hij dacht na. ‘Je kunt nooit voorzichtig genoeg zijn.’

Ze sloegen rechts af naar het centrum. Kristin keek op haar horloge. Ze waren te laat voor de afspraak op het bureau van de wachtcommandant. Ze keek in het achteruitkijkspiegeltje om te zien of Roffern hen nog volgde. Ze reden langs een grote boerderij waar op de akker besneeuwde hooibalen lagen die op gigantische eieren leken.

7

Juvdal, bureau van de wachtcommandant, dinsdagmiddag

Ze deden haar het meest denken aan twee tinnen soldaatjes, het ene pas geverfd en het andere kapot en scheef.

Wachtcommandant Vidar Lyngstad en zijn voorganger Gerhard Klock stonden in de houding, stram en rechtop, voor de balie. Aandoenlijk, maar een beetje komisch, vond ze. Wachtcommandant Lyngstad had een nieuw uniform aan en Klock een oud uniformjasje. Ze hadden beiden drie gouden sterren op hun schouderepauletten.

Vidar Lyngstad heette de televisieploeg welkom.

‘Hartelijk dank! Het spijt ons dat we een beetje laat zijn’, zei Kristin en ze veegde de sneeuw van haar jas.

Ze gaven elkaar een hand en er volgde een tamelijk chaotische ceremonie van handen schudden, voorstellen en het vermelden van rangen terwijl er schaapachtig gelachen werd. Vidar zei dat hij een paar jaar geleden Kristin had ontmoet in verband met de moord op haar broer Halvor. Maar ze herkende hem niet.

Terwijl Roffern, Bitten en Linda de opnameapparatuur – camera en statief, schijnwerpers, lichtreflectoren, microfoons en telescoophengel – in orde maakten, babbelde Kristin wat met de degenen die geïnterviewd gingen worden. Ze vertelde dat Roffern afgelopen zomer twee weken in Juvdal was geweest om buiten filmopnames te maken. Daarmee hadden ze een paar uur film van Juvdal in de zomer. De interviews moesten ze binnen opnemen, omdat het anders te verwarrend werd voor de kijkers als zomer en winter door elkaar liepen.

Toen Roffern eindelijk klaar was, kuchte Kristin. ‘We gaan beginnen’, zei ze. ‘Gerhard Klock, zou u een korte typering kunnen geven van de kenmerken van deze zaak?’

‘De kenmerken?’ Klock dacht na, schraapte zijn keel en keek rond. ‘Tja, wat zal ik zeggen. Brutaal. Onbegrijpelijk.’

‘Laat ik het anders formuleren. Wat vindt u ervan dat u nooit kans hebt gezien de zaak op te lossen?’

‘Het is een nederlaag’, zei Klock. ‘Niet alleen voor mezelf en de politie, maar ook voor de slachtoffers. Berit. Rolf. Siv. Iemand had ter verantwoording moeten worden geroepen! En zijn straf gekregen moeten hebben! Er gaat geen dag voorbij dat ik er geen last van heb. Geen dag!’

‘Voelt u zich persoonlijk verantwoordelijk voor het feit dat de zaak nooit opgelost is?’

‘Uiteraard! Het was mijn onderzoek. Mijn zaak. Mijn verantwoording.’

‘Hebt u fouten gemaakt?’

‘Dat moeten anderen maar beoordelen.’ Hij zweeg. ‘Maar ik heb de moordenaar nooit gegrepen. Dus zo bekeken heb ik fouten gemaakt.’

‘Hebt u over veel andere theorieën nagedacht nadat er een punt achter het onderzoek werd gezet?’

‘Uiteraard.’

‘Kunt u voorbeelden geven?’

‘Nee. Dat zou verkeerd zijn.’

‘In de kranten en de politierapporten die ik heb mogen lezen wordt er gesproken over een seance in 1977. Een seance waaraan ook Berit had deelgenomen en waarbij een heksenbord werd gebruikt.’

‘Gewoon nonsens! Vanzelfsprekend hebben we dat spoor ook gevolgd. Een gezelschapsspel. Niets meer. Losse woorden en uitlatingen over dood en gevaar. Zo gaan die spelletjes.’

