Pratima Mitchell

Een zomer in India

Vertaald uit het Engels door Kathleen Rutten

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertaling van het fragment uit het gedicht ‘If’ van Rudyard Kipling is van de hand van Karel Jonckheere en komt uit Poëzie is overal, Uitgeverij Ad. Donker, Rotterdam, 1960.

Oorspronkelijke titel Indian Summer verschenen bij Walker Books Ltd.

Oorspronkelijke tekst © Pratima Mitchell, 2009

Published by arrangement with Walker Books Limited, London SE11 5HJ

Eerste Nederlandstalige uitgave © Kathleen Rutten en De Geus BV, Breda 2010

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Getty Images/Martin Harvey

ISBN 978 90 445 3089 6

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2010.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Een

==

SARLA

Ma kan alles: stekkers uit elkaar halen en weer aan de praat krijgen, een autoband verwisselen, dekking zoeken als ze beschoten wordt, parachutespringen, waterskiën, in een vrachtwagen rijden, nieuwsverslagen even snel uittikken als ze denkt. Uit haar hoofd getallen van twee cijfers vermenigvuldigen gaat haar even gemakkelijk af als een volmaakte radslag maken … eerlijk, ik overdrijf niet; de lijst is eindeloos. Voor iemand van in de dertig ziet ze er ook niet slecht uit. Geen plastische chirurgie, geen coupe soleil … nog niet. Ze is een en al actie. Als ze zich beweegt, spatten de vonken eraf. Het is net zoiets als naar Wimbledon kijken: pok, pok, pok, smash!

Mijn gevoelens voor ma zijn gecompliceerd. Ik slinger heen en weer tussen irritatie, trots en bezorgdheid. Pas nog vertrouwde haar zus, mijn tante Piloo, me angstig fluisterend toe dat ma’s energieveld het schaduwstadium naderde. ‘Haar chakra’s zijn geblokkeerd!’

Ik lachte, omdat het zo typisch Piloo was, maar het was ook verontrustend. Ik wil niet dat ma me in de kracht van haar leven wordt ontrukt. Piloo kocht als verjaardagscadeautje zelfs een afspraak voor haar met haar eigen homeopaat. Piloo doet op grote schaal aan alles wat ‘alternatief’ is: ze laat haar voeten kietelen (voetreflexologie), haar ruggengraat rechttrekken (chiropraxie), haar schedel masseren (craniosacrale therapie) en haar lichaam in balans brengen (kinesiologie). Je zou het niet geloven. Haar leven is gevuld met yoga, chanten, energy healing, derwisjdansen en astrologie.

Maar (om terug te komen op ma) naar mijn mening is het fundamentele probleem met die supervrouw dat ze huishoudelijk werk iets voor een mindere soort vindt. Ze kan nog niet koken al hangt haar leven ervan af. De kans bestaat dat ik de geschiedenis in zal gaan als de grootste consument van roergebakken gerechten, lam pasanda[1], kip kiev en al die rotzooi die doorgaat voor echt eten.

Mijn beste vriendin Grania zei vol bewondering dat ma gaaf en sjiek is, g en s. Soms doen we dat spelletje waarbij iedereen een etiket krijgt opgeplakt, zoals Slokop Harrie (haar alcoholische oom), VeeVee (venijnige vos of Valerie Vaz, onze Engelse lerares) of Ocharme (die zielepiet van een Asmat bij ons in de klas, die constant in de hoek lijkt te zitten waar de klappen vallen). Het geeft ons een gevoel van superioriteit om mensen te pletten onder onze geestige terzijdes. Elizabeth (mijn andere beste vriendin) vindt het maar niets.

Op een zaterdagochtend in juli rende ma, klip, klop, klip, op haar muiltjes zonder hiel en haar lange zwarte haar wapperend als nat zeewier rond in onze flat in Bayswater. Het ene telefoongesprek was nog niet beëindigd of het volgende begon al want, moet je weten, ze is zóóó populair en ze kent iedereen. Toen ging de deurbel, pring, en klip, klop, klip, rende ze ernaartoe om open te doen.

Ik hoorde: ‘Oooo!’ ietwat gedempt door een gigantische bos rode rozen die haar gezicht verborg. ‘Zijn ze niet schitterend?’ zei ze met een zelfvoldaan lachje en een misselijkmakend bedeesde blik, hoewel ik wilde wedden dat die bloemen ongeveer net zo lekker roken als groene zeep en vijf minuten later als dode ganzen hun kopjes zouden laten hangen.

‘Van Desmond de adonis?’ vroeg ik gemeen nasaal temend. En ik liet een hap Häagen-Dazs choco-ijs met amandelkorst in mijn mond glijden. Het maakt ma echt nijdig als ik zo lomp en onelegant doe. Ik had niet de moeite genomen haar te vertellen dat dit mijn laatste ongezonde ontbijt zou zijn. Hierna stonden er alleen maar wortels, selderij en appels op het menu, omdat Grania en ik ons op de zomer voorbereidden. We zouden zo soepel, slank en gespierd worden als die magere sprieten in het tijdschrift Looks. Al dat giftige slijk zou uit ons worden weggespoeld. Marsen, chips en ijs kwamen er niet meer in.

Wat ma betreft is er nog een probleem. Ze wordt net zo vaak verliefd als een zeehond het water in duikt. Desmond was haar nieuwste vlam. Hij is een Amerikaanse bankier, met vierkante kaken, zonnebankbruin enzovoort. Elke zaterdag stuurt hij bloemen en duikt smachtend van liefde voor de deur op met een fles champagne in zijn armen. De griezel.

‘O, Poochie, wat te doen wat te doen?’

Dit stamde rechtstreeks uit de officiële taalgids van haar vroegere school, het Klooster van de Onbevlekte Ontvangenis in Daroga, India. Als ze gestrest is, gaat ze ongemerkt over op Indospraak. Maar ze vroeg niet om raad, ze was alleen maar retorisch, net als VeeVee wanneer die met haar ogen rolt en sputtert: ‘Grote goden, wat hebben we hier?’

Wattedoenwattedoen? Opnieuw ging de telefoon.

‘Hallo’, zei ze extra charmant zangerig, omdat ze dacht dat het Desmond was die wilde weten of de rozen aangekomen waren.

‘O, hallo, Andrew!’ Ze ging over op een zakelijke toon. ‘Wááát? Verdomme! Dat heb ik nou weer …!’ Toen tastte haar hand om de deur heen naar de knop (de andere was eraf gevallen) om hem dicht te doen zodat ik haar niet kon afluisteren.

Mijn rechterbeen sliep van de inspanning van het ijs eten, dus verplaatste ik mijn gewicht om gemakkelijker te gaan zitten en uit gewoonte wierp ik een blik op de kooi van Viktor. Die had ik nog niet schoongemaakt sinds hij meer dan twee maanden geleden aan geriatrische complicaties was overleden; strootjes staken tussen de tralies door. Viktor, o, Viktor, bij de gedachte aan hem kwam er een brok in mijn keel.

Viktor was jarenlang mijn vriend geweest. Plotseling stonden er tranen in mijn ogen. Viktor knipperde nooit met zijn ogen en van dichtbij kon ik er altijd een piepklein spiegelbeeld van mezelf in zien.

