Eugenio Fuentes

Het woud

Uit het Spaans vertaald door Rikkie Degenaar

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel El interior del bosque, verschenen bij Alba Editorial

Oorspronkelijke tekst © Eugenio Fuentes, 1999 en Alba Editorial

Nederlandse vertaling © Rikkie Degenaar en De Geus BV, Breda 2005

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Michele Westmorland/Corbis

isbn 90 445 3020 9

NUR 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2007.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Toen ze achteromkeek zonder dat daar een duidelijk aanwijsbare reden voor was, wist ze dat ze bang was. Geen schaduw, geen geluid, geen geur verstoorde haar vreedzame wandeling, maar er was iets, iets wat ze niet kon definiëren, wat haar zo aan het schrikken had gemaakt dat ze omkeek. Als je alleen bent in het bos ligt er altijd ergens een wolf op de loer, dacht ze, verbaasd over haar eigen angst. Dat was haar op haar wandeltochten door El Paternóster nooit eerder overkomen. Ze kende dit deel van het reservaat goed en hoewel er voorheen ook wel eens iets was misgegaan – een kampvuur dat haar en Marcos op een winderige dag bijna uit de hand was gelopen, ze was een keer aan een been gewond geraakt na een val, en ze had ooit een hert gevonden dat was opgehangen, met een hond erbij die zijn sperma oplikte – maar dat waren steeds toevallige incidenten geweest, het resultaat van onvoorzichtigheid of van wrede, lokale gebruiken, nooit omdat iemand haar met opzet kwaad wilde berokkenen. Vandaar dat ze stilhield, zich een halve minuut op haar ademhaling concentreerde en naar de diepe stilte luisterde die haast hoorbaar in het bos hing. Voor de eerste keer sinds ze anderhalf uur eerder bij het hotel was weggewandeld, zei ze iets hardop: ‘Er is niets, er is niemand. Ik hoef nergens bang voor te zijn.’

Zelf vond ze haar stem weinig overtuigend klinken. Tot haar eigen verbazing merkte ze dat haar hart sneller begon te kloppen en dat het woord ‘bang’ in haar hoofd bleef rondspoken, als een ongewenste huurder die je er niet uit kreeg. En toen dacht ze aan iets wat ze drie weken geleden in haar dagboek had geschreven: ‘Gisteren was ik bang voor hem, maar angst is geen onschuldig gevoel’, en wist ze dat het haar in de eenzaamheid van het bos niet zou meevallen om haar angstgevoelens te onderdrukken.

Meteen na het ontbijt was ze er al op uitgetrokken, vroeg genoeg om op tijd de richels van de Yunque te bereiken, de berg waarin zich de grotten met de rotsschilderingen bevonden. Ze was van plan om daar eerst de picknick te gebruiken die ze in haar rugzak bij zich had en die ze in het hotel voor haar hadden klaargemaakt, om vervolgens de laatste details te bestuderen die ze nog nodig had om haar schilderijen te kunnen voltooien. Verder wilde ze voor ze terugging nog wat tijd overhouden om in alle rust over haar relatie met Marcos na te denken, genietend van het unieke uitzicht dat je haast zou doen geloven dat er geen vervuilde rivieren bestonden, geen donkere viezigheid in de lucht hing en nergens zwerfvuil lag. Ze had haar comfortabele Gore Tex-wandelschoenen aangedaan, een linnen lange broek en een licht mannenshirt aangetrokken, een pet opgezet en was op pad gegaan. Alles was in orde, er was niets bijzonders; geen enkele reden dus om toe te geven aan die idiote angst. Ze wist dat het kon gebeuren, dat zo diep in het woud, in die absolute eenzaamheid, de angst altijd de kop kon opsteken, en ze hield zichzelf voor dat ze toch een sterke, onafhankelijke vrouw was … Ze leefde sinds de dood van haar vader nota bene op haar eentje in Madrid, ze deed de voordeur altijd open als er werd aangebeld, zonder eerst te vragen wie er was … Voor haar geen dubbele sloten, geen angst voor het donker, geen verbitterde blikken vol wantrouwen. Zij had zichzelf altijd als immuun beschouwd voor die angst waar zoveel alleenstaande vrouwen aan lijden, voor wie de deurbel slechts bedreigingen aankondigt. Ze was al meer dan anderhalf uur onderweg en als ze nu omdraaide zou ze zichzelf niet echt iets te verwijten hebben, maar ze wist bijna zeker dat als ze nu alweer naar het hotel terugging, ze nooit meer de moed zou kunnen opbrengen er op haar eentje op uit te trekken, want ze wist hoe kwaadaardig het geheugen soms werkt. Ze trok de schouderriemen van haar rugzakje aan, nam een paar slokken water uit haar veldfles en ging met vastberaden tred verder.

Het pad dat ze volgde, dat aanvankelijk voor auto’s begaanbaar was geweest, kwam uit op een open plek waar het zich in tweeën splitste. Het breedste, het linkerpad, ging naar beneden naar het stuwmeer. Zonder te aarzelen nam ze het rechterpad, dat omhoogliep en naar de grotten met de rotsschilderingen leidde. Terwijl ze de open plek overstak en het smalle pad oppikte, werd ze zich weer bewust van de stilte achter haar rug, alsof iemand haar van heel dichtbij bespiedde om er zeker van te zijn dat ze inderdaad de route koos die hij al een tijd eerder, vanaf het moment dat ze het hotel verliet, had voorzien. En ze vroeg zich nogmaals af of ze niet beter kon teruggaan, maar weer ging ze verder naar boven, al wist ze dat het vanaf hier hoogst onwaarschijnlijk was dat ze nog iemand zou zien of tegenkomen, want er waren maar heel weinig mensen – en dan ook nog maar heel zelden – die dat moeilijk begaanbare, eenzame pad namen. De meesten zwierven liever door de heuvels en dalen van het park om van het vele wild te genieten dat rond het stuwmeer leefde. De dieren waren zo weinig schuw, gedomesticeerd haast, dat ze zich van een afstandje rustig lieten fotograferen. Een zweetdruppel droop langs haar voorhoofd en biggelde tussen haar wenkbrauwen door naar haar neus. Ze veegde hem met haar mouw weg en keek zonder te weten waarom, misschien om de stand van de zon te bepalen, naar de hemel. Heel hoog in de lucht zweefden twee wouwen tegen het heldere blauw van de ochtend, langzaam en voldaan, bezig te verteren wat ze bij zonsopgang al hadden weten te verschalken aan muizen, slangen of aas. Ze had zich altijd verbaasd over de variëteit aan vogels die in het park te bewonderen was, rijker nog dan die aan planten en andere dieren: de ogenschijnlijk lome wouw met zijn vissenstaart, de gedrongen, majesteitelijke arend, de elegante aasgier met zijn witte servet om zijn nek, de schuwe zwarte ooievaar met zijn snavel vol kikvorsen, de vale gier, die van ieder aasdier een wellustig feestmaal maakt en het tot op het bot schoonvreet, de valk, die altijd op de schedel van zijn prooi mikt, de snelle, elegante gierzwaluw, de brutale ekster, de stille havik, die het tulen van de lucht doorsnijdt met de scherpe schaar van zijn vleugels, de wielewaal, die een belletje in zijn keel laat klinken, de patrijs, die een klapperend geluid met zijn vleugels maakt alsof zijn botjes breken tijdens het vliegen … Ze had die rijkdom altijd beschouwd als het beste bewijs dat het milieu in die regio nog buitengewoon zuiver en schoon was, ondanks alle vervuiling elders. De vogels in de lucht konden door niemand worden tegengehouden en als ze in El Paternóster bleven, dan was dat omdat ze daar een habitat vonden die elders bijna overal was verdwenen. Voor wilde zwijnen en herten kon je een kunstmatig reservaat aanleggen door een gebied met een hek af te sluiten, maar het was niet mogelijk de roofvogels een bepaald gedeelte van de lucht toe te wijzen om daar te leven en zich voort te planten. Het was maar goed, dacht ze bij zichzelf, dat het park nog niet zo bekend was dat het iedere zondag volstroomde met dagjesmensen, alhoewel ze op dat moment nog steeds zo bang was dat ze blij zou zijn geweest om stemmen in de buurt te horen, geschreeuw van kinderen, lachen … Zelfs een schallende radio die een voetbalwedstrijd uitzond zou haar welkom zijn. Ze had gehoord dat het park op het punt stond tot nationaal beschermd gebied of iets dergelijks verklaard te worden, en ofschoon dat natuurlijk allerlei voordelen met zich mee zou brengen, vroeg ze zich wel af of je dan nog steeds overal zou mogen komen, zo op je eentje en vrij, zonder al te veel verboden gebieden of verplichte routes. Ze hoorde een licht geluidje achter zich en haar angst vlamde weer op. Het klonk als het knappen van een droog takje dat breekt, maar, zei ze nogmaals tegen zichzelf, ook dat was geen enkele reden om meteen aan gevaar te denken. Integendeel, het bos werd pas griezelig als het er volledig stil was, niet als het zich met geluiden vulde. Opnieuw had ze een droge keel en ze stopte om een slok water te nemen. De veldfles die ze aan haar riem droeg was gewelfd, aangepast aan de vorm van haar lichaam. Ze voelde hoe het nog koele, frisse water door haar keel gleed en de stofdeeltjes wegspoelde die ze onderweg had binnengekregen. Dat ervoer ze als het heilzaamst van het bos: dat je je weer bewust werd van zintuigen die door het leven in de stad afgestompt raakten, dat je ieder deel van je lichaam weer voelde, zelfs de meest intieme, kleinste plekjes. Terwijl ze de veldfles sloot bedacht ze dat het nergens heerlijker vree dan midden in het bos, zomaar op het gras, of in een tentje dat ze hadden opgezet aan de oever van een verborgen arm van het stuwmeer, waar ze na de liefde naakt ging zwemmen en dan, met alle poriën van haar lichaam wijdopen, het contrast met het koude water ervoer. Ze dacht aan hem, aan zijn weigering dat weekeinde met haar mee te gaan om in alle rust te kunnen praten over wat er mis was tussen hen, zonder elkaar verwijten te maken, zonder troost te vragen. Ze boog zich voorover om de fles weer aan haar riem te hangen. Toen ze opkeek zag ze de gestalte uit haar angstvisioen opdoemen, zag ze hoe hij zich met een mes in zijn hand op haar stortte, zo’n donker mes dat herders gebruiken en dat altijd nog maar net geslepen lijkt te zijn aan een stuk graniet. Het lemmet is na verloop van tijd niet meer recht maar wordt smaller op de plaats waar het het intensiefst wordt gebruikt, wat het mes tot een vreselijk effectief wapen maakt. Ze gaf een schreeuw en hief haar onderarmen in een poging zich te verdedigen. Ze voelde de pijn aan haar pols een fractie van een seconde eerder dan die in haar borst. Het mes boorde zich in haar linkerborst en ze voelde in alle helderheid hoe het staal het zachte, sponsachtige vlees uiteenreet. Een huivering van diepe doodsangst voer door haar heen. Het mes trok zich uit haar borst terug en stak nogmaals toe, de aanzet van haar hals zoekend. Ze hoorde het staal langs de pezen en het kraakbeen van haar luchtpijp zagen en een moment later veranderde haar tweede kreet in een dierlijk gorgelen. Ze verbaasde zich over de warmte die over haar heen spoelde, ze voelde de huid van haar borst nat worden, en haar keel schroeide alsof ze iets heel heets en stroperigs had gedronken, iets totaal anders dan het water van een paar minuten daarvoor, en ze kreeg een onweerstaanbare aandrang om te kotsen. Toen werd ze zich ervan bewust dat ze ging sterven, iets wat ze eigenlijk al had geweten vanaf het moment dat ze de open plek had verlaten en het pad naar de grotten was ingeslagen. Ze strekte haar armen uit naar haar beul en klauwde zich met haar laatste krachten aan zijn kleren vast, hoewel ze haar borst op die manier definitief aan het mes blootstelde. De speld die ze daarna in haar vinger voelde prikken deed pijn en zonder te weten waarom ze het deed, duwde ze hem dieper in haar vlees, alsof ze door die kleine, duidelijk afgebakende pijn de pijn aan haar keel zou kunnen vergeten. Ze voelde nog dat ze achteroverviel en wegzakte in een scharlakenrode rivier; daarna verdween alles.

Hij had die morgen een schot gehoord en sinds hij in het bos woonde wist hij dat dat geluid bloed betekende. In zijn hol had hij ook een vrouw horen schreeuwen, en kort daarna het zich verwijderende, hortende geluid opgemerkt van zo’n machine waarin de mensen zich verplaatsen. Hij bleef nog een tijdje in zijn hol, de stilte proevend, de afwezigheid van trillingen op het aardoppervlak. Een paar uur lang bleef hij onbeweeglijk in zijn duisternis zitten, vechtend tegen de honger, zich bewust van de aanwezigheid van vlees, niet ver bij hem vandaan.

