Majgull Axelsson

Rosario is dood

Uit het Zweeds vertaald door Ydelet Westra

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Oorspronkelijke titel Rosario är död, verschenen bij Prisma

Oorspronkelijke tekst © Majgull Axelsson, 1989

Eerste Nederlandstalige uitgave © Ydelet Westra en De Geus BV, Breda 2003

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © John Hulme; Eye Ubiquitous/Corbis/TCS

isbn 978 90 445 3071 1

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierde druk, 2009.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Varkensmarkt, Manila

16 januari 1985

Playgrounds they wander in

are condemned

By the fat book of Proverbs;

Games have abandoned them.

– EMMANUEL S. TORRES

‘Don’t you like me, sir?’

Ze trekt aan haar shirtje om de wond op haar arm te verbergen en houdt haar hoofd schuin. De enorme staat op en bekijkt haar, bijna verrast.

‘Hi Joe! Don’t you like me?’

Het is een grote groep, vijf blanke mannen en een Filippijnse vrouw. Ze is dik en wendt haar hoofd af, ze wil het niet zien en niet weten. Laat die trut haar ogen maar dichtdoen! De enorme doet zijn ogen niet dicht. Zijn ogen glimmen diep vanuit het witte. De anderen lachen naar hem, roepen onverstaanbare woorden in een onverstaanbare taal.

Ze steken schuin de straat over en lopen naar de Varkensmarkt. Nora loopt achter ze aan en wil zijn overhemd vastpakken, maar durft niet. Haar gezwollen bovenlip herinnert haar eraan dat ze niet te opdringerig moet zijn; ook kano’s die er vriendelijk uitzien, kunnen gevaarlijk zijn.

Daarom gaat ze een eindje verderop op de stoep op haar hurken zitten als de mannen en de dikke vrouw het restaurant binnengaan. De enorme kiest een tafel aan de straat. Dat is vast een goed teken: hij wil haar in de gaten houden.

Het is avond geworden en de straat komt tot leven. Ermita – alsof de dag de vrouwen toebehoort – heeft haar mond geopend om mannen en geld op te zuigen. Uit de bars komen flarden discomuziek en in het rode licht binnen deinen honderden meisjes op hetzelfde zware ritme. Sommigen van hen – die zich ’s middags in spijkerbroek en T-shirt, onopvallend als huisvrouwen, naar het plein hebben gehaast – zijn in werkkleding de straat op gegaan. Daar staan ze in hun bikini en pailletten, als prinsessen zo mooi, zonder wonden en gezwollen lippen.

Nora heeft een stokje gevonden, waarmee ze in het stof in de goot tekent. Een vreemd kind, kaal als een baby, die zeker ouder dan drie jaar moet zijn, doet de bewegingen van Nora zwijgend na. Het liefst had ze het kind weggejaagd, maar ze voelt de ogen van de enorme in haar rug prikken en durft het daarom niet. Ze willen dat je lief bent. Lief en een beetje kinderlijk.

Een paar uur lang zit ze op de stoep. Het kale meisje blijft de hele tijd bij haar. Haar moeder zit een eindje verderop op een vieze deken, ze heeft een baby in haar armen en houdt haar hand uitgestrekt. Een grauwe bedelares, verlamd door de armoede, een straatverschijnsel dat enorm veel woede bij Nora opwekt. Als er niet zoveel mensen op straat waren geweest, had ze dat wijf geschopt, haar graatmagere bedellichaam omvergeduwd en haar starre gezicht tot moes getrapt.

Zoals gewoonlijk heeft ze twee strategieën. Als de enorme haar niet wil, blijft ze hier tot zonsopgang zitten, als de straat leeg is en die bedeltrut en haar kinderen slapen. Dan pakt ze hun geld. Ze moet alleen goed opletten waar ze het verstopt. In die pisbroek van haar baby misschien? Het maakt haar niet uit. Nora heeft sinds donderdag niets gegeten, maar is ook deze keer niet van plan om te sterven van de honger. Pisnat geld is ook geld.

De honger heeft een vreemd effect op haar zintuigen. Als de pijn in haar maag is verdwenen, lijkt het of ze rugby heeft gesnoven. Dan krijgt ze dat zwevende, weeë gevoel. Haar gezichtsveld krimpt, maar haar ogen worden schijnwerpers: alles wat ze wil zien, is kristalhelder.

Ze zit met haar rug naar het plein, maar ze weet heel goed wat er gebeurt. Ze hoeft haar hoofd maar een klein beetje te draaien om de mannen vanuit haar ooghoek te kunnen zien. Ze praten luid in hun onverstaanbare taal en roepen af en toe in gebrekkig Engels iets naar de dikke Filippijnse, die vervolgens giechelt, haar ogen neerslaat en haar glimlach achter haar hand verbergt. Dat kan nooit een beroeps zijn.

De enorme praat het meest. Hij klinkt bijna als een trompet. Oe-oe-oe-oe-oe-oe. De anderen zijn het met hem eens, allemaal, behalve de man naast de dikke Filippijnse. Hij is serieus, kijkt bijna boos, en hij is degene die na een flink aantal cocktails eindelijk opstaat en weggaat. De Filippijnse gaat met hem mee, onderdanig waggelt ze twee stappen achter hem aan.

Nu. Nora haalt diep adem en besluit het erop te wagen. Ze staat op en slentert naar de tafel van de mannen, met haar armen over elkaar buigt ze zich over het hek van het restaurant en zegt lachend: ‘Hi Joe! Vind je me niet leuk!’

Nu hebben ze genoeg drank op. De enorme glimt nu nog meer en zijn vrienden buigen zich naar haar toe.

‘Hoe oud ben je?’

Ze moeten hun vraag een aantal keren in hun kromme Engels herhalen voor ze ze verstaat.

‘Heel jong, sir. Heel jong …’

Dit is de manier waarop pooiers praten en ze vinden het duidelijk niet leuk om dit uit de mond van een meisje te horen. Ze willen een exact antwoord. Hoe oud?

‘Elf …’

Ze fluiten. Twee van hen leunen achterover. Ze zijn niet geïnteresseerd. Maar de enorme en de dunne blijven met haar praten.

‘Wat doe je zo laat nog op straat?’

Ze begrijpt de vraag niet, maar werpt ze nog een glimlach toe.

‘Zal ik meegaan naar het hotel … Ik ben lief, heel lief …’

‘Wil je Coca-Cola?’

Het is de dunne die het vraagt en onmiddellijk richt ze haar schijnwerpers op hem. Ja, graag. Alsjeblieft. Dan doen ze iets heel ongebruikelijks: ze staan op en pakken haar vast, tillen haar gezamenlijk over het hek en zetten haar aan tafel. Nora wordt bang, maar ze durft niet te protesteren. Weten ze soms niet dat straatkinderen niet in restaurants mogen komen? Ze kijkt snel om zich heen, maar niemand reageert. In plaats daarvan komt er een ober naar de tafel, die zonder morren de bestelling opneemt. Cola. Ze durft niet om eten te vragen.

De twee andere mannen gaan vrijwel meteen weg. Een van hen trekt minachtend zijn bovenlip op, wat heel even bijna gaten in Nora’s wang brandt. Hoer. Hoerenjong. Na een seconde is het voorbij en verdwijnt het uit haar geheugen.

De dunne houdt haar hand vast en de enorme praat tegen haar: ‘Heb je ook een vriendinnetje?’

‘Hier niet. Alleen in Olongapo.’

Rosario. Een moment lang is haar schijnwerper naar binnen gericht en denkt ze aan haar vriendin, die zowel moeder als zus is. Ze kan zich haar gezicht niet meer voor de geest halen, maar herinnert zich wel haar armen, mager en opengekrabd, en barst bijna in huilen uit van heimwee. Rosario! Je armen, je handen …

‘Kom je uit Olongapo? Maar hoe ben je dan hier in Manila verzeild geraakt?’