Ik verdraaide mijn nek om in de spiegel te kijken. Ik werd geconfronteerd met een deprimerende aanblik: geen jukbeen te bekennen. Ze zeggen dat ik intelligente ogen heb; zwart, misschien zelfs glanzend, maar intelligent? Wat wil dat nou zeggen? Nu waren ze vochtig als bij een tragische heldin en toen zag ik dat er choco-ijs op het lichtblauwe bukharatapijt was gedrupt. Ik vloekte. Het was het mooiste wat we in onze flat hadden en Rita (ma) had het van een van haar klussen in Centraal-Azië meegebracht.

Dat was de keer dat ik bij mijn new-agerige tante Piloo had gelogeerd. Ze is maatschappelijk werkster in Tower Hamlets en ze heeft helemaal niets van haar zus – niet qua uiterlijk, niet qua karakter en niet qua stijl, niets. Haar gezicht is bleek en eivormig, met een uitdrukking alsof ze op citroenen zuigt. Ze draagt haar haar in een lange vlecht en is aanhanger van een weerzinwekkende goeroe van wie ze een foto op haar nachtkastje heeft staan. Hoe houdt ze het vol om hem ’s ochtends als eerste te zien? Hij heeft een onaantrekkelijke krokodillenhuid, ogen als gebakken eieren en er zitten slingers spek om zijn dikke nek gedraaid. Piloo heeft haar best gedaan mijn interesse te wekken voor dat goeroegedoe door me over zijn ‘wonderen’ te vertellen – hij tovert bloemen en Rolexhorloges uit de lucht tevoorschijn en geneest mensen van kanker en polio – allemaal onzin, natuurlijk. Volgens Rita heeft ze een man nodig in haar leven.

Rita stond nog aan de telefoon te leuteren, dus haalde ik mijn loopneus op (ze vindt het afschuwelijk als ik dat doe omdat het haar doet denken aan mensen in India die slijm ophoesten) en probeerde voor die dag een plan uit te werken. Het was het laatste weekend voor de zomervakantie, dus liet ik mijn chill-outspieren rollen. Grania en Elizabeth zouden op vakantie gaan en Rita en ik hadden twee weken windsurfen gepland in Bretagne. Daarna zouden we doorreizen naar Parijs, waar Desmond zich bij ons zou voegen.

Het licht kreeg een zwak groenige gloed van de lindeboom vlak voor het raam. Donder rommelde en in de keuken werd het donkerder en groener als de binnenkant van een enorme glazen fles vol varens. Heel even was het hierbinnen net de bodem van de zee, mysterieus, dreigend en vol onbekende geheimen.

We hadden zo veel rotzooi: rood met blauwe Indiase, met de hand gestempelde gordijnen, terracotta speelgoed, koperen dierfiguurtjes, tribale kleden, een stoffig, slordig allegaartje. Er werd nooit iets opgeruimd omdat we nooit iets weggooiden; totaal anders dan Elizabeths flat, waar alles blonk (ze poetsten zelfs de kranen met speciale kranenpoets!).

Die van ons was een mengeling van Engels en Indiaas, een beetje als ikzelf.

Meteen toen ze de keuken in kwam, wist ik dat er iets vreselijks was gebeurd. Ik probeerde haar met mijn flitsblik te doorgronden, maar ze wilde me niet aankijken. Ze schuifelde schichtig rond, draaide haar haar in een wrong met een balpen, haalde haar geheime, verborgen voorraad sigaretten uit de theepot tevoorschijn en stak er eentje op.

‘Ho ho ho, je bent gestopt, Rieda?’ teemde ik in het Amerikaans. Ik vond het een bizar fenomeen dat Desmond elke zin met vraagteken eindigde.

Gehoorzaam drukte ze het kankerstokje uit in het afvoerputje van de gootsteen. Ze schopte tegen een keukenstoel, plofte erop neer met haar hoofd in haar handen en kermde luidkeels.

‘Wattedoenwattedoen? Slecht nieuws, Poochi. Dat was Andrew van kantoor. Ze sturen me naar Tarekstan. De bombardementen zijn weer begonnen. Jane komt terug met het vliegtuig, want haar vader ligt in het ziekenhuis op sterven. Er is niemand anders.’

Het duurde een paar tellen voordat de informatiestroom mijn brein in was gesijpeld en toen besefte ik wat het betekende. Ik gilde: ‘Maar onze vakantie dan? Wat moet ik dan de hele zomer doen?’

Ze kauwde op een verdwaalde lok vochtig haar en keek tot mijn genoegen gepijnigd. Ik ging door met roepen en schreeuwen, hoewel ik beter had moeten weten dan een scène te schoppen. Ik had me koel, verstandig en begripvol moeten gedragen en een poging moeten doen om haar schuldige geweten, dat me aanstaarde als een spook uit een stripboek, te sussen. Het was niets nieuws. Mijn moeder was een bekende tv-verslaggeefster en alleenstaande ouder en haar carrière was heel belangrijk voor haar. Ze had zich een slag in de rondte gewerkt om dit te bereiken. Per slot van rekening was ze bij mijn vader weggegaan omdat ze vastbesloten was wat haar werk betrof. Maar het voelde nooit goed om op de tweede plaats na haar baan te komen.

Mijn blik viel op de borden die als een kaartenhuis op het aanrecht waren opgestapeld en ik begroef mijn nagels in mijn handpalmen om mezelf ervan te weerhouden ernaartoe te gaan en ze op de vloer te vegen. Een deel van mij wilde haar straffen en laten lijden.

Meestal als ze ervandoor gaat voor een journalistiek noodgeval slaan haar vrienden of Piloo of een van mijn vriendinnen de handen ineen en nemen me in huis. Maar de timing was echt belabberd – Elizabeth had afgesproken om met haar familie in Oostenrijk op wandelvakantie te gaan en Grania ging naar haar oom in Cork. Ik had geen zin om het hun op het laatste moment te vragen, zodat ze mij er uit medelijden tussen konden wurmen.

Het is zo verrekte oneerlijk, hamerde het in mijn hoofd en er kwam een doffe pijn opzetten ergens tussen mijn wenkbrauwen. De pijn ging met een vertrouwd gevoel gepaard: het gevoel dat ik nergens bij hoorde, er niet bij paste, geen gewoon gezinsleven had en dat alles om mij heen losgeslagen en ongeorganiseerd was. Rita en ik waren net zigeuners – chaotisch, gek, ongeordend, onconventioneel en artistiekerig. En daar had ik zo de pest aan.

Het enige wat ik altijd heb gewild was gewoon net als iedereen zijn, met aardige, normale tantes, ooms en grootouders, en dan heb ik het nog niet eens over een broer of zus.

Toen Rita een keer te laat kwam voor de schoolopvoering halverwege het trimester (ik had de hoofdrol) schreeuwde ik: ‘Waarom kun je geen normale moeder zijn?’

Ze had teruggesnauwd: ‘En kleren van Laura Ashley dragen, zeker, en koekjes bakken voor bij de thee?’

Ik keek haar nu met intense afkeer aan. Op haar gezicht stond een gekwelde en ja, ik ben blij het te kunnen zeggen, schuldige uitdrukking. Mooi, dacht ik zelfvoldaan en ik voelde me geweldig overtuigd van mijn eigen gelijk. Je verdiende loon, jij … egoïstisch … wijf!

‘Heb je een idee?’ vroeg ze zacht.