De rat stak zijn zwarte snoet door het gat van zijn hol naar buiten, het landschap afspeurend dat zich voor zijn kleine oogjes uitstrekte. Daar was alles zoals het hoorde, de bomen en de zon, de insecten en het stof. Hij kroop iets verder naar voren en hief zijn kop. Zijn neus ving een lichte geur op, die typische bloedlucht waarvan hij al droomde sinds het schot. Toch durfde hij er nog niet op af te gaan. Hij hoorde heel duidelijk het geluid van mensenstemmen, maar ze moesten een stuk lager zitten, op de open plek in het bos, zo ver weg dat hij zich er niet al te druk om maakte. Hij vreesde de mensen om hun moordmachines, niet vanwege hun aanwezigheid. Zonder hun wapens waren ze de onhandigste onder alle roofdieren, zo blind als mollen, met een reukvermogen van niets en belachelijk langzaam in hun bewegingen. Hij dacht terug aan een hond in de stad waar hij vroeger woonde: die was ratten bijna altijd te snel af en brak ze dan de nek met een droge klap tegen de grond. Daarna at hij ze niet eens op. Zolang de mensen op de open plek hem niet zagen, hoefde hij zich nergens zorgen over te maken.

Hij keek nogmaals om zich heen en sloeg toen zijn blik naar de hemel op. Hij wist dat daar zijn voornaamste vijanden zaten: de aaseters, die stipt acte de présence gaven als ergens kadavers waren, en de altijd hongerige roofvogels. Maar er vloog niets boven hem. Ineens besloot hij zijn hol te verlaten en hij sloop naar een beschermende dennenstam. Hij kon het zich niet permitteren te wachten tot het donker was. Net als hij zou een heel leger nachtelijke roofdieren het schot hebben gehoord en het bloed geroken, en hij wist zeker dat ze in hun schuilplaatsen zaten te wachten op de komst van de duisternis om zich te kunnen storten op de resten van de buit of op de kleinere dieren die erdoor waren aangelokt.

Een windvlaag bracht hem de geur met nog meer intensiteit. Nu rook hij er iets doorheen, de fijne, dunne geur van duizend bloemen die hij al wel eens eerder had geroken in de kleren en etensresten die de mensen na hun boswandelingen achterlieten. Hij speurde nogmaals de hemel af en liep toen op een holletje naar de plek waar het eten wachtte. Hij verschool zich tussen wat veldroosjes en keek om zich heen. Daar lag het kadaver, enorm en mals; genoeg eten voor een heel jaar, ware het niet dat mensenlijken in ongelooflijk korte tijd bederven en dan een stank afscheiden die zelfs voor ratten niet te harden is. Hij nam geen enkele beweging waar die op leven wees, het kon onmogelijk een valstrik zijn. Rondom de lippen krioelden nu al vliegen, de betrouwbaarste verklikkers van de dood. Bij het zien van zoveel voedsel en het opsnuiven van de intense bloedgeur werd zijn honger ondraaglijk. Zonder nog verder te aarzelen liep hij op het lichaam af en rende er een keer omheen, huiverend van vraatzucht en genot, als een bedelaar die voor een vorstelijke maaltijd is uitgenodigd en bij het zien van zoveel heerlijkheden niet weet waar hij moet beginnen.

Hij ging op zijn achterpootjes staan, met zijn voorpoten heel even steun zoekend op het voorhoofd van het lijk, waarbij zijn snorharen langs de koude ogen met de grote angstpupillen streken. Hij schrok van de onverdraaglijk strakke blik in die open ogen, zo dicht bij de zijne, en trok zich meteen weer terug. Op de huid van het kadaver bleven de aarden sporen van zijn drie minuscule vingertjes achter.

Ineengedoken naast de hals keek hij weer om zich heen, op zijn hoede voor eventuele concurrenten die sterker waren dan hij. Toen hij zeker wist dat er nog niemand was met wie hij zijn buit zou moeten delen, rende hij op een holletje naar de voeten, die iets uit elkaar lagen. Bij een voetzool hield hij even stil en snoof misprijzend de hagedissengeur op die ervan opsteeg. Hij klauterde boven op een van de wandelschoenen, en vandaar kon hij het enorme lichaam, dat hij helemaal voor zichzelf had, overzien. Het liefst had hij het mee willen slepen om het in zijn hol te verstoppen. Heel even raakte hij vervuld van afgunst jegens de mieren, niet vanwege hun kracht, maar om hun koppige, goed georganiseerde samenwerking als groep, die hen in staat stelde hun voorraadkamers te vullen. Maar een van de kenmerken van zíjn soort was het vermogen onderling fel strijd te voeren en elkaar territorium en voedsel te betwisten. Met een sprongetje hopte hij naar de knieën en hij schuifelde langzaam verder. Onder zijn poten voelde hij gladde, vlezige dijen, waar hij zijn tanden in zou hebben gezet als de sterke linnen stof hem dat niet had belet. Een urinelucht lokte hem verder omhoog. Hij schuifelde nog een paar stappen verder en snuffelde in het kruis, waar een donkere vlek zijn bek deed wateren. Zo had het geroken in het huis in de stad waar hij vroeger woonde, voordat de kwaadaardige hond en de ijzeren machines hem hadden verjaagd. Hij likte aan de natte broek en wreef er met zijn buik tegenaan, dronken van genot. Daarna vervolgde hij zijn tocht. Hij bereikte de borst, begroef zijn snuit in het bloed van de eerste verwonding en hief genietend zijn kop. Het was minder dik dan hertenbloed, zoeter. Net toen hij aan zijn feestmaal wilde beginnen, zag hij een stukje verder naar beneden het mes in de keel steken. Blind van begeerte, zonder verder nog iets te zien, zonder aan iets anders aandacht te besteden dan aan het heftige roepen van zijn maag, begroef hij zijn vlijmscherpe tanden in het gerafelde vlees naast het staal en knaagde er een klein stukje af. Nooit eerder had hij zulk zacht, zulk mals vlees gegeten. Hij slokte het zo door, zonder te kauwen, en scheurde er nog een stuk af, als een roofdier, steunend op zijn bebloede voorpoten om zijn eten makkelijker los te kunnen rukken. Het was allemaal van hem, híj had het ontdekt, het was van hém. Hij voelde haat in zich opkomen, de haat van de veelvraat, tegen de vliegen die op de wonden neerstreken om hém te beroven, want al waren het maar minuscule porties, het was zíjn voedsel. Op het moment dat hij stappen naderbij hoorde komen ging hij zonder met kauwen op te houden op zijn achterpoten staan. Sinds hij zijn hol had verlaten waren die stemmen er steeds geweest, op een afstand, maar nu kwam er dan toch iemand aan. Hij zag een enorme vijandelijke gestalte aarzelend dichterbij komen en met gebogen hoofd stilhouden, die was vast en zeker ook op zoek naar voedsel. Het wezen keek op en ging weer verder. Nu was er geen twijfel meer mogelijk: het kwam zijn richting uit. Hij zou moeten vluchten en zijn feestmaal in de steek laten. Het was altijd hetzelfde. Net als de strijd om voedsel leek ook dat het permanente lot van zijn soort: het paradijs bereiken om daar ogenblikkelijk weer uit verdreven te worden, verlangen naar het leven van de arend en eindigen als een mol. Gulzig beet hij nog twee stukjes af en propte zijn wangzakken vol. Toen sprong hij met gezwollen wangen weg en ging ervandoor om zich opnieuw onder de grond te verstoppen.

Een groepje jongens tussen de twaalf en veertien jaar bereikte op mountainbikes de open plek. Ze hielden stil, gooiden hun fietsen tegen de, na vier jaren van droogte dorstende grond, en zochten lachend en roepend de schaduw van de dennenbomen om daar de broodjes te eten die ze in hun kleine, felgekleurde rugzakjes hadden meegenomen. Het was al diep in oktober en ze hadden nog maar weinig middagen te verwachten die lang genoeg waren voor dat soort uitstapjes naar de bergen. Terwijl ze aten zaten ze wat te dollen en dronken ze – hun afschuw verbergend – de zure wijn die een van hen van huis had meegejat. Na het eten kwam iemand met sigaretten aanzetten en een paar van hen staken er eentje op, de hoest in hun keel smorend. Een minuut of wat kibbelden ze of ze direct verder zouden gaan naar de grotten of een tijdje zouden wachten om het eten te laten zakken. En omdat het, als het verder toch niet zoveel uitmaakt, nu eenmaal makkelijker is toe te geven aan de luiheid, gingen de actieveren uiteindelijk akkoord met een halfuur pauze. In die tussentijd waren ze van plan zich te vermaken met het kinderlijk soort vertier waarin wreedheid gelijk op lijkt te gaan met spel en er zelfs vaak mee wordt verward. Ze haalden de tube lijm tevoorschijn die ze hadden meegenomen voor als iemand een lekke band kreeg, en drie van hen gingen op zoek naar stokken met een gevorkt uiteinde. Anderen maakten een cirkel met een doorsnede van een halve meter vrij van onkruid en stenen. Om de cirkel heen legden ze droog gras en twijgjes.

Pas toen ze zover waren verspreidde de groep zich rondom de open plek om schorpioenen onder de stenen vandaan te peuteren. Het was vroeg in de middag, een goed moment om ze te zoeken, maar ook het gevaarlijkst als je gestoken wordt omdat het gif effectiever wordt naarmate het warmer is. Het duurde niet lang of ze kwamen met de twee eerste schorpioenen aan, die ze in twee glazen potten hadden gestopt waar eerder hun eten in had gezeten. In de cirkel lieten ze hen los. De schorpioenen leken eerder bang dan agressief en zetten het als gekken op een rennen om uit die arena te ontsnappen waar geen beschermende stenen en onkruid voor hen waren, geen schaduw en geen enkel plekje om zich te verstoppen voor die enorme gestalten die van boven op hen neerkeken. Hun vluchtpogingen haalden niets uit, omdat ze met de gevorkte takken keer op keer weer naar het midden van de cirkel werden teruggeduwd. Verder stak een van de jongens – ondanks het nadrukkelijke verbod op de borden – het randje gras en droge stokjes dat ze eromheen hadden gebouwd in brand. Geschrokken van de rook verstijfden de dieren in een bedrieglijk gedweeë houding. Ondanks hun onbeweeglijkheid was het niet moeilijk je voor te stellen hoe hun hele systeem, hun ingewanden en klieren, als een razende bezig was met de productie van een zo groot mogelijke hoeveelheid gif.

Dat was het moment om het spel te beginnen. De twee jongens met de stokken drukten de schorpioenen met de vork zo stevig tegen de grond dat ze zich niet meer konden bewegen. Een derde draaide het dopje van de tube en liet uiterst zorgvuldig – maar zo handig en doelgericht dat het duidelijk was dat hij het niet voor het eerst deed – een druppeltje lijm op hun angel vallen, dat bijna meteen hard werd. Daarna trokken ze de stokken weg en lieten de dieren vrij. Ze bleven in hun spinachtige houding staan, onzeker over de beste strategie, en nog steeds bang vanwege die enorme bewegende gestalten en de rook die van het brandende randje rond de cirkel kwam, maar ongetwijfeld met het volste vertrouwen in hun gif en hun onwrikbare wilskracht. Toen bewoog de jongen die de lijm had laten vallen zijn hand in hun richting. De twee schorpioenen namen een verdedigende houding aan, angel naast angel, elkaar op die manier rugdekking gevend tegenover die enorme vijand, wiens lichaam bijeengehouden werd door botten en pezen die duizendmaal sterker waren dan hun tere schild. Toen de vinger vlakbij was tilden ze hun buik van de grond en richtten ze hun vlijmscherpe angels, maar omdat er een zware bal op het uiteinde zat – het leek wel wat op die merkwaardige knuppels die herders gebruiken – konden ze er niet meer mee steken, alleen maar mee slaan, als met een minuscuul vuistje. Ze vielen de vinger een paar maal aan, onder nerveus gelach dat van boven hen opklonk, en stopten toen om uit te rusten, volledig in de war door die harde bobbel die het hun onmogelijk maakte zichzelf te verdedigen. Toen durfden er meer jongens een vinger uit te steken om de diertjes te jennen, op te hitsen en uit te dagen, tot de schorpioenen uitgeput naast elkaar bleven liggen, zich eindelijk realiserend dat er iets raars met hen was uitgehaald. Toen namen twee jongens er ieder een in de palm van hun hand, brachten ze naar hun gezicht, lieten ze op de grond vallen en stampten erop tot ze openbarstten. Ze waren het spelletje nog niet zat, alsof ze twee tegenstanders hadden getroffen die te weinig tegenstand hadden geboden, en ze gingen onder de stenen op zoek naar een nieuw paar schorpioenen. Ze verspreidden zich weer rond de open plek. En toen, na een minuut of twee, hoorden ze hoe een van hen het uitschreeuwde en snel kwam terugrennen naar de veiligheid en de bescherming van de groep. De anderen dachten dat hij in zijn hand gestoken was bij het zoeken onder de stenen, maar toen hij weer bij hen was zei hij: ‘Er ligt daar een dode vrouw.’

Hij zag zo bleek dat iedereen meteen begreep dat het geen grap was.

Daarna bracht hij zijn hand naar zijn hals en zei: ‘Er steekt een mes in haar keel.’

Het was al even geleden dat de zon achter de helling van de Yunque was verdwenen, en bij gebrek aan voldoende licht was het nodig een aggregaat op te starten. Zo nu en dan flitsten er camera’s. De vogels, die door al dat licht uit hun slaap werden gehouden, keken neer op een bont, irreëel tafereel. De guardia civil was drie uur geleden door de jongens die het lichaam hadden gevonden gealarmeerd en inmiddels was er een man of tien aan het werk, bijna allemaal in uniform. Ze scharrelden tussen de bomen door, ieder detail bestuderend, ieder dor, vertrapt grassprietje, ieder geknakt takje, iedere verplaatste steen.