Het is een lang verhaal en ze heeft geen zin om het te vertellen. Pedo’s willen trouwens toch niets horen over de nonnen. Ze zien zichzelf als de enige weldoeners van kinderen.

‘Jullie zijn aardig’, zegt Nora. ‘Breng me naar Olongapo!’

Ze lachen en praten met elkaar in hun vreemde taal.

Ze luistert en probeert ze te verstaan. Zinloos. Bovendien begint de cola te werken, het versterkt de honger en ze moet haar ogen dichtdoen om haar pijn te maskeren.

Ze blijven haar bestoken met vragen. Hoe heet ze? Heeft ze broers en zussen? Leven haar ouders nog? Wanneer heeft ze die voor het laatst gezien? Heeft ze een plek om te slapen? Ze geeft antwoord en liegt alles bij elkaar. Waarom komen ze niet terzake? Ze heeft genoeg langneuzen ontmoet om te weten waar ze eigenlijk op uit zijn.

Ze is duizelig als ze eindelijk de ober roepen, zo duizelig dat ze wankelt als ze het straatrestaurant verlaten. Pas als de enorme een taxi aanhoudt, heeft ze in de gaten dat ze haar gaan delen. Dat is nog niet eerder voorgekomen. Niet twee in een nacht.

Het begint al in de auto. Ze leggen haar dwars over zich heen op de achterbank en de enorme, die haar bovenlichaam vasthoudt, brengt haar hand naar zijn koude rits. De andere doet haar benen uit elkaar en wroet met scherpe nagels bij haar van onderen. Ze hijgen zwaar, maar lopen kalm en beheerst door de lobby met Nora tussen hen in. De portier kijkt de andere kant op.

Het hotel valt tegen. Het is niet chic, maar er is in ieder geval een badkamer en ze hoeft niet te vragen of ze hem mag gebruiken. De enorme gaat meteen naar binnen en laat het bad vollopen terwijl de dunne haar uitkleedt. Het was lang geleden dat ze schoon was en ze verlangt er erg naar, ze wil haar huid laten gloeien met een borstel en zeep. Ze vraagt zich af of ze zichzelf mag wassen of dat het een onderdeel van de voorstelling wordt.

‘Hoe heet je?’ vraagt ze als de dunne haar onderbroek omlaag trekt. Hij is grauw van het vuil en ze wil niet dat hij dat ziet.

Bengt. Voor haar klinkt het als Ben en ze probeert zich te herinneren of ze wel eens eerder iemand heeft gehad die Ben heette. Nee. En de andere? Anders. Uit welk land? Zweden. Nee, dat ligt niet in Amerika. Allerlei ongevaarlijke vragen verdringen zich in haar mond, om de weg te versperren voor die ene, belangrijke vraag: wat gaan jullie met me doen?

De enorme lijkt even bang als zij. Hij heeft een schichtige blik in zijn ogen als ze het bad in stapt en met haar armen over elkaar staat als Bengt haar daarna afdroogt. Maar als Bengt met haar naar het bed loopt, komt hij ineens in actie en dringt hij voor. Blijkbaar is het zijn kamer, en Bengt wordt het balkon op gestuurd. Ze kan zijn rug zien en richt haar blik op het gloeiende puntje van zijn sigaret als het te veel pijn begint te doen, bijt op haar gezwollen lip om haar gejammer te smoren en spreekt zichzelf bestraffend toe. Dit is de prijs die je moet betalen, Nora! De prijs die je moet betalen als je in leven wilt blijven en in Olongapo wilt komen.

Het gaat snel, maar toch denkt ze de hele tijd dat ze doodgaat. Al na een paar stoten verliest hij zijn controle en leunt hij niet meer op zijn armen. Hij laat zich op haar zakken zonder te merken dat zijn borstkas zowel haar mond als haar neus bedekt. In paniek slaat ze met haar vuisten op het matras, bang om te stikken, maar nog banger om hem niet te behagen. De laatste beweging is haar redding. Hij komt omhoog en de lucht stroomt toe.

Bengt neemt er meer tijd voor. Hij wil alles proberen en is de hele tijd op zoek naar bevestiging, praat onophoudelijk in zijn trompettaal en gooit er af en toe een Engelse zin doorheen. ‘Vind je dit lekker, ettertje? Ben je nou tevreden, kleine hoer?’ Ze knikt, kreunt en bevestigt het, maar dat is niet genoeg. Hij wil niet alleen haar mond, haar anus en haar kut, nee, zelfs met onderwerping neemt hij geen genoegen. Hij wil haar binnenste, en niets is moeilijker om te geven. Hij komt pas klaar als ze begint te huilen en zelfs hiervan wil hij het onderste uit de kan. Stil gehuil, gesnik met dichte mond is niet genoeg voor hem. Hij verlangt het echte kindergehuil, het blèren van verdriet, met open mond en een gezicht dat kleverig is van snot en tranen. Pas daar, in haar openlijke radeloosheid, lijkt hij zijn definitieve genot te vinden.

Na afloop is het doodstil. Bengt trekt zijn onderbroek aan en zoekt zijn sigaretten. Anders, die naar het balkon was gegaan, staat bewegingloos en blijft de nacht in kijken. Nora is opgehouden met huilen. Ze ligt in bed op haar rug met haar dijbenen stijf tegen elkaar aan gedrukt en probeert haar lichaam te heroveren. Het is een vreemd gevoel. Haar huid voelt hard als leer, maar vanbinnen is alles vloeibaar en stroperig, als olie of dunne gelei. Ze richt haar schijnwerperblik op het plafond en wordt bijna verblind door de witheid ervan. Het duurt even voor ze het patroon kan ontwaren, de vage schaduwen van iemands kwast.

Niet nadenken! Voor deze keer is het voorbij. Nu is het alleen de vraag of ze hier mag blijven slapen. Maar dat betekent dat ze morgenochtend wéér moet … En dan moet er nog betaald worden.

Wat maakt het uit! Ze rolt zich op als een foetus en trekt de deken over zich heen. Rosario, mijn zus, waar ben je nu? Op de parkeerplaats bij Lot 21 in Olongapo, met de andere kinderen zo dichtbij dat je ze kan strelen? Of in het schuurtje van Melchior, te slijmen en te bedelen om rugby? Of hongerend in het zwarte hol? Ik ben onderweg, Rosario! Ik kom eraan …

Alleen de enorme is er nog als ze wakker wordt. Hij pakt haar vast, nog half in slaap, en voor ze beseft waar ze is en wat er gebeurt, heeft ze hem al in zijn hand gebeten. Hij slaat haar hard op haar oor en de pijn trilt na, als een echo, tot hij klaar is.

Naderhand voelt hij zich erg schuldig en het lukt Nora eindelijk om te profiteren van zijn rijkdom. Ze laat hem ontbijt voor twee bestellen, laat het bad vollopen en doet de badkamerdeur op slot, wast kinderlijk onhandig haar T-shirt en onderbroek en gebruikt ongevraagd zijn borstel. Ze schrobt haar lichaam schoon, van boven tot onder, van onder tot boven; ze verjaagt de laatste resten van de beide mannen, ontdoet zich van hun geur, hun haren en de herinnering aan hun handen. Langzamerhand stollen haar vloeibare ingewanden en wordt ze zichzelf weer: een volhouder en een doorbijter. Later zit ze, keurig als een schoolmeisje, zo ver mogelijk bij hem vandaan op zijn balkon en doet zich te goed aan het dubbele ontbijt. Zelf drinkt hij alleen koffie en zegt zelfs niets als ze drie geroosterde boterhammen, druipend van de marmelade, in een servet doet en het pakketje in de zoom van haar rok stopt.

‘Breng je me naar Olongapo?’

Hij schudt zijn hoofd. Nee, natuurlijk niet. Hoe kun je zoiets vragen …

‘Maar je moet wel met me mee naar buiten lopen, hoor. Anders pakt de portier het geld af dat ik van je krijg!’

