gioconda belli

Oneindigheid in een handpalm

Uit het Spaans vertaald door Dick Bloemraad

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel El infinito en la palma de la mano, verschenen bij Seix Barral

Oorspronkelijke tekst © Gioconda Belli, 2008

Published by agreement with Guillermo Schavelzon & Asoc., Literary Agency, Spain

Nederlandse vertaling © Dick Bloemraad en De Geus bv, Breda 2008

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Eve van Lucien Levy-Dhurmer, privécollectie/

Bridgeman Art Library, Londen

isbn 978 90 445 3076 6

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2008.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Hoofdstuk 1

En hij was.

Opeens. Van niet zijn naar zich bewust zijn te zijn. Hij opende zijn ogen, raakte zichzelf aan en wist dat hij een man was zonder te weten hoe hij het wist. Hij zag de Tuin en voelde zich gezien. Hij keek om zich heen in de verwachting een ander als hij te zien.

Terwijl hij keek kwam de lucht door zijn keel naar binnen en de frisheid van de wind wekte zijn zintuigen. Hij rook. Hij snoof diep. In zijn hoofd voelde hij de opgewonden dwarreling van de beelden die benoemd wilden worden. In zijn binnenste kwamen de woorden, de werkwoorden schoon en helder naar boven en streken neer op alles wat hem omgaf. Hij benoemde en zag dat wat hij benoemde zich herkende. De bries bracht de takken van de bomen in beweging. De vogel zong. De lange bladeren openden hun spitse handen. Waar was hij, vroeg hij zich af. Waarom liet degene wiens blik hem gadesloeg, zich niet zien? Wie was het?

Hij liep zonder haast tot hij de cirkel sloot van de plek waar het hem gegeven was te bestaan. Het groen, de vormen en kleuren van de vegetatie bedekten het landschap en zonken weg in zijn blik, gaven blijdschap in zijn hart. Hij benoemde de stenen, de beken, de rivieren, de bergen, de kloven, de vulkanen. Hij bekeek de kleine dingen om ze niet geringschattend te behandelen: de bij, het mos, de klaver. Soms was hij verbijsterd door de schoonheid, dan stond hij bewegingloos: de vlinder, de leeuw, de giraf en het bestendig kloppen van zijn hart dat hem vergezelde alsof het los van zijn wil of weten bestond, met een ritme naar de bedoeling waarvan hij slechts kon gissen. Met zijn handen ervoer hij de warme adem van het paard, het ijskoude water, de scherpte van het zand, de gladde schubben van de vissen, de zachte vacht van de kat en toen draaide hij zich plotseling om in de hoop de Ander te verrassen, wiens aanwezigheid lichter was dan de wind, ook al leek hij erop. Het gewicht van zijn blik was echter onmiskenbaar. Adam voelde hem op zijn huid, net als het onveranderlijke licht dat de Tuin ononderbroken omhulde en de hemel met een stralende adem verlichtte.

Daarna deed hij alles wat hij verondersteld werd te doen, de man ging op een steen zitten om gelukkig te zijn en alles te aanschouwen. Twee dieren, een hond en een kat, kwamen aan zijn voeten liggen. Hoe hij ook zijn best deed ze te leren spreken, hij bereikte alleen dat ze hem zachtaardig aankeken.

Hij bedacht dat het geluk langdurig en een beetje vermoeiend was. Hij kon het niet aanraken en hij vond geen bezigheid voor zijn handen. De vogels waren erg snel en vlogen hoog. De wolken ook. Om hem heen graasden en dronken de dieren. Hij voedde zich met de witte bloemblaadjes, die uit de lucht neerdwarrelden. Hij had niets nodig en niets scheen hem nodig te hebben. Hij voelde zich alleen.

Hij bracht zijn neus naar de grond en snoof de geur van het gras op. Hij sloot zijn ogen en zag concentrische cirkels van licht achter zijn oogleden. Tegen zijn zij ademde de vochtige aarde in en uit in een nabootsing van zijn ademhaling. Hij werd bevangen door een zachte, zijdeachtige slaperigheid. Hij gaf zich over aan de gewaarwording. Later herinnerde hij zich hoe zijn lichaam zich opende, hoe de opening zijn wezen in tweeën deelde en het intieme schepsel naar buiten haalde dat tot dan zijn binnenste had bewoond. Het lichaam, als vleesgeworden verpopping, handelde zonder dat hij iets anders kon doen dan in het semi-onderbewustzijn wachten op wat zou komen. Als iets hem duidelijk was, dan was het de omvang van zijn onwetendheid, zijn geest vol beelden en stemmen waarvoor hij geen enkele verklaring had. Hij stelde zich niet langer vragen, maar gaf zich over aan de zwaarte van zijn eerste droom.