Meestal geef ik er de voorkeur aan om dit soort dingen zelf op te lossen, maar nu ik vond het zonde van mijn energie om haar een beter gevoel te bezorgen. Mijn gezicht nam de algehele pruilstand aan, waardoor ik op Frankenstein lijk. Ik had het opgegeven om slim, geestig en blasé te zijn, wat Grania zo moeiteloos af gaat, of ernstig en bedachtzaam als Elizabeth. Misschien is dit mijn ware ik: gemeen, hard en cynisch. Ik fronste mijn wenkbrauwen tegen Rita, om er nog feller uit te zien.

Soms voel ik me heel goed bij het idee dat ik hard en gemeen ben, vooral wanneer ik eraan heb gedacht mijn ruige haarbos (heb ik van mijn Mauritiaanse vader) niet te borstelen. Het is lollig om het er dik bovenop te leggen. Soms knoop ik mijn blouse verkeerd dicht en draag verschillende sokken. Het draagt bij aan mijn excentrieke imago en ik merk dat ik de persoon word die ik zelf heb bedacht.

‘Hmm?’ Rita keek me hoopvol aan.

Als antwoord snauwde ik: ‘Ik ga in geen geval bij Piloo logeren. Ik ben die goeroe van haar zat.’

Piloos idee van leuk was me de markt van Brixton over slepen om de kramen met tweedehandsspullen door te snuffelen. Haar idee van een maaltijd was vegaburgers, sojagehakt, mueslibroodjes, slijmerige spinazie en bruine rijst. Jasses! Haar idee van vermaak was me meenemen naar volksdansen in het buurthuis. Dank je feestelijk.

‘Dat kan sowieso niet. Je vergeet dat ze naar haar goeroe gaat, haar grote goeroe van Oz.’ We keken elkaar aan en begonnen hysterisch te lachen; het behoedde mij ervoor om haar iets naar het hoofd te gooien.

We hielden op toen ik de hik kreeg. Hik, hik, hik was het enige geluid in de keuken.

‘O, god, waarom moet dit nou gebeuren?’ Ze sloeg haar handen voor haar gezicht. Ze reikte naar de theepot en stak er een op. Vermoord jezelf maar, dacht ik. Wat maakt het mij uit.

De hemel ging open en het begon te gieten alsof de regen precies op dit moment in mijn leven had gewacht. Met elke windvlaag die de regen tegen het rammelende schuifraam striemde, kreeg ik de neiging om iets dramatisch te doen, een punt te maken, weg te lopen bij Rita, Desmond, Piloo, bij iedereen. Ik wilde het onweer in stormen en zien wat er zou gebeuren; op zoek gaan naar iets nieuws en anders. Het kwam als een donderslag die de hemel openscheurde bij me op.

India!

Natuurlijk, daar zou ik naartoe gaan: naar mijn grootouders, Nana en Nani.

Ik herinnerde me hun huis op de helling van een heuvel. Ik was er voor het laatst geweest toen ik acht was; bezadigde wandelingen aan de hand van mijn grootvader om de groentetuin te inspecteren, slakken pakken van onder de koolbladeren, naar de volgende vallei kijken, theedrinken met Nani op de veranda, met een sierlijk linnen servet op schoot taaie meringues eten en verzorgd worden door Hira en Lila, die voor mijn grootouders werkten en die me lieten zien hoe je chapati’s[2] moet maken.

Een enorme opluchting verlichtte plotseling mijn stemming. Fantastisch! Daar zou ik naartoe gaan! Ik gaf Rita een klopje op haar knie. ‘Het is al goed, ma. Ik ga wel bij Nana en Nani logeren.’

Ze keek bedenkelijk. ‘Wat? Er is in Daroga niets te doen. Binnen vijf minuten verveel je je dood. Ze doen niets anders dan golfen en bridgen. Nee, nee, we bedenken wel iets anders.’

Ik begrijp die vrouw gewoon niet. Ze heeft een volstrekt acceptabele familie, maar ze doet alsof ze wees is. Wat betekent dat ik in feite geen functionele grootouders heb. Ze schrijven voortdurend en sturen cadeautjes, maar de laatste keer dat we daar waren – meer dan vijf jaar geleden – kreeg Rita knallende ruzie. Ze heeft er nooit iets over gezegd. Het enige wat ik me herinner is dat iedereen gilde en schreeuwde, dat er met deuren werd gesmeten en dat we met een taxi helemaal van Daroga naar het vliegveld in Delhi gingen. Ze klapt gewoon dicht wanneer ik haar vraag wat er toen is gebeurd.

Waarschijnlijk vraag je je af waarom ik niet bij mijn vader kan logeren. Nou, hij woont even ver hier vandaan als Nana en Nani. Mijn ouders zijn getrouwd (te jong, beweert Rita) toen ze aan de Universiteit van Londen studeerden, maar ma wilde dolgraag haar ambities verwezenlijken en mijn vader ging in Mauritius in de politiek, dus zijn ze toen ik drie was uit elkaar gegaan.

Ik zie mijn vader één keer per jaar wanneer hij naar Londen komt voor een conferentie, maar hij is getrouwd met mijn minst favoriete persoon (afgezien van Piloos goeroe) en één keer per jaar is genoeg.

‘Ik neem aan dat je met Piloo samen zou kunnen reizen’, zei ma een half uur later onwillig. Het was duidelijk dat ze geen andere oplossing had gevonden.

Regelingen voor visa, tickets en inentingen moesten in vliegende haast getroffen worden, maar omdat Rita over alle juiste contacten beschikt, leverde dat niet echt een probleem op. Ik was benieuwd hoe Piloo zou reageren, dus pakte ik stiekem de hoorn van het extra toestel op toen Rita belde om te vragen of ik met haar samen kon reizen. ‘Weet je het zeker? Heb je besloten om het uiteindelijk te laten rusten?’

Ik vroeg me af of ze de ruzie bedoelde die ma met haar ouders had gehad. Ik had wat meer moeten aandringen, dacht ik. Maar ik was toen nog zo jong. Ik was er zeker van dat het deze keer tegen het einde van mijn vakantie op zijn plek zou vallen, dus besloot ik me geen zorgen te maken.

Gedurende de paar dagen voor ons vertrek was ik zo opgewonden dat ik alle enveloppen met foto’s (geen albums bij ons in de flat) doorzocht om de kiekjes van mijn grootouders ertussenuit te halen. Ik keek lang naar mijn Nani toen ze jong was – ze was zo aantrekkelijk, en mijn Nana ook in zijn militaire uniform. Er waren foto’s van hen met Hira en Lila, hun kok en hun dienstbode. Ik was benieuwd wie het meisje was dat met hen samen poseerde. Ma vertelde dat ze Bina heette en de kleindochter van Lila en Hiralal was. De laatste keer dat ik daar was, had ik haar niet ontmoet omdat ze toen bij een oom en tante logeerde.

‘Ze is praktisch geadopteerd door Nana en Nani. Het is een typisch kind, maar in elk geval zul je gezelschap hebben’, zei Rita tegen mij.

Ik had het gevoel dat ze meer wilde zeggen, misschien iets wat licht zou werpen op de verwijdering tussen haar en haar ouders, maar ze zei niets en toen was het ineens tijd om te gaan.

