Chris Rippen

Playback

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Chris Rippen, 2007

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp De Geus bv

Omslagillustratie © hh/Arcangel/Hayden Verry

ISBN 978 90 445 3021 6

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de zesde druk, 2009.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

De deur van het secretariaat was op slot. Ik wrong mijn linkerarm onder de dossiers uit. Vijf minuten over vijf. Blijkbaar was er morgen weer een dag. De stukken die ik bij me had, zouden daarop moeten wachten, urgent of niet. De deur van mijn kamer, om de hoek in het dode eind van de gang, stond op een kier en met mijn schouder duwde ik hem open. De man die over mijn bureau gebogen stond, richtte zich op.

‘Wat doet u hier?’ vroeg ik.

Hij glimlachte vermoeid. ‘Controle van de apparatuur.’ Hij knikte naar de pc op het schrijfblad en pakte een map op die ernaast lag.

‘Ik ben bijna klaar.’

Met de opengeslagen map op zijn rechterarm maakte hij een notitie. Zijn blonde haar hing over de kraag van zijn gewatteerde jack. Ik schatte hem op begin twintig. Ribcord jeans, sportschoenen, dikke sjaal. Zo’n type dat zowel tramcontroleur kon zijn als lid van de nationale hockeyselectie. Ik legde de dossiers op de typetafel naast de deur.

‘Van welk bedrijf bent u?’

Hij keek niet op. ‘Van Buren Hardware. Onderhoudsafdeling. Wij komen hier elk half jaar.’ Hij sloeg zijn map dicht en duwde met zijn bovenbeen een bureaula dicht terwijl hij zich omdraaide. ‘Zo. ’t Is weer genoeg voor vandaag.’

Ik ging tussen hem en de deur staan. ‘En?’ vroeg ik.

Hij glimlachte opnieuw en keek langs mij heen. Zijn gezicht was bleek en een beetje pafferig. Naast zijn neus en bij zijn mondhoeken zaten kleine puistjes. Hij transpireerde opvallend. ‘Wat bedoelt u?’

‘Wat heeft de controle opgeleverd?’

‘O … alles is in orde. We krijgen de laatste tijd wat klachten over de diskdrive, maar deze doet het prima. Er zat wat speling in de aansluiting van de interfacekabel, maar dat was zo verholpen.’

‘Dat is dan al gauw’, zei ik. ‘Ik heb dat ding pas drie weken. Wist u dat niet?’

Hij stak zijn hand uit naar de deurknop. ‘En wie repareert het bureau?’ vroeg ik.

‘Het bureau?’ Hij draaide zich half om en op hetzelfde moment greep ik hem van achteren onder zijn armen en gooide hem de kamer door. Hij haakte achter een van de stoelen en viel met zijn schouder tegen de muur. Hoewel hij zich nauwelijks bezeerd kon hebben, bleef hij liggen, de map tegen zich aangeklemd.

‘Het bureau dat je net geforceerd hebt’, zei ik. ‘Overeind.’

Hij keek naar me alsof hij zich afvroeg of er nog meer kwam. Toen rolde hij soepel om en stond in één beweging. Ik dreef hem naar de hoek bij het raam.

‘Haal je zakken leeg.’

Ik hield hem in het oog terwijl ik de telefoon naar me toe trok.

‘Kunnen we dit niet zonder politie af?’ Zijn toon verbaasde me. Het klonk alsof hij mij een redelijk voorstel deed. ‘Ik geef alles terug, meteen.’

Hij graaide in zijn zakken.

‘Geen sprake van.’ Ik toetste het alarmnummer in en lette intussen op zijn handen. Ik had eerder op zo’n manier messen zien verschijnen.

‘Portefeuille, cheques, portemonnee. Dit is van u. Hier is het.’ Hij hield het omhoog en rekte zich naar het bureau.

‘Blijf daar staan’, snauwde ik.

‘U hebt alles terug, de politie erbij halen is niet nodig. Alstublieft. Anders gaat alles fout.’ Nog steeds die zakelijke toon, alleen hoger nu. Een eerste spoor van paniek.

Ik moest me vergist hebben met het nummer want de lijn bleef stil. Ik begon opnieuw. ‘Wat kan er dan nog meer fout gaan?’

‘Alles.’ Opeens stond hij naast mijn bureau. Hij greep de bureaulamp en smeet die in mijn richting. Ik liet de hoorn vallen en probeerde de scharende armatuur af te weren, maar de zware voet schoot door en ik viel achterover. De man sprong over mij heen, rukte de deur open en verdween.

Ik zette de lamp terug en liet mijn vingertoppen voorzichtig over mijn borstkas gaan. Een beetje gevoelig hier en daar, maar geen ernstige schade. Zo’n weerbare junk had ik nog nooit meegemaakt. Maar zijn buit had hij moeten achterlaten, dat was me dan toch maar gelukt. Ik controleerde de inhoud van de portemonnee. Veel zat er niet in, maar dat klopte wel, net als het vijftal cheques in het mapje. Hij had dus geen tijd gehad om zijn vangst te inspecteren. Als het goed was, zat de betaalpas in mijn portefeuille en die was tijdens de vijandelijkheden op de grond gevallen. Ik liet me op mijn knieën zakken en tastte onder het ladeblok tot ik hem voelde. Zacht, gekreukt leer, klein formaat. Zelfs dezelfde vaalbruine kleur, zag ik, toen ik hem in het licht hield. Maar niet de mijne, verdomme.

Zou hij nog in het gebouw zijn? De portiersloge gaf geen gehoor. Ik mikte mijn en andermans bezittingen in mijn koffertje en greep in het voorbijgaan mijn jas. Omdat de lift ergens halverwege was, nam ik de binnentrap. De hal beneden was vrijwel leeg. De balielichten waren al uit, voor de buitendeur stonden twee mensen van het reclamebureau te praten, de portier hing in de deuropening van zijn loge. Een jongeman in een gewatteerd jack was op weg naar de uitgang, zo’n tien meter voor mij uit. Hij droeg een map onder zijn arm en liep met verende passen.

‘Hou hem tegen, Pronk. Pronk!’

De portier keek in mijn richting. De junk versnelde zijn pas. ‘Hou hem vast!’ Het klonk niet overtuigend genoeg, maar ‘Houd de dief!’ kon ik niet over mijn lippen krijgen. ‘Hij heeft mijn portefeuille!’ De twee reclamejongens keken verbaasd op. De portier deed aarzelend een stap naar voren. Met een snelle beweging ontweek de man hem, hij rende naar het hoge raam naast de versperde uitgang en sprong ruggelings door de ruit. Een hoos van scherven hagelde neer.

‘Wat krijgen we nou?’ Het was het enige wat de portier kon uitbrengen. Het tweetal in de deuropening keek verbluft van het gapende gat in de ruit naar mij, alsof ik over geheime krachten beschikte.

‘Een insluiper’, riep ik in het voorbijgaan. ‘Bel de glashandel maar.’ Het reclamebureau maakte beleefd ruimte en ik stond in de donkere straat. De blonde man had dertig meter voorsprong en was bijna bij de hoek. Ik rende achter hem aan. Op conditie was ik geen partij voor hem, maar als hij van plan was de tram te nemen, kon ik hem misschien nog inhalen, ondanks de hinderlijk slingerende koffer in mijn hand. Zonder om te kijken stak hij over en verdween om de hoek. Als ik hem niet te pakken kreeg, kon ik naar mijn portefeuille fluiten en dat zou een hoop ellende geven. En die andere portefeuille, van wie was die? Ik had wel een naam gezien, maar die was niet tot mij doorgedrongen. Had die junk een hele voorraad bij zich, de oogst van de dag?

Bij de tramhalte om de hoek wachtte een lange rij mensen. Hijgend liep ik erlangs, selecterend op jacks en blond haar. Hij stond er niet bij. Op de vluchtheuvel aan de overkant was het minder druk. In de hoek van het wachthuisje stond een man met een donkere muts op met zijn rug naar mij toe. Ondanks de kou had hij zijn jack achteloos over een schouder hangen. Op het moment dat ik hem herkende, schoof een tram met een luide knars tussen ons.

Even aarzelde ik tussen voor en achter omlopen, toen rende ik voor mijn leven voor de tram uit die over het spoor aan míjn kant naderde. Ik haalde nog net de eerste ingang. De dichtvouwende deur perste mij als laatste het overvolle achterbalkon op. Ik hoopte maar dat hij ook ingestapt was, de halte was in ieder geval leeg. Op onheuse wijze wist ik het gangpad te bereiken, maar verder kwam ik niet. De compacte mensenmassa veerde mee toen de tram zich in beweging zette. Door de schok verloor ik mijn evenwicht en zwaaide tegen een grote zwarte man aan die zich vastgeslagen had aan een daklus.