Hij staat op uit de rieten stoel en dan beseft ze ineens dat hij net zo graag wil dat het voorbij is. Hij pakt zijn portemonnee en haalt wat biljetten tevoorschijn. Vierhonderd peso’s! Die vent moet miljonair zijn. Of niet goed wijs.

‘Is het te weinig?’

Over een paar weken, als de honger en de zorgen weer gaten in haar darmen boren, zal ze spijt hebben dat ze deze kans niet meer heeft uitgebuit. Maar nu wil ze alleen maar weg.

‘Geef me ook wat kleingeld’ is het enige wat ze zegt, waarop hij haar nog een biljet geeft. Dat stopt ze in het pakketje met de boterhammen. Dan gaat ze de badkamer in, rolt de grote biljetten strak op en wikkelt het zachte toiletpapier eromheen. Ze staat met een been op het toilet en stopt de rol in haar vagina.

De deur staat open en al die tijd heeft hij haar gezien. Misschien is het de onverwachte professionaliteit van de handeling, het scherpe contrast tussen haar kinderlijke, schoongewassen lichaam en de hoerige gewiekstheid wat hem opwindt. Of is hij er zo een die graag voorwerpen in de kut van kleine meisjes stopt? Voor ze erover na kan denken, ligt ze al op de vloer van de badkamer.

Niet nu! Niet nu ze eindelijk schoon was en verzadigd, zich weer had vermand en alle herinneringen ver weg had gestopt! Niet nu ze eindelijk genoeg geld en kracht had om naar Rosario te gaan … Alsjeblieft, alsjeblieft, niet nu!

Al hijgend gaat hij haar mond binnen. Haar gezwollen lip wordt uitgerekt en doet zeer, ze is bijna blij met de pijn. Soms kan de ene pijn de andere pijn overstemmen. Maar niet lang. Niet als hij haar natte onderbroek van haar afrukt. Het geld! Wat gebeurt er met het geld!

Na afloop ligt ze lange tijd snikkend op de badkamervloer en peutert met haar vingers in haar vagina. Wat flarden toiletpapier is het enige wat ze eruit krijgt. Ze voelt de samengepropte biljetten in haar en probeert ze er met haar wijs- en middelvinger uit te pulken, maar ze krijgt het niet voor elkaar. Uiteindelijk helpt hij haar, legt zijn ene handpalm op haar buik en trekt met zijn andere hand het vochtige pakje biljetten eruit.

Hij probeert haar niet tegen te houden als ze weggaat. Ze heeft geluk: in de gang ziet ze een trap naar de achteruitgang en weet buiten te komen zonder dat de portier haar ziet. En de enige politieman op straat is zo ver weg dat hij haar niet kan zien.

Het is niet ver naar de boulevard. Ze steekt de brede weg over, ondanks het drukke verkeer, rent hijgend over het gras naar de stenen bij het water.

Daar gaat ze op de grond zitten, legt haar hoofd op haar knieën en begraaft haar gezicht in haar rok. Ze kan het niet tegenhouden, het meest verboden woord.

‘O, mama’, fluistert ze. ‘O, mamamamamama …’

Olongapo

30 mei 1987

Ik wilde zo graag

praten over liefde

en over de vrede in de liefde

maar de wereld is krankzinnig

– MARIA WINE

Hij vond haar laat op de avond. Het was al uren donker en hier was het nog donkerder, midden tussen alle huizen.

Hij zag een glimp van haar achter de raamtralies in de muur, een oude vrouw die nooit gewend was geraakt aan glas en vensterluiken. Hier zat ze ’s avonds graag, net als vroeger, te genieten van de geborgenheid van de kamer en de koelte van de nacht.

Ze was voornamelijk een schim: een dunne contour, wier haar glansde in het bleke schijnsel van een eenzame gloeilamp.

‘Haal die honden weg!’

Zijn stem klonk angstiger en scheller dan hij had verwacht. Maar dat was alleen maar goed, want bange mannen zijn zelden beangstigend. En ze leek niet bang te zijn, integendeel, ze mompelde meteen iets tegen iemand in de kamer en al snel gleed er een jonge schaduw door de deur naar buiten, pakte de honden bij hun riem en hield ze vast, zodat hij het hek open kon doen en langs ze naar de trap kon lopen.

Hij bleef vlak voor de masonieten deur staan, maar ze bood hem niet aan te gaan zitten.

Haar kaken maalden nodeloos terwijl ze hem opnam. Hij wist wat ze zag: een man, te arm om allerlei beleefdheden mee uit te wisselen; zijn broekspijpen zaten helemaal onder het stof en hij had blote voeten in versleten sandalen.

Niet belangrijk. Niet voor hij zijn mond opendeed en zijn manier van praten hem ontmaskerde. Nu was zijn intonatie net zo vastberaden als die van een rijke man en zijn woorden getuigden van scholing.

‘Het spijt me’, zei hij. ‘Bent u mevrouw Burgos, Maria Burgos?’

Ze knikte, zonder haar blik van hem af te houden en hij ging op zijn hurken zitten om op gelijke hoogte met haar te komen.

‘Ik ben al dagenlang naar u op zoek. Het was niet makkelijk om u te vinden.’

Nog steeds geen reactie.

‘Rosario is dood …’

Hij strekte zijn hand uit om haar te troosten. Ze deinsde achteruit.

‘Rosario, uw kleindochter … Ze is dood. Iemand heeft haar vermoord. Een kano.’

Ze sloeg haar blik neer en stond op, streek met haar gerimpelde handen over haar rok en vormde langzaam een enkel woord, een woord dat vochtig en lomp over haar tandeloze tandvlees rolde.

‘Fijn.’

Jerome twijfelde. Fijn? Hij probeerde het opnieuw.

‘We gaan haar morgen begraven …’

‘Goed. Dan heeft ze het nu beter dan ze het ooit gehad heeft.’

‘Maar begrijpt u niet wat ik zeg? Rosario! Ze was elf jaar en ze is vermoord door een kano. Hij heeft haar verkracht!’

‘Ze leek op haar moeder. Ze was al heel lang geen maagd meer …’

Ze wendde haar blik af en keek de duisternis in. Plotseling was het heel stil. In het huis woonden meer mensen, maar hun gemompel was verstomd. De gelijkmatige ademhaling van de kinderen was een wakkere stilte geworden. Er waren getuigen.

‘Luister: ze hebben haar gevonden op een parkeerplaats, ze bloedde en had pijn. Ze hebben haar naar het ziekenhuis gebracht en daar is ze geopereerd. Ze hebben een afgebroken vibrator in haar gevonden. In haar onderlichaam.’

‘Een wat?’

Ze leek oprecht verbaasd.

‘Een vibrator … Een soort speeltje dat Amerikanen gebruiken als ze naar de vrouwen gaan …’

Haar verwarring deed hem zwijgen. Hoe moest hij deze oude vrouw uitleggen wat een vibrator was?

‘Ik wil het niet weten …’

Ze stond op en liep naar hem toe, vergeleek haar oude, taaie lichaam met zijn jonge, zachte. Hij schrok van haar stramme houding. Hij zocht zijn toevlucht in de eindeloze woordenstroom die de middenklasse eigen is.

‘Ik begrijp dat het een schok voor u is, mevrouw Burgos. Maar uiteindelijk zult u eroverheen komen. We gaan haar morgen begraven. U moet komen! Het zal u troost bieden!’

Ineens reageerde ze. Ze bracht haar hand naar hem toe en maakte met haar nagels rode krassen op zijn neusrug. Ze spuwde voor zijn voeten op de grond.

‘Troost? Ik heb geen troost nodig. Ik ben blij dat ze dood is. B-l-ij! Begrijp je dat dan niet! Het was een afschuwelijk kind, onmenselijk. Slecht, in en in slecht, net zo slecht als haar moeder tot ze dood was. Afgelopen! Weg! Goed!’