Rita bracht Piloo en mij met de auto naar Heathrow. Terminal drie was net een kermisterrein met al die mensen in zijde en satijn, tulbanden, sari’s en keppeltjes en gesluierde vrouwen. Kinderen speelden tikkertje en lieten mensen in de vertrekhal struikelen. Vlak voordat we door de veiligheidscontrole gingen, gaf Rita me een draagtasje dat loodzwaar was. Het zat vol chocola en pocketboeken voor mijn grootouders. ‘Indiase Cadbury is smerig’, zei ze met een grimas.

Rita is zo zelfverzekerd dat ze haar gevoelens nooit verbergt, en zelfs in het openbaar de meest wanstaltige gezichten trekt. ‘Lieve Poochi, heel veel plezier. Ik probeer met kantoor te regelen dat ik naar je toe kan komen voor de vakantie om is. Dan kunnen we samen naar huis’, verzekerde ze me en toen draaide ze zich om zodat ik haar niet kon zien huilen.

Ik pakte mijn rugzak en het draagtasje op en liep naar binnen, met Piloo achter me aan in haar lange rok, kralen en vele, vele sjaals.

[1] Lam pasanda: lamscurry

[2] Chapati: plat, rond, ongezuurd broodje

Twee

==

BINA

Sommige van mijn ergste herinneringen hebben te maken met mijn verjaardagen. Het jaar dat ik vijftien werd, was de tijd dat Sarla in Stoneleigh kwam logeren bij haar grootouders, die ik Koshy Aunty en Uncleji noem. Toentertijd kende ik haar alleen van naam. Te oordelen naar de voorbereidingen die getroffen werden, leek het of iedereen zich opmaakte om de koninklijke familie te ontvangen. Heremetijd, wat een gedoe! Ja, ik was jaloers, maar wat dan nog?

Mijn grootouders, Hiralal en Lila Chaubey, die voor Aunty en Uncleji werken, hebben me bijgebracht om mijn plaats te kennen, om mensen die ouder, wijzer en rijker zijn – iedereen die van een hogere sociale klasse is – respect te betonen. Mensen hebben er geen weet van hoezeer me dat irriteert. Als ik andere mensen zo veel respect betoon omdat ze zo belangrijk zijn en voor hen door het stof ga, wat gebeurt er dan met mij? Ben ik dan niemand? Waarom zou ik die show van nederigheid en schijnheiligheid moeten opvoeren? Als ik nou Guddi (pop) of Pinky heette, was ik misschien iemand geworden die haar lot zachtmoedig aanvaardde. Maar Bina is de naam van een muziekinstrument en ik heb een stem en een eigen toon.

Eigenlijk was ik stilletjes gaan veranderen toen ik twaalf of dertien was. Bijna elke dag vroeg ik me af wat ik zou doen als ik groot was. Het werd een complete obsessie. Ik wilde me er niet gedwee bij neerleggen om een komma op een bladzijde te zijn, een klein onbeduidend weeskind, een dienstmeisje, een ondergeschikte.

Langzaam, langzaam, terwijl ik nadacht over de mogelijkheden die ik had, begon ik me belangrijker te voelen. Ik kreeg het gevoel dat mijn leven er wel degelijk toe deed en dat ik op een dag sterk en zelfstandig zou zijn. Natuurlijk hing ik die gedachten niet aan de grote klok, maar ik voelde dat ik van binnen veranderde.

Mijn verjaardagen staan me nog levendig voor de geest. Twaalf, dertien, veertien en de helse verjaardag, toen ik vijftien werd. Naarmate mijn speciale dag dichterbij kwam, de dag dat ik was geboren en mijn leven begon, voelde ik mijn keel toegeknepen worden. Het was of iets zat te wachten om eruit te springen – een spook dat opgesloten zat of misschien enkel een lachsalvo of een kreet van verwondering of vreugde, het was alsof ik alsmaar wachtte op een geweldige verrassing.

Uiteindelijk moest ik toegeven dat ik wachtte op de persoon die mijn naaste bloedverwant was, mijn moeder, en tegen de tijd dat ik vijftien werd, was ik moedig en sterk genoeg om in te zien dat ze nooit zou komen.

Maar op mijn zestiende werd ik thuis uitgenodigd bij Mary Lobo, mijn beste vriendin. Mary Lobo is een zachtaardig meisje en ze stelt me nooit persoonlijke vragen. Ze dwingt me nooit om mijn geheimen met haar te delen en dus kan ik heel goed met haar opschieten.

De familie Lobo bewoont een stel kamers in de Daroga Club, waar alle kakkers lid van zijn, en waar meneer Stanley Lobo de beheerder is. Ik heb hem nooit in iets anders gezien dan in een wit smokingjasje met een zwarte broek. Hij kan twee dienbladen vol glazen en borden op twee vlakke handen balanceren, terwijl hij er zo cool uitziet als een kikker.

Mary had een schaal klaargezet met gebakjes met glad chocoladeglazuur, besteld door haar vader bij de kok van de club. We installeerden ons op de bank met thee en gebak om naar The Sound of Music te kijken (voor de vierde keer omdat we er zo gek op waren) en Janice, Mary’s moeder, zat er ook bij, terwijl haar vingers haar breiwerk in en uit schoten.

Mary gaf me een uitgave van Oxford Classics van Jane Eyre en van Koshy Aunty kreeg ik een paar lange granaten oorbellen. Mijn grootouders gaven me een doos batisten zakdoeken. Ik heb al zo veel dozen met zakdoeken – bedrukt, geborduurd, gekleurd – in mijn bruidskist opgeborgen. Volgens mij vergeet grootmoeder elk jaar dat ik altijd hetzelfde cadeau van hen krijg.

Het was zo’n heerlijk rustige verjaardag, totaal anders dan het jaar ervoor. Die rampzalige dag begon met een kort nieuwsbericht op de Doordarshantelevisie dat Rajiv Gandhi was opgeblazen bij een zelfmoordaanslag. Onze premier had net de microfoon gepakt om zijn toespraak te houden op een politieke bijeenkomst in Zuid-India, toen een jonge vrouw, met haar haar in vlechten, keurig en onschuldig in salwar kameez[3], naar voren kwam uit de menigte en – wham – allebei ontploften ze in een explosie van vlammen en rook. Armen, benen en bloed vlogen in het rond als in een griezelfilm van Holi. Een heleboel mensen vonden de dood. Was ik maar dokter of zelfs student medicijnen geweest, dan had ik de gewonden kunnen helpen.

Mijn moeder vermoordde vroeger mensen, net als de wraakgodin Kali. Kali is een wrede, kwaadaardige godin. Denk je eens in dat mijn moeder mij het leven heeft geschonken, maar dat ze zelf handelde in de dood. Mijn gevoelens jegens haar zijn erg verward: brandende woede vermengd met een verlangen naar de relatie die ik nooit met haar heb gehad.

Na die nieuwsflits ging ik met ogen troebel van de tranen Gulabi, onze mooie rode koe, melken. Ik drukte mijn hoofd snotterend tegen haar zij en snoof diep haar troostrijke geur van gras en melk op, terwijl de tranen over mijn wangen rolden.