‘Hey man,’ zei hij, ‘steady.’ Hij grijnsde naar me en verplaatste zijn hand zodat ik zijn lus kon grijpen. Ik grijnsde terug. Aardige man. De tram schokte over een wissel en het dode gewicht van de andere passagiers drukte in mijn rug. Van de golfbeweging maakte ik gebruik door weer een halve meter op te schuiven. Ik rekte mij en probeerde over de hoofden te kijken. Nog steeds niets. Ik liet de lus los en stak mijn hand in de binnenzak van mijn jas, op zoek naar mijn strippenkaart. Er zat al een hand in, droog en glad. Ik greep, maar de hand glipte weg onder de mijne als een schuw dier. De zwarte man, die nu schuin achter mij stond, grijnsde weer toen ik naar hem keek, maar zijn ogen deden deze keer niet mee. Ik schudde mijn hoofd.

‘O nee, hè. Jij ook nog eens?’

Hij fronste nu. Het waren mijn vooroordelen niet, maar ze werden vandaag weer eens allemaal bevestigd.

‘Doe maar niet. Ik heb vanmiddag mijn portie al gehad.’

Ik wachtte zijn reactie niet af en worstelde me naar de uitgang. Plotseling zag ik de blonde man weer. Hij stond vlak bij de deur, zonder muts en met jack, en keek over zijn schouder in mijn richting. De tram was bijna bij de volgende halte. Ik verhevigde mijn pogingen maar liep vast tussen onwillige ruggen en volle boodschappentassen. De schok waarmee de tram stopte, wierp mij naar voren waardoor ik nog net zijn mouw kon grijpen. Ik trok mijzelf naar hem toe, maar hij wrong zich los en draaide zich op de treeplank om terwijl de deuren openklapten. Ik week achteruit. Daar was het mes. Het lag onder zijn duim in de palm van zijn hand, alsof hij het alleen maar wilde tonen. Het spitse lemmet schoot terug in het heft en weer naar buiten als de tong van een slang.

‘Laat me met rust’, zei hij. Zijn stem was schor.

‘Nou, gaat u d’r nog uit of niet?’ zei een vrouw achter mij.

‘Hij heeft een mes’, zei ik, maar een schouder duwde mij opzij en op hetzelfde ogenblik sprong de man de tram uit. Was ik de enige die het gezien had?

Toen ik eindelijk buiten stond, was hij verdwenen. De oude dame in het wachthuisje keek verwijtend op toen mijn knallende vloek tot haar doordrong. Ik draaide me om naar de wegrijdende tram. Op het achterbalkon stond de blonde man. Hij keek naar me met een onbewogen gezicht, zoals men naar iemand kijkt die de tram gemist heeft.

2

De politie was allervriendelijkst maar kon niets voor me doen. Ik had niet anders verwacht. Een agente typte gedienstig alle bijzonderheden uit en gaf me een doorslag van het proces-verbaal. Ik was de drieënveertigste die dag, zei ze, en nee, een fotogalerij van stropende junks hadden ze niet. ‘Zo snel mogelijk uw rekeningen laten blokkeren.’ Dat had ik al gedaan, vanuit een telefooncel. Voor de autopapieren en mijn rijbewijs zou ik morgen maatregelen moeten treffen. De rest was persoonlijk en dus onvervangbaar. Maar, zei de agente, wat voor de dief geen waarde had, werd meestal weggegooid, dus als ik geluk had … Ik mocht altijd bellen. Buitengekomen vervloekte ik zwijgend de stad en haar weedom, zocht mijn auto op en reed naar de Valeriusstraat.

De gordijnen aan de straatkant waren open en vanaf de overkant zag ik Margot aan tafel zitten, voorovergebogen, vingers in haar oren. Met mijn eigen sleutel, het bewijs van vertrouwen dat ik een jaar geleden verworven had, kwam ik binnen. Achter de tochtdeur wachtte de oude golden retriever mij kwispelend op, verder merkte niemand iets. Uit de serre klonk luide popmuziek. Ik liep de voorkamer binnen en legde mijn hand over Margots ogen. Er ging een schokje door haar heen, toen ontspande ze zich.

‘Paul?’

Ik liet mijn andere hand langs de hals de opening van haar blouse binnenglijden.

‘Henk.’

Mijn hand bereikte een borst. Ik drukte zacht.

‘O, Karel.’ Toen lachte ze zacht en draaide zich om. ‘O, ben jij het.’

Na een halve minuut kreeg ik weer lucht. ‘Iedereen kan hier zomaar ongestoord binnenwandelen en het hele huis leegstelen’, zei ik. ‘Niemand hoort of ziet iets.’

‘We hebben Macduff toch? En trouwens, wie zou hier nou iets willen stelen?’

Vanaf zijn nieuwe ligplaats op de bank deed de hond een oog open. ‘Daar kan ik je een aardig verhaal over vertellen,’ zei ik, ‘maar ik haal eerst even wat te drinken. Jij ook wat?’

‘Nee, ik doe het wel. Wat wil je? Bier?’ Ik knikte. ‘Heb je nog niet gegeten? We hebben niets meer over, ik had niet op je gerekend. Floor, zet die tv eens wat zachter, we kunnen elkaar haast niet verstaan.’

Ik liep naar de serre. Floortje zat met haar armen om haar knieën in de gekreukte chesterfield. ‘Zo, kleintje’, zei ik.

Ze hield haar ogen op het scherm gevestigd. ‘Hoi, Len.’

‘Is ’t mooi?’

Ze knikte. Met demonstratieve interesse keek ik even mee. Een klein meisje met helblond haar stond op een veel te grote podiumtrap. Ze droeg een zwarte strapless bloes boven een strakke glimmende broek en verplaatste zich met schokkende bewegingen over de treden, manipulerend met een microfoon alsof het een roomhoorn was of erger. Ze koesterde hem met beide handen, wreef hem op, hief hem naar haar bijna zwarte lippen alsof ze hem leegde in haar keel. Haar stem was drie generaties te oud voor haar, maar de song had ik eerder gehoord.

‘Is dat Madonna?’ vroeg ik.

Floor knikte. ‘“Papa don’t preach”. Goed, hè? Ze is pas negen.’ Ze zuchtte en nestelde zich dieper in de stoel. Op de achtergrond stonden drie meisjes in glitterjurkjes, die mechanisch parallel bedoelde gebaartjes maakten en hun prille heupen ritmisch naar voren duwden. De tribune zat vol met bête kijkende ouderen die op de maat hun handen in elkaar sloegen. Toen het lied uit was, kwam het meisje close in beeld. Ze knipperde met haar ogen tegen het licht en onderging de ovatie met een verlegen lachje. Ze miste een voortand, aan de kant waar de mouche zat. De presentator knielde bij haar neer en converseerde op hurktoon. Over haar hoofd heen maakte hij grapjes met het publiek en genoot van zijn eigen gevatheid.

‘Toch wint ze het niet van George Michael’, zei Floortje. ‘Die was gaaf.’

Ik zuchtte met haar mee en ging terug naar de voorkamer. ‘Je had een verhaal’, zei Margot terwijl ze het biertje voor me neerzette. ‘Waargebeurd?’

‘Uit het leven gegrepen. Het mijne. Ik ben nog pisnijdig.’ Ik deed mijn relaas. Margot luisterde met grote ogen.

‘Wat een idiote geschiedenis. Wat zat er allemaal in?’

Ik somde de reeks documenten weer op. ‘Daar ga ik morgen dus achteraan. En verder het gebruikelijke vulsel. Kassabonnen, wat adressen. Dingen die ik in weken niet bekeken heb. Een brief van jou …’

‘Vulsel’, zei ze. ‘Geen foto met “Denk Aan Mij”?’

‘Die zit op het dashboard van de auto.’

Ze keek me nadenkend aan. ‘Je hebt die man wel hard aangepakt, hè? Was je zo zeker van je zaak?’

Ik haalde mijn schouders op. ‘Toen ik hem de bureaula zag dichtdoen, wist ik het. ’t Is niet de eerste keer.’

‘Toch een tikje grof, moet ik zeggen. En niet ongevaarlijk, wie weet wat die man je had kunnen doen. Hoe komt hij eigenlijk binnen en helemaal boven op jouw kantoor?’

