Tom Egeland

Het testament van Nostradamus

Uit het Noors vertaald door Annelies de Vroom

Uitgeverij De Geus

breda 2015

Deze uitgave is mede tot stand gekomen dankzij een bijdrage van norla (Oslo)

Bijbelcitaten zijn afkomstig uit de Nieuwe Bijbelvertaling, Querido, Amsterdam 2004

Oorspronkelijke titel Nostradamus’ testamente, verschenen bij Aschehoug

Oorspronkelijke tekst © H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard) as, Oslo 2012

Nederlandse vertaling © Annelies de Vroom en De Geus bv, Breda 2015

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Wojciech Zwolinski/Trevillion Images

isbn 978 90 445 3099 5

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015

’s Nachts zit ik in mijn verborgen studeerkamer,

Alleen, rustend op mijn bronzen taboeret,

Een vlammetje flakkert in mijn eenzaamheid,

Geloof niet dat wat ik verkondig fout is.

Michel de Nostradamus

(1503-1566)

Hier rust het stoffelijk overschot van de beroemde

Michel de Nostradamus, onder alle mensen als enige

waardig bevonden om met een bijna goddelijke pen

de toekomst van de hele wereld op te schrijven

zoals ze door de sterren wordt beïnvloed.

Inscriptie op de marmeren plaat op Nostradamus’ graf

in Salon-de-Provence

Proloog

Proloog

#

1549

Palazzo Vecchio ======= Florence

In het licht van de flakkerende fakkels in het keldergewelf liet hij zijn blik glijden over de oude kisten. Solide, duurzaam. Dik en hard hout. Strakke banden van geciseleerd metaal. Ingenieus sluitmechanisme. Hij dacht: Onvoorstelbaar. Ze bestaan echt.

In het koele donker parelden zweetdruppeltjes op zijn voorhoofd. Bijna zeventig jaar – sinds de johannieters de vierentwintig kisten uit de handen van de moslims hadden gered – stonden ze hier in het diepste gewelf van het Vecchiopaleis. Bijna niemand wist van hun bestaan. Alleen de machtige patriarchen in de Medicifamilie hadden een idee wat erin kon zitten. Om te beginnen Lorenzo il Magnifico. En nu hertog Cosimo de Grote.

Ze hadden verschillende namen, deze kisten: het geheim van de tempelridders, Caesars schat. Maar de oudste benaming – die de kisten al meer dan 1500 jaar achtervolgde, sinds de tijd dat Caesar ze in een tempel in het oude Rome had laten verbergen – was de meest onaangename:

Bibliotheca Diaboli.

De bibliotheek van de duivel.

De kisten bewaarden de geheimen van de goden, werd er gezegd. De handgeschreven ooggetuigenverslagen van de profeten. Occulte recepten. Magische rituelen. Notities van de doden. Astronomische berekeningen, astrologische voorspellingen. Wijsheden uit de Oudheid. De hertog had laten doorschemeren dat het Boek der Wijzen verstopt zat tussen de schriftrollen, de geschriften van papyrus en perkament en de codices.

Nu was het zijn verantwoordelijkheid. De vorst had hém verzocht de kisten te verbergen. Hem gezegd ze zo goed te verbergen dat ze niet voor de tijd er rijp voor was, voor de wereld er klaar voor was, werden gevonden.

Ik weet waar ik de kisten ga verbergen, dacht Michel de Nostradamus.

#

1995

Stanford University ======= San Francisco

Als professor William Blackmore werd gevraagd waaraan hij werkte, zei hij altijd: ik zoek naar God. Als ze dan vroegen of hij theoloog was, schudde hij zijn hoofd, streek nadenkend met zijn hand over zijn baard en antwoordde chagrijnig: ‘Nee, ik ben wetenschapper.’

Een blik op professor William Blackmore deed je je onmiddellijk afvragen of hij wel had meegekregen dat de hippietijd al vijfentwintig jaar geleden was vertrokken in een wolk van marihuana en ongebreidelde seks. Zijn lange haar was in een paardenstaart bijeengebonden. Zijn baard was waarschijnlijk al dagen niet verzorgd. Hij liep rond in een broek met gaten en geruite flanellen overhemden. Een pakje sigaretten in zijn borstzakje. Hij had een zware, intense stem en zijn exemplarische dictie en wijze van formuleren stonden in schril contrast met zijn wat sjofele uiterlijk.

Het laboratorium van de professor lag aan het eind van een lange gang die deed denken aan een ziekenhuisafdeling die in de vergetelheid was geraakt en was overgeleverd aan bacteriën en ronddolende patiënten. Op deze late middag stond hij voor een doorbraak. Na vele jaren van voorbereiding en lange maanden van medische, neurologische en psychologische onderzoeken en experimenten was het zijn staf en hem bijna gelukt.

Hij stond op het punt God te vinden.

De god die professor Blackmore zocht, was niet de bijbelse God. Niet de religieuze of de spirituele God. Niet hij die in het hemelrijk woont. Ook niet de god die zich verborg in de wonderen om ons heen. Toch was hij zonder twijfel de God van de profeten en uit de openbaringen.

Misschien, en William Blackmore vond het leuk om dat te denken, vergist iedereen zich. Misschien is het geloof in God een collectieve verkeerde voorstelling van zaken. Misschien, dacht hij, is God iets volkomen anders.

#

2012

Palazzo Vecchio ======= Florence

Mijn God, dacht de monnik en hij kuste het kruis aan zijn ketting, ik geef mijn lichaam en geest in uw handen.

Voorzichtig trok de monnik de lus over zijn hoofd, waarna hij de knoop strakker trok. Het touw schuurde langs zijn adamsappel en nek. Het andere eind van het touw had hij vastgemaakt aan het massieve bureau. Hij klauterde op het raamkozijn. Toen hij het enorme raam opende, klapperde zijn monnikspij in de wind. Zijn knieën trilden. Achter hem bonkten de mannen van de kardinaal op de deur. Hij had die gebarricadeerd met de gereedschapskist van de werklui en een ladder. Wilde beesten, dacht hij, niets anders dan wilde beesten! Er kwam een duif aan gefladderd, die op het randje van het raamkozijn ging zitten. Hij hield zijn kopje scheef. De monnik dacht: Zou God met mededogen naar deze arme zelfmoordenaar kijken? Hij hoopte vurig dat God mild zou oordelen over een gelovige, trouwe dienaar die, ondanks alles, in liefde voor Onze-Lieve-Heer en zijn Zoon zijn miserabele aardse bestaan verliet. In een verlangen naar het paradijs.