Een man in uniform, een sergeant zo te zien, liep op een lange, jongere man in burger af die in gesprek was met de onderzoeksrechter en de forensisch arts, die waren aangetreden om toezicht te houden op het weghalen van het lichaam.

‘We hebben de hele omgeving drie keer uitgekamd, luitenant. Meer kunnen we niet doen in deze duisternis.’

De man in burger keek naar de onderzoeksrechter, in afwachting van diens goedkeuring. Pas toen hij knikte gaf de sergeant de twee in het wit geklede ambulancemedewerkers een seintje dichterbij te komen. De ambulance was een stuk terug achtergebleven, op de splitsing waar het pad naar boven begon. Ze tilden het lichaam voorzichtig op en legden het op de brancard van zeildoek. Ronde draagsteunen van glanzend aluminium weerkaatsten het licht van de schijnwerpers.

‘Alsof iemand op dit moment heeft gewacht. Tot eind vorige week maakte de helikopter van de brandweer hier nog patrouillevluchten’, zei de luitenant, terwijl hij aandachtig naar het vale gezicht van de dode vrouw keek. Hij zag de kleine sporen van aarde en bloed die de pootjes van de rat op haar voorhoofd en op het lichte overhemd hadden achtergelaten. Het mes met het houten handvat stak nog in haar hals. Niemand mocht het aanraken, er moesten eerst experts uit Madrid komen om het aan een onderzoek te onderwerpen.

De ambulancemedewerkers haastten zich een laken over het lichaam te trekken. Zelfs zij, die er toch aan gewend waren uiteengereten verkeersslachtoffers te bergen, leken ontdaan door de pure, beangstigende gewelddadigheid van die moord.

‘Wacht’, zei de onderzoeksrechter, terwijl hij zich over de brancard boog. ‘Ik denk dat we haar hand nu open kunnen krijgen.’

Er was al meer dan twaalf uur voorbij sinds haar dood; de rigor mortis was ingetreden en haar ledematen waren inmiddels stijf. De vingerkootjes zaten samengeknepen tot een gesloten vuist met knokkels die wat witter waren dan de rest van de huid, wat erop wees dat ze iets vasthield.

‘Een spoor, een klein spoor, als het maar iets is’, fluisterde de luitenant, alsof hij tegen zichzelf praatte.

Het kostte de forensisch arts moeite de hand open te krijgen, vinger voor vinger, te beginnen bij de pink. Toen hij bij de middelvinger kwam zagen ze een klein metalen voorwerp in het topje steken. Het glansde in het licht van de schijnwerpers en de zaklampen die erop gericht waren. Het was een button. De sergeant pakte hem met een pincet op en hield hem omhoog voor de onderzoeksrechter en de luitenant voordat hij hem in een klein plastic zakje opborg. De button was rond met een rode rand, als een verbodsteken, met daarin in grote letters ‘Mururoa’ onder de afbeelding van het kleine eilandje in de Stille Oceaan, met een grote, opbollende radioactieve wolk daarboven, als protest tegen de atoomproeven die een paar maanden daarvoor door Frankrijk in het gebied waren uitgevoerd.

De luitenant boog zich over het lichaam en bekeek het shirt vanbinnen en vanbuiten, op zoek naar gaatjes die de speld van de button misschien in de stof had achtergelaten, hoewel hij al voorvoelde dat hij niets zou vinden.

‘Het is tenminste iets’, zei hij.

‘Ja’, antwoordde de sergeant, en het klonk sceptisch en oud. ‘Het is iets.’

Op een teken van de arts tilden de twee ambulancemedewerkers de brancard op. Ze liepen het pad af naar de open plek, waar de ziekenwagen stond te wachten. De fotograaf maakte nog een paar opnamen van de plaats waar het lichaam het dorre gras en wat takjes had verpletterd. Een dun, wit kalklijntje gaf de omtrek aan.

‘Ik denk dat we hier voorlopig klaar zijn’, zei de luitenant. ‘Drie man blijven hier. Morgenochtend, zodra het licht wordt, moet alles opnieuw worden doorzocht. Grondig. De hele omgeving moet met een metaaldetector worden uitgekamd.’

Ze liepen naar beneden, in de richting van de terreinwagen. De ambulance was al vertrokken. Uit het handschoenenkastje pakte de luitenant de papieren van het slachtoffer, die hij al in het Europahotel, waar de vrouw de avond daarvoor haar intrek had genomen, had laten ophalen. Van de pasfoto op het identiteitsbewijs keek een lachende, aantrekkelijke jonge vrouw met blond haar dat in plukjes over haar voorhoofd viel, hem recht aan. Hij las nogmaals haar naam, Gloria García Carvajal, de datum en de plaats van uitgifte. Met enige opluchting bedacht hij dat hij het dit keer tenminste niet hoefde te doen, hij was niet degene die de woorden zou moeten zoeken om de vreselijke gebeurtenis aan de ouders mee te delen – hun naam en adres in Madrid stonden op de achterkant – nee, ditmaal viel zijn zelfingenomen collega’s uit de hoofdstad de eer te beurt om hun pet af te nemen, hun hoofd te buigen en het gebaar van condoleance te maken. Hij liet de sergeant niet rijden, maar ging zelf achter het stuur zitten en zo begonnen ze aan de terugtocht over het zandpad.

2

Cupido was een kwartier te vroeg op de afgesproken plaats en hij zag hem aan komen lopen in de richting van de Chico Cabrera-bron, die het vertrekpunt vormde van bijna alle bergwandelingen, misschien omdat de wandelroutes vanuit de verschillende wijken van Breda daar samenkwamen, of omdat bijna iedereen zijn veldfles aan de bron wilde vullen met het schone, verrukkelijke bronwater waarvan werd beweerd dat het pijnlijke spieren kalmeerde en vele kwalen genas. Het verwonderde hem dat de man de twee lange kilometers vanuit de stad – die je in het zuiden kon zien liggen, op een wat lagere helling, omringd door steeneiken en olijfboomgaarden – was komen lopen. Breda had zich in de loop van de jaren zo uitgebreid, met wegen die er uitstaken als de spaken van een fietswiel, dat het al bijna onmogelijk was de oude, oorspronkelijke vorm te herkennen, van ‘een duif die de tijd heeft platgedrukt tegen de grond’. Voor hem was wandelen iets ouderwets, en iedereen die hij kende zou de auto hebben genomen, zelfs als de afstand maar de helft bedroeg. Eigenlijk, zo peinsde hij, kwam het erop neer dat de traditie van het wandelen, het plezier daarin, in ere werd hersteld door de groepen dagjesmensen die in de weekeinden van de grote stad naar buiten trokken om te genieten van het afwisselende landschap en de rijke flora en fauna, of omdat ze simpelweg genoegen beleefden aan een heel oude sport, die tegenwoordig met een nieuw woord ‘wandeltoerisme’ wordt genoemd.

De man die nu naar hem toe kwam, op minder dan vijftig meter afstand, had zelf de plaats van de afspraak gekozen. Hij was de vriend van het meisje dat drie dagen daarvoor was vermoord en hij had op Cupido’s antwoordapparaat de boodschap achtergelaten dat hij hem een opdracht wilde geven die met haar dood te maken had. Zelfs op die afstand kon hij zien dat het een jonge vent was, groot en sterk, zo’n type dat lange bergtochten maakt, een nieuwe generatie reizigers en toeristen die na tweeduizend jaar Julius Caesars oude adagium om lange marsen te maken weer serieus nemen, mensen die de namen van bomen en struiken die niemand boven de veertig nog kent aan de vergetelheid proberen te ontrukken waarbij ze ontdekken dat niet iedere eik zomaar een eik is. Het was een totaal ander verschijnsel dan de luidruchtige stadsfamilies die op zondag naar buiten trekken om daar onder aanvoering van een rokend, despotisch gezinshoofd de natuur te bevuilen. Zo iemand, die zelf weliswaar niet aan sport doet, is er alles aan gelegen zijn hele omgeving te laten meegenieten van de hysterische spanning van de voetbalverslaggevers. Nee, dit was een nieuw type toerisme: mensen die lange wandeltochten maakten en een gezond leven leidden. Cupido was ervan overtuigd dat ze zich in lichamelijke kracht en behendigheid – twee zaken die tot voor kort alleen op de plattelandsbevolking van toepassing leken – zouden kunnen meten met de sterkste jongemannen van een dorp, met afgetrainde lijven door de zware arbeid op het land, zonder dat je een weddenschap zou durven afsluiten op een zekere winnaar. Het was hem opgevallen dat deze mensen op een andere manier de natuur in leken te trekken, met meer respect voor de omgeving. Ze waren bijna allemaal net zo lang als Cupido zelf en gedroegen zich netjes en beleefd, zonder met een stadse superioriteitswaan hun manier van leven en praten boven de achterlijkheid van het buitenleven te stellen. Maar het was ook niet zo dat ze de zuiverheid van de lucht en de producten van het land op een overdreven manier ophemelden; eigenlijk is dat een andere uitdrukkingsvorm van eenzelfde minachting. Ze waren altijd voorzien van een uitstekende uitrusting, dure schoenen die geschikt waren voor het terrein en het weer, en lichtgewicht kleren die de grootst mogelijke bescherming boden tegen nattigheid en kou. Hij had hen vanaf het begin met sympathie, maar ook wat van een afstand bekeken, als een wereld die hem aantrok maar die hij te laat had leren kennen en waar hij nooit meer bij zou horen.

Met ieder van zijn lange schreden deed de man die op de detective af kwam lopen stof opdwarrelen van de door de langdurige droogte gemartelde aarde. Van dichtbij, toen hij stilhield naast de bron, met de zon recht in zijn gladgeschoren gezicht, bleek de man ouder dan hij had geleken toen hij aan kwam lopen. Hij was waarschijnlijk een jaar of dertig, maar kon zonder al te veel moeite doorgaan voor tien jaar jonger.

Cupido was eraan gewend dat zijn cliënten ouder waren, meestal zo tussen de veertig en de zestig, onzeker en stamelend, en duidelijk te week of te laf om hun eigen problemen en narigheid op te lossen, vandaar dat het hem enigszins verraste dat zo’n energieke jonge vent hem om zijn diensten verzocht.

‘Ricardo Cupido?’

‘Ja.’

‘Marcos Anglada’, zei hij, zijn hand uitstekend. ‘Ik weet niet of dit de beste plek is om te praten, maar ik wilde zien waar het is gebeurd.’

‘Jawel hoor,’ antwoordde de detective, ‘deze plek is uitstekend.’ Het kwam hem zelfs wel goed uit dat ze daar hadden afgesproken, want hij gebruikte zijn appartement niet graag als kantoor. Hij wist dat het op potentiële cliënten een weinig professionele indruk maakte, de werkruimte van een amateur. Het leek in de verste verte niet op wat men over het algemeen verwachtte: geen ventilator met grote, langzaam draaiende schoepen aan het plafond, geen degelijke stalen archiefkast die op slot kon, geen weelderige secretaresse met gelakte nagels die bijna niets te doen had. En omdat hij drie dagen geleden met roken was gestopt rook het er niet eens meer naar tabak. Hoewel hij zelf heel goed wist dat geen van die dingen noodzakelijk was, was dat cliché van de privé-detective zo diep geworteld in de geest van zijn klanten dat hij bij de kennismaking altijd een eerste blik van bevreemding en teleurstelling waarnam als ze geen van de verwachte symbolen aantroffen.

Cupido keek naar het noordwesten, naar de blauwe hellingen van de Volcán en de Yunque waar de grotten met de rotsschilderingen zich bevonden, in de richting van de plek waar het meisje was vermoord.

‘Bent u hier bekend?’ vroeg hij.

‘Ja, ik ben wel eens met haar mee geweest. We hebben ooit een lange trektocht gemaakt en toen zijn we hier, bij deze bron, gestopt om onze veldflessen te vullen, zoals men ons had aanbevolen’, antwoordde de man en hij wees naar de zwartmetalen buis waardoor het water in een diepe granieten bak stroomde.

‘Welke route hebt u toen genomen?’

‘We gingen via een pad dat zij al kende, en dat naar de grotten met de rotsschilderingen voerde.’

De detective knikte. Hij herinnerde zich dat pad, dat hij jaren geleden zelf ook zo vaak had gelopen.

‘Is het daar gebeurd?’ vroeg Anglada, omhoogkijkend.

‘Ja, op het pad.’

Hij boog zich over de donkere pijp waar de bron in uitstroomde en hield zijn hand onder de koude straal water. Het rook kruidig.

‘Ik denk dat u de aangewezen man bent voor deze opdracht’, zei hij, zonder hem aan te kijken maar zonder enige aarzeling. ‘U komt hier zelf vandaan en u kent de omgeving en de mensen.’

‘Wat houdt de opdracht precies in?’