‘Bluf’, zei ik. ‘Zelfverzekerd binnenstappen en een naam roepen naar de portier. Op een afstand zag hij er niet uit als een junk, moet je bedenken. En dan de kamers afstropen, een smoesje klaar voor het geval er iemand zit, de weg vragen naar een van de firma’s die buiten op het bord staan. Heel koelbloedig, mensen vragen niet zo gauw iets. Dit gebeurt dagelijks, overal in de binnenstad.’

‘Maar door een ruit springen niet. Was hij niet gewond?’

Ik dacht na. ‘Zo te zien niet. Maar het zou best kunnen, het gaf nogal een klap.’

Ik vermeed verdere details, voorzover bedreiging met een mes een detail genoemd mocht worden. De playbackshow was afgelopen en Floortje plofte naast de hond op de bank. ‘Heb je een ongeluk gehad, Len?’

Terwijl ze naar mijn bewerking voor kinderen luisterde, kietelde ze de hond, tot die naar haar hand hapte. ‘Ik ga nog even weg mam’, zei ze plotseling.

‘Waarheen?’ vroeg Margot.

‘O … Sandra.’

‘Ik vind het te laat, Floor. Niet op een doordeweekse dag, dat weet je.’

Het vervolg had ik eerder meegemaakt, duurde ook nu ongeveer drie minuten en eindigde met gestamp op de trap en een dreun van haar kamerdeur in het souterrain.

‘Ik ben ouderwets’, zei Margot bitter. ‘Terwijl het zo modern is, een eenoudergezin.’

Floor was Margots zaak. Met z’n drieën hadden we dat afgesproken en ik hield me eraan.

‘Van wie was die andere portefeuille?’ vroeg Margot na een korte stilte.

‘Dat is waar ook.’ Ik haalde mijn koffertje uit de hal.

‘Heb je die dan nog? Moest de politie die niet bewaren?’

Hij zag er toch anders uit dan de mijne. Nu viel me pas het goudkleurige monogram op de voorkant op. Een J en nog iets. ‘Ik heb niet verteld dat ik hem had.’

‘Waarom niet?’ Ik gaf niet direct antwoord. ‘Wil je hem zelf houden?’

‘Nee, natuurlijk niet.’

‘Laat eens zien.’

Onder haar bureaulamp bekeken we de inhoud. Drie creditcards op naam van J.F. Nieuwenhuyzen. Een rijbewijs op naam van Nieuwenhuyzen, Johan Frederik te Loenen aan de Vecht. Visitekaartjes met de opdruk mr. j.f. nieuwenhuyzen, algemeen directeur importech holland, amsterdam prinseneiland, maar ook Loenen. Aan de Vecht. Postzegels met de beeltenis van Beatrix. Een lidmaatschapskaart van Panther’s Particular, wat dat ook mocht zijn, op naam. Een brief, gericht aan Mr. John Nieuwenhuyzen, waarmee de afdeling vulling begon. Ik liet het erbij en stopte alles terug in de vakken. ‘Ik begin een vermoeden te krijgen wie de eigenaar is.’ De foto op het rijbewijs toonde een grijze veertiger met een afwerende blik. Zo zou iemand mijn foto ook kunnen beschrijven, misschien op dit moment wel.

Margot liet zich op een stoel zakken. ‘Ik voel me alsof ik door een sleutelgat kijk.’ Haar stem klonk geïrriteerd. ‘Waarom die uitgestelde eerlijkheid, Len?’

Ik keek haar aan zonder iets te zeggen. De frons trok haar wenkbrauwen samen in een accolade. Ik boog me naar haar mond, maar ze ontweek me. ‘Je wilt er zelf achteraan, hè? Is het niet? Zo ben je wel.’

‘Kijk’, zei ik. ‘Als ik niets doe, ben ik mijn portefeuille echt kwijt. Op de politie hoef ik niet te rekenen, tenzij ze bij toeval die junk voor iets anders pakken. Misschien heeft Nieuwenhuyzen die man ook gezien. Dan kunnen we elkaar wijzer maken. ’t Is toch te proberen?’

‘En de politie had dat verband niet kunnen leggen?’ Ze keek me spottend aan.

Ik borg de portefeuille op en pakte mijn jas.

‘Ga je al weg?’

‘Ik moet nog wat werken.’

‘Maar je hebt nog niet gegeten.’

‘Ik haal wel wat op de hoek. Werken en eten kan ik tegelijk.’

‘Virtuoos!’ zei ze. ‘Ik spreek je nog wel als je die maagzweer hebt. Wanneer zie ik je weer? Morgen?’ Ze sloeg haar armen om mij heen.

‘Nee’, zei ik hardvochtig.

‘Waarom niet?’

‘Morgen heb ik die afspraak met Kaufmann. Heb ik je verteld.’

‘O ja, de magnaat. Lijkt me mateloos interessant.’ We belandden op de bank waar Macduff knorrend plaatsmaakte. ‘Kan ik niet mee?’

‘Daar stond niets van in de uitnodiging. ’t Wordt een herenetentje denk ik, niets voor jou.’

‘Ik pas uitstekend bij herenetentjes. Nooit klachten gehad. Misschien heeft hij wel een rol voor me.’

Ik duwde mijn gezicht in haar haren. ‘Kaufmann is jouw type niet. Ik moet nog maar afwachten of hij het mijne nog is.’

Barry Kaufmann. Over wie de laatste tijd elke dag wel iets in de krant stond, maar op wie de boulevardpers vergeefs jacht maakte. Die zo’n vijfentwintig jaar geleden op een kille novembermorgen naast mij op de appèlplaats stond in een slobberige rekrutenoverall, terwijl de sergeants om ons heen tekeergingen. Toeval dat ik naast hem stond en zuiver toeval dat ik bij het rechtsrichten de woorden opving die hij tussen zijn tanden siste, zijn vuist tegen mijn schouder. Dat ze er in deze klerezooi niet op moesten rekenen dat hij z’n tijd kwam verdoen met dergelijke onzin. Zes maanden later, toen ik als vaandrig vergeefs overwicht probeerde te krijgen over een onverschillig peloton, reisde hij als welzijnsofficier al legerplaatsen af met showprogramma’s. Maar er ging iets mis, want na een half jaar stond hij naast me voor de troep en diende braaf zijn tijd uit. En nu schreef heel Nederland over de wijze waarop hij nadien zijn schade in de showbusiness had ingehaald. Ikzelf had hem de laatste twintig jaar niet meer persoonlijk ontmoet en had geen idee waaraan ik de eer van de uitnodiging te danken had.

Margots handen draaiden mijn gezicht naar het hare, haar adem streek over mijn gezicht. ‘Ik zei, je bent er niet bij met je gedachten. Waar zat je?’

‘In dienst’, antwoordde ik. Mijn eerlijkheid werd niet op prijs gesteld.

Later op de avond draaide ik het nummer in Loenen aan de Vecht. Er werd niet opgenomen. Toen ik het toestel terugzette, viel mijn oog op de kaart van Kaufmann. Het blauwgrijze raster op de voorkant eindigde in een klein vignet. bk. Voor ik hem in mijn zak stopte, keek ik hoe laat ik verwacht werd. ‘Tussen acht en half negen in restaurant De Nachtegaal, Loosdrecht.’ Een ruw maar regelmatig handschrift. ‘Vat het maar op als een mixture van een herhalingsoefening en een reünie, maar dan wel à deux.’

Rare Barry. Wilde zeker met eigen ogen constateren dat we elkaar ontgroeid waren. Ik wist nu al dat ik het niet leuk zou vinden.

3

‘Nieuwenhuyzen.’ Een afgemeten stem, ik kon de y horen.

‘Met Overgouw’, zei ik. ‘Meneer Nieuwenhuyzen, als ik het goed heb, bent u uw portefeuille kwijt.’

‘Dat is juist, ja.’ De toon werd minder afstandelijk.

‘Hij ligt hier voor me. Ik wil hem graag aan u teruggeven.’

‘Hebt u mijn portefeuille? Dat is goed nieuws. Bent u van de politie?’

‘Nee.’

‘Maar … hoe komt u dan aan …’

‘Dat is een lang verhaal’, zei ik, ‘en daarom wil ik even langs komen.’

We spraken af om half elf.

Bij Carla, mijn secretaresse, die haar kleurspoeling aanpaste aan het seizoen, corrigeerde ik mijn dagagenda. Niemand had iets gezien gisteren. Er had nog wel iemand opgebeld tegen vijven die geïnformeerd had hoe laat ik terug zou zijn op mijn kantoor. Een intern gesprek, dacht ze, er was geen naam genoemd. Ze woelde door haar kastanjebruine lokken en keek me verwonderd aan.