Haar uitbarsting deed zijn oude maagzweer opspelen. Hij drukte zijn arm op de pijn, herkende het gevoel en voelde de woede opkomen die het opriep.

‘Het is jouw schuld, rotwijf’, siste hij en hij hoorde zijn stem hoger worden, als van een kind. ‘Jij hebt haar in de steek gelaten! Onnatuurlijk, dat ben je! Hoe maak je mensen zoals jij duidelijk wat jullie eigenlijk doen?’

Ze maakte de deur achter hem open, keerde haar rug naar Jerome Caluyo toe en zei: ‘Hoe weet jij wat ik gedaan heb?’

Hallonbergen

15 januari 1985

Er kunnen momenten zijn geweest – ja, er moeten momenten zijn geweest, mijn Humbert kennende – dat ik voorzichtig met de gedachte heb gespeeld om met een weduwe van middelbare leeftijd zonder een enkel familielid (zoals Charlotte Haze) te trouwen, enkel en alleen om in de buurt van haar kind te kunnen komen (Lo, Lola, Lolita).

– VLADIMIR NABOKOV

Hij vouwt het vaatdoekje in een keurige rechthoek en hangt het over de kraan. Dit is het mooiste moment. Stofvrij, koel en stil. Grijs licht door het raam. Lege straten buiten.

‘Ik stap uit het dagelijks leven’, zegt hij hardop. Dan glimlacht hij vaag en loopt de keuken uit.

Zijn koffers staan in de hal. De bedden zijn opgemaakt. De lakens zullen drie weken lang glad blijven. Vrij.

Hij heeft nog steeds voldoende tijd. Ruim drie uur voor het vliegtuig vertrekt. Toch belt hij een taxi. Hij wil niet in zijn flat blijven. Want dan gaat hij koffiedrinken en dan staan de kopjes drie weken lang op het afdruiprek. Of hij moet ze afdrogen met een pas gestreken theedoek, en de gedachte aan de gekreukte theedoek zal dan eenentwintig dagen lang aan zijn bewustzijn knagen.

Nee. Zo wil hij zijn huis achterlaten. Perfect. En het zal nog beter worden. Deze gedachte vervult hem met stille vreugde.

Voor hij op het liftknopje durft te drukken, voelt hij drie keer aan de deur of hij hem wel op slot heeft gedaan. Terwijl hij staat te wachten, gaat de deur van de buren open. Een witte dwergpoedel, rillend van de kou en nervositeit, glipt naar buiten. Mevrouw Sandström, een menselijke parodie op haar huisdier, komt erachteraan, een spraakwaterval, zoals gewoonlijk.

‘Kijk eens aan, daar is de lift al! Hebben wij even geluk, hè Lotten …’

Ze glimlacht onzeker en laat haar blik rusten op zijn koffer.

‘Is het weer tijd voor de wintervakantie?’

Hij beantwoordt haar glimlach en zorgt ervoor dat er rimpels om zijn ogen ontstaan. Die ouwe tantes zien alles.

‘Nee, helaas. Ik ga op zakenreis …’

Geen woord over vrouw en kinderen. Hij wil nog even alleen genieten van zijn geheim. Hij houdt de deur open en wacht geduldig tot ze haar hond heeft opgetild. Lotten heeft liftangst.

‘Dus uw oude moedertje moet zich nu alleen redden?’

‘Nee, ze zit in een verzorgingstehuis. Ze kan niet voor zichzelf zorgen …’

‘Ach, gut. Ik had best willen helpen, hoor …’

Zijn glimlach verliest slechts een klein beetje van zijn warmte. Stom wijf! Dat zou ze wel willen, in zijn flat rondneuzen. Hij ziet het al helemaal voor zich, hoe ze in zijn laden en kleerkasten zit te snuffelen, op zoek naar geheimen die ze al vermoedt.

‘Dank u, dat is aardig van u. Maar moeder is in goede handen.’

‘Wie zorgt er voor de planten?’

Hij lacht luid.

‘Helaas. Die zijn al dood. Ik ben nooit zo goed geweest met planten. Ik koop wel nieuwe als moeder weer thuiskomt.’

Dat was het goede antwoord. Mannelijk. Zelfverzekerd. Dat snoert haar de gerimpelde bek wel en maakt het verschil tussen hen duidelijk. Hij is een man. Trouwens, de planten zullen zich prima redden. Hij heeft ze in de badkuip gezet, allemaal. Het water dat hij in het bad heeft laten lopen, is voldoende. Dat weet hij. Zo heeft hij het wel eens eerder gedaan.

De taxi is er nog niet. Hij zet zijn koffers in het portaal en gaat naar buiten om te kijken waar hij blijft. Mevrouw Sandström blijft in de buurt om niets van zijn vertrek te hoeven missen. Lotten plast tevreden in de struiken.

‘En, waar gaat de reis naartoe?’

‘De Filippijnen …’

‘Lieve hemel. Wat een eind weg! Dat is vast heel lang vliegen …’

Ze heeft waarschijnlijk geen idee waar de Filippijnen liggen. Maar hij weet zeker dat ze zodra hij weg is haar huis binnen zal stormen en haar globe zal pakken. Haar kleine, witte wijsvinger zal aarzelend over de aardbol glijden en eerst bij Afrika en Zuid-Amerika stoppen voor ze het gevonden heeft.

Hij laat zijn stem warm en vriendelijk klinken.

‘Kijk uit voor het ijs, mevrouw Sandström. Het is daar glad.’

Ze glimlacht dankbaar en wil net een monoloog beginnen over de gevaren van de winter als de taxi eraan komt. De chauffeur stapt uit, pakt zonder een woord te zeggen een koffer uit zijn hand en gooit hem nonchalant in de kofferbak. Ineens wordt hij zich heel bewust van zijn lichaam. Bovenbenen en buik. Veel te veel bovenbenen en buik.

Mevrouw Sandström neemt Lotten in haar armen en wuift een beetje onhandig als de auto wegrijdt. Hij steekt zijn hand omhoog, stijfjes, maar niet onvriendelijk.

De internationale vertrekhal. Hij komt graag in de internationale vertrekhal, vooral ’s morgens, zoals nu, als de rijen kort zijn en de geluiden gedempt klinken. Hij geniet terwijl hij in de rij voor de incheckbalie staat, zich er aangenaam bewust van dat er ‘lijnvlucht’ op het bord voor hem staat. Het chartervolk staat in een andere rij.

Dit kun je geen rij noemen. Er staat een stel voor hem. Een vrouw, zwaar behangen met goud en nertsbont, en een man in comfortabel beige. Er hangt een zoete geur om hen heen en hij bedenkt zich ineens dat hij zijn aftershave vergeten is.

Hij glimlacht en doet beleefd een stap opzij als het opgesmukte stel zijn handbagage wil pakken. Ze kijken dwars door hem heen en hij straft ze onmiddellijk door ze in stilte te vervloeken.

Hij zit al bijna een uur in de koffiecorner voordat Bengt verschijnt. Hij is zwaar bepakt, zoals gewoonlijk. Hij draagt een roze shirt onder zijn spijkerjasje. Heel gewaagd. Rune gunt zichzelf een moment van twijfel en strijkt aarzelend over zijn eigen donkerblauwe buik. Inderdaad, roze is mooi. Heel mooi, eigenlijk. Het hangt er helemaal van af hoe je het draagt.

Zijn camera, plastic tas en zware schoudertas vallen met een plof op de grond.

‘Hallo’, zegt Bengt en hij lacht. ‘Je mentor is er!’

Rune verstijft van schaamte. Zijn gezicht bevriest. Iedereen kan het horen!

‘Joh’, zegt Bengt. ‘Niet zo boos. Het was maar een grapje!’