Hij werd wakker met de herinnering aan zijn onderbewustzijn. Hij vermaakte zich met het herkennen van het vermogen van zijn geheugen, met het spel van vergeten en zich herinneren, tot hij naast zich de vrouw zag. Hij bewoog zich niet, terwijl hij naar haar bedwelming keek, het trage effect van de lucht in haar longen, van het licht in haar ogen, de vloeiende manier waarop zij zich voegde en zich herkende. Hij stelde zich voor wat haar nu overkwam, het langzaam ontwaken uit het niets naar het zijn.

Hij stak haar zijn hand toe en zij reikte hem haar hand, open. Hun handpalmen raakten elkaar. Zij vergeleken hun handen, armen en benen. Zij onderzochten elkaars overeenkomsten en verschillen. Hij nam haar mee op een wandeling door de Tuin. Hij voelde zich nuttig, verantwoordelijk. Hij toonde haar de jaguar, de duizendpoot, de wasbeer, de schildpad. Zij lachten hartelijk, dartelden, keken naar de wolken die voorbijtrokken en van vorm veranderden, zij luisterden naar het monotone lied van de bomen, probeerden woorden uit om het onbenoembare te benoemen. Hij wist dat hij Adam was en zij Eva. Zij wilde alles weten.

‘Wat doen wij hier?’

‘Ik weet het niet.’

‘Wie kan ons uitleggen waar wij vandaan komen?’

‘De Ander.’

‘Waar is de Ander?’

‘Ik weet niet waar hij is. Ik weet alleen dat hij steeds om ons heen is.’

Zij besloot hem te zoeken. Zij had zich ook gadegeslagen gevoeld, zei zij. Zij zouden naar de hooggelegen plekken moeten gaan. Misschien zouden zij hem daar vinden. Was hij soms een vogel? Misschien, zei hij, haar scherpzinnigheid bewonderend. Langs geurige struiken en bomen met gulle kronen kwamen zij op hun gemak bij de hoogste vulkaan. Zij gingen naar boven en keken vanaf de top naar de groene cirkel van de aan alle kanten door een wittige nevel omgeven Tuin.

‘Wat is er verderop?’ vroeg zij.

‘Wolken.’

‘En achter de wolken?’

‘Ik weet het niet.’

‘Misschien woont wie naar ons kijkt daar. Heb je geprobeerd de Tuin uit te gaan?’

‘Nee. Ik weet dat wij niet voorbij het groen mogen gaan.’

‘Hoe weet je dat?’

‘Ik weet het.’

‘Net zoals je de namen wist?’

‘Ja.’

Zij kwam al snel tot de conclusie dat de blik die hen zag niet van een vogel was. De enorme vogel Feniks met een rood en blauw verenkleed had boven hun hoofd rondgevlogen, maar zijn blik was zacht, net als die van de andere dieren.

‘Zou het die boom zijn’, probeerde zij, terwijl zij naar het midden van de Tuin wees. ‘Kijk dan, Adam, zijn kroon raakt de wolken, alsof hij met ze speelt. Misschien woont wie ons ziet in zijn schaduw of misschien is wat wij voelen de blik van de bomen. Er zijn er zo veel en ze staan overal. Het kan zijn dat zij net als wij zijn, alleen zonder stem en onbeweeglijk.’

‘Wie ons gadeslaat beweegt zich’, zei Adam. ‘Ik heb zijn voetstappen in het gebladerte gehoord.’

Zij gingen zonder haast naar beneden en vroegen zich af wat zij moesten doen om de Ander te vinden.

Zij begon hem te roepen. Hij verbaasde zich erover dat er zo’n diep gekreun in haar zat, een jammerklacht van de lucht in haar lichaam zonder vleugels. Zij was met gespreide armen bij de rivier gaan staan. Het donkere haar viel over haar rug. Haar verre, perfecte profiel, haar gezicht met de gesloten ogen en de halfopen mond, waaruit die aanroep opwelde, ontroerden Adam. Hij vroeg zich af of zij hun tijd verdeden door zich de Ander net als zij verscholen in de dichte begroeiing voor te stellen, waar het onmogelijk was de ene boom van de andere te onderscheiden. Maar zowel hij als de vrouw had niet alleen zijn blik gevoeld, maar ook zijn stem, die hun de taal influisterde waarmee zij met elkaar communiceerden. En ook meenden zij zijn loerende schaduw weerspiegeld te hebben gezien in de pupillen van de hond en die van de kat. Zij zeiden dat zij hem misschien pas zouden kunnen zien wanneer hun ogen rijpten en minder nieuw waren. Zij hadden nog steeds moeite onderscheid te maken tussen wat alleen in hen bestond en wat zij om zich heen zagen. Eva had de sterke neiging het een met het ander te vermengen. Zij verzekerde hem dat zij dieren met het hoofd en de borst van een mens had gezien, hagedissen die vlogen, watervrouwen. Sinds zij bij hem was gekomen was zij niet rustig geweest. Het was alsof zij was geboren met een intentie die, zonder dat zij wist welke het was, haar lange, soepele bewegingen stimuleerde en haar naast hem deed fladderen en als een palmboom in de wind deed wiegen. Haar voortdurende onrust was voor hem een nog te ontcijferen mysterie. Toch miste hij de kalme bespiegeling niet waaraan hij zich overgaf voordat zij was verschenen. Hoewel zij hem dwong als een muskushert her en der te draven, was haar horen lachen of praten hem heel wat aangenamer dan de stilte van de eenzaamheid.