‘Was het dan belangrijk?’

Ik wuifde het weg. Carla, privé uitbundig op het roekeloze af, maar in haar werk uiterst nauwkeurig, was me te dierbaar om haar een verwijt te maken. Rob wenkte me vanuit de deuropening van zijn kamer en troonde me mee naar de lichtbak met de nieuwste coverfoto’s.

‘Hoe vind je ze?’

Ik staarde naar de glossy composities en had er zoals gewoonlijk niets op aan te merken. De buitenkant was het terrein van Rob, het grafische brein van het jonge maar zo succesvolle tekstbureau en een commercieel natuurtalent. Op beide gebieden was ik een onbeschreven blad, maar dat deerde hem niet. Ik was van de inhoud en werd gedragen door onversneden bewondering van mijn compagnon. Een ideaal koppel, vond de buitenwacht en ik had daar vrede mee, zolang als het goed ging. En het ging onmiskenbaar goed. Dat ik nog altijd niet gewend was aan het wereldje, liet ik aan niemand merken, hoewel ik vermoedde dat ik niet de enige displaced persoon was.

Portier Pronk, die ik bij mijn binnenkomst gemist had, onderschepte me voor zijn loge. Hij was nog vol van de gebeurtenis van gisteren en informeerde naar de afloop. Hij had tot acht uur moeten wachten op de reparateur, het had hem zijn wekelijkse uurtje voetbal gekost. Het klonk bijna alsof ik daar de oorzaak van was. Toen ik hem vroeg of hij de dief niet had zien binnenkomen, werd hij een beetje nerveus. Vermoedelijk wel, zei hij, maar hij had er geen aandacht aan besteed. De man was de hal doorgelopen alsof hij wist waar hij moest zijn. Ik moest niet denken dat hij zijn werk niet goed deed, maar om die tijd was het druk in de hal en hij kon niet overal tegelijk op letten. Van andere vermissingen had hij overigens nog niets gehoord. Het leek me sterk dat ik het enige slachtoffer was in een gebouw van vier verdiepingen, maar ik vroeg niet verder. Pronk was te veel in het defensief om iets van hem te kunnen verwachten.

Ook na de ochtendspits zag Amsterdam er op deze morgen nog strak en schoon uit. Alle ruiten waren weer heel en weerkaatsten de bleke winterzon. De gemeentereiniging spoot het gelapte asfalt van de Stadhouderskade glimmend zwart en nam en passant mijn auto mee. Ik reed naar de Nassaukade en parkeerde bij de verwaarloosde glorie van de Haarlemmerpoort.

Nieuwenhuyzens kantoor was gevestigd in een grijze betonnen doos met een granieten pui. De geopende luiken van de opgewaardeerde pakhuizen ernaast boden een inkijk in witte interieurs met balkenplafonds.

Terwijl ik op aanwijzingen van de portier de marmeren trap besteeg tot waar hij overging in hout, voelde ik even in mijn binnenzak. Als Nieuwenhuyzen me maar geen beloning aanbood. Achter een zwarte balie met het opschrift importech zat een meisje met kort, hennakleurig haar. Terwijl ze mijn komst doorbelde, keek ik om mij heen. Veel marmer in lichte tinten met zwart metalen ornamenten. Een zitje van donker leer, een slanke palm erachter. Enkele graden luxueuzer dan mijn bedrijfje, evenals de vrouw die mij uit een van de deuren tegemoet kwam. Ze was lang, slank en zelfverzekerd, maar niettemin ondergeschikt. De eerbiedige toon waarop ze mijn entree verbaal begeleidde, gaf mij ongezien te denken over haar superieur.

Het viel mee. Nieuwenhuyzen, die voor mij zijn imposante bureau in de steek liet, beschikte over een geoefende handdruk waarmee hij mij direct naar een stoel bij een conferentietafel loodste. Hij was zo’n tien centimeter kleiner dan ik en compenseerde dat rond zijn middel. Sinds zijn pasfoto had hij zijn haar minder grijs laten worden en was er een smalle snor ontstaan. Hij ging op het puntje van zijn stoel zitten, de handen gespreid op het tafelblad.

‘Wilt u koffie?’ Hij knikte mijn bevestiging door naar de secretaresse en keek mij daarna uitnodigend aan. Zonder iets te zeggen legde ik de portefeuille voor hem neer. Hij keek ernaar, knikte toen en lachte.

‘Verdomd, het is hem inderdaad. Eens even kijken.’

Een voor een haalde hij zijn eigendommen eruit en maakte er een stapeltje van. Ik keek op afstand zo neutraal mogelijk toe. De afdeling die ik als te persoonlijk beschouwd had, bladerde hij vluchtig door, daarna opende hij in de middenvouw een ritssluiting die ik over het hoofd had gezien.

‘Het geld is weg. Verder lijkt alles er nog te zijn.’

‘Was het veel?’

Hij haalde zijn schouders op. ‘Precies weet ik het niet. Een biljet van honderd in ieder geval, verder wat kleingeld. Meer dan twee honderd gulden kan het niet geweest zijn. Nou ja, daar valt overheen te komen.’ Hij keek mij opgelucht aan. ‘Ik mag van geluk spreken. Ik ben u bijzonder dankbaar, meneer Overgouw, bijzonder dankbaar.’

Ik concentreerde mij op mijn koffie. De reserve in zijn stem ontging mij niet. Nu hij zijn bezit terug had, kwam de twijfel aan mijn goede trouw terug. Ik besloot hem ervan te verlossen. ‘Ik wil graag weten waar en hoe u bestolen bent,’ zei ik, ‘omdat mijn portefeuille nog steeds zoek is. Ik zag de uwe aan voor de mijne.’ In grote trekken vertelde ik hem het verhaal over mijn insluiper.

Nieuwenhuyzen leunde achterover in zijn stoel en luisterde met een strak gezicht. ‘Hoe zag hij eruit?’ vroeg hij.

‘Iets kleiner dan ik, ik schat een meter tachtig. Blond haar, jong, dat wil zeggen zo’n jaar of vijfentwintig. Jong genoeg in ieder geval om door een ruit te springen.’ Ik vertelde hem over de vergeefse achtervolging. ‘Klopt de beschrijving? Is het dezelfde?’

Nieuwenhuyzen wreef over zijn kin en zijn ogen dwaalden door de kamer. ‘Ik weet het niet’, zei hij langzaam. Toen schoof hij zijn stoel achteruit. ‘Staat u mij toe? Ik ben zo terug.’ Hij verdween door een tussendeur.

Ik sloeg mijn benen over elkaar en wachtte. Ik wist niet wat ik van zijn reactie moest denken. Het leek of hem iets dwars zat. Met de portefeuille, waarvan de inhoud nog in twee stapeltjes op het bureau lag, was hij duidelijk blij geweest, dat kon het niet zijn. En mij van de diefstal van het geld verdenken, was al te dwaas. Miste hij behalve het geld nog iets anders? Ik keek naar het stapeltje op tafel. Er stak een rand uit van lichtgrijs glanzend papier met een dunne blauwe lijn. Ik schoof mijn koffiekop naar het stapeltje en lichtte de brieven op die bovenop lagen. Achter me ging de deur open en ik pakte de kop van het schoteltje en zette hem weer terug.

‘Neemt u me niet kwalijk dat ik u even alleen liet’, zei Nieuwenhuyzen. ‘Ik moest even mijn dochter bellen, maar ik word er weinig wijzer van. U moet namelijk weten dat de portefeuille bij mij thuis gestolen is. Ik was gisteren met een griepje thuis en lag in bed toen het gebeurde. Hij schijnt gewoon door de achterdeur binnengekomen te zijn, die is overdag nooit op slot. De portefeuille zat in een colbert dat in mijn werkkamer hing. Mijn dochter kwam thuis uit school en liep hem tegen het lijf bij de garage. Ze vroeg nog of hij iemand zocht, maar hij zei dat hij zich in het nummer vergist had. Later, toen ik de portefeuille miste, kwamen we pas op de gedachte van een insluiper.’

‘En heeft uw dochter hem goed gezien?’

‘Nou, goed … Een meisje van zestien let op hele andere dingen dan wij. Volgens haar was hij een jaar of twintig en droeg hij een blauwgroen Tenson-jack. Blauwe ogen, achter in zijn nek een klein vlechtje.’