‘Ik wil weten wie haar heeft vermoord. U moet hem vinden en ik wil ook weten waarom hij het heeft gedaan, eerder dan de politie’, zei hij. Zijn gedempte, kille stem klonk rustig en vastbesloten, de stem van een man, dacht de detective, die gewend is om bevelen uit te delen, om zelf te beslissen over wat er gebeurt, iemand die zelf bepaalt in welke volgorde iets wordt uitgevoerd en door wie. Die kille toon kon alleen voortkomen uit een verlangen naar persoonlijke wraak en een diep wantrouwen in de officiële rechtsgang. Hij leek genoeg geduld te hebben om niet op te geven, zelfs als het lang zou duren voordat het moment van wraak aanbrak. En toch vond Cupido het een merkwaardige opdracht.

‘Over het algemeen zoekt men onze diensten om verdwenen mensen op te sporen of voor banalere zaken, maar eigenlijk nooit om de dader van een misdrijf te vinden. Dat is werk voor de politie.’

Anglada keek op van het water en wierp hem een nieuwsgierige blik toe.

‘U hebt gelijk. In dit land maakt men zich graag druk om verdwijningen, vooral als het om jonge vrouwen gaat. Degene die zo’n zaak oplost voelt zich een held. Wie daarentegen een moordenaar opspoort heeft het gevoel op de stoel van de rechter te zitten, en dat is een rol die niemand wil. We krijgen al kippenvel als we alleen maar horen práten over juryrechtspraak en ons voorstellen daarvoor opgeroepen te kunnen worden. Ik ben advocaat’, besloot hij. ‘Misschien dat ik daardoor mijn vertrouwen in de politie kwijt ben.’

‘Als zij hem niet vinden, zal het voor mij ook niet meevallen.’

‘Ik betaal u goed om het te proberen. Vertelt u me uw tarief maar’, drong hij vriendelijk maar koppig aan, met die kenmerkende zekerheid die een man die gewend is te bevelen onderscheidt van iemand die gehoorzaamt.

‘Dertigduizend peseta per dag, inclusief onkosten. Plus een vast bedrag als de opdracht slaagt, onafhankelijk van de tijd die ik eraan heb besteed.’

‘Akkoord, dertigduizend per dag, en een miljoen daarbovenop als u hem vindt’, accepteerde de man meteen, alsof hij haast had om er vanaf te zijn en over te gaan tot werkelijk belangrijke zaken.

Cupido knikte. Het was iets waar hij nooit aan zou wennen in zijn werk, over geld te praten. Hij vond het iets kils hebben, iets akeligs, om over een prijs te moeten onderhandelen met iemand die waarschijnlijk wel dringender problemen aan zijn hoofd had. Het gaf hem een ambivalent gevoel, haast alsof hij de cliënt onder druk zette. Maar hij wist ook dat die zich nog onrustiger en ongemakkelijker zou voelen dan hij als ze het niet van tevoren eens werden.

‘Weet u waar het precies is gebeurd?’ vroeg Anglada.

‘Ja’, antwoordde Cupido. Hij was er de dag daarvoor al geweest, nadat hij de boodschap op zijn antwoordapparaat had afgeluisterd.

‘Ik wil er graag heen. Als u het goedvindt, kunnen we onderweg praten.’

De privé-detective was blij dat het hem zo gemakkelijk werd gemaakt. Anglada was degene die hij als eerste moest ondervragen en het was een uitstekende gelegenheid om dat te doen terwijl ze erheen reden. Er was maar één probleem.

‘Er kunnen daar wél mensen zijn’, zei hij.

‘Nog steeds?’ vroeg de man verwonderd.

‘Ja, bij een misdrijf als dit wordt zelfs de plaats waar het is gebeurd nieuws. Verder bestaan er lieden met morbide belangstellingen, of kan er nog een laatste fotograaf langskomen. De guardia civil heeft de plek nog niet vrijgegeven.’

‘Dat maakt niet uit. Laten we gaan.’

‘Wat was uw relatie met haar?’ vroeg Cupido toen ze in zijn wagen stapten.

‘We hadden trouwplannen. We waren het er al over eens, we wilden samenwonen, en wisten hoe we dat zouden organiseren, alhoewel we nog geen bepaalde datum in de nabije toekomst hadden geprikt.’

De detective bekeek hem van opzij. Anglada was een aantrekkelijke man, met een gebronsde huid, een kleine neus en kort donker haar. Hij bleef het vreemd vinden, zo’n jonge vent die wraakgevoelens koesterde die eigenlijk meer bij een ouder iemand hoorden, die door een dergelijke moord alles kwijt zou zijn geraakt, iemand die de kracht niet meer zou kunnen opbrengen een nieuw leven te beginnen. Volgens hem zou het beter voor de man zijn als hij alles probeerde te vergeten, zich ervoor afsloot; hij had nog een lange toekomst voor zich en kon maar beter proberen de draad van het leven weer op te pakken. Wroeten in verdriet was even absurd als zinloos.

‘Waarom was ze ditmaal alleen? U vertelde dat u wel eens meeging.’

‘Ik heb het voorgesteld, maar zij wilde niet.’ Hij zweeg, alsof het nog te vroeg was om daarover te spreken. ‘Ze zat de laatste tijd niet helemaal goed in haar vel en wilde een paar dagen alleen zijn. Dat deed ze wel vaker. Haar ouders komen uit Breda en hoewel Gloria in Madrid is geboren, had ze heel sterk het gevoel dat haar wortels hier lagen. Toen haar ouders nog leefden brachten ze er regelmatig de zomervakantie door. Gloria kende de streek goed en vond het heerlijk om er te komen. Ik kon haar enthousiasme niet delen. Er zijn allerlei plekken waar het mooier is, en prettiger om te verblijven. Maar behalve dat, ze werkte aan een serie schilderijen over het landschap en over de rotsschilderingen in de grotten.’

‘Schilderde ze?’

‘Ja, ze was kunstenares van beroep.’

‘Waren meer mensen ervan op de hoogte dat ze dit weekeinde naar het park zou gaan?’

‘Iedereen die het haar zou hebben gevraagd. Gloria praatte er graag over hoe mooi het hier wel niet was’, vertelde hij met een gebaar dat erop wees dat hij haar voorliefde absoluut niet deelde.

‘Kende ze veel mensen in Breda?’

‘Bijna niemand. Ze kwam hier ook niet om bekenden op te zoeken. Ze had wat vage vakantievrienden van vroeger die ze groette, maar van sommige kon ze zich niet eens de naam herinneren. Ze kende een van de parkwachters, Molina heet hij, geloof ik. Hij heeft haar geholpen om een speciale vergunning te krijgen waarmee ze ook in de voor het publiek afgesloten gebieden mocht om daar te schilderen. Ik ben ook een keer met haar mee geweest om een oom en tante op te zoeken en een jongere neef, de enige familie die ze nog had.’

‘Herinnert u zich hoe die heetten?’

‘Clotario. Hij was een broer van Gloria’s vader. De jongen heette David.’

‘Had ze verder nog familie?’

‘Volgens mij niet. Gloria bezat hier een huisje, maar dat stond al sinds de dood van haar ouders leeg en was nog niet bewoonbaar, vandaar dat ze in het Europahotel logeerde als ze kwam. Maar de afgelopen tijd heeft ze er het een en ander aan laten doen. Het dak en het sanitair zijn hersteld en ze was van plan het stukje bij beetje te renoveren. Haar familie adviseerde haar bij het zoeken van de juiste klusjesmannen. En ze heeft er ook wat kleine meubels en gebruiksvoorwerpen naartoe gesleept die ze in Madrid toch overhad.’

‘En nu?’

‘Wat bedoelt u?’

‘Wie krijgt het huis?’

‘Het huis, het appartement en het atelier in Madrid. Ik heb haar nooit over een testament gehoord. Aan dat soort dingen denk je niet op je achtentwintigste.’

‘Het moet een behoorlijke erfenis zijn die ze nalaat.’

‘Zeker. Ze was niet vreselijk rijk, maar alles bij elkaar zijn haar bezittingen een vermogen waard. Er moet natuurlijk een fiks bedrag aan successierechten over betaald worden, maar uiteindelijk zal er een respectabele som overblijven. Volgens de wet erft de naaste familie.’

Explicieter hoefde hij niet te zijn. Het leek Cupido wel duidelijk wat hij bedoelde. Of zouden advocaten zich misschien altijd zo uitdrukken … Maar als bewezen kon worden dat de familie in Breda iets met haar dood te maken had, zouden ze de erfenis niet in handen krijgen.

‘Is er behalve uzelf verder nog wel eens iemand uit Madrid met haar meegegaan?’ vroeg hij verder. Hij moest zich er altijd toe zetten, tot ‘het vuile werk’, zoals hij het vergaren van die eerste informatie placht te noemen: het zoeken naar gegevens, naar dorre feiten. Het was vaak vervelend routinewerk, maar het moest nu eenmaal gebeuren.

‘Een paar vrienden, Camila en Emilio in ieder geval.’

Cupido wachtte of er nog wat zou komen, maar Anglada zei niets meer.

‘Wie zijn dat?’

‘Gloria en Camila dreven samen een galerie in Madrid, La Galería.’

‘Waren ze zakenpartners?’

‘Ja, ze kenden elkaar al jaren en vulden elkaar goed aan. Camila is efficiënt, punctueel en zakelijk. Zij concentreerde zich meer op de bedrijfsvoering. Gloria bracht haar deskundigheid op artistiek gebied in. Haar intuïtie, zoals ze zelf altijd zeiden. Ik geloof daar eigenlijk niet in, maar in hun geval leek het goed te werken. En verder, met de openingstijden van La Galería, hield ze genoeg tijd over om te schilderen.’

‘En Emilio?’

‘Haar vriendschap met Emilio is van recentere datum. Wat hen verbond was hun toewijding aan de kunst.’ In zijn stem klonk lichte ergernis of misschien zelfs spot door, en het was of hij zich ongemakkelijk voelde bij die woorden waarvan hij de reikwijdte niet goed leek te bevatten.

‘Schildert Emilio ook?’

‘Nee, hij is beeldhouwer. Hij heeft een buitenhuis hier in Breda dat hij van zijn grootouders heeft geërfd, dacht ik. Het is een enorm huis, en hij trekt zich er van tijd tot tijd terug als hij bij moet komen of een opdracht heeft en alleen moet zijn. Emilio speelt de bohémien, de armoedige, onbegrepen artiest, maar eigenlijk zou hij maar wat graag beroemd zijn en gelauwerd door de kritiek. Wat dat betreft is hij mislukt’, zei Anglada, en de detective hoorde nu een duidelijk schampere toon in zijn stem. ‘Hij is al jarenlang met van alles en nog wat bezig, maar maakt nooit wat af. De laatste tijd werkten ze samen aan een project dat de rotsschilderingen van daarboven tot onderwerp had’, zei hij en hij wees naar de Yunque. ‘Het was Gloria’s idee om samen iets te doen met verschillende materialen en technieken. Hij heeft zelfs een eigen expositie in La Galería gekregen, maar daar kan ik verder niets over zeggen. Ik ben er niet meer geweest sinds …’ en hij twijfelde even, alsof hij naar de woorden zocht die het minst pijn zouden doen ‘…sinds ze is vermoord. Eigenlijk heeft het me nooit erg geïnteresseerd. Ik wist dat Gloria gelukkig was, met La Galería, haar schilderijen en haar vrienden. Dat was genoeg voor me, ook al maakte het dat we minder tijd voor ons tweeën hadden. Ik paste niet goed in haar vriendenkring. Ik ging wel eens mee, maar het klikte nooit echt. Te bohémien voor mij. Ik heb vaste werktijden en die lui niet. Zij hoeven aan niemand verantwoording af te leggen. Als ik met ze uitging kostte het me altijd de grootste moeite om me ontspannen te gedragen. Gloria daarentegen was altijd dezelfde Gloria, of ze nu met mij was of met hen. Eigenlijk waren haar vrienden het enige waarover we het niet altijd met elkaar eens waren.’

‘We zijn er bijna’, zei Cupido toen Anglada niets meer toe te voegen had. Hij had aandachtig naar hem geluisterd, zonder hem te onderbreken. Het verbaasde hem dat iemand die ogenschijnlijk zo zeker van zichzelf was toch zo openhartig over zulke intieme zaken en over zijn eigen zwakheden kon praten. Achteraf bleken dergelijke gesprekken altijd uiterst belangrijk, vaak zelfs beslissend te zijn.

Ze bereikten de open plek en Cupido zette de auto stil. Aan de andere kant, tegen de bosrand aan, was een geel lint tussen de bomen gespannen om de plek af te zetten. In tegenstelling tot wat hij had gevreesd, was er geen mens te bekennen. Misschien zou de komende maanden niemand zich meer alleen op dat pad wagen, net zoals er ook niemand meer gaat schuilen onder een boom waaraan iemand zich heeft verhangen.

‘Was het hier?’ vroeg Anglada.

‘Ja, maar er is niets meer van terug te vinden, er is geen enkel spoor achtergebleven. De politie heeft de hele omgeving herhaalde malen uitgekamd.’

Anglada bleef nadenkend naast het lint staan, zonder dat hij de afgezette plek durfde te betreden. Toen keek hij diep in gedachten naar de grond, en weerstond de verleiding om de rij processierupsen die zich langzaam maar zeker het afgezette terrein in bewogen, plat te trappen. Cupido bleef een paar meter achter hem staan en vroeg hem vanaf daar: ‘Wie zou haar willen vermoorden?’

‘Haar vermoorden? Nee, niemand.’

‘Iedereen heeft wel ergens een vijand’, antwoordde hij op neutrale toon.