Zij hoorden geluiden van natuurgeweld, die uit de uithoeken van de Tuin kwamen. In de verte zagen zij hoe vurige uitbarstingen en duisternis elkaar afwisselden en hoe komeetstaarten het firmament doorkruisten. Maar boven hen bleef de hemel als altijd verlicht met een gulden helderheid, waarvan de kleurschakeringen zonder enige voorspelbare orde sterker werden en afnamen. Onder hun voeten klopte de aarde als een hart. Eva kwam op haar tenen naar hem toe en deed net alsof zij haar evenwicht verloor. Hij keek als betoverd naar haar tenen, die zich strekten en zich weer samentrokken alsof zij van vissen waren gemaakt.

Adam kon zich de boom in het midden van de Tuin niet herinneren. Hij vond het vreemd dat hij het bestaan ervan niet had opgemerkt, terwijl hij meende dat hij de ruimte van het ene eind tot het andere had doorlopen.

‘Wie ons ziet vermijdt gezien te worden. Hij zal zich op die manier willen beschermen, maar wij moeten hem vinden, Adam, wij moeten weten waarom hij ons observeert, wat het is dat hij van ons verwacht.’

Adam besloot de loop van een van de rivieren te volgen. Zij gingen het vochtige oerwoud in. Hun neus werd bevolkt door de zware, doordringende geuren van vruchtbare aarde, waarop allerlei varens, zwammen en orchideeën groeiden. Sierlijke, ingewikkelde wielewaalnesten hingen in de hoge takken, mos en korstmos hing als kantwerk boven hun hoofd. Zij zagen luiaards aan hun staart hangen, groepen lawaaierige apen maakten capriolen boven in de bomen. Tapirs en konijnen kruisten hun pad en streken vriendelijk langs hun benen. Hoewel het warme binnenste van het woud hen krioelend van leven ontving, liepen zij in stilte en lieten zij zich door deze sfeer vol geluiden en geuren diep in het hart van het Paradijs doordrenken.

Het dichte oerwoud maakte dat zij in cirkels liepen en steeds weer de richting kwijtraakten, maar zij hielden vol. Ten slotte kwamen zij uit bij het midden van de Tuin. Zij ontdekten dat vanuit dit punt de paden alle kanten op gingen en zich later splitsten en ook dat de twee rivieren naar het oosten en het westen liepen. De boom, waaronder aarde en water zich verbonden, was reusachtig. Omhoog gingen zijn takken verloren in de wolken en naar opzij strekten zij zich verder uit dan het oog reikte. Adam had de opwelling voor zijn grootsheid te knielen. Eva stapte naar voren om naar hem toe te gaan. Instinctief probeerde hij haar tegen te houden, maar zij draaide zich om en keek hem met een medelijdende blik aan.

‘Hij kan zich niet bewegen’, zei zij tegen hem. ‘Hij spreekt niet.’

‘Hij heeft zich niet bewogen. Hij heeft niet gesproken’, zei hij. ‘Maar we weten niet waartoe hij in staat is.’

‘Het is een boom.’

‘Het is geen gewone boom. Het is de Boom des Levens.’

‘Hoe weet je dat?’

‘Zodra ik hem zag wist ik wat het was.’

‘Hij is erg mooi.’

‘Indrukwekkend. En ik denk dat je er niet zo dichtbij moet komen.’