‘Dat laatste is mij ontgaan’, zei ik. ‘Voor het overige vond ik dat hij er een beetje verlopen uitzag. Maar dat kan de slechte verlichting geweest zijn. Dus de jongeman die mij laat in de middag in de Falckstraat berooft, heeft eerder op de dag in, waar woont u ook alweer, Nigtevegt, zijn slag geslagen? Merkwaardig.’

‘Loenen aan de Vecht. Tja, een patroon lijkt er niet in te zitten, behalve dan dat er in beide gevallen een portefeuille ontvreemd werd.’

‘Werd er niets anders vermist?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Voorzover ik heb kunnen nagaan niet. Nu zie ik hem nog niet op klaarlichte dag met de stoeltjesklok op zijn nek het dorp doorwandelen.’ Hij lachte, maar ik zag een ongeruste blik in zijn ogen alsof hij toch vergeten had het tafelzilver te tellen.

‘Hebt u de politie ingelicht?’

‘Vanzelfsprekend. Maar net als u verwacht ik daar weinig van.’ Hij keek op zijn horloge. ‘Als u het mij niet kwalijk neemt, ik heb om elf uur een afspraak.’ Hij wachtte tot ik opstond. ‘Nogmaals, meneer Overgouw, ik ben u bijzonder erkentelijk voor het terugbrengen van mijn portefeuille. Ik zou u hiervoor erg graag op de traditionele manier willen belonen, maar ik vrees dat ik u daarmee zou beledigen.’ Hij wachtte mijn reactie niet af en bukte naar zijn bureaula. ‘Mag ik u dan wel een kleine attentie geven, als dank. Ons bedrijf importeert elektronica en wij onderhouden de contacten met onze afnemers onder meer hiermee.’

Hij overhandigde mij een doosje van blank karton. ‘Het is maar een kleinigheid.’

Voor een gadget voelde het zwaar aan. Terwijl ik nog aarzelde of ik het moest openmaken, kwam de secretaresse hem waarschuwen, waarmee ze mij verloste van een ongemakkelijke verplichting. Nieuwenhuyzen begeleidde mij tot de deur, waar hij zijn handdruk nogmaals op mij losliet. Ik gaf geen krimp.

Ik wist mij te beheersen tot ik achter het stuur zat en opende toen het doosje. Het bevatte een walkman van het formaat forse sigarettenkoker, met de opdruk importech holland. Als relatiegeschenk niet mis, als je van walkmans hield. Ik persoonlijk niet. Ik kon hem aan Floortje geven misschien, ter bevestiging van mijn relaties.

Veel wijzer was ik overigens niet geworden en mijn portefeuille had ik niet terug. De dag zou heengaan met aangiften en verklaringen. Ik verwonderde mij over Nieuwenhuyzens laconieke reactie. Toen hij eenmaal zijn portefeuille teruggekregen had, had hij nauwelijks nog vragen gesteld. En zijn dochter belde hij liever uit een andere kamer. Ik keek op mijn horloge. Bijna kwart over elf. Zat dat kind niet op school op dit uur van de dag? Erg helder was het allemaal niet. En dat in de portefeuille, door mij totaal over het hoofd gezien, een uitnodiging van Barry Kaufmann had gezeten, maakte het er niet duidelijker op.

4

‘Het leven’, zei Barry Kaufmann terwijl hij zijn glas pakte, ‘is van voorbijgaande aard.’ Hij liet de wijn rondcirkelen in het beslagen glas en knipoogde naar me. ‘Mud in your eye!’

Ik beantwoordde de dronk zwijgend en liet de koele drank tussen mijn tanden door glijden. Met de twee whisky’s vooraf mee, was dit het derde glas binnen een uur en de exquise maar schrale hors d’oeuvre bood onvoldoende tegenwicht. Een verleidelijke wolligheid begon me te omhullen. Barry’s neiging om de conversatie te markeren met zelfbedachte wijsheden bleek een gewoonte, constateerde ik. Openingszetten en stoplappen in een gesprek waarin hij vrijwel voortdurend het initiatief genomen had. Niet onplezierig, vond ik, het gaf me gelegenheid mijn reserve kwijt te raken. Want onderhoudend was hij wel, al vroeg hij meer dan hij vertelde. De drank deed inmiddels de rest. Of ik getrouwd was, had hij gevraagd na de eerste herinneringen aan onze laatste ontmoeting, twintig jaar geleden bij een herhalingsoefening. Wat dan wel? Moeilijk te zeggen. Ik hield het op een verhouding op afstand. Voor ik naar zijn burgerlijke staat kon vragen, was hij al overgestapt op het hoofdstuk carrière, voor hem spectaculairder dan voor mij, al leek hij daar anders over te denken. ‘Jij hebt een vak geleerd, ik niet, ik ben alleen handig geweest.’ Dat ik met die graad niet meer deed dan mijn taalgevoel enig cachet geven, deed er voor hem niet toe. ‘Ik heb scheppen geld verdiend met iets wat jij vermoedelijk ook zou kunnen als je op het idee gekomen was. Omgekeerd is dat niet zo.’ Wat het geld betreft, moest ik hem gelijk geven.

Tot mijn verbazing bleek hij precies te weten wat ik deed. Hij was mijn naam tegengekomen in een vakblad en had navraag laten doen. Nu begreep ik ook waarom de uitnodiging op mijn kantoor bezorgd was in plaats van op mijn huisadres.

Over de reden van de uitnodiging had hij vaag gedaan. Hij wilde weer eens wat oude vrienden zien, ik was de enige niet. Naarmate de jaren verstreken en de tijd sneller ging, dacht hij vaker aan vroeger. Hij wilde wel eens weten hoe het met iedereen ging en een etentje van tijd tot tijd leek hem een goede gelegenheid daarvoor. Niet dat hij geen nieuwe vrienden had, massa’s, maar toch was dat anders. Bij oude vrienden had hij geen bijgedachten.

Ik begreep wat hij bedoelde, maar durfde niet hardop te betwijfelen of wij vrienden geweest waren. Ik herinnerde me hem voornamelijk als lotgenoot, een schilderachtige weliswaar, met wie ik in de modder had gelegen en aan de bar had gehangen. En we hadden prachtige avonturen beleefd samen. Maar verder?

Achter mij klonken gedempt de geluiden van het restaurant, dat in de donkere ruit voor me weerspiegeld werd. De serre waar we een tafel apart hadden, was door planten en halfhoog glas afgescheiden van de lage zaal en grensde aan het water. De eigenaar, even nonchalant chic als zijn etablissement, bediende zelf. Als gast van een min of meer bekende Nederlander had ik niet anders verwacht.

Barry wuifde de sigaret weg die ik hem voorhield en stak een dunne sigaar op.

‘Vind je mij erg veranderd?’ vroeg hij door de rook heen.

Ik wist inmiddels dat hij dit soort vragen serieus bedoelde. ‘Waar zal ik mee beginnen?’ vroeg ik. ‘Je bent … steviger dan vroeger, minder beweeglijk. Natuurlijk ben ik je foto wel eens tegengekomen in de krant, een grote verrassing was het dus niet, maar daar had je dat aureool van de mediatycoon. Hier niet, en dat valt me mee.’ Er was nog iets, maar ik kon het nog geen naam geven. ‘Maar, eerlijk gezegd, ik ben nu eigenlijk al vergeten hoe je er vroeger uitzag.’

Ik kon uit zijn onderzoekende blik niet opmaken of ik hem gestreeld had of gekwetst. De restaurateur boog zich over onze tafel en plaatste een schaal op het réchaud, waarop twee kleine, onthoofde vogeltjes sudderden in een bruine saus. Hij zei iets in het Frans wat ik niet verstond. Terwijl hij met Barry overlegde over de wijn, hield ik mij afzijdig. De piano, die een tijd gezwegen had, begon weer te spelen en een viool viel in. Ik luisterde en dronk mijn restje witte wijn op. Barry legde een vogeltje op mijn bord tussen de symmetrisch geschikte toefjes garnituur en maakte een breed gebaar over de gereedstaande schalen.

‘Wat is dit?’ vroeg ik.

‘Cailles’, zei hij. ‘Kwarteltjes. Specialiteit van het huis.’

Ik beroerde het aandoenlijke gerecht met mijn mes. Kwartels. Ik zat aan tafel in restaurant De Nachtegaal en at kwartels. Als ik het Margot vertelde, stond hier morgenavond de actiegroep Lekker Dier op de stoep.

‘Lennard,’ zei Barry, ‘weet je waar ik jou vooral aan herkende vanavond? De manier waarop je binnenkwam. Nog precies dezelfde als vroeger.’