In de toren hoog boven hem sloeg de klok de eerste zware slag van de middag. Ad majorem Dei gloriam! fluisterde de monnik. Hij leunde naar voren en zocht naar de mensen met wie hij had afgesproken. Maar hij zag ze niet in het gekrioel van al die toeristen op het Piazza della Signoria. Ze waren laat. De achtervolgers waren hen voor. Zelf had hij gedaan wat hij kon. Hij had geprobeerd hen te waarschuwen, had ze gevraagd hierheen te komen, naar het Palazzo Vecchio, waar anders? Hij wilde alles uitleggen. Maar de tijd ontbrak. Hij was opgespoord. Ingehaald. Omringd. Elk moment konden de hyena’s van de kardinaal binnenkomen. Om hem te vermoorden? Om zijn tong uit te snijden? Om hem onder dwang terug te brengen naar het klooster om hem daar in een vochtige cel te stoppen samen met de andere opstandige monniken? Nee, bedankt. Hij gaf de voorkeur aan de milde genade van God. Een laatste keer keek hij speurend over de piazza. Hij zag ze niet. Dan moesten ze het zelf ontdekken. Het geheim. Het oeroude geheim.

#

Zo begint het verhaal. Ergens moet het immers beginnen. Dus waarom niet hier? Of begon het eigenlijk op een heel andere plaats in een heel andere tijd? Misschien op zondagavond met de lezing van professor Moretti? Begon het toen een monnik in blinde paniek met een touw om zijn nek uit een raam van het Palazzo Vecchio sprong? Of begon het, nog beter, duizenden jaren geleden, in een wereld die anders was dan de onze, maar toch ook weer behoorlijk hetzelfde?

Een poos geleden was ik een week in Florence. Daar gebeurde het. Ik zal het verhaal zo goed mogelijk vertellen. Alles wat er die week in Florence gebeurde. Ik weet niet waar en wanneer het verhaal precies is begonnen. Eigenlijk niet. Ik weet ook niet waar het eindigt. Nog niet.

Nu ben ik terug. In Oslo. In mijn kantoor. Voor de meeste mensen is het eigen kantoor een werkplek. Voor anderen onder ons een toevluchtsoord. Een veilig hol. Een plaats waar je je kunt verstoppen als de wereld te veeleisend is. Boekenplanken doorgezakt van de ringbanden en de vakliteratuur. Vergeten stapels. Kopieën die je van plan bent later te bekijken. Rapporten. Een plastic tas vol rekeningen van reizen die je weigert te declareren. Scripties. Internationale tijdschriften.

In Oslo terugkomen was als terugkeren in een werkelijkheid die ik was vergeten. De scheve letters op het naambordje van mijn deur zagen eruit als een rij tanden die gereguleerd moest worden. universi air doc nt bjø n beltø. Ik weet niet wie de ontbrekende letters heeft meegenomen. Kennelijk iemand die ze harder nodig had dan ik. Een t, een e en een r.

Hier in mijn kantoor, achter de halfgeopende jaloezieën die het zonlicht gestreept binnenlaten, zit ik te schrijven. Morgen vertrek ik weer. Naar Egypte.

Ik kreeg een telefoontje. Uit de woestijn. Hij was het. Nick. ‘Je moet gewoon komen’, zei hij.

Ik ben een paar keer opgenomen geweest in een psychiatrische inrichting. Ik zeg het maar even. Denk niet dat ik het pijnlijk vind of dat ik me ervoor schaam. Geen moment! Het komt voor dat ik tegen mezelf praat. Dat moet ik bekennen. Soms mompel ik mijn naam. Als een mantra. Een schreeuw in de nacht. Soms kun je je aan een naam vastklampen als het tegenzit. Ik heb weleens de neiging mijn grip op de realiteit te verliezen.

Nee, ik denk niet dat ik Napoleon ben.

Een zucht. Jouw zucht.

Waarom zucht je?

Ik kan je blik voelen. Die ongeduldige blik. Altijd zo nieuwsgierig, zo rusteloos. Je vraagt: ‘Hoe begint het verhaal?’

‘Zo’, antwoord ik.

I

I

florence

zondagavond–maandagochtend

#

Er mag bij u geen plaats zijn voor (…) waarzeggers,

wolkenschouwers, wichelaars, tovenaars, bezweerders

en voor hen die geesten raadplegen of doden oproepen.

deuteronomium 18:10-11

God is niet tevreden. =========Dieu n’est pas content,

We hebben vijanden van het ====nous avons des ennemis

geloof in ons koninkrijk.======de la foi dans le Royaume.

uit het bevel tot arrestatie van de tempelridders,

in 1307 uitgevaardigd door de franse koning filips iv

hoofdstuk 1
==
==

Bibliotheek van de duivel

hoofdstuk 1

Bibliotheek van de duivel

Florence,

zondagavond

i

De toekomst is een voorgevoel. Misschien een belofte. Een verwachting. Soms een bedreiging. Of een angst. Je weet het nooit.

Toen professor Lorenzo Moretti het podium op liep om zijn lezing te beginnen over codes en verborgen boodschappen in manuscripten uit de late Middeleeuwen en de Renaissance, kon hij, noch wij die in de zaal zaten, vermoeden dat dit het begin was van een serie dramatische gebeurtenissen die het leven van ons, meer of minder vrijwillig betrokkenen, zou veranderen.

Knappe kerel, professor Moretti. Dat moest je hem nageven. Italiaan. Je kent het type. Masculien. Zilveren strepen in zijn haar. Vrolijke ogen. Hoornen bril. Spijkerbroek en blazer. Altijd een lach rond zijn mond. En ad rem. Volgens het programma was hij zestig, maar hij zag eruit als een veertigjarige met een persoonlijke trainer. Midden op het podium bleef hij staan – met een zelfverzekerdheid waarop minder bedeelde mannen jaloers konden zijn – en hij kneep zijn ogen een beetje dicht tegen het scherpe licht. Een paar seconden genoot hij van het applaus dat de enthousiaste zuchten van de vrouwen in het publiek overstemde. Toen boog hij, eerst naar rechts, toen naar links. Als een violist die gewend is in de schijnwerpers te staan. Zelfingenomen als een rockster.

‘Grazie. Grazie!’