‘Maar niemand die zo ver zou durven gaan.’

De detective zweeg, hij dacht terug aan al die gezichten en namen van mensen die het wel hadden gedurfd, die de kans een moord te plegen niet voorbij hadden laten gaan, op de dag dat ze geloofden dat hun daad onbestraft zou blijven.

3

De detective wandelde door Breda; het dorp was in een luttele vijftien jaar in een kleine stad veranderd. De heropening van het oude kuuroord en de toeristische ontsluiting van het park waren belangrijke impulsen geweest, maar daarnaast had zich er een tiental middelgrote bedrijven gevestigd die weliswaar slechts aan drie- à vierhonderd mensen werk boden, maar inmiddels hadden bewezen betrouwbaar en stabiel te zijn. Met behoud van het oorspronkelijke dorpse karakter was Breda erin geslaagd zich te ontwikkelen tot de middelgrote stad met voornamelijk dienstverlenende bedrijven die het gemeentebestuur voor ogen had gestaan.

Hij was vijf jaar geleden teruggekeerd, en eerst had hij drie jaar lang allerlei verschillende baantjes gehad waar hij het nooit in had kunnen vinden, of het nu kwam doordat hij de streng hiërarchische verhoudingen op het werk niet verdroeg of er maar niet aan kon wennen om vroeg op te staan en acht uur lang hetzelfde werk te doen … Hij, die zijn hele leven iedere sleur was ontvlucht! Uiteindelijk had hij zich als zelfstandig ondernemer gevestigd en een bordje op de deur van zijn appartement gehangen: ‘Ricardo Cupido. Privé-detective’. Net als alle collega’s die hij kende, had hij het vak niet uit roeping gekozen. Ook Cupido had een turbulent, gebroken leven achter zich en in zijn vorige werk was hij mislukt. Hij was tot de conclusie gekomen dat iemand die detective wordt daar altijd voor kiest vanuit een fiasco. Het was overigens een beroep dat die stad hem nooit zou vergeven. Hij had zich al tijden geleden buiten de gemeenschap gesteld en was zich ervan bewust dat Breda hem nooit liefdevol zou opnemen zolang hij zich bezighield met dingen aan het licht te brengen die veel van zijn stadgenoten liever verborgen hielden. Alkalino had het hem ooit voorgehouden: ‘In deze stad zul je met jouw vak nooit rijk worden. Het heeft zo weinig aanzien dat het hier alleen uitgeoefend zou kunnen worden door een zeer gerespecteerd persoon. En jij, met jouw verleden, bent dat niet.’ Maar het kon hem eigenlijk niet meer zoveel schelen, zei hij tegen zichzelf. Hij begon zich er langzamerhand in te schikken dat hij zijn leven in eenzaamheid moest leven, en verder, het was uiterst gevarieerd werk dat genoeg opleverde om van te kunnen bestaan. In het begin had hij het ongelooflijk gevonden, die diversiteit van cliënten en opdrachten: het hele repertoire aan haat, ongerustheid en wraakgevoelens dat hij langs zag komen, de nare, minderwaardige misdrijven die hij moest zien op te lossen, van het vinden van de dader van kleine veediefstallen tot het achterhalen van een familielid dat dertig jaar geleden naar Costa Rica was vertrokken, van het innen van schulden bij weigerachtige wanbetalers tot het aandragen van de treurige, banale bewijzen van overspel, van het oplossen van een bedreigingszaak tot het opsporen van een van huis weggelopen meisje dat hij zo snel en discreet mogelijk terug moest zien te brengen, voordat de verdwijning bekend zou worden en haar eer en goede naam was bezoedeld. Hij was zelfs aan de eenzaamheid van zijn kleine appartement gewend geraakt waar – zonder dat hij precies wist hoe het kwam, want hij was zich niet bewust van de aantrekkingskracht die van hem uitging – zo nu en dan een vrouw op het toneel verscheen, die gewoonlijk na enige tijd ook weer verdween, zodra ze doorhad dat hij iedere binding afwees en behalve wat genegenheid en seks niets te bieden had, zodra ze merkte dat de gedachten in het hoofd dat ze liefkoosde en de gevoelens in het lichaam dat ze omhelsde haar nooit helemaal zouden toebehoren.

Haast ongemerkt was hij al in de buurt van de nieuwe kazerne van de guardia civil beland, die op een perceel net buiten de stad was gebouwd, uitgerekend gepland naast – de ironie van de stadsuitbreiding – zo’n ranzig ouderwets bordeel met in de gelagkamer nog tafels met vuurpothouders eronder en in ieder peeskamertje een spiegelkast. Zodra het eerste fundament was gestort, werd de hoerenkast zonder verdere plichtplegingen naar de andere kant van Breda gebonjourd, zo ver mogelijk van de nieuwe geüniformeerde buren vandaan. Die verhuizing was alweer een aantal jaren geleden, maar Cupido moest nog altijd lachen als hij terugdacht aan de treffende woorden van Alkalino, die hem tijdens het ochtendgloren ooit mee naar dat bordeel had proberen te sleuren en zich erover beklaagde dat ze zo ver weg waren gaan zitten: ‘Die temeiers hadden daar nooit weg moeten gaan. Het oudste en het één na oudste beroep van de wereld horen naast elkaar. Ze zijn tenslotte nauw met elkaar verbonden: het eerste is ontstaan omdat iedereen nu eenmaal zijn behoefte aan liefde moet kunnen bevredigen, het tweede om ervoor te zorgen dat niemand dat op eigen houtje doet met zijn behoefte aan haat.’

Hij keek op naar het degelijke, lelijke complex van rode baksteen, gebouwd halverwege de jaren tachtig, en hij kon het niet laten zich af te vragen welk percentage van het totale bouwbedrag in de zakken van dat kleine mannetje zou zijn verdwenen, van Luis Roldán, onder wiens toezicht de bouw was uitgevoerd. Hoeveel zou hij hebben gevangen van iedere baksteen, van iedere zak cement, van de kraaienpoten die overal rond het gebouw lagen, niet alleen om te voorkomen dat mensen er hun auto parkeerden maar ook als voorzorgsmaatregel tegen een terroristische aanval, die overigens hoogst onwaarschijnlijk was zo ver van het noorden en van de hoofdstad van het land. Hij herinnerde zich de oude kazerne, toen Breda nog een groot dorp was met de merkwaardige vorm van een duif, met een snavel en gespreide vleugels. Het gebouw lag bijna in het centrum, in een niet al te brede straat, met stallen die genoeg ruimte hadden voor de paarden waarmee de guardia’s indertijd hun ronden maakten en achter de smokkelaars aangingen die over de grens met Portugal kwamen, maar die veel te klein waren om de auto’s en de motoren te herbergen waar de guardia civil tegenwoordig over beschikte om haar dubbele taak uit te voeren: het handhaven van de openbare orde en de bewaking van het park. De oude kazerne was afgebroken en op de plaats waar hij had gestaan – niemand die er nog met een boog omheen liep – was nu een openbare parkeerplaats. Met het gebouw was ook de stilte die altijd in de straat had gehangen verdwenen, alsof honden er verboden waren en de mensen die er woonden minder luidruchtig dan de rest van de bevolking. Vijfentwintig jaar geleden hadden zelfs de kinderen zich geïntimideerd gevoeld door die mengeling van angst en ontzag die als een deken over het gebouw en zijn bewoners lag. Terwijl ze bij sommige van hun kinderspelletjes heel Breda in bezit namen, hadden ze de straat van de kazerne altijd gemeden – zonder dat er iets over was gezegd, zonder dat er iets over was afgesproken – als een gebied dat voor kinderen taboe was, als een luchtbel die je maar beter niet kon aanraken. Cupido veronderstelde dat het voornamelijk kwam door de terughoudendheid van de volwassenen om contact te hebben met de kazernebewoners, een angst waarmee ze hun eigen kinderen hadden besmet. Omdat de guardia’s met hun gezinnen in de kazerne woonden, strekte die angst zich ook uit over hun kinderen, een hechte ploeg van allerlei leeftijden, die altijd als één groep naar school kwamen alsof ze tot een bepaalde sekte behoorden en buiten hun eigen kring geen vrienden maakten, misschien omdat ze het wantrouwen voelden waarmee ze zelfs tijdens het spelen werden bejegend.

De soldaat die op wacht stond, een jongen van nauwelijks twintig jaar in een onberispelijk uniform, bracht zijn rechterhand naar zijn pet.

‘Ik zou de luitenant graag willen spreken.’

‘Mag ik uw papieren?’

Cupido overhandigde hem zijn identiteitsbewijs en de jongen ging het wachthokje in. Door het raam zag hij hoe de wacht de telefoon opnam en zijn gegevens voorlas. Men liet hem nog een paar minuten wachten, tot er een korporaal kwam die hem zonder verder iets te zeggen voorging naar binnen. Hij wist dat hij zijn onderzoek met dit gesprek moest beginnen, maar hij had er absoluut geen zin in, het was iets wat hij het liefst zou uitstellen. Maar er zat nu eenmaal niets anders op: wilde hij over de medewerking en de goedwillendheid van de wetsdienaren beschikken, dan moest hij zich eerst tot hen wenden, voordat ze er op een andere manier achter kwamen dat hij met een onderzoek naar dezelfde moord bezig was. De guardia civil was altijd uiterst gevoelig voor inmenging van buitenaf. Verder had hij nog geen enkel aanknopingspunt en was dit de plek bij uitstek om de eerste gegevens bijeen te sprokkelen. Er werd de laatste tijd steeds vaker een embargo afgekondigd bij zaken die nog onder de rechter waren, een embargo dat overigens gewoonlijk een dag later al werd geschonden door onderonsjes tussen de op nieuws azende pers en omkoopbare ambtenaren, of soms door de verdachten zelf, die er belang bij hadden om zo veel mogelijk verwarring te zaaien en hun eigen wandaden te verdoezelen met halve waarheden die zowel op schuld als onschuld konden wijzen. Maar in dit geval had hij daar nog niets over gehoord.

De luitenant zat achter een houten bureau op hem te wachten, zijn handen samengevouwen op een map, de trouwring aan zijn ringvinger goed zichtbaar. Verder zag Cupido een witte telefoon, een computer en een afbeelding van de symbolen van alle rangen van de guardia civil. Het was een schoon, efficiënt ogend kantoor, dat goed paste bij de indruk die de luitenant zelf maakte: een officier die jong genoeg was om tijdens zijn opleiding niet aan alle muren van de Academie het portret van Franco te hebben zien hangen. Hij was bruinverbrand, hij had donker haar dat al wat dunner begon te worden, met een kale plek die boven zijn voorhoofd in de vorm van een hoefijzer omhoogkroop. Op het eerste gezicht was het net alsof hij geen uniform droeg, geheel in lijn met de halfslachtige manier waarop de leden van de guardia civil zich in de loop van de laatste twintig jaar waren gaan presenteren: grijze ambtenaren als ze op straat dienstdeden, zo veel mogelijk opgaand in de omgeving, trots in uniform tijdens militaire parades en binnen hun kazernes. Maar het viel niet mee om je deze luitenant voor te stellen met de officiële tricorne op zijn hoofd. Cupido wist dat hij zijn naam al een aantal malen had gehoord, maar het lukte hem niet die naar boven te halen. Er kwam daarentegen wel een roddel in hem op die over de man werd verteld. Het verhaal ging dat hij in Campo de Gibraltar, zijn vorige standplaats, nauwelijks een jaar geleden zijn hele carrière op het spel had gezet. Tot in de kleinste details werd verhaald hoe hij op een vrije avond naar een discotheek was gegaan om een borrel te drinken. Toen hij aan de bar zat had hij gezien hoe een aantal broodmagere jongeren, met de schichtige manier van doen die hem maar al te goed bekend was, een voor een naar een man waren gelopen die in een verborgen hoekje aan een tafeltje zat. Hij had een heel jong meisje bij zich, een kind nog haast. Elke keer dat er iemand naar zijn tafel kwam, stond de man op en liet hij zich volgen naar de toiletten. Meer had de luitenant niet nodig om te weten waar het om ging. Het lag niet in zijn karakter om een dergelijke handel aan te zien zonder er iets aan te doen. Hij liep naar het tafeltje in de hoek, identificeerde zichzelf en zei de man dat hij hem wilde fouilleren. Die protesteerde niet en maakte ook geen bezwaar tegen het feit dat de luitenant in burger was. Hij stelde slechts één voorwaarde: dat hij het niet ter plekke zou doen, waar het meisje bij was. Hij was bereid met hem mee te gaan naar de kazerne. De luitenant had naar het meisje gekeken, zo jong nog, en met grote angstogen, en hoewel hij een moment lang aarzelde, voelde hij ook medelijden en wilde hij het voor haar niet nog moeilijker maken door haar te dwingen getuige te zijn van een grondige fouillering die zou uitlopen op een arrestatie. Daar was hij zeker van, hij was ervan overtuigd de man op heterdaad te hebben betrapt. Hij bracht hem zonder zich verder nog te bedenken naar de kazerne. Toch moet de man onderweg kans hebben gezien zich te ontdoen van het spul dat hij verkocht – of hij droeg het niet zelf bij zich, maar misschien het meisje met de angstige ogen – want toen hij in een cel werd gefouilleerd had hij niets op zich, hij was brandschoon. Ze moesten hem onmiddellijk zonder aanklacht laten gaan, hoewel hij zijn handtekening al had gezet en er een aantekening was gemaakt van zijn arrestatie. Vijf dagen later werd de luitenant op het matje geroepen bij een van zijn superieuren, die buitengewoon geïrriteerd was door een boosaardig bericht in de pers en alle heisa die daardoor was ontstaan: er hing hem een aanklacht wegens onrechtmatige arrestatie en mishandeling boven het hoofd en er was niets wat in zijn voordeel sprak. Hij had zonder gerechtelijk bevel gehandeld, in een besloten discotheek, niemand was verder getuige geweest van drugshandel, en de man had niets op zich gedragen. Hij hoefde niet lang te wachten om te horen hoe het provisionele vonnis luidde: een schorsing van een maand met inhouding van salaris, vanwege het overschrijden van zijn bevoegdheden. De luitenant was in hoger beroep gegaan en nadat de zaak opnieuw was bekeken werd de straf herroepen. Maar zijn carrière had een knauw gehad en hij werd overgeplaatst.