Zoals de boom hem scheen te verlammen, zo kon zij nauwelijks haar verlangen onderdrukken zijn brede, stevige, vriendelijk glanzende stam aan te raken. Zo veel schoonheid die haar ogen overstelpte, waar zij ook keek, zo veel kleuren en vogels en majestueuze wilde dieren had de man haar trots laten zien, maar niets was haar mooier voorgekomen dan de boom. De bladeren vulden haar verbeelding. Aan de voorkant waren ze glanzend groen, in tegenstelling tot de purperen achterkant met duidelijke, brede aderen. Gehecht aan de veelvuldige, zich in alle richtingen uitstrekkende takken namen de bladeren het licht op en ademden het, de omgeving verlichtend, weer uit. Het vel van ronde, witte vruchten glansde, gevangen in het fosforescerende schijnsel dat de boom naar alle hoeken van de Tuin uitstraalde. Naarmate zij dichterbij kwam, voelde Eva de fruitige adem van de grote boom als een onbekende prikkel in haar mond, een stroomversnelling van leven die hij overdroeg aan alles wat hem omgaf. Haar overviel, net als Adam, een gevoel van eerbied en zij twijfelde aan haar eerste impuls zijn schors aan te raken en in de vruchten te bijten. Zij stond vlak bij hem, de oneffen huid van hout binnen het bereik van haar hand, toen haar ogen een tweelingbeeld zagen, als de weerspiegeling in een vijver: een tweede, identieke boom, die zich vreemd, anders voor haar verhief. Al wat helder was bij de eerste was donker bij de tweede; purper de voorkant van de bladeren, groen de achterkant, de vruchten waren donkere vijgen. Hij was omgeven door dichte lucht en door een ondoorzichtig, dof licht.

Adam, die verscholen naar haar was blijven kijken, volgde haar toen zij om de boomstam heen liep en erachter verdween.

Hij kon de vrouw nog niet zien, toen hij haar hoorde. Hij vroeg zich af met wie zij zou kunnen praten. Tot nu toe waren zij nog geen enkel ander schepsel tegengekomen dat woorden bezat om te zeggen wat het lichaam voelde. De kat, de hond en de andere dieren communiceerden onder elkaar met elementaire melodieën. Haar horen praten intrigeerde hem, maar de boom in identieke vorm met omgekeerde kleuren te zien verbijsterde hem. Zonder geluid te maken volgde hij het gemurmel van haar woorden. Hij zag haar op een enorme wortel zitten, die in de aarde verzonk alsof het een van de benen was van wat hij bedacht dat het spiegelbeeld zou kunnen zijn van wat de Boom des Levens van zichzelf dacht. In plaats van te spreken, zei hij bij zichzelf, kijkt de boom misschien wat hij denkt. Hij stond op het punt de open plek tegenover de brede stam te betreden, toen hij hem hoorde. Hij dacht dat de Ander zich eindelijk had laten zien, maar twijfel beving hem. Het leek niet op de stem zonder lichaam, waarvan hij het gefluister kende, die licht als de lucht de eigenschap had in zijn borst te weerklinken. Deze stem klonk als een vloeistof die over de aarde glijdt en steentjes meesleept. Hij hoorde de lach. Hij lachte als de vrouw. De stem zei:

‘Dus jullie hebben in de gaten gekregen dat wij naar jullie kijken? Wat slim! En jullie zijn bezig geweest ons te zoeken? Opmerkelijk! Ik vermoedde al dat het zo zou gaan, maar ik ben blij het nu te kunnen vaststellen. Wij konden het verlangen jullie te bekijken niet weerstaan. Het was erg vermakelijk.’

‘Dus je was niet alleen? Jij hebt ook een vriend?’

‘Vriend? Ik? Mmmmm. Zo heb ik er nooit over gedacht.’

‘Maar buiten jou is er nog iemand?’

‘Elokim. Hij was het die jullie heeft geschapen.’

‘De man zegt dat ik uit hem ben gekomen.’

‘Jij zat in hem verborgen. Elokim bewaarde je in een van zijn ribben; niet in zijn hoofd, zodat je niet de trots zou ontdekken, en ook niet in zijn hart, zodat je niet de drang naar bezit zou kennen.’

Dat zei de stem. Hij bleef luisteren.

‘Wat is er buiten deze Tuin? Waarvoor zijn wij hier?’

‘Waarom wil je dat weten? Je hebt alles wat je nodig hebt.’

‘Waarom zou ik het niet willen weten? Wat maakt het uit dat ik het weet?’

‘Alleen Elokim weet het. Als je zou toegeven aan de wens van de vruchten van deze boom te eten, zou jij het ook weten. Je zou het waarom van de dingen begrijpen. Daarom ben ik hier, aan de voet van de Boom der Kennis van Goed en Kwaad, om je ervan te weerhouden, want als je ervan eet, verlies je de onschuld en zul je sterven’, lachte het schepsel gemeen.