Met elegante bewegingen schreed hij naar het spreekgestoelte. Het frontpaneel van mahonie was versierd met het wapenschild van de Medici’s en de vergulde letters:

castello catullus

cultureel centrum

Hij tikte voorzichtig met zijn vingertop op de microfoon en boog naar voren: ‘Kunnen jullie me verstaan?’

De zware stem galmde zo hard dat hij beleefd gelach oogstte. Professor Moretti trok aan de mouwen van zijn jasje en keek zijn publiek glimlachend aan. Onderzoekers. Er zijn mensen die ons nerds zouden noemen. Vakidioten. Experts in de meest obscure onderwerpen. Archeologen, zoals ik. Historici, etnologen, theologen en godsdiensthistorici. Linguïsten, filologen, semiotici. Antiquaren en conservators. Een handjevol codekrakende cryptologen. Vanuit de hele wereld waren we naar het cultureel centrum Castello Catullus gekomen om deel te nemen aan het vierdaagse wetenschappelijk symposium over de vele manuscripten met codes, rebussen, anagrammen en profetieën uit de Middeleeuwen en de Renaissance. Zelf was ik gevraagd om een slotlezing te geven over mijn eigen vondsten. Dat waren er in de loop van de jaren nogal wat. Mijn focus zou liggen op het oude geschrift dat we kennen onder de naam Het evangelie van Lucifer. Vraag het me niet! Lang verhaal. Ik zag er als een berg tegen op. Ik heb een hekel aan het geven van lezingen. Die intense aandacht van het publiek. De ademhaling die met horten en stoten gaat. De mond die droog wordt, de tong die tegen het gehemelte plakt, het hart dat bonkt en naar buiten lijkt te willen. De blikken die je nooit loslaten. Maar mijn baan aan de universiteit van Oslo stelt nu eenmaal bepaalde eisen, zoals deelname aan internationale congressen. Ik kon er niet onderuit.

Maar ik was wel nieuwsgierig naar de andere lezingen. Professor Lorenzo Moretti is een van de meest gerespecteerde onderzoekers op het gebied van de Renaissance en de Medicifamilie. Zijn lezingen, verspreid over twee dagen, waren een van de hoogtepunten van het congres. Maar laten we het paneldebat over de oorsprong van het Voynichmanuscript, een onbegrijpelijke tekst uit de vijftiende eeuw, ook niet vergeten. De volgende middag zou een Franse onderzoeker van de Sorbonne spreken over Mirabilis liber – het profetische geschrift, uitgegeven in 1522, met visioenen van heiligen en profetieën en dat algemeen wordt beschouwd als de belangrijkste bron van de ziener Nostradamus. Een Griekse professor zou uitleggen waarom Jamblichus de auteur moet zijn van De Mysteriis Aegyptiorum. Dergelijke kwesties. Onbeduidend en raar, ik geef het toe. Ontdekkingen die zelden of nooit tot grote krantenkoppen leiden. Onderwerpen die andere mensen nauwelijks interessant vinden, maar wij zijn nieuwsgierig naar het verleden en vergapen ons aan kwesties waarbij anderen in slaap vallen.

Dappere ridders van het stof.

ii

‘Signore e signori! Mijne dames en heren! Grazie!’

Professor Moretti’s stem was zwaar en aangenaam. Sommige mannen hebben alles mee. Mannelijk uiterlijk. Haar op de borst. Charme en diepe stem. Alles krijgen ze! En op ons druppelt er niets. Het kan zijn dat ik onredelijk ben. Maar ik vind dat ik tot op zekere hoogte jaloers mag zijn op mannen met een gebronsde huid, bruine ogen en een uitstraling die de harten van vrouwen van alle leeftijden doet smelten, inclusief parkeerwachters, belastingambtenaren en zelfs van manvijandige honden.

De blik van de professor liefkoosde zijn publiek.

‘Aangezien ik de eer heb dit symposium te openen, wil ik jullie namens het cultureel centrum en de universiteit van Florence van harte welkom heten in deze oude Mediciburcht Castello Catullus.’

De verbouwde burcht Castello Catullus ligt een klein half uur rijden van Florence, in het glooiende Toscaanse landschap van stoffige akkers, moerassige gebieden, wijngaarden, olijfgaarden, bosjes, heuvels, dalen, bergtoppen en troosteloosheid. De burcht prijkt op het uiterste punt van een klif aan een meer en op het eerste oog ziet hij eruit alsof hij werkelijk iets te betekenen had. Maar dat is nooit het geval geweest. Zelfs niet toen hij werd gebouwd. Het verhaal gaat zo: de Medicifamilie liet de burcht in de vijftiende eeuw bouwen, een tamelijk overbodige vesting voor een stad die niet verdedigd hoefde te worden omdat niemand er interesse in had of hem wilde annexeren. Een klungel uit de familie, die zich meende te kunnen beroepen op meer macht dan hij ooit zou kunnen hanteren, werd verbannen naar de burcht. Slimme jongens verzonnen een vorstentitel en maakten het drankorgel zonder ruggengraat wijs dat hij een burchtheer was en kon heersen over een landschap dat geen mens met zijn volle verstand zou willen hebben. Meer dan veertig jaar waakte hij vanuit zijn adelaarsnest over zijn rijk tot de alcohol zijn inwendige organen zodanig had aangetast dat de goden – behoorlijk tegen hun zin, neem ik aan – hem ophaalden. Zijn zoons en latere nakomelingen traden in de voetsporen van hun voorvader. Hardleers en regelmatig behoorlijk in de olie leefden ze als burchtheren met de illusie dat ze over iets waakten. Gedurende al die jaren zorgden ze voor hun eigen economische ruïne en teloorgang door steeds opnieuw vleugels en torens bij te bouwen. Het enige waar ze feitelijk zeker van waren was hun eigen onontkoombare ondergang.

iii

‘Codes!’ zei professor Moretti.

Het geroezemoes in de zaal verstomde.

‘Of beter gezegd: cijfercodes. Want er is een verschil. In een code worden hele woorden of zinnen vervangen door andere woorden, getallen of symbolen. In cijfercodes wordt de afzonderlijke plaats van de tekens vervangen door mathematische algoritmes. Wanneer ik tijdens mijn lezing het courantere woord “code” gebruik, vraag ik de cijferpuristen onder jullie om vergeving.’