Pas in Kopenhagen ontspant Rune een beetje. De whisky begint te werken. Nu pas voelt hij zich veilig. Hier is hij ongenaakbaar. Hij voegt zich ongemerkt in de rij die langzaam het vliegtuig in glijdt. Het zijn de gangbare passagiers. Brede mannen op weg naar Bangkok. Stijve zakenmannen, die hun territorium streng afbakenen met hun blik. En een groep welgestelde vijfenzestigplussers, die de reis van hun leven gaan maken, vlak voor hun allerlaatste reis. Het zijn Finnen dit keer. Een van de mannen trekt meteen zijn colbertje uit. Rune houdt het zijne aan. In ieder geval tot de film begint. Een beetje klasse, graag!

Hij lacht in zijn vuistje als Bengt ruzie krijgt met een stewardess. Zijn mentor lijkt zijn meerdere te hebben gevonden.

‘Maar mevrouw, dit is dure apparatuur! Ik wil er een oogje op houden!’

Maar ze houdt voet bij stuk. Even later sleept ze de videocamera mee naar de bagageruimte. Bengt kan slecht tegen zijn verlies.

‘Stom wijf’, sist hij. Alleen Rune kan hem horen. Het kwam door het roze shirt. Dat ontneemt hem alle autoriteit. Blauw is beter. Absoluut beter.

Bengt is niet blij met deze openlijke nederlaag. Hij neemt wraak door Rune de plaats bij het raam te geven. Het is een blijk van minachting van iemand die vindt dat hij in zijn leven al genoeg grijze wolken heeft gezien. Maar toch: zodra het vliegtuig zich door de grijze massa heen heeft gewerkt en alles weer licht wordt, geniet Rune. Ondanks de belediging. Hij durft zelfs zijn kleine geheim toe te laten, er in gedachten mee te spelen en hem te laten schitteren in het roze zonlicht buiten.

Een stewardess buigt zich over Bengt heen en geeft Rune een bloem. Hij neemt hem aan, omdat hij niet weet hoe hij hem zou moeten weigeren. Zodra ze zich omgedraaid heeft, laat hij hem op de grond vallen en zet zijn schoen erop.

De sfeer verandert. Er worden drankjes geserveerd en de stilte is voorbij. Champagne voor de gebloemde dames. Whisky voor de wellustige heren op weg naar Bangkok. De rokers steken een sigaret op en de niet-rokers zetten de airconditioning aan. De vrouwelijke Finse vijfenzestigplussers buigen zich over hun man heen en beginnen met elkaar te praten. Hun slappe wangen trillen. De zakenmannen maken hun stropdas los en klappen hun stoel naar achteren. Andere mannen, achter hen, duwen verontwaardigd hun knie in de rugleuning en hopen dat het heel zeer doet.

Bengt kan natuurlijk niet stilzitten. Hij moet opstaan en rondlopen. Hij glijdt langs de stoelenrijen op zoek naar oude bekenden, en nieuwe. Hoe herkent hij ze toch zo snel? Hoe kan hij na één blik zo zeker zijn van zijn zaak?

Rune sluit zijn ogen als hij denkt aan zijn eigen schrik. Na hun eerste ontmoeting had hij urenlang voor de spiegel gestaan, mét en zonder kleren, en iedere millimeter van zijn lichaam zorgvuldig nagekeken op zoek naar het Kaïnsteken. Hij had het nooit gevonden.

Nu is Rune niet meer zo bang. Bengt heeft hem omgeturnd en uitgelegd wat hij echt is: een gentleman met een bijzondere, verfijnde smaak, een kleine aberratie die velen met hem delen. Deze zekerheid heeft hem mannelijk gemaakt. Bijna elegant.

Nu praat Bengt met iemand, buigt zich kameraadschappelijk over een stoelleuning, lacht en schudt iemand de hand. Meerdere handen. Hij gaat niet terug naar zijn plaats. Niet nu, niet nu hij beet heeft.

In Bangkok wordt hij voorgesteld. De andere drie zijn jonger. Tot nu toe zijn ze even vriendelijk en alert als hij. Alleen Bengt is ontspannen, loodst ze mee naar een nachtkroeg en bestelt bier. Hij is al sarcastische opmerkingen gaan rondstrooien, zoals alle gewone mannen doen als ze vrienden worden. Bengt beschouwt zichzelf als een gewone man. Heel geraffineerd weliswaar.

Hij vertelt de gebruikelijke verhalen, over de illegale dranklokalen in de jaren zestig en de porno-industrie in de jaren zeventig. Het zijn verhalen over de geleidelijke teloorgang van een cultuur, over drugshandelaren en heroïnehoeren, die de wereld van mannen met zelfrespect hebben verpest. Hij doopt zijn mond in het schuimende bier en herhaalt zijn motto: een beetje klasse, graag!

Ze hadden zich kunnen laten imponeren. Zoals Rune en velen met hem, die alleen maar met open mond hadden geluisterd. Maar deze mannen zijn niet zo. Anders komt met zijn eigen verhalen, even luisterrijk en opgeklopt. Hij is ontzettend dik en heeft krullend haar: een Nero met rode lippen en een eindeloze woordenschat. De anderen zijn stiller. Göran werpt een onverschillige blik naar de schemering buiten. Leif wrijft over zijn scherpe neus en verbergt achter zijn hand iets wat een schampere glimlach zou kunnen zijn.

Bengt is tevreden. Dit zijn kerels naar zijn hart. Ze laten zich door hem op het juiste moment naar de juiste gate brengen en vinden het prima als hij een plaats voor ze in het vliegtuig reserveert. Rune wordt een schim op de achtergrond. Na een tijdje voelt hij zich net de Cheshire kat, een zwevende glimlach. Zodra hij aan boord is, valt hij in slaap en zelfs in zijn slaap voelt hij hoe die verdomde voorkomendheid zijn mondhoeken vastzet.

In Manila is het middag en grijs bewolkt. Al op het vliegveld maakt de hitte hem moe. De anderen zijn ook uitgeput. Bengt mompelt geïrriteerd als de bagage op zich laat wachten. Anders trekt aan zijn grote overhemd. Al na een paar minuten zit het vol grote, natte plekken. Ze staan chagrijnig in de rij voor het wisselkantoor en stoppen enorme pakken bankbiljetten in hun portemonnee.

Natuurlijk delen ze een taxi, maar deze gedwongen nabijheid maakt dat ze ongemakkelijk heen en weer draaien. Alleen Bengt is tevreden.

‘We moeten er zo meteen op letten dat een van ons in de auto blijft als de anderen de bagage eruit halen’, zegt hij belerend. ‘Anders gaat die eikel er met onze spullen vandoor.’

De stad is hetzelfde gebleven, maar Rune was de vele geluiden vergeten: het lawaai van de auto’s, het geschreeuw van de straatjongens en het gebruis van de miljoenen mensenstemmen. En niet te vergeten de armoede. Hij wendt zijn blik af van de bedelende vrouw bij de auto. Haar kind snottert, maar huilt niet. Ze lijden geen honger. Göran slaat met zijn vuist tegen de autoruit om haar weg te jagen.

‘Ze wil alleen maar geld’, zegt hij minachtend, en Bengt kijkt ernstig en knikt instemmend. Rune heeft moeite om een schampere glimlach te onderdrukken. Waarom zou ze anders bedelen?

Het is stil in het hotel, zoals altijd. Ondanks zijn vermoeidheid neemt hij de tijd om zijn spullen uit te pakken. Hij strijkt tevreden met zijn hand over zijn overhemden. De keren dat hij op vakantiekamp ging, heeft zijn moeder hem geleerd hoe je moet pakken. Daar heeft hij nu baat bij.

Eigenlijk was hij niet van plan om te gaan slapen. Hij wil meteen naar ze toe om het nieuws te vertellen, maar hij kan zijn bed niet weerstaan. De witte sprei en de vage geur van wasmiddel zijn erg aanlokkelijk.

Uren later wordt hij wakker met hoofdpijn en een zure smaak in zijn mond. Het gevolg van de drank in het vliegtuig. Hij doucht snel en zet de airconditioning op de hoogste stand. Koel moet hij zijn, koel en zelfverzekerd. En een borrel kan hij ook wel gebruiken.