‘Dus de politie heeft die seance nooit bijzonder interessant gevonden?’

‘Niet voor het onderzoek. We hebben de deelnemers verhoord, dat spreekt voor zich. Maar geen van hen had iets toe te voegen. Zoals gezegd: een gezelschapsspel. We doen geen onderzoek naar het bovennatuurlijke.’

‘Weet u waar het heksenbord nu is?’

‘Geen idee. Het was niet van belang.’

‘Denkt u dat de moordenaar nog in het dorp woont?’

‘Hij kan overleden zijn. Hij kan verhuisd zijn. Maar ja, ik denk nu dat de schuldige uit het dorp komt.’

‘Maar dat dacht u in 1978 niet?’

‘Nee! Ik ben er lang van overtuigd geweest dat de moordenaar van buiten het dorp kwam. Dat leek me het waarschijnlijkst. Het was gewoon niet denkbaar dat iemand van hier zo’n afschuwelijke misdaad kon begaan.’

‘Niet?’

‘Dat was kennelijk een overhaaste conclusie.’

‘Was Juvdal een dorp dat te maken had met veel geweld en criminaliteit?’

‘Helemaal niet. Integendeel. We hadden nog nooit een ernstig geweldsdelict gehad in Juvdal. Wat vechtpartijtjes onder jongeren, een handgemeen onder dronken mannen, een of andere inbraak. Maar nooit iets ernstigs.’

Kristin wendde zich tot wachtcommandant Vidar Lyngstad. ‘U was in 1978 agent in Juvdal en als eerste politieman op de plaats delict?’

‘Dat klopt.’ Vidar rechtte zijn rug. ‘We kregen een tamelijk onsamenhangende melding binnen dat er iets was gebeurd, ik was dus niet echt voorbereid op wat ik te zien zou krijgen toen ik uitrukte.’

‘Herinnert u zich wat u dacht toen u aankwam?’

‘Ik dacht: zoiets gebeurt hier niet. Niet in Juvdal.’

‘Wat dacht u dat er was gebeurd?’

‘Eerst dacht ik aan een inbraak. Dat Berit en Rolf een inbreker hadden betrapt. Maar de deur was niet opengebroken en ze waren allebei op een andere manier vermoord. Bovendien dacht ik dat Rolf en Siv later thuis waren gekomen, nadat Berit was vermoord, maar voordat de dader had kunnen ontsnappen. En dat het misschien iemand was die Berit kende.’

Kristin wendde zich weer tot de oude wachtcommandant. ‘Deelde u die mening?’

De oude man aarzelde. ‘In het begin niet. Maar u moet niet vergeten hoe weinig ervaring we hadden met dergelijke zaken. Dit was niet eenvoudig voor ons. We kregen weliswaar assistentie van het hoofdbureau van politie en het rechercheteam uit Oslo, maar het onderzoek was toch mijn verantwoording. Ik was vijfenvijftig en had nog nooit een moordonderzoek gedaan.’

‘Dus u zegt eigenlijk dat u niet gekwalificeerd was?’

Hij balde zijn vuisten. ‘Dat zijn uw woorden. Een politieman is een politieman. Maar ik was niet zo ervaren als ik had moeten zijn. Daarom duurde het even voordat we het onderzoek goed op gang hadden. Voordat we ons konden concentreren op verschillende theorieën en verdenkingen.’

‘Zoals?’

‘Was het misschien een moord uit jaloezie? Waren er financiële motieven? Was er iets in haar of zijn verleden wat de moorden kon verklaren? Hetzij in Juvdal, hetzij in Oslo, waar ze jaren hebben gewoond. Waren de moorden gepleegd door iemand uit het dorp of iemand van buiten? Een toerist? Misschien door iemand die Borgersen en Anthonsen helemaal niet kenden? Of was het juist iemand van hier die ze heel goed kenden?’

‘Vidar Lyngstad, u bent in 1990 wachtcommandant in Juvdal geworden, is er in de loop van de jaren iets geweest wat een nieuw licht heeft geworpen op dit moordraadsel?’