Professor Moretti sloeg een boek open en legde dat onder een documentcamera op het spreekgestoelte. Via een projector bracht de digitale camera het motief over op het grote scherm aan de muur achter het podium: een bladzijde met daarop een tekening van een ronde schijf.

‘Het Festostablet! Een van de mysteries in de archeologie. De schijf van gebakken klei is in 1908 door een Italiaanse archeoloog in het Minospaleis op Kreta gevonden. Vijfendertighonderd jaar oud. De tweehonderdeenenveertig hiëroglifische tekens zijn in een spiraalvorm aan beide kanten van de schijf geschreven. Niemand wist ze te duiden. Tot op de dag van vandaag weet niemand wat ze betekenen.’

Terwijl ik de steekwoorden noteerde, pakte professor Moretti de microfoon van het statief.

‘Koningen en koninginnen, generaals en spionnen, zakenlui en geliefden. Iedereen gebruikte codes om een geheime boodschap over te brengen. De wereldgeschiedenis zit vol codes. Kleine, onbeduidende. Grote, belangrijke. Sommige zijn nog steeds niet opgelost. Caesar heeft een code laten ontwikkelen waarbij een teken volgens een vast patroon een ander teken representeert. In een boodschap aan Cicero verwisselde hij Latijnse letters met Griekse. Er zijn vele voorbeelden. Linear b. Maria Stuart-code. Het vigenèrevierkant. Enigma. We kennen begrippen als frequentieanalyse die gebaseerd zijn op het gegeven dat sommige tekens – zoals a en e – vaker worden gebruikt dan andere. Maar vanavond en morgenochtend zullen we ons bezighouden met heel speciale gevallen,’ als een geoefend toneelspeler nam hij even een pauze, ‘namelijk de verborgen boodschappen in de teksten geschreven door Nostradamus.’

Ik ben altijd gefascineerd geweest door Nostradamus. De voorspeller. De ziener. Niet omdat ik geloof in zijn visioenen. Maar omdat vandaag de dag – vijfhonderd jaar later – mensen hoogtepunten in de wereldgeschiedenis menen te kunnen lezen in zijn geheime verzen. Ze zijn bereid hem te geloven zoals ze geloven in profeten, paardenfluisteraars, handopleggers en mensen die geesten oproepen.

Nostradamus was eigenlijk arts, en dan met name pestdokter, en apotheker. Maar pas toen hij begon met het uitgeven van boeken met voorspellingen werd hij rijk en beroemd. Hij rekende zowel koningen en generaals als handelaren en schoenmakers tot zijn aanhangers. In de zestiende eeuw geloofden de mensen in magie, occultisme, alchemie, astrologie, zienersgaven en toverformules. En Nostradamus leverde. Tegen forse prijzen. Tegenwoordig zou hij achter winstgevende websites en internetdiensten zitten.

Een paar banken voor me, op rij nummer acht, zat een vrouw van wie ik mijn ogen niet kon afhouden. Een tijd zag ik haar alleen van achteren. Blanke huid, blond haar. Smalle schouders. Er was iets aan haar … Toen ze opzij keek om iets te zeggen tegen de persoon naast haar, kreeg ik een glimp van haar gezicht te zien. Ze was verrukkelijk. Ze was waarschijnlijk net zo oud als ik, maar had haar jeugdige schoonheid behouden. Zoals sommige vrouwen doen. De goden hebben hun toverpoeder over hen uitgestrooid.

Ze draaide even snel haar hoofd om. Ving mijn blik en glimlachte.

Naar mij.

Voor ze mijn reactie kon zien, draaide ze zich om naar professor Moretti.

‘Aangezien dit een wetenschappelijk symposium is met deelnemers uit alle hoeken van de wereld,’ zei de professor, ‘kan ik tot mijn vreugde melden dat ik curieus nieuwtje heb.’

De zaal keek hem stil en verwachtingsvol aan. Zelf was ik verbluft en snakte naar adem vanwege die stralende glimlach van de vrouw op rij acht.

Naar míj?

iv

Professor Lorenzo Moretti projecteerde een oude, handgeschreven brief op het scherm. Krulletters en onleesbaar. ‘Onlangs heeft conservator Regina Ferrari van de Uffizi-bibliotheek deze brief gevonden’, zei hij, de zaal in kijkend. ‘Herkent iemand het handschrift?’

Gemompel. Iemand stelde Michelangelo voor, een ander Machiavelli, een derde riep Leonardo da Vinci. Ik moest inwendig lachen. De Renaissance … Nieuwe ideeën, nieuwe gedachten. De kunst en cultuur bloeiden. Tijd van veranderingen. Wetenschap, religie en bijgeloof gingen hand in hand. Humanisme en dictatuur. Extreme rijkdom en hartverscheurende armoede. Koningen en machthebbers verwikkeld in oorlogen. De paus en Luther streden om rechtgeaarde christenen. Politieke en militaire allianties werden aangegaan en onmiddellijk weer geschonden. Wat een tijd! Om mij heen ging het publiek door met raden: Galileo Galilei, Copernicus, Kepler.

‘Fout’, zei professor Moretti. ‘Deze brief dateert van augustus 1565 en is door Nostradamus geschreven aan Cosimo i de’ Medici, beter bekend als Cosimo de Grote, groothertog van Toscane. Nou ja, laat ik mezelf even corrigeren: Cosimo was in die tijd nog gewoon hertog.’

Een seconde stilte. Toen brak de zaal uit in applaus. Ik liet me meeslepen. Ik juichte en klapte enthousiast. Ik moet het bekennen: ik maakte onderdeel uit van een tamelijk gestoord collegium dat opgewonden raakte door een vijfhonderd jaar oude brief.

‘Niemand wist dat deze brief bestond’, zei professor Moretti toen het applaus verstomde. ‘Dat de Medici’s aan Nostradamus voorspellingen vroegen is uiteraard geen verrassing. In zijn bekende stijl voorspelde Nostradamus precies dat wat zijn opdrachtgevers wilden horen. Waar de brief vervolgens is beland, is gedeeltelijk gehuld in de nevelen van de geschiedenis.’

v

De Medici’s, ja. Je kent hun geschiedenis. Een dynastie van zakenlui en zwendelaars, politici en pausen, krijgers en moordenaars, hertogen en koningen. Een mooi clubje. De Florentijnse Medici’s begonnen als bankiers en regeerden van de vijftiende tot en met de achttiende eeuw over Florence en Noord-Italië. De bakers van de Renaissance. Mecenassen voor de kunst. De Medici’s waren van onschatbare waarde voor genieën als Leonardo da Vinci, Michelangelo – de meester achter de plafondschilderingen in de Sixtijnse Kapel en de marmeren sculpturen van David en de piëta – en Botticelli. Ja, zelfs Machiavelli. Zo kan het lopen. In de achttiende eeuw verdwenen de Medici’s uit de geschiedenis. Toen kwam de olifant met zijn lange snuit. Het geslacht stierf uit. Vraag me niet hoe dat kan, zo veel slappelingen en bastaards als zij op de wereld hebben gezet. Maar zo is het gegaan.