Eva vroeg zich af waarvan zij gemaakt zou zijn. De huid was anders dan die van hen, iriserend en plooibaar, gemaakt van kleine schubben zoals bij vissen. Zij was lang en de vormen vloeiden rond en slank om over te gaan in lange, flexibele benen en armen. In het gladde, bijna platte gezicht vielen de goudgele, snelle, amandelvormige ogen op en de rechte spleet van de mond met een onveranderlijke uitdrukking van ironische zelfgenoegzaamheid en onbeschaamdheid. In plaats van met haar was de kop met witte veren bedekt.

‘Hij ziet liever dat jullie rustig en passief zijn, zoals de kat en de hond. Kennis veroorzaakt onrust, ontevredenheid. Je neemt de dingen niet langer zoals ze zijn en je probeert ze te veranderen. Kijk wat hij zelf heeft gedaan. In zeven dagen heeft hij uit de Chaos alles voortgebracht wat je ziet. Hij bedacht de Aarde en schiep haar: de hemelen, het water, de planten, de dieren. Ten slotte heeft hij jullie gemaakt, de man en de vrouw. Nu rust hij uit. Daarna zal hij zich vervelen. Hij zal niet weten wat hij moet doen en dan zal ik hem weer moeten kalmeren. Zo is het geweest sinds de Eeuwigheid. Gesternte na gesternte. Hij schept ze en dan vergeet hij ze.’

Verborgen achter de boom volgde Adam heel nieuwsgierig de dialoog tussen Eva en het schepsel. Hij voelde een druk in zijn borst en zijn ademhaling ging snel. Hij herinnerde zich de fluistering van de Ander, die hem met die boom voor iets wilde waarschuwen. Niet naar hem toe gaan. Hem niet aanraken. Geen enkele duidelijke uitleg waarom hij niet wilde dat ze dat deden. Tot nu toe was de enige plicht voor hem, die hij gevoeld had, bij de vrouw te blijven, hoewel zij heel goed voor zichzelf zorgde. Hetzelfde gebeurde met de Tuin. De planten groeiden en schikten zich zonder zijn tussenkomst. De toon van het schepsel dat met Eva praatte klonk hem vaag vertrouwd in de oren. Het was de toon waarmee hij zich vragen stelde over de bedoelingen van de Ander. Die leek op de klank van zijn ongeduld, wanneer hij zich inspande zijn bestaansreden te begrijpen.

‘Dus jij denkt dat het zo eenvoudig gaat’, zei Eva. ‘Ik eet de vrucht van deze boom en ik weet alles wat ik wil.’

‘En je sterft.’

‘Ik weet niet wat dat is. Ik geef er niet om.’

‘Je bent te jong om erom te geven.’

‘En jij, hoe komt het dat jij dat allemaal weet?’

‘Ik besta al veel langer dan jij. Ik zei toch dat ik dit alles geschapen heb zien worden en ik begrijp er ook de zin niet van. Elokim haalt ontelbare transformaties uit het niets. Hij hecht er veel belang aan.’

‘Jij niet?’

‘Ik vind het een nutteloze, niet van arrogantie gespeende bezigheid.’

‘Denk je dat wij een gril zijn van de man die jij Elokim noemt?’

‘Ik weet het niet, echt waar. Soms lijkt het erop. Welke zin zal jullie bestaan hebben? Waarvoor heeft hij jullie geschapen? Uiteindelijk zullen jullie je in deze Tuin vervelen.’

‘Adam denkt dat wij de aarde zullen bewerken, planten en dieren zullen verzorgen.’

‘Wat moet er verzorgd worden? Wat moet er bewerkt worden? Alles is gedaan. Alles functioneert perfect.’ Het schepsel onderdrukte een geeuw. ‘Toch hebben jullie, Adam en jij, in tegenstelling tot alle schepsels van het Universum, de vrijheid te beslissen wat jullie willen. Het staat jullie vrij al of niet van deze boom te eten. Elokim weet dat de Geschiedenis pas begint wanneer jullie van die vrijheid gebruikmaken, maar je ziet dat hij bang is dat jullie dat doen, hij vreest dat zijn schepping uiteindelijk te veel op hem zal lijken. Hij zou veel liever voor altijd naar het spiegelbeeld van zijn onschuld kijken. Daarom verbiedt hij jullie van de boom te eten en te besluiten vrij te zijn. Misschien is vrijheid niet voor jullie bestemd. Zie je wel, het idee alleen al verlamt je.’

‘Het lijkt of je wilt dat ik in deze vrucht bijt.’

‘Nee. Ik benijd je alleen dat je de mogelijkheid hebt om te kiezen. Als jullie van de vrucht eten, zullen jullie vrij zijn als Elokim.’