Tot mijn spijt smaakte het vlees verrukkelijk. Ik had nu geen excuus meer.

‘Hoe dan?’ Eigenlijk wist ik het antwoord wel.

‘Met een gezicht alsof deze zaak van jou is. Opgetrokken schouders, hand in je zak, een beetje slepende slenterpas. Je kijkt daarbij dwars door de mensen heen en geeft ze tegelijk het gevoel dat ze op jouw plaats zitten.’ Achter zijn glas wachtte hij op mijn reactie.

Ik grinnikte naar hem. ‘Ik heb nog meer varianten, maar dit is de gemakkelijkste.’

‘Weet je dat ik daar vroeger jaloers op was? Zoals jij de mess binnen kon komen. Achteloos halt en front op de mat en dan dat loopje van je. Dat maakte indruk.’

‘En dat zegt de man die als prille vaandrig met de legerplaatscommandant lunchte en die de levensgevaarlijke kolonel Beerenpoot, of hoe hij mocht heten, na tien biertjes ongestraft op de schouder sloeg? Als er één sociaal behendig ronddartelde, was jij het.’

Hij trok een gezicht. ‘Na tien biertjes kon iedereen Beerkamp overal raken. Ik was de enige die het probeerde. Een lefgozertje, dat was ik. Jij had overwicht, dat is iets heel anders. Weet je trouwens wat er van Beerkamp geworden is?’

Hij mijmerde weg in een kleurrijke anekdote, die mij echter op dit moment niet kon boeien. Ik keek naar de gedrongen figuur tegenover me, het gezicht waarvan de zware kaaklijn doorliep in de vlezige hals, zijn ogen die jongensachtig glinsterden bij de herinnering die hij ophaalde. De branie van toen, die zich met lef en lawaai handhaafde, nu vleesgeworden succes. Had een paar jaar Nijenrode achter de rug en verkocht dat in het begin als een kandidaats economie om toch vooral mee te kunnen tellen. Kon het zijn dat hij daarin nog steeds niet veranderd was? Dat hij nog altijd even onzeker was en weet ik welke façade had opgetrokken om dat te verbergen? Of was er iets anders voor in de plaats gekomen?

‘Toch was het een mooie tijd’, zei Barry. ‘Je maakte de onwaarschijnlijkste dingen mee en vond het heel gewoon. Onder en boven de wet. Weet je nog dat we naar het carnaval gingen in Den Bosch? Veertien man in twee auto’s. God, wat heb ik gelachen.’

Ik wist het nog. Veertien onaangepaste aspirant-officieren een nacht lang op voet van oorlog met de lokale feestvierders, van wie ze de vastenavond verstoorden met hun agressieve kroegpret. Om vier uur ’s nachts met zatte koppen terug over de donkere rijksweg, terwijl de kleine dkw-cabriolet van Barry de aftandse Volkswagen waar ik in zat links en rechts inhaalde.

‘Dat was toch de nacht dat Vissers Kever het honderd meter voor de poort begaf?’ Barry’s mimiek was onweerstaanbaar. ‘Dat zal ik nooit vergeten. Stonden we met z’n allen op de rand van de zandafgraving terwijl die idioot van een Visser een brandende krant in z’n benzinetank stak. ’t Scheelde een haar! Wat zongen we toen ook alweer?’

‘Abide with me.’ Ik hoorde de stemmen weer, schor, met trillende uithalen, de dreun waarmee het vuur plotseling door de auto vrat terwijl die over de rand verdween. Met tranende ogen stonden we in de rook tot de stank van rubber ondraaglijk werd. Kerels waren we, kerels.

‘Twee uur later stond jij op het appèl met het askruis nog op je voorhoofd en je broek open.’ Barry kwam niet meer bij.

‘Dat moet een ander geweest zijn.’ Ik voelde mijn ogen prikken. Barry’s nostalgische vrolijkheid werkte aanstekelijk, net als destijds. Hij was een gangmaker, ook in klein gezelschap. Niet dat je erg om hem lachen moest, hij maakte eerder de humor in anderen los. Uit dat bescheiden talent had hij later groot geld geslagen. Een vrolijke blitser. In zijn crèmegespoten autootje kwam hij aanscheuren voor het officiershotel, kap omlaag, zonnebril op. Naast hem een meisje met lang blond haar. Hoe heette ze ook alweer? Geen poortnimf, Barry was kieskeurig en trouw. De herinnering werd duidelijker.

‘Jij had een meisje toen, in ieder geval een tijdlang. Blond haar, slank … Haar naam is me ontschoten.’

‘Bedoel je Vicky?’ Barry was uitgelachen. ‘Dat je dat nog weet.’ Zijn blik leek naar binnen te keren. Hij kneep zijn ogen half dicht en even verdween elke uitdrukking van zijn gezicht. ‘Ja, Vicky. Dat was me wat.’ Hij schraapte zijn keel. ‘In de weekends kwam ze vaak naar de legerplaats maar ze mocht nooit blijven slapen. Ik was stinkend jaloers op jullie met je verloofdes, vage vriendinnen en weet ik wie daar nog meer ’s nachts sliepen of rondhoereerden in het hotel. Vicky moest thuis slapen van haar vader, hoe laat het ook werd. Zondagmorgen gezamenlijk ontbijt en kerkgang. God, wat had ik de pest in. Maar we werden wel vindingrijk, want ik heb haar wel eens om acht uur ’s morgens over de balkonrand geholpen. Dan kroop ze nog voor een half uur in bed terwijl ik dat roteind terugreed voor het appèl.’

‘Nooit wat geworden tussen jullie, begrijp ik?’

Hij hoorde mijn vraag niet. ‘Toch hebben we in het parate weekend wel eens rondgetoerd, herinner je je dat nog?’

Ook dat kwam weer boven. Ik knikte. Zinderende zomermiddagen, met trillende luchtspiegelingen boven de betonweg, maar in de bossen bij Uddel was het koel in de open dkw. In de Veluwse dorpen hing een loodzware zondagse verveling tussen de gesloten huizen. Het bosbad bij Ermelo was dicht. Vicky’s haren verwaaiden in de wind, ze zette Barry’s pet schuin op haar hoofd en salueerde voor elk uniform dat we tegenkwamen. Op een terras aan de haven van Harderwijk dronken we ons langzaam naar zonsondergang toe. Waarom was ik dat vergeten?

‘Où sont les neiges d’antan?’

Een citaat voor de verandering. Ik herhaalde mijn vraag. ‘Niets geworden met Vicky?’

‘Met Vicky? Nee, vreemd genoeg niet.’ In gedachten verzonken prikte hij in de resten van zijn kwartel, schoof toen zijn bord opzij. ‘Want het was wel hevig hoor, een tijdlang, zeker van haar kant. Maar hoe gaat dat als je jong bent … Zo weinig serieus. Je beseft niet wat je verspeelt.’

‘Ik vond haar leuk’, zei ik. ‘Ze was … bijzonder. En mooi.’

‘Ja, vond je niet?’ Hij keek me aan, verrast. ‘Vicky had iets wat ik nooit meer ben tegengekomen. Nog altijd weet ik niet waarom ik het destijds uitmaakte. Ik rotzooide maar wat aan toen. Maar het was ook een kwestie van onverenigbare milieus, als je dat zo kunt zeggen. Haar vader was chirurg, een met gouden handen en platina patiënten. Zag in dat amusementswerk van mij geen behoorlijk toekomstperspectief voor zijn dochter en deed er alles aan om mij dat te laten voelen.’

‘Daar zal hij later spijt van gehad hebben!’

Barry lachte niet mee. ‘Ik heb er lang over gedaan hoor. Jaren sappelen met showtjes in de provincie voor ik voet aan de grond kreeg bij de televisie. De mensen denken wel eens dat ik voor het geluk geboren ben, maar ze kennen de voorgeschiedenis niet.’

Selfmade handelaar in illusies. Ik schatte hem nu op minstens zeven nullen. Zijn producties haalden kijkcijfers die daar nauwelijks voor onderdeden, wat de critici er ook over schreven en weldenkend Nederland erover dacht.

‘Maar je bent hoog gestegen, Bar’, zei ik.