‘Wat we nu weten,’ zei professor Moretti, ‘is dat de brief die Nostradamus aan de Medici’s schreef is terechtgekomen in de privéverzameling brieven, documenten en manuscripten van de Gonzagafamilie. Een privépersoon – een antiquaar – kocht de verzameling in het midden van de negentiende eeuw en die bleef tot 1997 in het bezit van de familie van de antiquaar, toen werd de Gonzagaverzameling geschonken aan de bibliotheek van Mantua. Daar werd hij pas in 2011 onderzocht. Achteraf gezien kun je je afvragen waarom wetenschappers zich niet onmiddellijk vol enthousiasme stortten op de verzameling, maar bedenk wel dat de Gonzagaverzameling in een kist zat waarin duizenden prozaïsche en alledaagse documenten zaten die historisch nauwelijks interessant waren. Een van de documenten bijvoorbeeld gaat over het vermeende recht van een koopman om het trottoir voor zijn winkel te mogen gebruiken voor het uitstallen van zijn koopwaar. Onderzoek kost geld en je moet prioriteiten stellen. Gelukkig bevinden zich onder ons onvermoeibare academici. Een van hen is Regina Ferrari van de Uffizi-bibliotheek. Ze zou hier vandaag aanwezig zijn, maar ze is op pad gestuurd met een nieuwe opdracht die over niet al te lange tijd wellicht tot grote koppen in de kranten zal leiden. Drie jaar lang heeft ze gezeurd bij haar werkgever, de universiteit van Florence, en bij ondernemingen in de stad om bescheiden financiële steun zodat ze de verzameling kon bekijken en onderzoeken. Uiteindelijk zijn ze gezwicht. Misschien omdat ze zo vreselijk zeurde, misschien omdat de financiële steun die ze vroeg zo gering was. Hoe dan ook, Ferrari heeft haar geld gekregen. Ze heeft onderzoeksgeld gekregen om de verzameling systematisch door te nemen, te catalogiseren en te restaureren. Met jeugdig enthousiasme heeft ze zich gestort op de kist met vergeten documenten. En tussen al die stoffige papieren en perkamenten, tussen al die documenten en brieven, oude kaarten en notities, tussen dagboekfragmenten en vastgoedpapieren, zat een schat. De brief van Nostradamus.’

Professor Moretti liet ons een nieuw vel papier zien. Boven aan de bladzijde – als een uitgelopen inktvlek tussen zijn enigszins bevende handschrift – had de ziener Nostradamus een symbool getekend:

‘Een lauwerkrans’, zei professor Moretti. ‘Het symbool van de Griekse god Apollo, Romeinse veldheren en winnaars op Olympische Spelen. Een ereteken van schrijvers en kunstenaars. Het symbool van Julius Caesar. En dit teken vinden we niet alleen terug in het werk van Nostradamus Orus Apollo, maar in meerdere van zijn brieven en manuscripten. Een symbool waarop ik morgen tijdens mijn voordracht verder zal ingaan. Maar er is meer.’ Korte pauze. ‘In de brief aan Cosimo de Grote heeft Nostradamus codes, rebussen en anagrammen gezet. Wat bijvoorbeeld te denken van de volgende code …’

Er ging gefluister door de zaal toen hij de codes projecteerde op het scherm:

L’ABATTES AILS BOT

MBOMAOMDCNMLEHEV C3443

‘Volkomen betekenisloos. “Abattes” komt mogelijk van het Franse “abattre”, dat “leggen” of “iets neerhalen” betekent. In het verlengde daarvan kan het ook “vernielen” of “vermoorden” betekenen. “Schieten”. Het gaat om de tweede persoon enkelvoud, indicatief. Maar het zou ook een imperatief kunnen zijn. De elisie “l’” staat echter verkeerd voor “abattes”. “Ails” zou kunnen verwijzen naar knoflook, hoewel het meervoud normaal gesproken “aulx” zou moeten zijn in het Middelfrans van Nostradamus. “Bot” bestaat in het Middelfrans en komt van het Germaanse woord “Butt”, ton of boot. Alles samen? Geen betekenis! Later in de brief vinden we referenties naar een geheime broederschap, mysterieuze sleutels, de bibliotheek van de duivel, bloedregen, het orakel van Delphi, de Ark van het Verbond en nog veel meer. Maar dat is nog niet alles. Ik wil jullie de volgende code laten zien:

AZCJPPOEGGWS

GRNVLGFFAGQMFVABP

Een gespierde man met kortgeknipt haar op de rij voor me stond op, hij verontschuldigde zich toen hij langs de mensen liep en haastte zich naar buiten. De professor keek zijn publiek geamuseerd aan: ‘Leuk, toch? Ik heb deze codes nog niet kunnen kraken, maar komende maand kan ik er tot mijn genoegen mee aan de gang gaan. Degenen onder jullie die mijn maandelijkse nieuwsbrief per e-mail ontvangen zullen op de hoogte worden gehouden van de vorderingen.’

Voor mij zijn codes hetzelfde als vrouwen: ik begrijp ze niet.

vi

De professor legde een nieuw vel papier onder de camera en wees op een strofe die hij tegelijk vertaalde:

In de stralenglans van de amulet van Delphi

weerspiegelen zich de visioenen van de toekomst:

heilige kisten – vierentwintig in getal –

bevatten de verborgen schatten van Caesar

Vorst & ziener in verbond waken over het geheim

van de geschriften: Gods woord & Mozes’ Ark van het Verbond,

sieraden van de Sibyllen & Farao’s codex.

Hier en daar werd er gelachen.