Toen riep mijn grootmoeder: ‘Kom hier als je de melk in de keuken hebt gezet, ik heb een cadeautje voor je.’ Haar stem klonk vlak, alsof elk gevoel uit haar was gestreken. Ze liet nooit iets van emotie blijken. Haar gezicht was ook uitdrukkingsloos en het licht dat op haar bril weerkaatste was levendiger dan het licht in haar ogen; heel anders dan bij Julie Andrews. Ik wist dat grootmoeder veel had meegemaakt, maar ik kon niet begrijpen waarom ze zo afstandelijk was. ‘Kom, kom’ (met een begeleidend klopje op je rug), dichterbij kon ze niet bij een vertoon van affectie en zorg komen. Mijn moeder was altijd een probleem voor haar geweest en omdat ik haar dochter was, moest dat de reden zijn waarom grootmoeder Lila niet veel met mij op had.

Daarom had het geen zin om haar over Rajiv en de bom te vertellen, want ze zou niets hebben gezegd waardoor ik me beter zou voelen. Ik was klaar met het melken van Gulabi en zette de koperen ketel, schuimend en bruisend, naast het fornuis. Later zou grootmoeder hem aan de kook brengen en de room eraf scheppen om boter van te karnen.

Op mijn bed in de voorkamer had ze een groene sari met bijpassende onderrok en blouse klaargelegd. Het was een afgrijselijke kleur die me deed denken aan een junglepapegaai of de verf die ze voor benzinepompen gebruiken – heel ordinair. De rand en pallu[4] waren van zilverkleurig brokaat met een enkele rode draad erdoor. Grootmoeder heeft geen gevoel voor schoonheid of kleur. Het was deprimerend dat ze zich had neergelegd bij zo’n saai leven met mijn chagrijnige grootvader, en dat haar enige interesse de huishoudelijke klusjes voor Koshy Aunty waren.

‘Kom, laat mij hem eens voor je vastmaken. Jij draagt sari’s altijd zo slordig.’

Ze wikkelde hem om mij heen en mat vijf plooien af, die ze plat achter de tailleband van de onderrok stopte. De rest van de stof sloeg ze over mijn borst en linkerschouder, zodat hij sierlijk gedrapeerd omlaaghing. Alle meisjes op school wisten hoe ze een sari moesten vastmaken, maar allemaal waren we onhandig, als een zak aardappels, ingepakt in zes meter stof. Buitenlandse kleren – geïmporteerde jeans en jurken, nagemaakt uit de Femina en Cosmo – waren veel spannender.

‘Zo,’ ze tuitte kritisch haar lippen, ‘nu zie je eruit zoals het hoort – als een fatsoenlijk geklede vróúw.’

Ik had een hekel aan de klank van het woord ‘vrouw’. Het bezorgde me het gevoel dat ik een rariteit was. Het was zo onontkoombaar, zo definitief en toch had ik geen idee hoe een ‘vrouw’ zich behoorde te voelen.

De laatste keer dat ze zei dat ik een ‘vrouw’ was, was ik van binnen helemaal koud geworden. Misschien is het in het buitenland anders, maar in dit land zijn vrouwen een andere soort; zodra je in die categorie valt, ben je geen jong meisje meer en kun je je nooit meer vrij voelen. Toen ik voor het eerst ongesteld werd, wierp grootmoeder me een vreemde blik toe, alsof ik me schuldig zou moeten voelen.

‘Nu ben je in staat om kinderen te krijgen’, zei ze abrupt. ‘Laat je vanaf nu nooit meer door een man aanraken.’ Natuurlijk nam ik dat ter harte en toen Uncleji me vol genegenheid over mijn hoofd of arm aaide, zoals hij vaak deed, reageerde ik alsof ik een elektrische schok kreeg! Ik ben bijna een tweede kleindochter voor hem, en Koshy Aunty, die het opmerkte, keek me op een andere manier bevreemd aan.

‘Bina beti[5], wat is er gebeurd? Heeft Uncle je een standje gegeven over je huiswerk?’

Toen ik verklaarde dat ik ongesteld was, gooide ze haar handen omhoog en lachte. Ik werd in de auto gezet en meegenomen naar Duli Ram, de drogist, om een voorraad maandverband voor zes maanden in te slaan. Ik moest op een stoel gaan zitten en ze vertelde me over de bloemetjes en de bijtjes – op een luchthartige manier. Geloof me, daarvoor had ik geen idee waar kinderen vandaan kwamen! Mary Lobo en ik spraken nooit over dat soort dingen. Maar zelfs die luchtige verklaring was niet voldoende om me gerust te stellen; ik voelde me heel ongemakkelijk over wat mannen meisjes konden aandoen als ze daar zin in hadden: hoe ze hun pijn konden doen, zich aan hen opdringen en hun geslachtsdelen aanraken. Daarom wilde ik er niet aan denken dat ik een vrouw was. Ik was een meisje, een onschuldig schoolmeisje, en dat zou ik áltijd blijven.

Zelfs het feit dat ik een beha moest dragen bracht me in verlegenheid. Een vrouw zijn was een pakket gevaarlijke en genante zaken: maandverband, zweterige oksels, angst om zwanger te worden, borsten … en natuurlijk JONGENS!

De reden dat mijn vijftiende verjaardag de ergste van mijn leven was, houdt verband met die vreselijke sari. Als je een sari aanhebt, kun je niet hardlopen of fietsen, je moet je gedragen als een … vrouw. Van jurken was ik overgegaan op salwar kameez. Blauw en wit voor school, en elke kleur die ik wilde voor thuis, behalve als ik laat thuiskwam omdat Bannerji of Merriweather me had laten blijven voor extra werk. Dan was het de moeite niet waard om me te verkleden.

Grootmoeder stak een vermanende vinger op. ‘Morgen draag je je nieuwe sari precies zoals ik je heb laten zien. We krijgen bezoek, dus zorg dat je gezicht gewassen is en fris je op met crème en poeder van Charmis. Kam en vlecht je haar netjes als je thuis bent uit school.’

Ik was meteen op mijn hoede. ‘Wie komt er?’ Misschien mijn moeder! ‘Zeg het dan, waarom zeg je het niet?’

Waarom haastte grootmoeder zich de deur uit en deed ze of ze niets had gehoord?

De volgende dag hielp ik na school met het maken van spinazie-pakora’s[6]. Waar dienden al die voorbereidingen voor? Op het witte tafelkleed (door mij geborduurd met gele en rode bloemen) zette ze een schaal met amandel-barfi[7] en jalebi’s[8] van de markt en wat flesjes Fanta en cola met rietjes. Daarna trok ik de sari aan. Grootvader was nog bij Koshy Aunty en Uncleji om de afwas van de lunch te doen, maar hij zou gauw terugkomen.

Grootmoeder inspecteerde me voor de laatste keer. Ze rukte aan de zoom aan de achterkant van mijn sari zodat hij gelijk hing en nadat ze recht was gaan staan, trok ze ongeduldig aan de gouden ketting die ik altijd draag. ‘Doe dat af!’ Aan de ketting hangt een medaillon dat van mijn moeder is geweest en het is het enige wat ik van haar heb.

Ik stofte de voorkamer af en schudde de kussens op die ik met kruissteekjes had versierd. Hij fungeerde ook als mijn slaapkamer, maar door de beddesprei van oranje phulkari[9] op de divan werd hij vermomd als zitkamer. Volgens haar instructies zette ik vijf rechte stoelen elders uit huis langs de muur. Het zag eruit alsof er een misdadiger voor de rechtbank zou worden ondervraagd.