In de deuropening herinnert hij zich ineens de cadeaus. Als hij daarna opnieuw met de drie pakjes de gang op loopt, komt hij Bengt tegen. Verfomfaaid, ongeschoren en op blote voeten.

‘Ga je nu al weg?’

‘Ik ga kijken of ze vandaag werkt …’

‘Ik heb met de jongens op de Varkensmarkt afgesproken. Om negen uur. Anders neem je madam toch mee …’

Rune maakt een vaag gebaar dat van alles kan betekenen. Maar in de lift heeft hij zijn besluit al genomen. Hij gaat. En hij neemt haar mee. Het wordt een soort voorproefje van zijn alibi en zijn toekomst.

Voor de personeelsingang staan een paar kinderen in de vuilnisbak te graaien. Salvador is er niet bij, dat ziet hij meteen. Deze kinderen zijn nog armer. Broers en zusjes waarschijnlijk. Een meisje met etterende ogen en een jongetje met grote wonden op zijn benen. Opengekrabd. Te schurftig om aandacht aan te schenken.

Ze staat met haar rug naar hem toegekeerd als hij binnenkomt. Haar kont is nog dikker geworden. Hij moet twee keer slikken voor hij haar naam uit zijn mond kan krijgen. Ze draait zich om en het duurt even voor het tot haar doordringt.

‘Rune!’

Zijn naam rolt vervormd naar hem toe. O-r-u-n-e-i. Het zal niet makkelijk worden om haar Zweeds te leren. Slim is ze niet, godzijdank.

Ze droogt haar handen snel af en rent met open armen naar hem toe. Het losse vlees deint op en neer. Hij dwingt zichzelf zijn armen te openen en haar te omhelzen, al is het losjes. Haar borsten lijken ook groter te zijn geworden. Ze zijn enorm. Ze drukt ze hard tegen zijn borstkas aan en hij moet diep ademhalen om niet in paniek te raken.

Ze omhelst hem zo lang dat hij zijn hoofd op kan heffen en een blik in de keuken kan werpen. Ze is in ieder geval schoon. En netjes. De potten en pannen staan keurig schoongeschrobd op de planken. Het grijze cement op de grond is nog nat van de schoonmaakbeurt. Jawel. Hij kan het vast wel met haar uithouden. Ondanks al dat losse vlees.

Hij duwt haar van zich af en richt zijn blik op haar hals. Die is het minst afstotelijk. Ze heeft een kwabbetje onder haar kin gekregen. Een stukje loshangend vel als gevolg van vroegtijdige ouderdom. Verder kan ze er wel mee door.

Er komt een soort brabbeltaal uit haar mond, een mengeling van Engels en Tagalog. Hij verstaat er bijna niets van. Maar dat hoeft ook niet. Haar intonatie spreekt boekdelen. Ze is blij. En ze wordt nog blijer als ze het pakje krijgt. Ze pakt de roze haarborstel en de handspiegel gretig uit en vult de keuken met enthousiast geblaat.

Hij aarzelt of hij naar haar kinderen zal vragen. Maar ze helpt hem al. Ze pakt de andere cadeaus en vraagt: ‘Lisabet en Salvador?’

Hij knikt en voelt een echte glimlach ontstaan. Ze lacht terug en roept: ‘Salvador! Salvadóóór!’

Het gordijn voor de afwasruimte beweegt. Hij steekt alleen zijn bovenlichaam naar voren. Zijn shirt is kapot. De schoudernaad is losgeraakt.

‘Een cadeau, Salvador! Rune heeft een cadeautje voor je meegenomen! Kom eens kijken.’

O, de ultieme bron van genot. Hij komt tevoorschijn en laat zich bekijken. Zijn dunne armen, zijn stevige bovenbenen en zijn pruilende mondje. O, Salvador, je kleine mondje …

De jongen leunt met zijn smalle rug tegen de muur, steekt een been vooruit en beweegt met zijn teen over het vochtige cement. Zijn handen, zijn sierlijke handjes, die meestal zwart zijn van het vuil, verstopt hij achter zijn rug.

Rune onderdrukt een opkomende ergernis. Dit was niet de ontvangst die hij in gedachten had. Maar hoe kan hij nou boos worden op zo’n onschuldig wezen? De jongen plaagt hem vast alleen maar, hij doet met opzet zo afstandelijk. Of misschien is hij een beetje verlegen. Hij weet immers waar het om gaat.

Rune laat zijn stem zacht klinken, zachter dan ooit: ‘Salvador! Ik kom jullie halen. Jullie mogen mee naar Zweden. Je mag naar school!’

Het gejuich van zijn moeder overstemt zijn laatste woorden. Opnieuw werpt ze zich op hem, klampt haar sponzige lichaam aan hem vast. Maar nu kan hij het beter hebben. Hij laat zijn blik op Salvador rusten. Voor hem kan hij alles aan. Mijn lieveling! Mijn kleine verleider!

De jongen staat nog steeds tegen de muur geleund en schrijft met zijn voet magische tekens op de grond. Zijn ogen zijn zwart en heel glanzend.

Pagsanjan

12 april 1986

Now you can say that I’ve grown bitter

but of this you may be sure:

the rich have got their channels

in the bedrooms of the poor

And there’s a mighty judgement coming

but I may be wrong …

– LEONARD COHEN

Pagsanjan mag nog even slapen. De onverwachte regen fluistert in het groen en brengt de mensen tot rust. Het ochtendlicht zoekt zich een weg naar binnen, hun huizen in, en ze kruipen bij elkaar, dicht naast elkaar, op zoek naar elkaars lichaam, ondanks de zware hitte.

Achteraf zullen ze Alex de schuld geven. Hij was toch de enige die wakker was? En hij had een motief. Wie in Pagsanjan had meer reden dan Alex?

Maar nu weet niemand nog iets. Hij maakt een ochtendwandeling, iets wat hij sinds een paar maanden iedere dag doet. Hij geniet van de regen. Alex is een watermens. Het liefst zou hij in de rivier willen leven.

Hij is zijn groene huis uit geslopen toen het nog donker was. Drie snelle stappen over het grind en hij was op het gras. Terwijl hij tegen de stam van de avocadoboom aan leunde, trok hij zijn sandalen aan. Niet dat hij stil hoeft te zijn. Hij kan komen en gaan wanneer hij wil. Maar geheimen zijn erbij gaan horen en Alex is vergeten hoe je moet leven zonder je te verbergen.

De huizen van de buren zijn even donker en stil als dat van hem. Sommigen hebben de moeite genomen om de vensterluiken te sluiten, maar de mensen die zich airconditioning kunnen veroorloven, hoeven dat niet te doen. Hun ramen glinsteren hooghartig in het donker.

Op de heuvel naar Pagsanjan Lodge hebben ze ramen noch airconditioning. De krotten staan tegen elkaar aan geleund. Overdag stelen ze het kleine beetje schaduw dat ze hebben van de berg en de palmen. Maar nu rusten ze in de hitte en het is volkomen stil. Hij hoort het kind niet eens, de baby die iedere ochtend huilt als hij op weg naar het hotel erlangs loopt.

Hij heeft zich nooit afgevraagd waarom hij zijn wandeling altijd hier begint, op de parkeerplaats van het hotel. Het is nou eenmaal zo. Hij moet van zichzelf, terwijl het licht wordt, even op de parkeerplaats blijven staan en het hotel van bovenaf bekijken. De gebouwen slingeren tegen de terrassen van de berg aan omlaag naar de rivier. Vandaag zijn de daken van de vakantiehuisjes ongewoon zwart. De regen.

Hij draait zich om en loopt de heuvel weer af naar beneden, door zijn eigen straat en over de brug. De rivier staat laag vandaag. Dat betekent goede zaken voor de roeiers. Nu kunnen ze de toeristen door alle stroomversnellingen meenemen, helemaal naar de laatste waterval diep in het oerwoud. Dat betekent veel fooi en veel bier.