Professor Moretti knikte tevreden. ‘Ja, ik merk dat het jullie opvalt! In een en dezelfde brief – aan Cosimo de Grote – verwijst Nostradamus naar de amulet van Delphi, de Ark van het Verbond, Caesars schat, heilige kisten en een Egyptische codex! Tja, wat moet je daarvan denken? De Ark van het Verbond en Caesars schat behoren tot de wereld van de mythes en sagen. Voor de Delphi-amulet geldt hetzelfde. De meeste serieuze wetenschappers menen dat het verhaal over de amulet een fabeltje is. Een historisch verzinsel dat op één hoop wordt geveegd met de Heilige Graal en het Gulden Vlies. Het orakel zou de magische amulet in een ketting rond het hoofd hebben gedragen zodat die op het voorhoofd rust. Toch is het verleidelijk om op zoek te gaan óf – en ik zeg met nadruk óf – er een verband bestaat tussen Nostradamus, de mysterieuze amulet, de Ark van het Verbond en Caesars schat.’

vii

Terwijl de professor zich afwendde van de microfoon om in zijn hand te hoesten, gebeurde er wat wel vaker voorkomt als te veel vakmensen – die niet vaak in een gezelschap verkeren waarin andere mensen dezelfde interesses en kwalificaties hebben – bij elkaar komen: de wetenschappers begonnen onderling te discussiëren. Ik hoorde woorden als ‘onmogelijk’, ‘belachelijk’ en ‘niet-gedocumenteerd’. Sommige schudden lachend hun hoofd. ‘Nee, maar zeg! Je moet een tekst duiden in de context van de tijd!’ riep een historica uit. Een archeoloog van Malta riep naar de professor dat Nostradamus ongetwijfeld een charlatan was en dat de verwijzing naar de Delphi-amulet waarschijnlijk net zo geloofwaardig was als zijn astrologische voorspellingen. Met de autoriteit van een ervaren docent kreeg professor Moretti de groep weer stil.

‘Ik geloof niet alles wat Nostradamus heeft geschreven’, zei hij nadrukkelijk. ‘Integendeel. Maar de brief is boeiend – wat men verder ook mag denken van Nostradamus’ gaven als ziener. De brief staat vol uitdagende verwijzingen en aanwijzingen. Wat te zeggen van: “Zoek de Ark waar het bloed regent”? Bloedregen! Een detectiveroman waardig, toch? Al die verwijzingen brengen me op nog controversiëlere onderwerpen: het testament van Nostradamus en Caesars schat.’

Opnieuw vulde de zaal zich met academisch gemompel. Terwijl de professor zijn toehoorders tot stilte maande, legde ik mijn iPad discreet op schoot en downloadde een artikel uit de Encyclopædia Britannica:

Testament van Nostradamus, een waarschijnlijk fictief manuscript dat de Franse ziener, astroloog en arts Nostradamus op zijn sterfbed zou hebben geschreven. Volgens de biograaf van Nostradamus, Jean-Aimé de Chavigny, had het testament een religieus en occult karakter en bevatte het religieuze openbaringen en profetieën, occulte bezweringen en aanwijzingen over de geheime bergplaatsen van de Ark van het Verbond, de Delphi-amulet en Caesars schat.

‘Professor Moretti,’ riep een man uit de zaal, ‘wilt u hiermee beweren dat zelfs het testament van Nostradamus bestaat?’

De professor negeerde de suggestieve vraag en het lachsalvo dat volgde. ‘Ik ben net zo sceptisch als jullie! Maar we moeten nooit ophouden ons te verwonderen. Stel je voor dat het testament van Nostradamus meer is dan een mythe. Speel eens met die gedachte. Stel je voor dat de Delphi-amulet en het testament van Nostradamus bestaan.’

De zaal barstte uit in een sceptisch gebrom.

viii

‘De Ark van het Verbond!’ riep professor Moretti uit om de aandacht van zijn publiek op te eisen. ‘De Delphi-amulet! En er valt nog meer te verwachten!’

‘Een ogenblik!’ Een oudere, gezette man op de rij achter me stond op. Dik, grijs haar, dikke grijze baard. Hij schraapte zijn keel langdurig en zei: ‘Professor Moretti! U spreekt met behoorlijke scepsis over deze historische objecten. Maar tegelijkertijd houdt u de mogelijkheid open dat ze inderdaad bestaan?’

‘Alles is mogelijk. Maar een overweldigende meerderheid wetenschappers is het erover eens dat de Ark van het Verbond en de Delphi-amulet fabeltjes zijn.’

‘Over de Delphi-amulet kan ik niet oordelen, maar de Ark van het Verbond bestaat!’

Onderdrukt gelach.

‘Ik weet dat zeker. De verbondskist met tafelen bestaat! Hij staat in het Vaticaan.’

Het gelach verstomde. De stilte die over het auditorium viel werd gevuld met ons collectieve medeleven met een collega die duidelijk de realiteit uit het oog had verloren. Zoiets gebeurt. Ik heb het zelf meegemaakt.

‘Ik zal je op je woord geloven’, zei professor Moretti.

‘Ik …’

‘Sst’, klonk het van meerdere mensen om ons heen. Iemand trok hem aan de mouw van zijn colbert. Hij keek rond, zag dat dit publiek niet geïnteresseerd was en plofte terug op zijn stoel.

Met een mild lachje, alsof er niets was gebeurd, keek de professor over zijn publiek uit en ging verder: ‘De Ark van het Verbond, de Delphi-amulet en het testament van Nostradamus zijn omstreden begrippen. Maar hoeveel mensen in de zaal kennen Caesars schat?’

Een vrouw helemaal vooraan op de eerste rij stak als een ijverige leerling haar hand in de lucht: ‘In het werk van kerkleraar Ambrosius van Milaan, De Officiis Ministrorum uit de vierde eeuw, wordt in verband met de bibliotheek van de duivel gerefereerd aan een schat van Caesar.’

Professor Moretti knikte goedkeurend.

Een oudere heer stond op en zei: ‘Zoals iedereen weet, staat er in het boek van Gaius Suetonius Tranquillus, De vita Caesarum geheten, een verwijzing naar een brief waarin Caesar Cleopatra herinnert aan hun grote geheim – waarover hij uiteraard geen woord zegt – en ook naar de Delphi-amulet, naar enkele magische stenen en naar Bibliotheca Ditis Patris. De bibliotheek van de duivel.’