Grootmoeder zei dat ik snel een paar goudsbloemen uit de tempeltuin moest plukken, dus ging ik naar de buren en hoopte maar dat ik de priester met zijn sluwe gluurogen niet tegen zou komen.

Ik had de bloemen net in een koperen vaas gepropt toen grootvader binnenkwam met het bezoek, en als de straal van een zaklantaarn die een donkere kamer verlicht, zag ik plotseling de reden voor de voorbereidingen: de goudsbloemen, de nette kleren, de poeder op mijn gezicht, de lichtroze lippenstift die grootmoeder met haar vinger op mijn onderlip had gewreven.

Hij zat tussen zijn ouders in, onbeholpen, amper opkijkend om met ja of nee te antwoorden op de vragen van mijn grootvader. Zijn hele lijf hing en zijn haar klitte in afzonderlijke vettige pieken; zijn gezicht was bobbelig en glimmend van de pukkels. Alle drie bekeken ze mij aandachtig. Of ik een dier in de dierentuin was. Wat dachten zijn ouders toen ze mij in mijn groene sari gadesloegen, terwijl ik rondging met de barfi en jalebi’s en papieren servetjes uitdeelde?

‘Zooo, je bent binnenkort klaar met de zesde klas?’

‘Je grootvader zegt dat je een huishoudelijk aangelegd meisje bent. Heb jij de pakora’s gemaakt?’ Kloppend op het kussen. ‘Heb jij dit geborduurd?’ ‘Kun je truien breien?’ ‘Kun je zingen of harmonium spelen?’

‘Ben je weleens in Ambala geweest?’

Na mijn ‘sollicitatiegesprek’ begonnen grootvader en de vader van de jongen te kletsen over hun tijd in het leger, de twee vrouwen praatten over niets bijzonders, terwijl de pukkelige jongen en ik naar de vloer staarden. Grappig dat ik zo veel dingen niet eerder had opgemerkt: de inktvlek in de vorm van een kat op het kleed; de slijtplekken op de stoelpoten; stofdeeltjes die dansten in een lichtbundel van de middagzon.

Na hun vertrek stroomden er hete tranen uit mijn ogen toen grootvader bulderde: ‘Nou, wat zeg je ervan? Ze willen dat de verloving zo snel mogelijk plaatsheeft. Hij heeft uitstekende papieren – een graad in diepvriestechniek van Roorkee, een scooter en geen zorgen. Hij is de enige zoon, dus wonen ze allemaal samen in een grote bungalow en Ambala is een mooi kantonnement[10]. Zijn vader en ik hebben samen in het leger gezeten. Hij was de oppasser van generaal Dewan, hij heeft twee medailles gekregen en is nu volledig gepensioneerd.’

Ik schreeuwde tegen hem, iets wat ik eerder nooit heb gedurfd: ‘Is dat alles wat ik waard ben? Een pukkelige jongen met een scooter?’

Mijn hysterie leek grootvader niet te deren. Vol minachting liep hij weg.

‘Je kent mijn opvattingen en die zullen nooit veranderen. Meisjes moeten vroeg trouwen en een gezin beginnen. Ze zouden nooit buitenshuis moeten hoeven werken. Gelukkig kan deze jongen voor je zorgen en je zult goed bij zijn familie passen.’

Trouwen en kinderen krijgen. Dat deed je als je geen andere ambitie had. Ik wilde nog zo veel. Die dag kon ik me amper beheersen.

Grootvaders sergeantenstem, de koeionerende toon, iets anders hoorde ik niet. Wie was hij om mijn leven voor mij uit te stippelen? O, Hiralal Chaubey was een moeilijke man, hij kon er woedend vandoor gaan, tieren en vervolgens dagenlang niets tegen mij of grootmoeder zeggen. Hij was humeurig, bekrompen, conservatief, argwanend, soms zelfs beangstigend. Maar hoewel ik dit wist, was ik toch niet voorbereid op dit enorme vertoon van macht. Het was ongelofelijk hoe opgesloten en hulpeloos ik me daardoor voelde.

Toen ik grootmoeder aankeek, had ze haar lippen zoals gewoonlijk strak op elkaar geknepen. Van haar hoefde ik geen steun te verwachten.

Dezelfde avond keken we naar het journaal op de tv. Een dag later werd hetzelfde verhaal nog steeds voortdurend herhaald. Eerst Rajivs eerlijke, zachtaardige, ronde gezicht, zijn Italiaanse echtgenote, Sonia, met het lange, bruine, steile haar dat we op school zo bewonderden, hun kinderen, Rahul en Priyanka; vervolgens de explosies, rondrennende mensen, chaos en later opnamen van Sonia die thuis zit te huilen en de kleine kinderen die er verdrietig uitzien. De dam die al mijn verdriet en wanhoop in bedwang hield, barstte en ik begon woest te snikken; maar of dat om Rajiv was of gewoon om mezelf, zou ik niet kunnen zeggen.

De volgende dag treuzelde ik op de terugweg van school, ik trok takjes en blaadjes van de heg naast de weg en verpulverde ze in mijn vingers. Wat moest ik doen als ik mijn plannen niet kon verwezenlijken? De dromen die ik al koesterde sinds mijn twaalfde, dat ik dokter zou worden en uit Daroga zou weggaan om mijn eigen leven te leiden … dat ik op een vliegend tapijt ver weg zou worden meegevoerd, naar Delhi of zelfs Bombay. Mijn dromen hadden me op de been gehouden. Stel nou dat ze nooit uit zouden komen.

Ik ging naar Stoneleigh, het huis van Uncleji en Koshy Aunty, voor thee met boterhammen en om onder hun vriendelijke toezicht mijn huiswerk te maken. Toen ze mijn gezicht zag, vroeg Auntyji wat er aan de hand was, dus vertelde ik wat er de vorige middag was gebeurd: het theepartijtje, de sari en de pukkelige jongen uit Ambala.

Ze slaakte een diepe zucht. ‘Kun je het die oude dinosaurus niet aan zijn verstand brengen’, en ze tikte met haar gemanicuurde nagels op tafel, ‘dat hij moet ophouden met God te spelen? Er is volop tijd om aan een huwelijk te denken nadat Bina haar diploma heeft gehaald. Ze heeft het druk genoeg met studeren voor die ellendige examens en het bijblijven bij de andere meisjes.’

Uncleji zuchtte nog dieper, gooide het boek neer dat hij aan het lezen was en riep: ‘Hiralal! Ben je in de keuken? Kun je alsjeblieft laten liggen waar je mee bezig bent en onmiddellijk hierheen komen? Ik moet iets met je bespreken.’

Auntyji en ik trokken ons terug in een andere kamer, terwijl de twee mannen samen praatten. Ze beschouwden elkaar al zo’n veertig jaar als broer en geen van beiden nam een blad voor de mond. Grootvader Hiralal was sinds Uncleji als slimme jonge luitenant in dienst was gekomen, tot op de dag dat hij als driesterrengeneraal het leger verliet, zijn oppasser geweest.

Koshy Aunty, die altijd goed oplette dat ze geen kritiek op mijn grootouders leverde waar ik bij was, zei sussend: ‘Je kent Hira toch – hij wil gewoon laten weten dat hij in zijn familie de touwtjes in handen heeft, dat hij de baas is. Echt een mannetje! Hij weet heel goed dat wij het nooit zouden toestaan dat je op zo’n jonge leeftijd wordt uitgehuwelijkt.’