‘Helaas. De zaak is nog net zo’n groot mysterie voor ons als het op woensdag 5 juli 1978 was. We hebben geen enkele verdachte gehad. Maar ik heb me vaak afgevraagd of we verder waren gekomen als we de beschikking hadden gehad over de huidige technieken en onderzoeksmethodes. Bijvoorbeeld de dna-analyse. Misschien lag de oplossing wel vlak voor onze neus, zonder dat we het zagen.’

8

Bij Arild Borgersen, dinsdagavond

De telefoon ging.

Arild Borgersen zat met zijn derde glas whisky in zijn televisiefauteuil en volgde afwezig het nieuws van tv2. Hij luisterde niet naar de woorden, volgde slechts het brommen en stijgen van de stem. Geërgerd keek hij naar de telefoon, alsof hij instinctief wist dat een telefoontje rond deze tijd van de dag slechts één ding kon betekenen: slecht nieuws.

In gedachten ging hij bijna dertig jaar terug in de tijd. Naar de jongenskamer bij zijn ouders thuis. De stemmen van moeder en vader door de vloer. Het zonlicht dat aan het raam plakte. Hij zat aan zijn bureau en lijmde een modelvliegtuig in elkaar. De lijm kleefde aan zijn vingers. Hij wilde dat hij een grote broer had die hem kon helpen. Beneden op het erf miauwde een kat. Het geluid vervulde hem van warmte. Toen bedacht hij dat Doornroosje dood was. Vader had haar verdronken. Ze had te luid en te vaak gemiauwd, ze had gepiest in de kelder en ze verhaarde. Vader had de gootsteen vol laten lopen en de kat onder water gehouden totdat ze niet meer spartelde. Toen had hij het kattenlijk naar Arild gegooid en hem opgedragen het op te ruimen. Met het hart in de keel had hij haar onder de appelboom in de achtertuin begraven. De geur van humus en de zomer. Het levenloze kattenlijf. Doornroosje. Dood.

Alles kwam weer terug. Hij nam een flinke slok van de whisky terwijl hij kwaad naar de telefoon staarde. Kun je niet gewoon ophangen, ik wil niet met je praten!

De beelden, de geluiden, de stemmen. Alles kwam terug.

Moeder was naar boven gekomen met een worstenbroodje. Ze had het op zijn bureau gezet zodat hij het later kon opeten. Ze had niets gezegd, was met haar hand door zijn haren gegaan zoals ze dat altijd deed. Hij had zijn hoofd tegen haar buik gelegd. De tranen hadden hoog gezeten. Hij probeerde aan iets anders te denken dan aan Doornroosje. Hij wilde niet huilen waar moeder bij was. Hij was immers al twaalf.

Vaders stem. Van beneden. Gebiedend.

Moeder was nogmaals met haar hand door zijn haren gegaan, toen zuchtte ze en deed de deur achter zich dicht. Hij had de linkervleugel vastgelijmd. En zo veel mogelijk lijm van zijn vingers gewreven voordat hij het worstenbroodje opat.

Even later was hij naar beneden gegaan om het modelvliegtuig te laten zien. Moeder had in de stoel zitten breien. Vader lag op de bank te rusten. Arild had het vliegtuig in de lucht gehouden. Moeder had geglimlacht en gebaard dat hij stil moest zijn en naar Birger op de bank geknikt.

Het leek of hij hen toch wel had gehoord. Hij had zijn ogen geopend. Arild stond voor moeder en was voor haar gezicht met het vliegtuig in de lucht heen en weer gegaan.

Vader was rechtop gaan zitten. En voor Arild had kunnen reageren, was vaders hand uitgeschoten en had hij het vliegtuig uit zijn hand getrokken. Hij had het tegen de tafelrand gesmeten, waardoor de vleugels, het onderstel en de romp alle kanten op waren gevlogen.

‘Nee, maar, Birger!’ had moeder uitgeroepen.

‘Kun je in dit huis niet even een paar minuten rust hebben?’

Arild had geen woord gezegd. Hij was de kamer en het huis uit gestormd en was achter de stal op de grond gezakt.