‘Ik moet bekennen dat dat nieuwe informatie voor mij is’, zei professor Moretti. ‘Maar ik heb sinds mijn jongensjaren De Officiis Ministrorum en De vita Caesarum niet meer gelezen.’ Gelach. ‘Alle gekheid op een stokje: ik neem met interesse kennis van deze informatie en zal deze referentie graag onderzoeken. Ik wil ook nog even wijzen op de referenties aan Caesars schat in de biografie La Vie et le Testament de Michel Nostradamus en naar de verwijzingen in Ambrosius’ De Officiis Ministrorum en Tranquillus’ De vita Caesarum.’

ix

Voor de professor opkeek noteerde hij iets op een stuk papier dat voor hem lag: ‘Maar, lieve vrienden, er staan meer fascinerende en wonderlijke verwijzingen in de brief van Nostradamus aan Cosimo de Grote. Er wordt bijvoorbeeld in verband met de Bibliotheca Ditis Patris gerefereerd aan de heilige bibliothecaris. Wat moeten we daarvan denken? De heilige bibliothecaris … Wij boekenwurmen zijn dol op bibliothecarissen. Maar het wordt allemaal wel verwarrend. Een heilige bibliothecaris kan toch geen leiding geven aan de bibliotheek van de duivel? En nu ga ik het nog verwarrender maken, nog mysterieuzer, nog onbegrijpelijker.’ Hij verhief zijn stem: ‘Volgen jullie me nog?’ Meerdere mensen in de zaal klapten in hun handen. Professor Moretti huiverde van academisch plezier: ‘Laat ik jullie meenemen naar een datum die de meesten van jullie zullen herkennen: vrijdag 13 oktober in het jaar van de Heer 1307.’

‘De tempelridders!’ werd er van verschillende kanten geroepen.

‘Precies! De christelijke ridderordes zijn ontstaan tijdens de Kruistochten om de pelgrims en kruisvaarders te beschermen op hun weg naar het Heilige Land. In 1119 werd de tempelorde door negen Franse ridders opgericht. Zij voerden een tijdelijke vorm van bankieren in door middel van het uitschrijven van cheques. Op die manier hoefden de pelgrims geen contanten bij zich te hebben gedurende hun reis door Europa. De koningshuizen en de katholieke kerk steunden de tempelridders en dat heeft ertoe bijgedragen dat de orde steeds machtiger en rijker werd. Plotseling trokken ze echter hun steun in. Op 13 oktober 1307 werden honderden tempelridders, die op weg waren naar huis, in Frankrijk gearresteerd. Achter de arrestaties zaten de Franse koning Filips iv en paus Clemens v. Op 22 november 1307 kwam Clemens v met een pauselijke bul, Pastoralis Praeeminentiae, waarin hij alle Europese monarchen verordende de tempelridders te arresteren en uit naam van de kerk alles wat ze bezaten in beslag te nemen. Het jaar daarna kwamen de bullen Faciens misericordiam en Regnans in coelis. De tempelridders waren ketters die Jezus Christus vervloekten, schreef hij. Ze aanbaden afgoden, waren pederasten die Satan eerden. Er kwam geen eind aan de beschuldigingen. Maar waarom? Werden de tempelridders te rijk? Werden ze zo machtig dat ze een bedreiging vormden voor zowel de koninklijke als de kerkelijke macht? Of zat er iets heel anders achter? Het resultaat was hoe dan ook dat de Franse koning en de paus de handen ineensloegen om ze kapot te maken. Maar ik vraag opnieuw: waarom? In hun witte pijen met rood kruis waren de tempelridders de bekendste en meest gevreesde strijders van de Kruistochten. Loyale krijgers voor koning en kerk. Toch vielen de koning en de paus hen in de rug aan toen de tempelridders na het verlies van het Heilige Land terugkeerden naar Europa. Naar een Europa in crisis. Koning Filips iv van Frankrijk had grote schulden. Historici nemen aan dat de koning de ridders liet arresteren, martelen en interneren uit hebzucht en uit angst dat de tempelheren hem zouden uitdagen. En als voormalig aartsbisschop in Frankrijk was paus Clemens v een gehoorzame onderdaan van de koning. Hij hief de hele orde op. Tegelijkertijd werden de ridders terechtgesteld of monddood gemaakt. Ze werden gedwongen valse verklaringen af te leggen die weer tot de ondergang van andere ridders leidden. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat er nog iets heel anders achter moet zitten. Ik zie wat jullie denken. Ik zie dat waarachtig! Er was geen verband tussen Clemens v en Nostradamus, denken jullie. Nostradamus leefde twee eeuwen later. Maar als we de drie Clemensbullen lezen, Pastoralis Praeeminentiae, Faciens misericordiam en Regnans in coelis in het licht van de verwijzingen tweehonderdvijftig jaar later in Nostradamus’ brief aan Cosimo de Grote, zal ieder van jullie verbaasd zijn. Want in de drie bullen beweerde Clemens v dat de tempelridders de hoeders, in de praktijk de bibliothecarissen, waren van iets wat hij omschreef als …’ hij zweeg even, ‘Bibliotheca Ditis Patris. De bibliotheek van de duivel.’

x

Toen de consternatie in het auditorium weer was afgenomen ging professor Moretti naast het spreekgestoelte staan.

‘De bibliotheek van de duivel. Wat wás de bibliotheek van de duivel? Welke teksten maakten deel uit van de bibliotheek van de duivel?’ Zijn blik ging over het publiek in een vergeefse poging om iemand een antwoord te ontlokken. ‘Precies! Teleurstellend genoeg weten we verbluffend weinig over de bibliotheek van de duivel. Het enige wat we weten is dat het begrip Bibliotheca Ditis Patris al voorkomt in tweeduizend jaar oude Romeinse teksten en in esoterische boeken uit de veertiende eeuw en drie eeuwen daarna.’

De professor liet zijn blik over zijn toehoorders glijden, alsof hij wilde controleren of ze nog wakker waren en hem nog volgden.

‘Codes. De bibliotheek van de duivel. De heilige bibliothecaris. Bloedregen. Een schatkamer met verrassingen. En we kunnen nog meer verwachten.’

Opnieuw werd het stil. Op dat moment, in het slaapverwekkende schemerdonker van het auditorium, besefte ik dat er aan professor Moretti een groot acteur en dramaturg verloren was gegaan.

‘Mijne dames en heren, in de brief van Nostradamus is het volgende te lezen:

… tussen de geschriften ben ik een stokoude Arabische tekst tegengekomen, gekopieerd van papyrus naar perkament, die ik nu pas in vertaling heb gekregen dankzij een vriendelijke Berber uit Andalusië. De schriftrol bestaat uit vijf delen en draagt de magische en mysterieuze titel Boek der Wijzen …

‘Boek der Wijzen?’ riep de man naast me uit. ‘Beweert Nostradamus dat hij in het bezit was van het Boek der Wijzen?’