‘Te hoog.’ Zijn toon was geringschattend. ‘Die programma’s, ze dragen nog altijd mijn naam, maar ze worden door anderen gemaakt. Ik breng alleen nog maar mensen bij elkaar, of maatschappijtjes, geef ze geld en een duwtje. Beleid maken heet dat. Terwijl ik in de grond van de zaak iemand ben die alles zelf wil doen, zich met alles wil bemoeien. Ik heb al in geen jaren meer een studiovloer gezien, terwijl ik er vroeger niet weg te slaan was. Kijk, je kunt van mijn branche denken wat je wilt en dat zal je wel doen ook, voor mij was het een vak. Management is geen vak, ’t is meer het volgen van je intuïtie en dan zorgen voor een goed verhaal achteraf. Tegenwoordig maken ze er een wetenschap van, maar als je een beetje organiseren kunt, heb je die rimram niet nodig. Routine, als je de risico’s binnen de perken weet te houden. En ga je toch op je bek, dan zorg je voor een goedkoop succesje op een ander vlak en je bent weer binnen. Niets voor mij.’ Zijn glimlach had bittere randjes. ‘Vroeger zeiden ze dat ik lucht verplaatste en volgens de pers warmde ik die nog eerst op ook. Nou, als dat zo is, regel ik nu alleen nog luchtverplaatsingen. Dat is geen vak. Ik ben jaloers geworden op mensen met een vak. Zoals jij met je tekstbureau. Management maakt dom.’

Ik schudde mijn hoofd. ‘Dat lijkt het misschien, een vak. Maar ook voor mij geldt hetzelfde. Wat ik zelf maak, kun je verwaarlozen. Ik bemiddel tussen ideeën en schrijvers, en het resultaat is een grote oplage van iets dat ik zelden nog inkijk. Nee, mijn vak heb ik achtergelaten toen ik uit het onderwijs stapte. Ik verdiende daar nog niet de helft van mijn huidige inkomen, maar ik was wel met iets zinvols bezig. Het was alleen niet vol te houden.’

‘Spijt?’

‘Nee. Niet echt. Maar ik zoek wel compensatie.’

‘Zoals?’

De restauranthouder kwam afruimen en informeerde naar het vervolg. Eigenlijk wilde ik nog alleen maar veel sterke koffie, maar ik zwichtte voor de verleiding van de kaart. Barry keek me vragend aan.

‘Twee, soms drie avonden in de maand’, zei ik, ‘werk ik aan een eigen tijdschrift. Ik geef het in eigen beheer uit, buiten het bureau om. Samen met een ex-collega doe ik de redactie, stel de bijdragen samen, zoek illustraties. Dat is mijn compensatie. Het gaat ergens anders over en verder dient het nergens toe. Honderdvijftig begunstigers, daar kunnen we ongeveer het papier van betalen, de rest leg ik zelf bij. Mooi hè?’

Er verscheen iets in Barry’s ogen wat ik nog niet eerder gezien had. ‘Hoe heet het?’

‘Stofgoud. Kwartaalschrift over vrijwel vergeten dichters en beeldende kunstenaars uit de zeventiende eeuw.’

Hij knikte. ‘Ik begrijp wat je bedoelt. Jij noemt het compensatie, maar het is meer. Het is …’ Hij maakte zijn zin niet af. ‘Een paar jaar geleden liep ik rond met plannen voor een toneelproductiebedrijf. Geen boulevardstukken, daarvan hadden we er al genoeg, nee, klassieke stukken. Ik hou van toneel, al ga ik er haast nooit meer heen. Miller, Anouilh, García Lorca. De mensen die ik erover aansprak, waren enthousiast, wilden meedoen. Maar ten slotte had ik het lef niet. Niet om het financiële risico. Meer omdat het mijn terrein niet was.’

‘Waarom niet?’

‘Ik heb mijn naam tegen. Kaufmann en cultuur, dat gaat niet samen. De massa, die is voor mij, dacht ik toen. Stom hè? Als ik jou zo hoor praten, dan denk ik, waarom heb ik dat niet doorgezet?’

‘Het kan toch altijd nog? Ik weet er niet veel van, maar volgens mij kan het toneel in Nederland best geld gebruiken. Sponsoring is toch heel gewoon tegenwoordig?’

Hij schudde het hoofd. ‘Geen sponsoring. Ik wilde het zelf doen. Maar daar is het nu te laat voor. Ik heb er trouwens ook geen tijd meer voor. Als ik een avond thuis ben, moet ik naar mijn eigen programma’s kijken, want die staan natuurlijk aan.’

Was het de drank waardoor hij zo mistroostig werd, of zat het dieper? Als alle etentjes met oude vrienden zo verliepen, maakte hij het zichzelf wel moeilijk. Terwijl we ons zwijgend verdiepten in ijs met likeur, stelde ik mij voor hoe hij thuis zat als publiek van zichzelf. En als hij er genoeg van had en in arren moede de hond uitliet, zag hij bij de buren het vervolg aanstaan. Als hij buren had. En een hond. Het viel me op dat hij nog niets over zijn privéleven had verteld. Toen ik hem vroeg of hij getrouwd was, knikte hij zwaar en nadrukkelijk.

‘Ja. Al heel lang. Met een andere jeugdliefde.’ Terwijl ik besloot dit onderwerp maar te laten rusten, greep hij in zijn binnenzak. ‘Kijk, dit is mijn achterban.’ Hij schoof een foto over tafel. Twee meisjes hingen in ligstoelen op een terras, een kleine donkere vrouw stond in de deuropening daarachter. Een zonnebril bedekte het grootste gedeelte van haar gezicht. Eigenlijk hingen ze alle drie. Het was een wat lusteloze foto. Van het huis was maar een klein gedeelte te zien, maar dat was genoeg.

‘Twee meisjes’, zei ik. ‘Leuk. Hoe oud zijn ze?’

‘Achttien en zestien.’ Hij wachtte even. ‘Mijn zoon staat hier niet op. Die zit op kamers in Amsterdam. Je raadt nooit wat die studeert. Kunstgeschiedenis.’ Zijn lach klonk geforceerd.

‘Hoe oud is hij?’

Hij moest nadenken. ‘Drieëntwintig. Ik zie hem niet zo vaak. Hij is … Onze verstandhouding is niet zo best.’ Hij borg de foto weer op.

‘Len, hoe heet jouw vriendin?’

‘Margot.’

‘Ben jij … hebben jullie een goede … relatie?’

‘Ja. Beter dan we allebei verwacht hadden.’

‘Misschien vind je het een gekke vraag, maar wat trekt jou aan in haar?’

We keken elkaar recht aan, toen boog hij zich over het dessert. ‘Laat maar.’

Ik schudde mijn hoofd. Ik probeerde me Margot voor te stellen, maar ik zag nog steeds het terras, de vrouw met de zonnebril, de meisjes die wrokkig in hun stoel hingen. Pa maakte een foto. ‘Ik voel me op mijn gemak bij haar. We zijn heel verschillend, maar toch lijkt het alsof we delen van elkaar zijn.’ Het was een povere weergave van wat ik voelde, maar hij moest het er maar mee doen.

‘Waar hebben jullie elkaar ontmoet?’

‘We gaven les op dezelfde school. Margot werkt daar nu nog.’ Barry vroeg door, gretig en snel alsof hij me niet de kans wilde geven te ontsnappen. Op een eigenaardige manier streelde zijn belangstelling mij en ik vertelde meer dan ik eigenlijk had gewild. Over Margots huwelijk dat vier jaar had standgehouden, haar jarenlange argwaan die haar belet had een nieuwe relatie aan te gaan, het behoedzame begin van onze verhouding.

‘Ging het van jou uit?’

Ik glimlachte. ‘Margot zegt van wel. Ik denk dat het ontstond zoals zo vaak, je merkt iets bij elkaar en je reageert daarop. Onbewuste en halfbewuste signalen die elkaar versterken.’

‘Ben je veranderd sinds je haar hebt leren kennen?’

Was het ongepaste nieuwsgierigheid of wilde hij ergens heen? De eigenaar van het restaurant bracht koffie met cognac waar ik niet om gevraagd had, maar die een welkome gelegenheid bood mijn antwoord uit te stellen. De draadloze telefoon die hij er discreet naast plaatste, was niet voor mij. Op slag veranderde er iets in het gezicht van Barry Kaufmann en voor het eerst deze avond zag ik hem zoals ik verwacht had dat hij zou zijn. Massief. Zijn trekken verhardden zich ondanks de joviale toon waarop het gesprek gevoerd werd. Hij gebruikte zijn macht en was op zijn hoede. Toen ik mijn stoel achteruit schoof, gebaarde hij dat ik kon blijven zitten en ook dat gebaar paste bij zijn nieuwe gedaante. Ik voelde irritatie en negeerde hem. Met mijn sanitaire behoeften had hij niets te maken.