Cupido keek naar hem en vroeg zich af of hij wat geleerd zou hebben van dat incident, of hij voorzichtiger en onzekerder zou zijn geworden, in hoeverre hij behoefte zou hebben aan een persoonlijk succes dat zijn prestige bij zijn meerderen wat zou opkrikken.

De luitenant stond op toen hij binnenkwam, maar bleef achter zijn bureau staan, op afstand. Vanaf daar gaf hij hem een hand en hij wees hem een stoel om te gaan zitten.

‘Zegt u het maar.’

‘Ik ben Ricardo Cupido …’

‘Dat weet ik wel’, onderbrak hij hem. ‘We hebben elkaar nooit persoonlijk gesproken, maar ik ben ervan op de hoogte hoe u allerlei kleine probleempjes die men hier in de stad eigenlijk liever maar onder tafel wil houden probeert op te lossen. Alsof wij er uiteindelijk toch niet altijd achter komen’, voegde hij er spottend, arrogant haast, aan toe.

‘Er heeft gisteren iemand contact met mij gezocht, Marcos Anglada, de vriend van het meisje dat gisteren in het park is vermoord’, zei Cupido zonder op zijn commentaar in te gaan.

‘Ja, de advocaat. Hij heeft ons geholpen het lichaam te identificeren.’

‘Hij heeft me de opdracht gegeven uit te zoeken wie haar heeft vermoord’, vertelde hij.

Hij vreesde een geërgerde reactie van de luitenant – Gallardo, de naam schoot hem nu weer te binnen – maar hij zag hem knikken, alsof Cupido’s woorden bevestigden wat hij al had gedacht toen hij hem binnen zag komen.

‘Híj heeft geen vertrouwen in ons, maar u komt daarentegen wel eerst naar ons toe’, zei hij op droge toon, alsof hij aarzelde om toe te geven dat de detective blijkbaar wel bereid was om samen te werken waar Anglada dat niet was geweest.

‘Ja. Ik zou natuurlijk kunnen beginnen om het hotelpersoneel waar het meisje heeft overnacht te vragen of ze iemand bij haar in de buurt hebben gezien. Of de parkwachters. Maar het lukt me natuurlijk nooit om meer boven water te krijgen dan u.’

‘Wat wilt u precies weten?’

‘Of u al wat hebt. Ik heb geen zin mijn tijd te verdoen met zoeken naar dingen die een ander al heeft opgelost.’

‘We hebben iets’, antwoordde de luitenant, en hij liet zijn woorden even hangen om Cupido zich af te laten vragen wat het kon zijn. Toen voegde hij eraan toe: ‘Verdachten.’

Cupido, die de ironie wel kon waarderen, grijnsde.

‘Dat heb ik de afgelopen drie dagen in de kranten kunnen lezen’, antwoordde hij.

‘Waarom zou ik u informatie geven die ik de journalisten onthoud?’

‘Omdat ik die niet publiceer.’

Gallardo aarzelde even. Cupido was bang dat hij het op de officiële richtlijnen zou gooien om een eind aan het gesprek te maken en bood het enige aan wat hij had, zich ervan bewust dat het niet veel was: ‘Ik ben bereid u alles wat ik ontdek door te spelen.’

‘Daar hebben we niets aan. U hebt ons niets te bieden wat we elders niet gratis kunnen krijgen. U en uw plaatsgenoten, met al jullie geruchten en al jullie oude verhalen over onbelangrijke akkefietjes, jullie hebben hier niets mee te maken. Het gaat hier om een misdrijf.’

Op dat moment ging de telefoon. De luitenant nam op en luisterde een halve minuut. Hij draaide zijn stoel om zodat Cupido hem van opzij zag, de hoorn buiten diens gezichtsveld, alsof de detective zou kunnen zien wat er aan de andere kant werd gezegd. Het was duidelijk dat het bericht hem niet beviel, want hij verstijfde en Cupido kon de spanning van zijn gezicht aflezen.

‘Eén man, niet meer dan één?’ vroeg hij geïrriteerd. ‘Wat willen jullie eigenlijk, dat ik mijn post hier verlaat en hen persoonlijk ga ondervragen?’

Hij keek op en maakte een gebaar ten afscheid naar de detective, die was opgestaan en zich naar de deur begaf. Cupido liep de gang door zonder iemand tegen te komen en stak de binnenplaats over, waar hij aan de andere kant een van de deuren van de garage waarin de auto’s gestald werden open zag staan. Hij bereikte het wachthokje bij de ingang en terwijl de wacht hem zijn identiteitsbewijs teruggaf hoorde hij binnen de telefoon gaan. Hij was nog maar een paar stappen verder toen de soldaat hem riep: ‘De luitenant wil u nog even spreken.’

Gallardo zat ongedurig met zijn vingers op het bureaublad te trommelen.

‘Ik denk dat we het eens kunnen worden.’

Cupido vermoedde dat die plotselinge verandering iets te maken had met het telefoongesprek, maar hij durfde niets te vragen. Hij wachtte het voorstel af.

‘Ik heb Madrid om assistentie gevraagd, en ze geven me één man om aan de zaak te werken’, zei hij, als om aan te tonen dat zijn veranderde houding geen gril was of gebaseerd op enige persoonlijke sympathie, maar zuiver en alleen het gevolg van verwarrende bureaucratische complicaties. ‘Ze zeggen dat zij ook een tekort aan mensen hebben. Onzin. Voor hen is gewoon alles wat buiten de hoofdstad gebeurt van ondergeschikt belang; een moord in de provincie is een tweederangsmoord die ze geen moer interesseert en geen bedreiging vormt voor henzelf of voor hun gezin. Dus, ik denk dat we het eens kunnen worden’, herhaalde hij.

‘Ja?’

‘U wilt weten wat wij al hebben. Ik heb iemand nodig die in Madrid met de vrienden van het slachtoffer kan gaan praten. U bent in de arm genomen door de vriend van het meisje en dus zullen ze eerder geneigd zijn om uw vragen eerlijk en uitvoerig te beantwoorden dan de onze. Ik wil dat u me alles doorgeeft wat ze zeggen.’

‘Akkoord, tot zover.’

‘En verder, u komt toch uit Breda?’ vroeg hij, met een vaag gebaar naar het raam.

‘Jawel’, antwoordde Cupido. Door de ramen zag hij dat er boven op het dak een grote schotelantenne stond, waar twee duiven op neerstreken.

‘Ik wil dat u me op de hoogte houdt van alles wat hier wordt rondverteld, het soort roddels die iedereen hoort behalve wij, de kletspraatjes en de geruchten die nooit worden aangegeven bij de politie. In deze stad heeft nog nooit iemand met ons samengewerkt, ze zien ons nog steeds als indringers. Ze liegen altijd, en wat erger is, ze denken ook nog eens dat we hun leugens slikken.’

‘Akkoord’, herhaalde de detective. Hij zag onmiddellijk de voordelen van zo’n samenwerking, want het paste precies in zijn eigen plannen, alhoewel hij zich er maar al te zeer van bewust was dat het voor Gallardo eenvoudiger was om hem te belazeren dan omgekeerd.

‘Voordat ik naar Madrid ga moet ik alle details weten.’

‘Hebt u al met iemand gesproken?’

‘Alleen met Anglada.’

‘Vergeet hem maar’, zei de luitenant en hij haalde wat papieren uit de map. ‘Hij was die morgen in Madrid, hij moest een cliënt vertegenwoordigen voor de rechtbank. Ik heb het al gecheckt en er is geen enkele reden om aan zijn verhaal te twijfelen. U zult in de directe omgeving van het meisje moeten beginnen. Hoewel ze veel mensen kende, was haar kring intieme vrienden, mensen die konden weten dat ze dit weekeinde naar El Paternóster zou gaan, maar heel beperkt. Er is een vriend, Emilio Sierra, een rare kerel. Beeldhouwer’, voegde hij eraan toe, alsof dat beroep alleen al reden genoeg was om hem verdacht te maken. ‘Hij was dit weekeinde ook hier, in Breda, in het oude familiebuiten.’

‘Anglada heeft het al met me over hem gehad’, zei Cupido.

‘Hij heeft ons verteld dat hij die dag aan een paar beelden heeft gewerkt, hoewel niemand hem heeft gezien. U kunt hem beter nog maar een keer ondervragen.’

‘Dat zal ik doen.’

‘Er is ook een vrouw met wie Gloria samenwerkte. Ze waren compagnons. Misschien dat ze u wat meer vertelt dan ze ons heeft gedaan.’

‘Ik kan het me moeilijk voorstellen dat een vrouw een dergelijk mes gebruikt om een moord mee te plegen’, zei Cupido. Het was dit naar buiten gekomen feit waar de regionale pers de meeste nadruk op had gelegd want net als in de landelijke media was men geneigd bloederige details breed uit te meten. De foto van het wapen had op de voorpagina’s gestaan: het had een gekromd lemmet, zo’n mes dat zowel bruikbaar is om brood mee te snijden als om een lam mee te kelen.

‘Ik heb wel onvoorstelbaardere zaken gezien’, sprak Gallardo hem tegen, terwijl hij hem een beetje spottend aankeek, alsof hij met een amateur te maken had die eigenlijk te naïef was voor dit soort werk. ‘Verder zijn we ook nog te weten gekomen dat het meisje een tijd geleden een verhouding heeft gehad met een veel oudere man, een of andere leraar die kort daarna van zijn vrouw is gescheiden’, zei hij, waarmee hij nog een feit toevoegde aan de lijst van kleine geschiedenissen van mislukkingen, redenen van wantrouwen jegens alles wat niet tot de normale orde hoorde, niet routinematig was en de schijn van geluk verbrak. ‘Zijn naam is Manuel Armengol. U kunt meer details lezen in de papieren die ik u meegeef.’

‘Het meisje had familie in Breda. Anglada suggereerde dat die haar bezittingen erven.’

‘Wíj houden ons bezig met de mensen hier. Verder zou ik het niet in die richting zoeken. We hebben een voorwerp in de hand van het slachtoffer aangetroffen dat naar iets anders wijst. Van wat ik u nu ga laten zien heeft de pers geen weet, omdat wij denken dat het een belangrijk spoor is.’

De luitenant liet een stilte vallen, in afwachting van een vraag van Cupido, maar die kwam niet, ondanks het feit dat hij zat te popelen. Alles wat ze tot nu toe hadden besproken was routine, feiten die hijzelf ook zonder al te veel moeite boven water zou hebben gekregen.

‘Het slachtoffer had zo’n ding in haar hand geklemd waar jonge mensen tegenwoordig zo gek op zijn, een button. We weten inmiddels dat er duizend van zijn gemaakt voor een protestactie tegen de Franse atoomproeven in Mururoa, in de zomer van ‘95. Ze werden in Madrid verkocht door een groep milieuactivisten die handtekeningen verzamelden en manifestaties organiseerden tegen de explosies.’

‘Kan hij niet van haarzelf zijn geweest?’

‘Nee, de rest van het speldje waarmee je hem aan je kleding vastzet, hebben we niet gevonden. En verder is er niets dat erop wijst dat zij hem heeft gedragen. Het laboratorium was daar uitgesproken over. Ze kan hem ook niet van de grond hebben opgeraapt, want er zat geen korreltje aarde op. Alles wijst erop dat ze het van de kleren van haar aanvaller heeft gerukt: een deel van de speld zat diep in het topje van haar middelvinger. Het is als aanwijzing niet veel, omdat ze hem zo stijf heeft vastgeklemd dat mogelijke vingerafdrukken zijn weggevaagd, maar het is wel ons enige spoor. In de weinige bagage die ze in het hotel had achtergelaten, was niet eens een agenda, geen stukje papier dat ons verder op weg kon helpen. In haar tas had ze haar identiteitspapieren, een kassabonnetje van wat schildersbenodigdheden, twee metrokaartjes, wat geld en haar creditcards. Ze was niet verkracht en er is niets wat erop wijst dat er voordat ze stierf sprake is geweest van geweld. De vrouw was niet zwanger, ze rookte niet en gebruikte geen drugs’, vervolgde hij zijn betoog, en het was duidelijk dat hij het een buitengewoon moeilijke zaak vond. ‘Ze moet zo’n meisje zijn geweest dat goed op zichzelf paste.’

‘Kan ik die button zien?’

‘Ja.’