‘Wat zou jij kiezen, kennis of eeuwigheid?’

‘Ik ben Slang. Ik heb je al gezegd dat ik die keuze niet heb.’

Eva keek naar de boom. Wat zou er veranderen als zij in de vruchten zou durven bijten? Waarom zou zij de Slang geloven? Toch durfde zij de proef op de som niet te nemen. Zij keek naar haar handen, bewoog haar lange vingers de een na de ander.

‘Ik kom terug’, zei zij.

Hoofdstuk 2

Nadat zij hadden gezwommen en in de zon waren gaan liggen, trokken beiden zich in zichzelf terug. Wat denkt Adam, vroeg Eva zich af. Wat denkt Eva, vroeg Adam zich af.

Maar geen van hen kon de gedachten van de ander raden. Uitgestrekt op het gras keken zij hoe mieren hun nest bouwden, kleine blaadjes op hun rug droegen en in een ordelijke rij naar het gat in de grond liepen, waar hun schuilplaats wel zou zijn. Om hen heen was alles schitterend groen, hier en daar onderbroken door kleurig uitbottende takken en met bloemen beladen struiken. De twee rivieren die door de Tuin stroomden splitsten zich in vier zijtakken. De rustigste, aan de kant waarvan zij lagen, doorsneed een hoogte. Op de hellingen lagen enorme, grijsgroene, gladde rotsen, die de stroom dwongen te breken, rustiger te worden en te zingen tussen de begroeiing van naaldbomen en het zachte kleed van varens met grote, getande bladeren. Eva snoof de plantaardige geur op en voelde hoe de warme bries haar lichaam droogde, licht en aangenaam langs haar streek. Ook Adam gaf zich over aan de gewaarwording van de wind, aan de rijke geur van de Tuin, aan het lawaaierige rollen van de enorme zwarte beer aan de overkant. Boven zijn hoofd fluisterden de bomen in hun bladertaal. Op een lage tak maakte een kanarie met zijn snavel zijn veren schoon. Af en toe kwam er uit zijn keel een hoge, scherpe melodie, die de essentie van alle omringende geluiden scheen te bevatten.

Wat zou de Slang hebben willen zeggen, toen zij zei dat wat zij Geschiedenis noemde pas zou beginnen wanneer zij van hun vrijheid gebruikmaakten? Waarom zei zij hen te benijden omdat zij de mogelijkheid hadden te kiezen? Waarom zei zij dat zij niet van de Boom der Kennis moesten eten, terwijl zij haar er tegelijkertijd toe aanzette ervan te eten? Wat was haar relatie met de Ander? Wat was het dat de Ander vreesde hen te laten kennen? Eva slaagde er niet in het raadsel op te lossen. Bovenal begreep zij niet waarom Elokim had besloten haar op deze manier te verontrusten. Waarom haar het bestaan van de boom in het midden van de Tuin onthullen, in haar botten de weg inprenten om hem te vinden? Zonder haar zou Adam niet zo ver gekomen zijn. Hij had die bomen nog nooit gezien, zoals hij haar verzekerde, haar nieuwsgierigheid bewonderend, de intuïtie die haar naar hen toe had gebracht. Zij keek naar Adam, uitgestrekt op het gras met een arm over zijn ogen. Zijn borst ging ritmisch op en neer. Hij was een grote man, lang, recht, zonder reliëf; alleen de verheffingen van zijn spieren leken op de rondingen die bij haar opvielen. Zij vroeg zich af of Elokim hem uit een rotsader zou hebben gesneden, of hij haar kleiner en zachter had gemaakt om de man geen pijn te doen als hij haar uit zijn binnenste zou halen. Zou hij haar hebben gekneed met een of andere vrucht, een heuvel in zijn hoofd? Dat had zij graag willen weten.

Adam bedacht dat hij bijna kon horen wat er in haar omging. Wat moest hij doen om haar bij de boom weg te houden? Gehoorzaamheid lag niet in haar aard. Het beste in haar was dat zij niet in staat was stil te zitten, de levendigheid waarmee zij alles vanaf het eerste begin bekeek en bevroeg.

Het regende. Met de regen vielen de witte bloemblaadjes omlaag, waarmee zij zich voedden. Hij leerde haar een bananenblad te plukken en het open te houden tot het vol blaadjes was. Na de regen kwam de regenboog. Het leek de brug tussen de hemel en de aarde, zei hij, maar hij had er nog nooit iemand overheen zien lopen.

‘Waarom heeft het schepsel van de boom, dat zich Slang noemt, Elokim gezien en wij niet?’ vroeg Eva.

‘Merkwaardig dat zij zichzelf benoemd heeft’, zei Adam nadenkend.