Het was al half twaalf, zag ik, en het restaurant was bijna leeg. In de zoetgeurende toiletruimte liet ik ijskoud water over mijn polsen stromen en keek in de spiegel. Niets bijzonders, op de kleine sporen van verval na. Het weekend moest maar weer eens in het teken van onthouding staan, in alle opzichten. Ik dacht aan mijn overvolle bureau en had zin om naar huis te gaan. Barry had zijn cognac al voor de helft op. De telefoon lag zwijgend op een hoek van de tafel.

‘Wat wil je? Drinken we hier rustig onze cognac op of gaan we nog ergens heen?’

Ik pakte mijn glas. ‘Ik moet morgen nog veel doen. Maar laten we even ergens anders gaan zitten.’

Een ober schoof twee fauteuils bij het lage vuur in de schouw en ik liet me achterover zakken. Barry leek met zijn gedachten elders te zijn en ik voelde weinig behoefte om het gesprek voort te zetten. Het liep op zijn eind en straks zouden we uiteengaan met de gedachte dat we elkaar net genoeg te vertellen hadden gehad om de avond door te komen. Twintig jaar was ook te lang. Barry stak zijn glas omhoog en de ober schoot toe met de cognacfles. Waar liet hij het? Ik hield mijn hand boven mijn glas en Barry zag het.

‘Ben je met de auto?’ Ik knikte.

‘Ik kan je straks laten thuisbrengen. Mijn chauffeur komt me zo halen.’

‘Ik zie wel.’

Het vuur zakte in en een vonkenregen sproeide over de vuurplaat. Ik strekte mijn been en wreef een nagloeiend stukje houtskool uit.

‘Denk jij er wel eens over om met alles te kappen?’ vroeg Barry. Hij zat onderuitgezakt, het glas tussen z’n vingertoppen, zijn ogen op het vuur gericht.

‘Waarmee? Mijn werk?’

‘Alles. Gewoon, weggaan. Een ander leven beginnen, doen wat je altijd al had willen doen.’

‘Wie niet’, zei ik. ‘Die gedachte bekruipt iedereen wel eens.’ Dat gold voor veel gedachten van deze avond. En dialogen als de onze had ik al honderd maal gelezen of gehoord. ‘Dat hoort bij een druk bestaan. Alleen wie verslaafd is aan z’n werk, denkt daar nooit aan.’

‘Maar dat ben ik ook, dat ben ik nog steeds. Ik heb er ook nooit een seconde aan getwijfeld dat ik zou doorgaan tot ze me kwamen halen. Maar de laatste tijd speel ik wel eens met dat idee. Heb jij dat niet?’

‘Iedereen’, zei ik. ‘Ze bouwen er vut-regelingen op of ferme gouden handdrukken. Maar daar zijn wij nog een beetje te jong voor.’ Hij reageerde niet en opeens kreeg ik het vermoeden dat ik hem niet begreep. ‘Je zei “alles”. Bedoelde je dat letterlijk?’

‘Het lijkt alsof je leven bepaald wordt door keuzes. Maar volgens mij heeft dat maar weinig met kiezen te maken. Misschien heeft er ergens in het begin iets als een keuze gelegen, maar alles wat daarna gebeurt, is gevolg, traditie, overlevingsdrang, van alles wat.’ Zijn stem was toonloos, nog altijd waren zijn ogen op het vuur gericht. ‘Druk van je omgeving, dat vooral. Afgedwongen beslissingen. Voor ik besef dat ik kan kiezen, is het moment al voorbij. Of het nu om geld gaat of om kinderen, opvoeding, leven of geen leven.’

De slok cognac die ik nam, was er een te veel. Mijn hoofd werd leeg en de vlammen van het haardvuur stonden dubbel op mijn netvlies. Ik zette het glas neer en probeerde me te concentreren. ‘Dat is toch onzin. Je hébt keuzes gemaakt, hoe dan ook. Alleen had je misschien anders willen kiezen.’ Ik draaide mijn hoofd naar hem toe. De zaal tolde mee en ik wachtte tot het beeld weer horizontaal was. ‘Is het dat? Zou je een andere keuze gemaakt hebben?’

‘Misschien. Als ik alles over kon doen …’

De restauranthouder stond opeens naast ons en boog zich over Barry.

‘De auto staat voor, meneer Kaufmann.’

Barry knikte naar hem, draaide zich moeizaam naar mij. ‘Nog eentje, for the road?€’ Ik maakte een afwerend gebaar. Hij schoof naar voren op zijn stoel, maar stond niet op. Met beide handen draaide hij het bodempje cognac rond in zijn glas. ‘Je denkt dat je het gemaakt hebt, maar dat is maar schijn. Je denkt dat je veilig bent, maar er komt een dag …’

Ik kon hem niet volgen. ‘Wat bedoel je?’

‘Elke veertien dagen zit er een brief bij de post met deze tekst of iets wat daar op lijkt.’

‘Een dreigbrief?’

‘Zo kun je het wel noemen. Geen aanhef, geen ondertekening. Steeds dezelfde zinnen.’

‘Heb je er iets mee gedaan?’

‘Je bedoelt de politie? Nee, nog niet. Ik heb wel eens eerder brieven gekregen. Als je een beetje bekend bent, zijn er altijd malloten die jou uitkiezen als object van hun frustraties. Ik heb ze altijd genegeerd en dat hielp.’

‘Hoelang krijg je deze al?’

‘Sinds de zomer. Zes in totaal. Ik heb ze bewaard. Zou jij de politie inlichten?’

‘Dat hangt ervan af. Als ze je onzeker maken … Ja, ik denk het wel.’

Hij knikte en trok zijn lippen samen. ‘Ook als je …’ Hij aarzelde. ‘Ook als je denkt te weten van wie ze afkomstig zijn?’

Ik voelde een vreemde spanning door mijn lichaam trekken en het gevoel van verdoving was opeens verdwenen. Wat was er toch met deze man? Elke keer als ik dacht te weten wie hij was, verstoorde hij dat beeld. Was ik zo geïmponeerd geweest dat ik niet goed had opgelet, of schoot mijn mensenkennis eenvoudig tekort? Voor ik kon antwoorden, stond hij op.

‘Ach, trek je er maar niets van aan. Allemaal onzin.’ Hij grijnsde naar me en imiteerde het soldatentoontje van langgeleden. ‘De ouwe man kan er niet mee zitten. Normaal toch? Kom op Len, ik breng je naar huis. Maak je geen zorgen, jouw auto staat morgenochtend voor je deur, dat beloof ik je.’

Terwijl hij in de garderobe in zijn jas geholpen werd, wankelde hij even en zocht steun tegen de wand. Hij lachte en legde zijn hand op mijn schouder toen we naar buiten liepen. ‘Net als vroeger, Lennard, net als vroeger.’

Een grote donkere bmw stond schuin voor de ingang. Alleen aan de pluim van uitlaatgas was te merken dat de motor draaide. Een man in een donker pak kwam op ons toe lopen en opende het portier. Naast mij hield Barry zijn pas in en mompelde iets. Ik boog me naar hem toe.

‘Hoe ging het ook alweer, Len, “Abide with me” …?’

Ik zong het zacht voor me uit, twee regels, verder kende ik alleen nog de melodie. ‘Abide with me, fast falls the eventide. The darkness deepens, Lord with me abide …’

Barry neuriede mee. Op het juiste moment brak de maan door de sluierwolken en we keken elkaar aan met tranende ogen in de vorstlucht. ‘Those were the days, Lennard.’

Een auto draaide de inrit op naar de parkeerplaats. Voor de lichtbundels ons bereikt hadden, schoof de chauffeur tussen ons in en hielp Barry instappen, waarbij hij hem met zijn lichaam afschermde. Het ging bijna ongemerkt. Terwijl hij het linkerportier voor mij opende, hield de chauffeur de andere auto in het oog.

Barry was stil onderweg en ik doezelde in de comfortabele kussens. Pas op de grote weg kwam hij weer los en vertelde honderduit over projecten die hij op stapel had staan. In Amsterdam Zuid-Oost liet ik mij afzetten voor de ingang van mijn appartementenflat en overhandigde mijn autosleutels en mijn kaartje met mijn huisnummer aan de chauffeur. Bij het afscheid bezwoeren Barry en ik elkaar dat dit herhaling verdiende. Hij hield mijn hand lang vast en ik hoorde mezelf zeggen dat hij de volgende keer mijn gast zou zijn. Het leven, dacht ik terwijl ik de auto nakeek, bestond voor een deel uit beloften en voor een ander deel uit schuld. Het had een van Kaufmanns spreuken kunnen zijn.