Even later had vader daar gestaan. Arild had niet eens gehoord dat hij kwam aanlopen. Ineens had hij daar gewoon gestaan, achter de stal, naast Arild, uit het zicht van het huis. Arild had naar hem gestaard.

Toen was de klap gekomen. De hand schoot door de lucht. Als in slowmotion. Hij had de ruwe handpalm gezien. De trouwring.

Zijn wang en oor brandden na de oorvijg.

‘Wat had ik gezegd over jongens die janken?’

Arild had een snik niet binnen kunnen houden.

Vader had hem in zijn nekvel gegrepen en hem enkele centimeters opgetild. ‘Jij verdomd rotjoch’, had vader gesist.

Toen had hij hem zo plotseling losgelaten dat Arild achterover was gevallen en met zijn hoofd tegen de stalmuur was gesmakt.

Herinneringen, stemmen, gedachten …

Hij had al langgeleden weg moeten gaan uit Juvdal. In elk geval weg van vader. Maar dat was niet zo eenvoudig. Het werk. Het huisje was gratis. En dan was moeder er nog. Moeder had hem altijd getroost, voor hem gezorgd, hem vastgehouden. Toen Arild naar Oslo was gegaan om zijn economieopleiding af te maken hadden ze elkaar bijna iedere dag geschreven. In haar brieven noemde ze hem altijd ‘mijn engel’. Het was altijd Arild en Anita. Hij verafgoodde zijn moeder. Het leek of ze met een onzichtbare navelstreng aan elkaar waren verbonden. Toen hij uit huis ging, was ze ontroostbaar. Hoewel hij maar honderd meter verderop ging wonen.

Was het voor haar dat hij zich had laten overhalen om te investeren in de piramide? Een makkelijk excuus. De verleiding was te groot geweest. Dat miljoentje kon al snel aangroeien tot tien miljoen, die vader en hij konden delen. Een nieuw leven. Misschien een wereldreis. Maar het ging vooral om de kinderlijke wens dat vader eindelijk tevreden over hem was, naar hem zou lachen, de papa zou zijn die hij nooit was geweest. Hoe naïef kon een mens zijn? Hij begreep niet hoe hij zo dom had kunnen zijn. Zo ongelooflijk stom.

Met een snelle, geïrriteerde beweging pakte hij de rinkelende telefoon. ‘Een ogenblik!’ blafte hij.

Zijn whiskyglas was leeg. Hij greep de fles en schonk een beetje in het glas. Het nieuws was afgelopen. Eerst reclame, dan sport. Jezus, wat vloog de tijd.

Buiten kraste een kraai.

Hij haalde diep adem. ‘Ja?’ zei hij in de hoorn.

‘Goedenavond.’ Een vreemde mannenstem. Diep, beslist. ‘Spreek ik met Arild Borgersen?’

Aarzelend: ‘Ja?’

‘U spreekt met landsadvocaat Reinhard Witt van Economische Delicten in Oslo.’

Arild hield zijn adem in.

‘Ik neem aan dat u wel begrijpt waarvoor ik bel …’ hij pauzeerde even om Arild de kans te geven te antwoorden, wat hij niet deed, ‘… ik bel in verband met het onderzoek naar de zogenaamde piramidezaak.’

9

Juvdalens Gjæstegaard, dinsdagavond

Vijfentwintig jaar. Was het echt zo lang geleden?

Als hij terugdacht zag hij de jaren voor zich als vergeelde bladeren die meegezogen werden door een intercity: je kunt je blik niet op één blad houden, maar je ziet ze wel allemaal samen. Bjørn-Tore Borgersen herinnerde zich (altijd met een steek in zijn maag) de dag waarop zijn zus Berit werd vermoord: het was een woensdag, de zon scheen, alles was vredig en stil en hij herinnerde zich dat hij dacht dat er iets helemaal fout zat toen hij de blauwe Opel van de dominee gehuld in een stofwolk op het grindpad zag rijden. Later had hij zich er altijd over verbaasd hoe hij geweten had dat Olav Fjellstad met een boodschap kwam die zijn leven voorgoed zou veranderen. Maar hij had het gewoon geweten: hij had gewacht, verdoofd van angst, leunend op de hark, terwijl hij de Opel met zijn ogen had gevolgd, hij kwam steeds dichterbij, hij parkeerde, het gepiep van het autoportier, toen zag hij de blik van de dominee en hij wist wat hij zou gaan zeggen.