Gallardo trok een van de laden van zijn bureau open en haalde er een doorzichtig plastic zakje met een button uit. Cupido bekeek de afbeelding door het plastic heen: binnen een rode verbodscirkel zag hij op de onderste helft een groene ondergrond met het woord Mururoa, met daarboven een blauwe zee met het atol. Uit het midden van het eiland steeg een nucleaire paddestoelwolk omhoog.

‘Wanneer vertrekt u?’ vroeg de luitenant, terwijl hij de button weer wegborg.

‘Morgen.’

‘Ik kijk uit naar uw berichten’, antwoordde hij en hij stond op. Hij kwam achter het bureau vandaan en liep met hem mee naar de deur van het kantoor. Ten afscheid drukten ze elkaar kort en stevig de hand.

Cupido verliet het gebouw, dat nog steeds geen deel uitmaakte van de buitenwereld. De angst was weliswaar verdwenen, maar het latente wantrouwen, de argwaan bleef. Hij vermoedde dat de luitenant oprecht was geweest in zijn aanbod met hem samen te werken, maar dat was slechts een uitzondering die voortkwam uit de omstandigheden, omdat ze een gemeenschappelijk belang hadden. Samenwerken met de guardia, dat zou hem niet meevallen. Hij voelde weerzin tegen hun strikte opvattingen over discipline, tegen die clanachtige uitstraling, hun blinde gehoorzaamheid aan strenge wetten en regels, een manier van leven waaraan Cupido, met zijn gevoel van onafhankelijkheid, nooit zou kunnen wennen. Toch had hij in de loop van zijn carrière geleerd dat het nuttig was als je op hun medewerking kon rekenen.

Voordat hij naar huis terugging liep hij naar het Casino, een gezelligheidsvereniging waar de dood van het meisje ook na drie dagen nog het belangrijkste gespreksonderwerp aan alle tafeltjes zou zijn. Daar zou hij zeker Alkalino treffen, en hem zou hij kunnen uitvragen over alle theorieën die de plaatselijke bevolking over de misdaad had bedacht, van de meest fantasierijke tot de meest redelijke, van de meest inconsistente tot de meest doordachte. Je wist maar nooit of hij tussen alle namen van mogelijke schuldigen die Alkalino zou noemen, niet iets zou horen wat een grond van waarheid bezat, een zekerheid, een feit, gebaseerd op wat een herder die zaterdagmorgen misschien had gezien, een jager die geen zin had om met de guardia civil te praten, of een automobilist die in het voorbijgaan van het hotel iets vreemds was opgevallen.

Het Casino besloeg de hele benedenverdieping van een oud herenhuis tegenover de grootste kerk van de stad. De rest van het huis stond leeg en de luiken voor de ramen van de bovenverdiepingen waren gesloten. Het was een sociëteit die was gesticht door een vereniging, La Sociedad de Amigos del País, en een eeuw lang de belangrijkste ontmoetingsplaats was geweest van de lokale bourgeoisie; de leden vergaderden er, legden een kaartje en speelden domino, maar tegenwoordig waren de art-decotafels met hun albasten blad en hun gesmede poten – speciaal voor het Casino ontworpen, met een opvallende C – bijna allemaal onbezet. De diepe wandkasten met honderden boeken erin werden nooit geopend, zelfs niet om schoon te maken, en ook de achterste ruimte, die van de grote zaal was afgescheiden en een lager plafond had waardoor het wat gezelliger aandeed, was leeg. Die wat kleinere ruimte gaf toegang tot een tuin met drie palmen en wat platanen, en was in het begin van de jaren zeventig door een aantal oudere leden verbouwd in een vergeefse poging om hun kinderen, met hun lange haren en hun onbegrijpelijke gewoonten, met vreemde onbekende geuren om hen heen, te betrekken bij hun verenigingsleven, in de hoop dat ze, al speelden ze niet dezelfde spelletjes, toch minstens zo op het Casino gesteld zouden raken als zijzelf. Maar bij de nieuwe generatie was het niet aangeslagen; hun kinderen wilden een ander soort licht, andere kleuren op de muren, ze wilden andere stoelen, waarin ze breeduit konden hangen, iets wat in de stijve, harde stoelen van het Casino niet mogelijk was. Alleen op dinsdag vulde het Casino zich met een bedrijvigheid die de rest van de week ondenkbaar was, want dan werd er een evenement gehouden dat men ‘De Beurs’ noemde, een wat gezwollen benaming waarmee men zowel de activiteit als de plaats aangaf. Op die dag kwamen een stuk of dertig lokale veehouders bij elkaar die dan bestookt werden door vier of vijf handelaren die in het geheim allang onderlinge prijsafspraken hadden gemaakt om de prijs van de dieren zo laag mogelijk te houden.

Alkalino was een partijtje domino aan het spelen met drie, zo op het eerste gezicht gepensioneerde mannen. Altijd alert op wat er om hem heen gebeurde, zag hij Cupido binnenkomen en gebaarde hem even te wachten. De detective bestelde een kop koffie en constateerde dat die gelukkig niet was veranderd. Ook vroeger, toen goede koffie nog uit Portugal gesmokkeld moest worden, was het de beste van de stad geweest, een milde koffiesmaak, vermengd met precies de juiste dosering pittige branding. Even later zag hij hoe Alkalino wat geld van de tafel pakte, zijn plek afstond aan iemand anders en op hem af liep.

‘Zij hebben het meeste geld’, zei hij, over zijn schouder een gebaar naar achteren makend. ‘Alles is omgekeerd. Tegenwoordig zijn het de ouderen die de jonge mensen vrijhouden.’

Cupido glimlachte. Alkalino was altijd dezelfde. Al hield je hem onder water, dan nog zou hij blijven rebbelen. Dat was precies waarom hij hem was komen opzoeken.

‘Je wilde me spreken?’ vroeg hij.

‘Ja.’

Ze hadden het altijd goed met elkaar kunnen vinden, vooral omdat Alkalino’s onophoudelijke geklets en zijn onalledaagse theorieën goed combineerden met het vermogen tot luisteren van de detective. Het was een heel donker, klein en nerveus mannetje met een slecht gebit en levendige ogen, omzoomd door korte wimpers die afgeschroeid leken door al dat om zich heen kijken. Iedereen noemde hem Alkalino omdat hij net als de batterijen van dat merk steeds maar doorging. Toen hij zich eenmaal in die bijnaam had geschikt, had hij bedongen dat die dan op zijn minst met een K gespeld zou worden, om tegemoet te komen aan zijn progressieve ideeën. Al gaf je hem vitriool te drinken, hij zoop iedereen onder tafel. Hij kon drie dagen wakker blijven zonder enig teken van vermoeidheid, een week lang praten zonder om woorden verlegen te zitten en, wat veel lastiger is, zonder zijn publiek te vervelen. Hij had over iedereen en over alles wat hij zag een mening, maar zonder zijn opvattingen op te dringen. Er werd van hem gezegd – soms bewonderend, soms met vrees of haat – dat hij alles wist wat er in Breda omging en dat hij zich de naam kon herinneren van iedere vreemdeling die ooit een tijdlang in de stad had verbleven. Hij kwam openlijk uit voor zijn sympathieën voor de Communistische Partij, waar hij al jaren lid van was, en toch bewoog hij zich net zo gemakkelijk in de behoudende, wat decadente sfeer van het Casino en voelde hij zich er thuis.

‘Ik heb een belangrijke opdracht’, zei Cupido nadat de ober Alkalino zijn onvermijdelijke cognacje had ingeschonken.

‘Gefeliciteerd.’

‘Van de vriend van het vermoorde meisje.’

Alkalino keek hem zonder enige verbazing aan en nam een slokje voordat hij antwoord gaf.

‘Ah, om uit te vinden wie het heeft gedaan, hier in Breda.’

‘In Breda en in Madrid.’

‘Als het waar is wat ze hier zeggen, wordt dat nog een hele klus.’

‘Wat zeggen ze?’

‘Iedereen heeft zo zijn eigen versie en trekt zijn eigen conclusies. In deze stad is iedereen ervan overtuigd de beste detective te zijn, en dat hij, als hij zijn gang zou kunnen gaan, de schuldige in een paar uur te pakken zou hebben. Een paar mensen denken zeker te weten dat haar eigen vriend de moordenaar is, andere dat het de minnaar van het meisje is, en weer andere …’

‘Minnaar?’

Alkalino trok zijn wenkbrauwen op, verbaasd dat hij het onderzoek met zo weinig informatie dacht te kunnen beginnen.

‘De beeldhouwer. De familie Sierra. Ben je er nooit geweest?’

‘Nee.’

‘Als hij in Breda is staan de deuren altijd wijd open, en hij heeft bij verschillende gelegenheden al mensen van hier uitgenodigd.’

‘Ik heb wel over hem gehoord. Een beetje extravagant type’, herinnerde Cupido zich. Het verhaal ging dat hij daar, in dat mooie, statige familiehuis op de rechteroever van de rivier, feesten organiseerde voor mensen van buiten het dorp, avonden waarop alles mogelijk was. Hij had zelf wel eens gezien dat er een auto voor de deur stond en de deuren open waren, maar hij had ongetwijfeld tot veel minder plaatsen toegang dan Alkalino.

‘Weet je zeker dat hij de minnaar van het meisje was?’

Alkalino maakte een gebaar van twijfel, hij durfde het niet met zekerheid te zeggen. In een klein provinciestadje als Breda hoefde iemand zich maar afwijkend te gedragen om aanleiding te geven tot roddel en achterklap, zelfs al deed hij niets bijzonders.

‘Ze zeggen dat ze minnaars waren omdat ze wel eens samen gezien werden, maar ik zou mijn hand er niet voor in het vuur durven steken. Als een man en een vrouw samen een huis binnengaan denken we hier in Breda al meteen dat ze dat doen om ogenblikkelijk samen het bed in te duiken. Dat zal wel zijn omdat we zelf te weinig neuken en er daarom altijd aan denken.’

De detective moest lachen, alhoewel Alkalino bloedserieus was.

‘Weer anderen denken zeker te weten dat het een familiekwestie is, dat het om de erfenis gaat’, ging hij verder. ‘Een paar van ons echter denken aan heel andere mensen.’

Hij nam een flinke slok van zijn cognac, klakte zachtjes met zijn tong, boog zich dichter naar Cupido toe en fluisterde: ‘Een paar van ons denken aan doña Victoria.’

‘Doña Victoria?’

‘Ja. De doña. Ken je haar?’

‘Wie kent haar niet? Maar ze zeggen dat ze een beetje gek is.’

Alkalino hief zijn elleboog en sloeg de rest van zijn cognac achterover, in een gebaar dat zo rap was dat het glas zijn lippen niet leek aan te raken. Hij wenkte de ober hem nog eens bij te vullen.

‘Nee, ze is niet gek. Tenzij je het een daad van krankzinnigheid noemt als iemand al twintig jaar een bij voorbaat verloren strijd levert met een veel machtiger vijand.’

‘Als dat geen teken van gekte is’, hield Cupido vol.

‘Jij bent hier een paar jaar weg geweest,’ zei Alkalino op milde toon, zonder het erover te hebben waar hij die tijd had gezeten, ‘juist toen het conflict tussen haar en de nieuwe, autonome regering op zijn felst was. Ze hadden het park net officieel tot beschermd natuurgebied verklaard en tot de uitbreiding ervan besloten. Het is een bitter gevecht geweest, dat moedig door de doña is gestreden. Heeft niemand je erover verteld?’

‘Alleen geruchten. Ik zou het allemaal graag nog een keer horen, van het begin tot het eind.’

‘Het is een lang, absurd verhaal. Het conflict speelt al twintig jaar, het stamt nog uit de tijd van de dictatuur, toen een van de laatste ministers van die technocratenregering de hele bergketen waar de Volcán en de Yunque deel van uitmaken plus de bergen rond het stuwmeer tot natuurreservaat verklaarde. Ik denk niet dat zijn besluit van indertijd ook maar iets te maken had met de ecologische opvattingen die tegenwoordig zo in zwang zijn. Zelfs wij van de Partij – en wij waren toch het progressiefst in ons denken – hadden een dergelijk concept niet in ons program.’ Er klonk een vleugje ironie door in zijn stem. ‘Het ging hun er eigenlijk om, het gebied te behouden voor de jacht. Ik weet niet of je nog weet dat Franco hier ooit eens heeft gejaagd.’

‘Ja, ik herinner me dat ze toen alle kinderen uit school haalden en ons een nationaal vlaggetje gaven om mee te zwaaien naar een paar enorme zwarte auto’s die voorbijkwamen. Je kon niet eens zien wie erin zaten.’