‘Denk je niet dat zij zelf Elokim is?’

Adam keek haar aan, verbaasd dat zij zoiets kon denken.

‘Waarom zou dat niet kunnen? Zij lijkt alles te weten wat de Ander denkt’, hield Eva aan.

‘Misschien is zij zijn spiegelbeeld.’

‘Ze zei dat wij het spiegelbeeld van Elokim zijn.’

‘Net als de Boom der Kennis het spiegelbeeld is van de Boom des Levens?’

‘Dat denk ik, ja.’

‘Maar als wij zijn spiegelbeeld zijn, kan de Slang dat niet zijn. Zij lijkt niet op ons.’

‘Zouden wij soms ook ons spiegelbeeld hebben?’

‘Ik weet het niet. Je stelt veel vragen die ik niet kan beantwoorden. Ik ga de Ander verder zoeken. Jij blijft hier. Praat niet meer met de Slang. Bedaar. Je bent erg onrustig.’

Zij liep naar de waterkant en haar voeten voerden haar stroomafwaarts. Het water in de rivier was helder en tussen de rotsen glansden de schubben van veelkleurige vissen. Een grote, rode vis zwom doelbewust naar een inham, waar het water er rustig uitzag. Zij volgde hem. Zij klom op de donkere rots die boven de poel uitstak en ging zitten om naar de vis te kijken, die zich gracieus in de diepte bewoog zonder de rust van het water te verstoren. Opeens steeg een geborrel van de bodem omhoog en een uit het niets verschenen oog opende zijn oogleden, keek haar aan en liet haar zo door zijn trillende kristallen duizelingwekkende, fascinerende beelden zien, waarin zij in de vijg beet, en aan dat minuscule voorval ontsproot een reusachtige spiraal van kortstondige, transparante mannen en vrouwen, die zich vermenigvuldigden en zich over prachtige landschappen verspreidden, hun gelaat verlicht door ontelbare uitdrukkingen, hun huid een weerspiegeling van de glans van de vochtige boomstammen tot het bleke bloemblad van de rododendrons. Om hen heen rezen vormen op, naamloze voorwerpen, waartussen zij zich zelfverzekerd en zonder enige haast, onderzoekend en nieuwsgierig, voortbewogen, een verscheidenheid van verschijningen najagend, die zich ook weer vertakten in diepere lagen van onbegrijpelijke symbolen, over de betekenis waarvan zij gevangen in geluiden en vage melodieën delibereerden, maar waarvan de echo in haar binnenste weerklonk alsof zij, hen niet kennend, hen kende. In het snelle wentelen van opeenvolgende tijdkringen zag zij hen verborgen en verward branden en kronkelen, verschrikkelijke vuurzeeën creëren en bedwingen, waaruit zij keer op keer herrezen. Hun gezichten vernieuwden zich onvermoeibaar in de onafgebroken beweging van die drukke, rusteloze zwerm, die zich door onbekende oorden voortbewoog, grimassend, emoties tonend die raasden of in het water dreven dat ze projecteerde en waarin zij, met haar verlangen naar kennis dat haar verteerde, diepe stromingen en verbijsteringen zag die zij graag had willen benoemen. De confrontatie met dat krachtige, hardnekkige tumult, een glimp zien van de onbekende ruimten, het ruisen van haar bloed voelen reageren op een kwetsbare, gemeenschappelijke bestemming brachten bij haar een tederheid teweeg en een dieper verlangen dan wat dan ook tot nu toe in haar had opgewekt. Vreemd genoeg was het laatste beeld dat naar boven kwam toen het water nog niet tot rust was gekomen, zo vredig en helder dat zij niet kon zien of zij het was die zich weer in de Tuin wist of dat het mysterie van het einde van dat alles de mogelijkheid was terug te gaan naar het begin.

De Geschiedenis, zei zij bij zichzelf. Ze had haar gezien. Dat was het wat zou beginnen als zij van de vrucht at. Elokim wilde dat zij besliste of dat alles een bestaan zou krijgen of niet. Hij wilde zich er niet verantwoordelijk voor stellen. Hij wilde dat zij degene zou zijn die de verantwoordelijkheid op zich nam.

Hoofdstuk 3

Zij holde weg op zoek naar Adam. Zij vond hem niet op de wei, waar hij meestal de hond leerde gehoorzaam te zijn en zijn gedachten te raden. Zij vond hem niet in het bos en op de terugweg ook niet aan de oever van de rivier. Vermoeid stond zij stil en ging in het gras zitten. Met weemoed keek zij om zich heen, alsof zij naar een herinnering keek. Zij zag het groen, het water en de blauwe bergen.