Haar huis ligt vlak bij het plein, niet ver van de kerk. Het zit potdicht, zoals gewoonlijk. Haar vader houdt niet van verspilling. Zelfs de koelte moet bewaard blijven.

Alex is zeventien en verliefd. Zijn hoofd is leeg en hij is vervuld van een ernst die grenst aan verdriet. Dit is een soort ochtendgebed, een stil moment waarop hij het ongelooflijke nadert. Pas nu kan hij zichzelf toestaan haar gezicht voor de geest te halen: haar bleke huid en licht gebogen neus. Ze behoort tot het superieure volk. Het Spaanse bloed, dat vrouwen doorgaans amper beroert, heeft haar mooi gemaakt.

Zestien dagen geleden heeft hij haar voor het laatst gezien. Ze stak het plein schuin over met een paar boeken onder haar arm, streng en zedig, zoals altijd. Hij moest ergens heen, waardoor hij langs de hoek van de roeiers moest. Natuurlijk konden ze hem niet met rust laten, niet in deze tijd. Terwijl hij met een gesloten gezicht langs hen liep, riepen ze vernederende opmerkingen. Hoe gaan de zaken, Alex? Wil je snoep, Alex? Kom hier, dan krijg je pom-poms!

Op dat moment, toen hij het liefst dood had willen gaan, kruisten hun blikken elkaar. Een seconde lang had hij haar in haar ogen gekeken en iets van zijn waardigheid hervonden. Nu bidt hij iedere dag, met de nederigheid van een verliefd mens, dat het weer gebeurt.

Hij gaat aan de overkant van de straat op de stoep zitten. Hij heeft genoeg tijd. De stad zal zeker nog wel een uur slapen. Hij neemt haar huis grondig op, hoewel hij iedere millimeter van de gevel al kent. Hier heeft hij de laatste maanden iedere ochtend gezeten en zijn blik laten glijden over het cement van de benedenwoning en de donkere balken van de bovenwoning.

Ergens daarbinnen slaapt ze. Hij ziet het glashelder voor zich: haar witte hand rust onder haar hoofd. Haar wimpers werpen een zachte schaduw op haar wang. Maar het beeld is zwart-wit. Het heeft geen kleur. Het duurt even voor hij doorheeft waarom: hij heeft het gevormd naar een foto in een blad van een Duitser. Anais, Anais, stond er. Hij had deze naam zo hard gefluisterd dat Klaus het kon horen, die daarop het tijdschrift geërgerd uit zijn handen had gerukt. Zijn gezicht vertrekt als hij hier en aan de armoede van zijn eigen brein denkt. Het kan niet eens een beeld vormen.

Het duurt even voordat het geluid van een motor tot hem doordringt, het zwakke gebrom van een auto ver weg. Toeristen, zo vroeg? Dat kan niet. Die komen nooit voor elf uur. Het is bijna twee uur rijden uit Manila.

Maar dit zijn meerdere auto’s, niet eentje. Alert staat hij op en zonder na te denken begint hij te rennen. Eerst naar het plein en dan naar de kerk. Daar kan hij zich verstoppen.

Hij ademt zwaar als hij achter een uitstekende hoek kruipt. Hier kan hij kijken zonder gezien te worden. Het plein ligt kaal voor hem, hij hoeft zich maar een klein beetje te strekken. Hij leunt met zijn voorhoofd tegen de roomgele pleisterkalk van de kerk aan en wacht af. Het motorgeluid is nog steeds te horen en wordt almaar sterker.

‘Myrna’, fluistert hij. Haar naam is een bezwering. Hij hoort het zichzelf steeds vaker zeggen.

Dan rijden de auto’s het plein op, maar hij durft niet te kijken. Hij hoort ze stoppen. Eén, twee, drie. Voeten schrapen over het asfalt, maar hij hoort geen stemmen. Pagsanjan heeft zwijgzaam bezoek gekregen.

Dan strekt hij eindelijk zijn nek uit en zijn vermoeden wordt bevestigd. Het is het NPA. De guerrillabeweging. Het zijn er verbazingwekkend veel. Minstens twintig man. Hoe hebben die ooit in drie jeeps gepast?

Ze hebben hun auto’s in de breedte geparkeerd, midden op het plein, met hun neus naar de Spaanse poort, de uitvalsweg. Ze willen snel weg kunnen komen, nadat ze gedaan hebben wat ze moeten doen. Een kleine man met een snor en een camouflageshirt staat op een achterbank en geeft met handgebaren bevelen. Hij wijst naar rechts, waarop een groep naar de heuvel van het hotel loopt. Hij wijst naar links, en een kleinere groep loopt naar de winkels. De meesten blijven op het plein. Hier vinden ze dat wat ze zoeken: het kantoor van de burgemeester en het politiebureau.

Ze zijn niet gekleed als soldaten, niet eens als guerrillasoldaten. Dat weet Alex. Hij is figurant geweest in een aantal oorlogsfilms en weet precies hoe de Vietcongstrijders eruitzagen. Die droegen zwarte pyjama’s. Maar deze soldaten hebben T-shirts en katoenen broeken aan, net als de toeristen. En ze hebben allerlei soorten wapens. Sommigen hebben een ouderwets geweer, anderen hebben Amerikaanse mitrailleurs.

Later zal het verhaal de ronde doen dat Alex ze de weg had gewezen, dat hij ze met een judasvinger de goede huizen had aangewezen. Dat is niet waar. Ze weten al waar ze moeten zoeken. Ze weten waar de huizen van de hoofdcommissaris en de politiemannen zijn. Zonder aarzelen lopen ze naar het huis van de burgemeester en staan met getrokken wapens voor de deur. Alex is niet meer dan een bezwete toeschouwer, hurkend in de schaduw van de kerk.

En zo ontwaakt de kleine stad op een dag die anders zal zijn dan alle andere. De kinderen begrijpen het eerst wat er aan de hand is. Op weg naar school vangen ze een glimp op van wapens en nieuwe gezichten. De meisjes rennen naar huis, maar de jongens verzamelen zich aarzelend aan de andere kant van de brug. Dan komen de mannen er aangerend, niet alleen de roeiers, maar ook de anderen, handelaren, leraren, obers, straatverkopers en arme mensen. Er komt zelfs een kano aangehobbeld, een grijs mannetje met dunne benen en een lichtblauwe korte broek. De mannen sturen hem terug. Snapt hij dan niet dat het ernst is! Vandaag is het gevaarlijk om macht te hebben in Pagsanjan. De plaatselijke elite weet dat. Jovito Mantoya laat zich niet zien, maar iedereen weet dat hij toch alles in de gaten houdt.

Vanaf de plek waar de mannen staan, aan de overkant van de brug, kunnen ze Alex zien. Ze zien hoe hij zijn dunne lichaam tegen de kerk aan drukt en in zijn schaduw probeert te verdwijnen. Iemand heft zijn arm op en wijst naar hem, maar niemand verheft zijn stem om hem aan de soldaten te verraden.

De guerrillastrijders hebben liever geen getuigen, maar vandaag is het anders. De mannen van Pagsanjan komen aarzelend de brug over gelopen. Iedereen probeert zich achter iemand anders te verschuilen. Als ze langs de kerk komen, durft Alex zijn schuilplaats te verlaten en zich bij de mannen te voegen.

Nu zijn alle vensterluiken open, op één huis na. Haar vader laat zijn minachting voor de stad zien door zijn luiken gesloten te houden. Wat heeft hij te maken met wat er nu gaat gebeuren? Hij woont in een ander Pagsanjan, in het Pagsanjan dat ooit de stad was van de erudiete Spanjaarden. Het echte Pagsanjan kent hij niet en wil hij niet kennen.