De dagen daarna: vage herinneringen … moeders tranen … de politieverhoren … Pia die troostte en huilde … een glasachtig gevoel van onwerkelijkheid, alsof hij zich aan de andere kant van het raam naar de werkelijkheid bevond.

Bjørn-Tore Borgersen glimlachte naar zijn vrouw Pia, die heupwiegend op een holletje op weg was naar de badkamer. Ze had nog steeds een goed figuur: knap en slank.

Ze deed de badkamerdeur dicht. Op slot. Pia wilde altijd alleen zijn in de badkamer.

Zijn gedachten gingen terug. De tragedie werd gemeenschappelijk bezit, niet alleen in het dorp, maar in het hele land. In het dorp hadden ze het alleen nog maar over de moorden. Bij de kapper, in de buurtwinkel, in de kerk, bij het hek als men even uitrustte. Wekenlang schreven de kranten over niets anders. De Juvdalzaak. Alsof de levens van Berit, Rolf en Siv gereduceerd waren tot een zaak. Hij herinnerde zich moeders bodemloze verdriet en haar angst toen hij bij haar thuis kwam en haar aantrof in een hartverscheurend gebed tot God. Dat was de eerste keer dat hij begreep dat moeder bezig was gek te worden. Hij herinnerde zich de onnatuurlijke zwijgzaamheid van zijn broer. Net als vader was Birger naar binnen gekeerd, wantrouwend en doortrapt: als een ingegroeide nagel die maar pijn bleef doen. Bjørn-Tore had alles moeten regelen: de begrafenis, de rekeningen, de verzekeringen, de verkoop van het huis en de erfenis.

Je zou denken dat een dergelijke tragedie de leden van het gezin dichter bij elkaar zou brengen. Maar zo was het niet gegaan. Ze hadden Birger en Anita te eten gevraagd in het hotel waarvan Pia en hij sinds 1972 de eigenaren waren, maar het kwam nooit goed uit. Altijd kwam er iets tussen – een ziek kalf, een melkmachine die gerepareerd moest worden, problemen met de tractor – en iedere keer moest Anita afbellen, die arme Anita. ‘Het spijt me echt.’

De jaren verstreken. De moorden werden een deel van de folklore van het dorp, net als het verhaal over het meisje dat door de bewoners van de onderwereld was meegenomen en dat je in een stokoude spiegel op Bø kon zien. De zomerboerderij van de familie Bye. Nu was Kristin terug. Televisiester en zo. Hij wist nog hoe Kristin was toen ze als meisje vakantie vierde in het dorp: altijd veel drukte en grote haast. De tijd verstreek.

Eindelijk deed Pia de badkamerdeur weer open. Er zat haar de laatste tijd iets dwars. Hij wist niet wat. Iets wat ze voor zichzelf hield om hem niet ongerust te maken. Hij durfde er niet naar te vragen.

‘Wat ben je mooi’, zei hij.

Ze lachte even. ‘Ik kom zo naar bed, beertje!’

Ze was de laatste tijd zichzelf niet. Afwezig, in gedachten, soms opvliegend. Dat hoorde niet bij Pia.

‘Gaat het goed met je hoofd?’ vroeg hij.

‘Ja, hoor.’

’s Nachts werd ze geplaagd door nachtmerries en schoot ze met een schreeuw rechtop in bed, waardoor hij zelfs wakker werd. Maar ze herinnerde zich niet wat ze gedroomd had of ze wilde het niet zeggen.

‘Hoe gaat het met je?’

‘Met mij? Goed!’

Hij dacht: ze doet of er niets aan de hand is.

*

Voor het hotel rende een haas ongezien over de parkeerplaats. Het bos ademde stil. Een auto racete beneden door het dorp. Door een raam kon je het blauwe licht van een televisie zien. Een buitenlicht werd uitgedaan. Tussen de bergen zakte Juvdal langzaam in slaap.