Welk verschil was er tussen de beelden die zij in het water had gezien en de andere, die vaak in haar opkwamen wanneer zij in haar eentje in de meer afgelegen delen van de Tuin wandelde zonder dat Adams voetstappen naast haar zich tussen haar en haar verbeelding drongen? Adam noemde de fabeldieren die zij in de dichte begroeiing zag waar het gouden licht nauwelijks doorheen kwam, visioenen: vrouwen van water die speelden met de vlinders met lange haardossen en heel kleine, lachende gezichtjes, vogels met een mensenstem die de wereld bespraken met dieren met een menselijk bovenlijf, reusachtige bladeren waarop hiërogliefen verschenen en verdwenen, enorme schepsels die zich voedden met dichte wolken, die zij uit de lucht plukten, de hagedis die vuur spuwde, terwijl hij een lichaam nazat dat zo lang was dat hij het, terwijl het van hem was, aanviel alsof het een ander toebehoorde.

In tegenstelling tot deze visioenen, die iriserend en vluchtig van aard waren, waren de beelden van de rivier treffend, helder, van een overtuigender realiteit dan die van de Tuin zelf. Bij het zien ervan was het haar, bedacht zij, niet alleen gegeven de allesomvattende blik te delen die uit het binnenste van Elokim kwam, maar ook de overvloed aan leven te delen die hem overspoelde met een onbedwingbare overdaad die, misschien spottend met zijn eigen wil, in schepping veranderde en aan zijn wens ontsproot nog voor hij tijd had zich te bedenken. De lotsbestemming van wezens die, wellicht gedreven door wat de Slang vrijheid noemde, het klaarspeelden door zijn scheppende wil heen te dringen en daarbuiten te leven, moest Elokim wel fascinerend toeschijnen, hoezeer dat beeld hem ook trotseerde. Vandaar dat hij haar ertoe aanzette die wereld te laten bestaan. De nieuwsgierigheid om die wezens zich te zien scheppen en vernietigen was voor hem al even onweerstaanbaar als voor haar.

De man zou denken dat het door de Slang ingegeven visioenen waren om haar aan te sporen ongehoorzaam te zijn aan het gebod niet van de vrucht van de Boom der Kennis van Goed en Kwaad te eten. Hij zou haar niet geloven wanneer ze hem zei dat schepsels zonder tal geen bestaan zouden krijgen tenzij zij de rust van de Tuin zou durven doorbreken. Zelf zouden zij slechts bestaan als de droom van een vernuftige dromer, die vrije schepsels bedacht en ze dan opsloot om als bloemen of vogels te leven. Haar aard weigerde te accepteren dat de bestaansreden van Adam en van haar niet meer was dan zich te wiegen in de aanschouwing van die eeuwigheid, waarin de vreedzaamheid de laatste tijd in een gespannen wachten was veranderd, waarbij de blik van de Ander haar voortdurend belaagde. De Slang vergiste zich als zij dacht dat zij door het eten van de vrucht van de boom net als Elokim zouden zijn. Integendeel. Zij zouden niet meer als hij zijn. Zij zouden uit elkaar gaan. Zij zouden de Geschiedenis maken, waarvoor zij geschapen waren: zij zouden een soort stichten, een planeet bevolken, de grenzen van het bewustzijn en het begrip verkennen. Alleen zij zou, door van de vrijheid gebruik te maken, Elokim de ervaring van Goed en Kwaad kunnen geven, waarnaar hij hunkerde. Hij had hen naar zijn evenbeeld en gelijkenis gemaakt opdat zij de schepping ter hand zouden nemen.

Zij bedacht dat Adam, zonder te hebben gezien wat het haar gegeven was geweest te aanschouwen, noch het spel van de Ander noch haar vastbeslotenheid zou begrijpen. Voor de keuze gesteld zou hij misschien wel voor het onveranderlijke verblijf in de Tuin kiezen. Zij zou het alleen moeten doen, zei zij bij zichzelf. Zij ging in een hoek bij de poel zitten om naar de in haar opborrelende ideeën te luisteren. Twijfel en vastbeslotenheid waren tegengestelde stromingen, die in haar lichaam rezen en daalden. Zij sloot haar ogen en zag de beelden van de rivier. Waarom moest zij het zijn die ontdekte wat er schuilging achter het gebod? Waarom was zij de uitverkorene om de begoocheling van de Tuin te verbreken? Wie ben je, Elokim? Waar ben je? Wanneer toon je ons je gezicht?

Zij stond op en begon naar het midden van de Tuin te lopen, naar de Boom der Kennis van Goed en Kwaad, waar de Slang wel op haar zou wachten.