Als de deur van het politiebureau opengaat, wordt het muisstil. De hoofdcommissaris wil niet dood. Terwijl de soldaten hem de drie treden moeten afsleuren, gilt hij aan één stuk door. Zijn dikke buik, anders net zo stevig en trots als die van een zwangere vrouw, is nu slap en drillerig. Misschien komt het wel door dat geschreeuw van hem dat hij zo trilt.

Alex wil het niet horen. Hij kan alles verdragen, behalve dit blèrende gesmeek. Hij zou toch beter moeten weten! Als iemand weet dat hij geen genade kan verwachten, is hij het wel.

Een van de soldaten moet hem tot zwijgen brengen met een mondprop. De man met de snor gaat opnieuw op een achterbank staan. Nu is de jeep een spreekgestoelte. Hij pakt een vel papier en begint te lezen. Alex verstaat maar een deel van wat hij zegt. Misdaad tegen het volk. Nationale schaamte. Seksimperialisme. Heel langzaam dringt het tot hem door dat het over hem gaat. Bijna tegelijkertijd krijgen de anderen dat ook in de gaten. Ze doen een stap opzij en er ontstaat een stuk lucht tussen hem en zijn stadgenoten.

Daarna gaat het allemaal heel snel. De man met de snor buldert: ‘Hernan Zaide!’

En Zaide, de eeuwige ambtenaar, loopt naar de jeep zonder de hoofdcommissaris een blik te gunnen. Hij krijgt een stuk papier aangereikt en buigt beleefd. De man met de snor begint weer te spreken, maar nu sneller. Veroordeeld door het volk. Zuivering. Zijn waardigheid hervinden. Zaide knikt ernstig. De man met de snor brengt zijn arm omhoog en lost een schot. De hoofdcommissaris, die op zijn knieën zat, valt met een zware plof voorover. Bloed en hersenweefsel stromen uit zijn voorhoofd. Alex dwingt zichzelf te kijken.

De soldaten springen in de auto’s, rijden bliksemsnel weg en zijn binnen een halve minuut bij de Spaanse poort. Dan keren ze via geheime wegen terug naar de bergen. Dat moet snel gebeuren, want binnen een uur zullen Pagsanjan en de omringende dorpen overspoeld worden door regeringssoldaten.

De menigte op het plein gaat snel uiteen. Er zijn geschokte stemmen en huilende vrouwen te horen. Waar komen die ineens vandaan? Er waren toch geen vrouwen toen het gebeurde?

Alex staat stokstijf stil, met zijn blik gericht op het huis van zijn geliefde. Zou ze de deur nu opendoen? Of blijft ze in de donkere bevalligheid zitten en de minachting met haar vader delen?

‘Alex …’

Iemand legt zijn hand zacht, veel te zacht, op zijn schouder en hij draait zich om. Het is dominee Castillo.

‘Alex, begrijp je het nu?’

Waar moet hij met zijn boosheid heen, hij die jarenlang is gestraft en gedeformeerd? Hij wil zijn armen om de protestant heen slaan en hem omhelzen, omhelzen, omhelzen … Maar de schaamte neemt de overhand, evenals de angst. Hij draait zich om en rent weg.

De boot ligt op zijn plek. Met gemak start hij de motor en vaart de rivier op. Hij is vrijwel alleen. Op het andere strand ziet hij alleen een glimp van een jongetje met zijn waterbuffel. Vandaag zal niemand de stilte in de groene diepte verstoren. De roeiers zullen de dag doorbrengen met kletsen en de blanke mannen zullen in het hotel blijven om troost en vergeving bij elkaar te zoeken.

Zelfs de wachters bij de eerste stroomversnelling zijn niet op hun plaats. Het gele huis is helemaal leeg. Misschien zijn ze bang dat ook zij het doelwit worden van de wraakactie. En waarom ook niet? Het geld van het ministerie van Toerisme is net zo besmet als dat van anderen. Misschien wel meer besmet.

De rivier maakt een bocht, zodat hij uit moet stappen. Hij zet de motor af en trekt de boot langs de vele stenen. Het oerwoud brengt zijn bezoekers tot zwijgen, want het wil dat ze luisteren. Hier begint het paradijs. De stroomversnelling schatert en de vogels, die je zelden hoort als er mensen zijn, laten hun gezang schitteren in de schaduw tussen de steile bergkanten.

Alex gelooft dat God de rivier met zijn wijsvinger heeft geschapen. Hij heeft zijn reusachtige hand uit de hemel gestoken en een diepe streep in de berg getrokken. God is zo groot dat hij met zijn wijsvinger vijftig meter hoge bergwanden en een immens grote rivier heeft kunnen maken. Daarna heeft hij de bergwanden met groen bestrooid en Pagsanjan de rug toegekeerd. Hij is er nooit meer gesignaleerd.

Dan komt hij bij de eerste waterval, maar hoewel hij normaal gesproken graag op de platte rots ligt en zich door het water laat besprenkelen, heeft hij nu geen zin om er te blijven. De familie Ramirez is er niet, dat spreekt voor zich, maar hun barbecue en hun kraam staan er nog. Het is een soort restaurant dat vastgeklemd zit aan de rotsen, zonder tafels en stoelen weliswaar, maar wel met bier en kip voor de toeristen. Hier blijft hij vaak rondhangen om plezier te maken met Maria, terwijl haar vader onrustig om haar heen draait en klaagt dat ze hun klanten verwaarloost.

Maar vandaag wil hij dieper de groene schaduw in. Moeizaam passeert hij nog een aantal stroomversnellingen en voelt hoe zijn spieren pijn beginnen te doen. Het is moeilijk om hier te peddelen, maar het is nog moeilijker om door het water te waden. De rivier is gevaarlijk als je alleen bent. Ieder jaar eist ze minstens een leven. Pagsanjan slaakt altijd een zucht van verlichting als het gebeurd is en is stiekem blij als de dode een blanke blijkt te zijn.

Hij gunt de andere watervallen geen blik, hoewel ze steeds imposanter worden. Het water stroomt ongezien omlaag langs de bergwanden de rivier in, die schuimt, tegenstribbelt en in gevecht is met zijn boot. Hij denkt niet aan overleven, hij wil alleen maar vooruitkomen. Dit is de eerste keer dat hij zich alleen in de laatste stroomversnelling waagt. Er was altijd iemand bij hem, Klaus of een paar van zijn pom-poms. Ze hadden zowel gepeddeld als gewaad, de smalle boot tussen de rotsen gewurmd. Nu moet hij met zijn bovenlichaam proberen te sturen. Hij leunt naar rechts en dan weer naar links, maar schat de hoek verkeerd in en wordt keihard tegen een kale rots aan gesmeten. Het doet zo zeer dat hij bijna geen lucht krijgt, maar hij kruipt het water in en sleept de boot achter zich aan, over de laatste stenen. Het wordt steeds dieper. Uiteindelijk komt het water tot aan zijn borst en pas na een paar pogingen lukt het hem om in zijn boot te komen.

Dan komt de rivier tot bedaren, maar hij kan het gebulder van de laatste en grootste waterval al horen. Hij legt zijn peddel op zijn schoot en laat zich door de stroom verder voeren. De rivier maakt een bocht en dan ziet hij het eindelijk: het water dat langs de steile wanden van het ravijn naar beneden dendert. Oorverdovend en oogverblindend.

Hij herstelt zich en begint te peddelen. Hier moet hij zijn. Hij trekt de kano zorgvuldig de rots op, tilt hem op en draagt hem hijgend over de rotsen naar het andere water. Het water van de grote waterval.

Klaus zal zijn eigendom kwijtraken, want Alex wil het vlot van de toeristen niet gebruiken.

De waterval striemt op zijn rug als hij er doorheen dringt. De grot is donker en kil. Hij heeft het koud, voor het eerst sinds lange tijd, en geniet ervan. Hij legt de peddel weg, gaat rustig zitten en kijkt naar de opening. De zilveren glinstering van het water sluit de wereld buiten.

Alex heeft besloten om dood te vriezen.