‘Op geen enkele leeftijd’, mokte ik. ‘Ik ga toch naar Chandigarh, naar het Government Medical College en ik word dokter. Ze denken dat ze zomaar mijn lot kunnen bepalen. Ik zal ze eens wat laten zien!’ Tot mijn schande begon ik te jammeren als een klein kind. ‘Na wat mijn moeder is overkomen?’ Ik knielde en omklemde zo wanhopig als een bedelaar in de bazaar de knieën van Auntyji. ‘Laat ze dat mij niet aandoen!’

‘Dat sta ik niet toe, Bina. Maak je geen zorgen, bittia[11], ik beloof je dat je niets slechts zal overkomen.’ Ze streek met haar lange vingers over mijn rug. Die was stijf als een houten plank waar je chapati’s op rolt. Wat zou er met mij gebeuren als zij en Uncleji er niet meer waren om mij te beschermen?

O, ik snakte er zo naar om geknuffeld te worden, dat mensen me aardig vonden, van me hielden en in me geïnteresseerd waren. Nooit, zelfs niet in mijn dromen, zou ik me in de armen van grootmoeder of grootvader hebben gestort. Het kwam niet bij me op dat ik ooit iets persoonlijks of belangrijks over mezelf aan hen zou toevertrouwen. Hoewel we onder hetzelfde dak woonden en dezelfde familienaam droegen. Ik deed echt mijn best om braaf te zijn en me te gedragen zoals zij me hadden geleerd; om te denken aan de familie-eer, of izzat, plicht, gehoorzaamheid en bescheidenheid (mijn ogen op de grond gericht houden wanneer ik naar de bazaar of naar school ging). Maar mijn hart, mijn gevoelskant, waar het veilig was voor mij om mijn boosheid, verdriet, verbazing te uiten, waar ik grapjes maakte en over school klaagde – dat deelde ik allemaal met Koshy Aunty en Uncleji. Zij waren al mijn tweede grootouders vanaf mijn vroegste jeugd en ze kenden me beter dan mijn eigen bloedverwanten. Ze hielden van die kant van mij waar ik zelf van hou, de kant die vrij is om speels en dwaas te zijn als een klein kind zonder zorgen.

Ik weet dat vooral Koshy Aunty graag naar me luistert. Maar ze zijn allebei fantastisch! Ze bekommeren zich om de allerkleinste dingen. Auntyji ziet het wanneer ik geen haarspeldjes meer heb, wanneer ik een nieuw paar sandalen nodig heb, of een pen of een schoolboek. Het liefst zouden ze willen dat ik de hele tijd bij hen woonde, maar dat zou mijn grootouders van streek maken (familie-eer) en hen als onbekwaam te kijk zetten.

Dus had Uncleji een compromis gesloten. Zij zouden een school voor mij uitkiezen, het schoolgeld voor het Klooster van de Onbevlekte Ontvangenis betalen en de danslessen bij Antonia. Mijn lerares Antonia is een geniale Bharatanatyam[12]-danseres. Ze is Engels, maar heeft ervoor gekozen met haar katten en honden in Daroga te wonen.

Het is dus makkelijk te begrijpen waarom ik het grootste deel van mijn tijd in Stoneleigh doorbreng, waar ik hulp krijg bij mijn huiswerk, de kranten lees en mijn Engels oefen. Uncleji is streng ten aanzien van mijn schoolwerk. Hij zit me voortdurend op mijn nek: werk hard, haal goede punten en ga naar de universiteit. Maar Auntyji en hij zorgen er wel voor dat ze grootvader te vriend houden. Omdat hij zo traditioneel en ziddi is – zo halsstarrig en vastgeroest in zijn opvattingen – zal hij nergens door veranderen. Het vergt de tact van een heilige om met hem om te gaan.

Auntyji’s vriendinnen mopperen altijd over hun ‘Nep’ bedienden. Nepalezen zijn berucht vanwege het beroven en vermoorden van hun werkgevers. Iedereen zegt dat het komt omdat ze de trein naar Nepal kunnen nemen om zich in hun bergdorpen te verstoppen waar ze niet kunnen worden opgespoord. Ik vind het moeilijk om onder ogen te zien dat Auntyji en Uncleji oud worden. ’s Winters krijgt hij bronchitis en heeft zij last van artritis. Hun twee dochters, Rita en Piloo, wonen ver weg in Engeland en zij rekenen op mijn grootouders om voor hun ouders te zorgen en het huishouden te doen; dus kunnen Koshy Aunty en Uncleji het zich niet veroorloven om grootvader dwars te zitten, anders zijn ze overgeleverd aan de genade van een ‘Nep’ kok en dienstbode.

Hoe moet je zo’n ingewikkeld leven beschrijven? Ik word duizelig wanneer ik probeer mezelf te zien zoals ik echt ben: de dochter van mijn moeder; Koshy Aunty’s ‘geadopteerde’ kleinkind; de enige kleindochter van Hira en Lila, kok en dienstbode; een onschuldig schoolmeisje dat hard studeert voor haar examens; of een ‘volwassen vrouw’, die voor een huwelijk wordt voorgedragen. Er zitten zo veel Bina’s in een persoon. Misschien voel ik me zo omdat het niet míjn leven is, maar een leven van de mensen die het voor mij leiden. Ik ben net een pop die op en neer schokt in de handen van een poppenspeler op een dorpskermis.

Daarnaast zijn er nog al mijn geheimen die ik met niemand mag delen, zelfs niet met Mary. Mary zegt dat je je leven aan Jezus moet geven, dan zal Hij de weg wijzen en een nieuw mens van je maken. Een keer gaf ze me een mooie kaart van een zachtaardig glimlachende Onze Lieve Vrouwe, gekleed in een blauwe mantel – als een roze met witte versie van Mary Lobo zelf – en een gebed in gouden letters. Ze weet al hoe haar toekomst eruit zal zien; ze is van plan zich aan te sluiten bij de nonnen van Moeder Theresa als ze klaar is met de universiteit. Jezus zal voor alles zorgen, zegt ze. Maar ik, ik wil niet dat iemand anders mijn toekomst uitstippelt en ik geloof niet in zoiets als kismet. Ik moet mijn eigen lot bepalen, anders is er geen toekomst voor mij. Als ik dat niet doe, dan zal het ten slotte de toekomst worden die door mijn grootvader is gepland en ik sterf nog liever dan dat ik daarin meega.

Ik ben zo anders dan de meisjes op school. Ik kan het feit niet verhullen dat mijn grootouders werken voor Koshy Aunty en Uncleji, die mijn schoolgeld betalen. Dat geeft me een aparte positie! Weliswaar is Mary’s vader beheerder van de club, maar dat is niet hetzelfde als huishoudelijk personeel. En hoewel de hindoemeerderheid op school neerkijkt op christenen en ze ‘bekeerlingen’ noemt, ‘missiekinderen’ of ‘chi-chi’s’[13], ben ik nog minder dan de christelijke meisjes: ik behoor tot de klasse van bedienden.

Gek wanneer je bedenkt dat de ‘roomlaag’ bedienden nodig heeft om te koken, schoonmaken, wassen, boenen en verstellen, maar dat die bedienden voor hen geen mensen zijn. Ze zijn er uitsluitend om hun meesters te dienen, net als ezels.