‘Er wordt altijd gezegd dat Franco zo dol was op stuwmeren. Onzin. De dorst van deze streek kon hem geen donder schelen. Anders had hij er wel voor gezorgd dat het water dat ze in Asturias te veel hebben naar de woestijnen van Almería kon worden gevoerd. Hij had het kunnen doen, want niemand die het indertijd gewaagd zou hebben te protesteren, met dat gierige egoïsme waarmee het noorden zich tegenwoordig verzet. Waar Franco echt warm voor liep waren de jachtreservaten die en passant ontstonden in de toevloeiingsgebieden boven de stuwmeren. Je weet natuurlijk dat de stuwdammen dienen om elektriciteit mee op te wekken en dat het water wordt gebruikt voor irrigatie, maar het gebied erboven is voor de jacht. Nou goed, doña Victoria bezat wat stukken weidegrond in de vruchtbare, lager gelegen dalen, en die werden onteigend voor de aanleg van het stuwmeer. Aanvankelijk ging ze akkoord met die beslissing en verzette ze zich niet. Het algemeen belang eist soms offers van het individu. Maar omdat het grotere wild veel ruimte nodig heeft om zich te kunnen voortplanten en het oorspronkelijke jachtgebied te klein was, besloot men het te onteigenen gebied uit te breiden middels een verordening, wat in die tijd een gebruikelijke praktijk was. Het was die tweede beslissing die de doña in het verkeerde keelgat schoot, plus de slordige manier waarop die werd uitgevoerd. Ze was de laatste erfgenaam van een familie die altijd verbonden was geweest met dat land en ze voelde dat als een historische verantwoordelijkheid die ze op haar schouders torste, als je dat zo kunt zeggen, in de terminologie van de Partij. Het verhaal gaat dat ze zelfs het aanzienlijke bedrag afsloeg dat men haar aanbood toen ze merkten hoe koppig en vastbesloten ze was, een bedrag dat overeenkwam met de werkelijke waarde van het land dat haar was afgenomen. Er speelde namelijk nog iets anders in dat conflict. Ken je El Paternóster?’

‘Ja’, antwoordde Cupido. Het waren de overblijfselen van het dorpje waaraan het park zijn naam had ontleend. Het water had het grotendeels opgeslokt en er was nog maar een klein schiereiland van over: een heuvel met een oud kerkhofje erop, dat de mensen slechts één dag per jaar, op Allerzielen, mochten bezoeken.

‘Het dorp had indertijd nog maar weinig inwoners, de meeste waren al in de jaren zestig weggetrokken. De overblijvers werden naar Breda gedeporteerd, om daar het geïrrigeerde land te bewerken dat hun in eigendom was gegeven. Doña Victoria was weduwe, al wat ouder, maar rijk en aantrekkelijk, een goede partij die heel wat mannen maar al te graag zouden binnenhalen. Maar de doña is een bijzondere vrouw. Op die begraafplaats rusten de stoffelijke overschotten van haar echtgenoot, die kort na hun trouwen is overleden, en dat van haar zoontje, dat is gestorven voordat het een jaar oud was. Haar enige kind. Aan de ene kant was er de wet, die voorschrijft dat een graf niet gelicht mag worden voordat er een aantal jaren – ik weet niet hoeveel – verstreken is. Aan de andere kant had Madrid haast om het jachtgebied voor de generaal in orde te hebben. Iedereen wist dat het een van zijn laatste grillen was, vandaar dat ze alles vlot moesten organiseren: zijn galgenmaal als het ware. Met ieder jaar dat verstreek werd zijn schot slechter, beefde zijn hand meer; men moest voor steeds grotere stukken wild zorgen, en die steeds dichter op zijn neus zetten. Ze konden domweg niet langer wachten, er moest een hek om het reservaat komen. Maar doña Victoria was niet van plan om haar bezoekjes aan de graven van haar echtgenoot en haar kind op te geven, en ook niet om toe te staan dat de laarzen van de militairen eroverheen stampten. Zo op het eerste gezicht had het iets macabers, haar wekelijkse gang naar het kerkhof. Ze ging iedere zondag bloemen op de graven leggen en bleef dan even bij hen, zachtjes in zichzelf pratend.’

‘Macaber en ontroerend’, zei Cupido. Hij herinnerde zich niet haar ooit in iets anders dan in het zwart gezien te hebben, haar kin omhoog, met antieke, glanzende gouden sieraden om haar hals en in haar oren, die de rouw van haar kleren nog benadrukten.

‘Ja, vijfentwintig jaar geleden was het misschien ontroerend. Dat soort dingen komt tegenwoordig niet meer voor. Weduwen blijven niet lang weduwe vandaag de dag. Maar goed, de doña spande een proces aan tegen het ministerie, om de tweede onteigening ongedaan gemaakt te krijgen. Men zei dat tijdens de procedure, behalve dat er een ernstige vormfout werd gemaakt, de juiste termijn voor de uitwinning niet in acht was genomen en dat zij uiterst handig gebruik heeft gemaakt van die fout van het ministerie – waar men er vast en zeker van uitging de gebruikelijke verdeel-en-heerstactiek te kunnen toepassen, en bovendien onderdanig gedrag gewend was van mensen met wie ze in conflict waren – om tijd te rekken in haar zaak, die zich voortsleepte van rechtbank naar rechtbank, waardoor uiteindelijk alle mogelijke tijdslimieten overschreden werden. In Madrid hoopte men waarschijnlijk dat ze er genoeg van zou krijgen, en zou opgeven. Of dat ze dood zou gaan. Maar de doña was niet van plan te sterven. Integendeel, ze wist dat Franco dertig jaar ouder was dan zij. Daar was ze zeker van, want ze had hem persoonlijk een kop koffie geserveerd tijdens zijn eerste, korte verblijf in Breda, in het begin van de burgeroorlog, toen hij onderweg was naar Salamanca. Ze was als jong meisje lid van de Falange geweest en zij was met nog een paar meisjes uitverkoren om hem tijdens dat bliksembezoekje te bedienen. Ik heb er een foto van gezien. Als er niets bijzonders gebeurde, zou hij eerder aan de beurt zijn dan zij. En ze moet geweten hebben dat zonder hem de dictatuur met al haar verordeningen zou vallen als overrijp fruit. Er gingen al heel wat stemmen op tegen het bewind, waaronder, en dit terzijde, de onze, die van de Partij, het krachtigst klonk. Terwijl haar zaak muurvast zat, bereidde doña Victoria zich geduldig voor op haar wraak. Ze wist dat er tussen de gedeporteerde bewoners van El Paternóster een weeskind zat, een jongetje van zo’n jaar of acht, tien, dat op school opviel door zijn superieure intelligentie. Op zijn vierde las hij de oude mensen van het dorp de krant al voor, en op zijn zevende gaf hij les aan jongens die tweemaal zo oud waren als hij. Ze praatte met zijn familie en bood aan de jongen onder haar hoede te nemen. Ze stuurde hem naar een school in Madrid, naar zo’n dure, prestigieuze school; de helft van de leden van ons huidige parlement is daar opgeleid. Ze was zich er toen al van bewust dat haar een lange strijd te wachten stond, en dat ze de beste wapens nodig zou hebben die er maar bestonden, als ze niet wilde verliezen.’

‘Een verbazingwekkende berekendheid voor zo’n langdurend project’, zei Cupido.

‘Maar ze had wel gelijk’, antwoordde Alkalino, terwijl hij een hand op zijn arm legde, zelf ook volledig in de ban van zijn verhaal. ‘Wat de doña had voorspeld kwam woord voor woord uit. Franco stierf korte tijd later, de dictatuur viel, en in een referendum stemde het volk voor democratie. Maar in haar proces was zo’n tien jaar nadat het was aangespannen nog steeds geen definitieve uitspraak, het ging van rechter naar rechter in de hoop dat de nieuwe wetgeving een uitweg zou bieden uit de impasse. Niet zo verwonderlijk in dit land, als je bedenkt dat het ook jaren heeft geduurd voordat er een uitspraak was over het schandaal met de giftige koolzaadolie en dat van de damdoorbraak van Tous.’

‘De Rumasa-corruptiezaak staat nog steeds open’, voegde Cupido eraan toe.

‘In de tussentijd had de jongen die ze onder haar hoede had genomen rechten gestudeerd. Er heeft nog een foto van hem in de lokale krant gestaan omdat hij als beste van zijn jaar was geslaagd, en bovendien de jongste was. Hij had in zijn werk en zijn leven slechts één doel voor ogen: ervoor te zorgen dat de oude dame haar onteigende land terugkreeg, plus het stukje land waar de beenderen van haar geliefden rustten. Nu ze haar bezetenheid op hem had overgebracht kon zij na zoveel onzekere jaren rusten. Ik ben niet op de hoogte van alle juridische bijzonderheden van deze geschiedenis, maar ik weet dat toen de democratie van kracht werd, eerder genomen besluiten zijn teruggedraaid, een aantal tenminste: onder het mom van zand erover en met een schone lei beginnen. Doña Victoria, nu bijgestaan door haar nieuwe, briljante advocaat, hij heet overigens Octavio Expósito, moet geloofd hebben dat het verder een fluitje van een cent zou zijn: ze zouden alles wat ze haar illegaal hadden afgenomen, teruggeven. Ze was blij dat ze zo lang had volgehouden. Dit keer vergiste ze zich echter. Haar zaak zat na twee à drie jaar nog steeds muurvast, tot de regering een aantal bestuurlijke taken, waaronder milieuzaken, overdroeg aan de autonome regio’s. In Madrid moeten ze opgelucht adem hebben gehaald toen die hete aardappel die maar niet wilde afkoelen van hun bordje was. Enfin, toen puntje bij paaltje kwam moet de doña ontdekt hebben dat de nieuwe politici opvattingen koesterden die haar maar al te zeer aan het verleden deden denken. Toen wierp ze zich voluit in de strijd, onbevreesd en openlijk. Ze ging het reservaat in wanneer het maar bij haar opkwam, zonder dat de parkwachters, die normaal gesproken streng tegen indringers optreden, haar ook maar een strobreed in de weg durfden te leggen; ze hadden diep ontzag voor de vrouw, die altijd een bos bloemen bij zich droeg om op een van de oude graven te leggen, en die hun haar oude eigendomspapieren toonde, die nooit definitief ongeldig verklaard waren.’

‘Ik herinner me haar uit die tijd’, zei Cupido. ‘We waren bezig met een documentaire, een amateurfilm over het reservaat, met de rotsschilderingen en opnamen van de fauna. Toen we er rondzwierven op zoek naar geschikte locaties, stond ze samen met een van haar werknemers ineens voor onze neus. Ze vroeg wat we daar aan het doen waren en hield ons voor dat we háár om toestemming hadden moeten vragen, en niet de autoriteiten van de autonome regio. Later, toen haar duidelijk was dat we haar autoriteit erkenden, was ze uiterst vriendelijk tegen ons.’

‘Dan weet je vast ook nog wel dat ze toen ze eenmaal doorhad dat ze door de democratisch gekozen regering precies hetzelfde werd behandeld als tijdens de dictatuur, ze een van de jeeps van de parkwachters in brand heeft gestoken. Niemand heeft haar een lucifer zien aansteken, maar iedereen wist dat het haar werk was. En eindelijk, nog geen jaar geleden, heeft de Hoge Raad een uitspraak gedaan: het Hof verklaarde de definitieve onteigening rechtsgeldig. Dit had tot gevolg dat doña Victoria niet meer vrij kon rondzwerven over haar land, zoals ze tot dan toe had gedaan. Al haar inspanningen, de rechtskennis van Expósito, alles was tevergeefs geweest. Na een strijd van twintig jaar leken ze definitief verslagen. Maar nog gaven ze zich niet gewonnen, en ze gingen in beroep bij het Europese Gerechtshof in Luxemburg. Die uiteindelijke uitspraak moet nu zo’n beetje komen.’

‘Maar wat heeft de moord op het meisje daarmee te maken?’ vroeg Cupido, hoewel hij al wel vermoedde wat het antwoord zou zijn.

‘Sinds de uitspraak van de Hoge Raad heeft men vaart gezet met de verdere ontwikkeling van het park. Door alle procedures kon men tot dan toe lang niet alle mogelijkheden van het reservaat uitbuiten. Er werd meteen een nieuw toeristisch project op poten gezet: er kwamen ruiterpaden en wandelroutes door gebieden waar je voorheen niet mocht komen, men stelde plekken van minder ecologisch belang open voor het publiek en richtte nieuwe observatieposten in, waar bezoekers de roofvogels en de herten konden bekijken. Er was een nieuw type toerisme ontstaan, met veel aandacht voor ecologie en natuur, en men rook geld. Het park is zo mooi en het heeft zoveel interessants te bieden dat de bezoekersaantallen met de week toenemen. Het fotograferen van de herten, de zonsondergangen boven het stuwmeer, de graven op het verlaten kerkhof, ze vinden het allemaal even schitterend’, zei hij met een gebaar van minachting. ‘Het meisje schijnt op een van die wandelroutes te zijn vermoord. Geloof jij dat doña Victoria een traan om haar dood zal laten als die de invasie van mensen indamt in een gebied dat ze altijd als haar eigendom is blijven beschouwen?’

‘Nee, vast niet. Maar ik zie haar ook niet in staat een opdracht tot moord te geven.’

Alkalino maakte een meewarige hoofdbeweging, alsof hij van tevoren al had geweten dat Cupido dat zou gaan zeggen.

‘Jullie jongelui van tegenwoordig hebben geen fantasie’, mopperde hij. Maar hij was helemaal niet zo oud, net zomin als Cupido zo jong was. Ze scheelden niet meer dan een jaar of zes, acht.

‘Misschien heb je gelijk.’

‘Dat heb ik, dat heb ik. De tijd zal het leren’, besloot hij en hij sloeg de rest van zijn cognac achterover.

De privé-detective bedacht dat als Alkalino zo bleef drinken, zijn lever het niet lang zou uithouden. Hij betaalde hun consumpties terwijl hij keek hoe de ander naar de speeltafel terugkeerde.