Dus is het nauwelijks verwonderlijk dat ik nergens bij hoor op school. Mary heeft haar katholieke groep en ze verdwijnt samen met Yvonne, Delphine, Philomena en Dorothy naar de mis, naar retraite en catechismusles; op haar rustige manier is Mary erin geslaagd om op onze kakschool haar plaats te vinden. Ze weet precies wie ze is – ze is zeker van haar identiteit. Moeder-overste Imelda Rosario is als een moederkloek voor haar katholieke leerlingen – ze doet haar best om hen niet te laten koeioneren of kleineren.

Maar ik, ik ben het kind van bedienden en praktisch onzichtbaar. Soms betrap ik Madhu of Sumita erop dat ze expres hun neus optrekken als ik in de buurt kom. Ik stink niet, dus het kan alleen maar betekenen dat ze willen dat ik weet dat zij weten dat ik afkomstig ben uit wat in hun ogen de goot is.

Denk je eens in wat die snobistische meisjes zouden doen als ze wisten wie ik echt ben: als ze het geheim van mijn moeder kenden! Dit geheim meedragen is zo zwaar dat ik soms nauwelijks mijn ogen kan opslaan of mijn voeten optillen of hardop lachen. Ik mag niet opvallen. Als iemand achter mijn geheim komt, zou ik meteen van school moeten. Er zou zo’n misbaar gemaakt worden dat zuster Imelda geen keuze zou overblijven dan mij vragen te gaan. De ouders zouden zo gechoqueerd zijn dat ze hun lieve dochters van school zouden halen voor het geval ik hen aansteek alsof ik een besmettelijke ziekte heb!

Als ik dan daadwerkelijk van school ga, zullen alle deuren met een harde klap dichtvallen. De gevangenis zal echte muren krijgen. Grootvader zal me vliegensvlug uithuwelijken en niemand zal hen ervan kunnen weerhouden mij naar Ambala te sturen of naar een ander vreselijk stadje. Ontdoe je van haar voordat het nieuws bekend wordt!

Soms huil ik om mijn moeder. Er zijn momenten dat ik wilde dat we samen waren, als een normale moeder en dochter. Maar dan word ik zo kwaad dat ik op mijn kussen sla. Kijk nou wat ze heeft gedaan – ze is weggelopen en heeft mij in de steek gelaten! Me overgeleverd aan grootvaders opvattingen over wie ik zou moeten zijn, wat ik zou moeten doen, met wie ik zou moeten trouwen!

Dan werp ik snel een blik op haar foto, een zwart-witfoto, gekreukt en vervaagd, en ik zie het gezicht van een vreemde.

De laatste keer dat ik haar ontmoet heb, tien jaar geleden, was ik pas zes. Grootmoeder trok me mijn favoriete roze jurk, met de satijnen stroken, aan en de rode sandalen van de Bata, die zo groot waren dat mijn voeten erin verdronken. Ze oliede en kamde mijn haar in de stijl van een fontein en deed er een elastiekje om en gedrieën gingen we met de trein naar een plaats op de vlakte, ver bij onze regeringspost vandaan.

Het was midden in de zomer en het moet meer dan veertig graden zijn geweest. Ik weet nog dat ik mijn ogen dichtdeed tegen de hitte en het felle licht en dat ik zo soezerig was dat ik in slaap viel. Ik was niet aan de warmte gewend omdat we in Daroga meer dan 1500 meter boven zeeniveau woonden. Voor het station namen mijn grootouders en ik een tonga[14] en die klepperde naar de gevangenis, waar we door de enorme, hoge, houten poort werden geleid. Binnen waren de muren verblindend wit en heel hoog en voor alle ramen in de gebouwen zaten tralies.

Ik herinner me een hete, lichte binnenplaats met een neemboom. Er stond geen wind, maar we wachtten in de diepe schaduw. Ik weet nog dat er een eekhoorn de stam af en weer op rende. Hij verdween tussen de bladerrijke takken. Toen zag ik een vrouw die ze mijn moeder noemden op ons afkomen. Ze haastte zich niet. Ik herinner me in feite nog dat ze een eind bij ons vandaan bleef staan kijken, met haar hand boven haar ogen tegen de schittering van de zon. Stap voor stap liep ze, onzeker, angstig alsof ze over hete kolen liep. Ze droeg een grijze gevangenissari en ik zag haar trieste ogen en haar haar dat bij de scheiding wit was. Ze riep met een vreemde, hoge stem: ‘Kom, kom hier, gudiya, mijn popje.’ Ze kwam dichter bij me om mijn gezicht aan te raken. Ze trok me tegen zich aan, tot ik het benauwd kreeg en me los wurmde. Ik vond haar muffe lichaamsgeur vies en verstikkend. Ik keek haar boos en onzeker aan. Ze ging op haar hielen zitten en riep luid: ‘Mijn eigen kind haat me! Hai Ishwar, dat ik maar doodga!’

Ik schoot naar grootmoeder toe om me achter haar te verstoppen. Ik was zo bang van die vreemde vrouw, bij wie de wanhoop diep uit haar binnenste kwam, uit de schoot waarop ze me had proberen vast te houden, en ik voelde niets, zeker geen liefde, voor haar – die persoon van wie ze zeiden dat het mijn moeder was.

Grootmoeder deed een zwakke poging om me naar haar toe te duwen. ‘Zo gedragen we ons niet’, berispte ze me. Maar wat had ik gedaan? Het was allemaal de schuld van die vreemde vrouw.

‘O, wat heeft het nog voor zin nu we allemaal onteerd zijn’, zei grootvader bitter. Hij maakte geen aanstalten om zijn dochter aan te raken of iets van troost te bieden.

Mijn moeder heet Shobharani, wat koningin van de schoonheid betekent. Maar ze was toen niet mooi. Ze had woest starende ogen, haar haar zat helemaal in de knoop en ze stonk uit haar mond. Ze begon luidkeels te huilen, sloeg zich op haar borst en op haar voorhoofd. Ze jammerde en snikte, in elkaar gedoken op haar hurken en ik weet nog dat mijn hart oversloeg.

De bewaakster kwam aangerend en sloeg haar hard, waarop ik gilde: ‘Je mag haar niet slaan, je mag mijn moeder niet slaan.’

Ze werd ruw bij haar schouder weggeleid. Mijn grootvader tilde me op. Plotseling zweefde ik hoog boven de grond en was ik weer veilig. We draaiden haar en de bewaakster onze rug toe.

Zwijgend keerden we terug naar Daroga. Sindsdien heb ik haar niet meer gezien.

[3] Salwar kameez: lange broek met losse blouse, gedragen door vrouwen

[4] Pallu: het losse uiteinde van de sari, het mooiste stuk

[5] Beti, bittia, beta: kind, dochter

[6] Pakora: soort loempia

[7] Barfi: snoepgoed in blokjes, van (vaste) melk en suiker, met kardemom of noten

[8] Jalebi: gedraaid stukje deeg, gefrituurd en in stroop gedoopt

[9] Phulkari: doek of sjaal, geborduurd met zijden bloemen voor speciale gelegenheden

[10] Kantonnement: : permanente legerbasis in Brits-India

[11] Beti, bittia, beta: kind, dochter

[12] Bharatanatyam: klassieke dansvorm in Zuid-India

[13] Chi-chi: Engels-Indiase vrouw of meisje

[14] Tonga: paardenkoets op twee wielen