Ik weet zelf erg weinig over het Boek der Wijzen. Het werk was een van de waardevolste bezittingen van de bibliotheek van Alexandrië. En net als de rest van de legendarische boekverzameling verdween dit geschrift uit de Oudheid toen de bibliotheek te gronde ging. Bestond die stokoude tekst nog in de zestiende eeuw?

Professor Moretti zette zijn bril recht en keek naar zijn publiek. ‘Het citaat dat ik zojuist voorlas is door Nostradamus geschreven. Ik heb letterlijk geciteerd uit het origineel.’

Het duurde een halve minuut voor de zaal weer tot bedaren was gekomen.

‘Dat kan niet kloppen’, protesteerde een vrouw een paar rijen voor me. Ze was opgestaan en zei: ‘Als het Boek der Wijzen werkelijk heeft bestaan, niet alleen in mythes en legendes, dan is het werk al duizenden jaren geleden verdwenen.’

‘Op zich is dat juist.’

‘Neem me niet kwalijk,’ zei een jongeman, ‘ik moet bekennen dat het Boek der Wijzen mij helemaal niets zegt.’

Professor Moretti glimlachte naar de jongeman. ‘Je hebt gehoord van Het Egyptische dodenboek …’

‘Uiteraard!’

‘… dat gelezen en gebruikt werd in het Nieuwe Rijk, dus zo’n vijfendertighonderd jaar geleden tot de tijd van Jezus. Het Egyptische dodenboek zou je recent kunnen noemen in vergelijking met het Boek der Wijzen. Zelfs in Jezus’ tijd was het Boek der Wijzen stokoud, een boek dat duizenden jaren oud was – mysterieus, vol occulte, religieuze en magische riten. De oudst bekende Egyptische wetenschappelijke literatuur – de pyramideteksten, Ptahhoteps leer, de sarcofaagteksten – stamt uit het Oude Rijk. Dan moeten we bijna zevenenveertighonderd jaar terug in de tijd. Terug naar de tijd dat de mens op het Amerikaanse continent mais en bonen begon te verbouwen, terug naar de tijd dat de akkerbouwers houten ploegen gingen gebruiken. Zelfs enkele jaren voor de sfinx werd uitgehakt en de piramides in Egypte werden gebouwd.’ Het leek of professor Moretti bezig was in zijn eigen gedachten te verzinken. ‘Er wordt gezegd dat de mensen in die tijd dichter bij de goden stonden. Dichter bij de magie, het occultisme, de geesten: al die krachten die we niet begrijpen en daarom afwijzen. Als we de Bijbel en de bijbelfundamentalisten letterlijk nemen, gebeurde er in de duizend jaar nadat God de wereld had geschapen niet zo veel. Welke kennis bezaten onze voorvaderen? Stonden ze werkelijk dichter bij de goden, de magie, bij alles wat wij rationele, moderne mensen opvatten als bijgeloof en hocus pocus? Beheersten zij zaken die al langgeleden verloren zijn gegaan? In al die zevenenveertighonderd jaren die verstreken zijn, heeft de mens slechts kunnen praten over het Boek der Wijzen. Over al die vergeten, voorhistorische kennis die verzameld was in dat werk. Tot nog toe kenden we alleen de titel en vage verwijzingen naar de inhoud. Maar, mijn vrienden – voor de eerste keer in de geschiedenis kunnen we, met hulp van Nostradamus, de inhoudsopgave geven.’

Geen geluid. In doodse stilte wachtte het publiek af. Professor Moretti legde een vel papier onder de documentcamera:

eerste boek:

Aanroepen van de goden

Spreken met de goden

tweede boek:

Aanroepen van demonen en geesten

Spreken met demonen en geesten

derde boek:

Aanroepen van de doden

Spreken met de doden

vierde boek:

Kijken naar het verleden

Kijken naar de toekomst

De professor wierp een discrete blik op zijn horloge en zei: ‘Op deze titels en nog veel meer kom ik morgen tijdens mijn lezing terug. Dus met dit academische aperitiefje rond ik mijn introductie over het bestaan van geheime boodschappen en mystieke verwijzingen in Nostradamus’ brief aan de machtige Cosimo de Grote, lid van de Medicifamilie, af. Degenen onder jullie die nog niet genoeg hebben van de cryptische verwijzingen en oude mysteries nodig ik uit morgenochtend na het ontbijt terug te komen. Dan zullen we dieper ingaan op thema’s als de bibliotheek van de duivel, het Boek der Wijzen en voorbeelden tonen van anagrammen en codes uit Nostradamus’ werken Les Prophéties en Almanach. Negen uur, zelfde plaats, zelfde golflengte.’

Maar zo ging het uiteraard niet.

hoofdstuk 2

Angelica

hoofdstuk 2

Angelica

Florence,

zondagavond

i

De tijd is een draaikolk. Een maalstroom waar je nooit meer uit komt.

Tijd, las ik ooit, is een ketting van ogenblikken. Gebeurtenissen die voorbij fladderen. Je kunt ze niet vastpakken en er niet in blijven. Tijd is als zand tussen je vingers. We kunnen terugdenken aan alles wat was en ons een voorstelling maken van wat komen gaat. Maar voor ieder van ons is tijd een draaikolk waarin we gevangen zitten en die ons dieper en dieper naar beneden trekt. Tot er geen tijd meer is.

Wat is tijd? Die vraag heeft me altijd vervuld met verwondering en, merkwaardig genoeg, ook met angst. De lezing van professor Moretti heeft me vervuld met verwondering. Toen ik jong was, dacht ik dat tijd iets was wat ons bestaan op aarde aangaf. Maar later zag ik in dat de tijd met de grootste vanzelfsprekendheid doorgaat na onze dood zoals hij ook achter ons ligt als een eindeloze ketting van ogenblikken.

Is tijd een rechte lijn tussen twee punten, loyaal en gehoorzaam onderworpen aan de standvastigheid van de chronologie en de onfeilbaarheid van de klok? Of slingert en kronkelt hij zich rond onrustige draaikolken waar oorzaak en gevolg soms van plaats verwisselen en waar glimpen van een ver verleden of een verre toekomst op onverklaarbare wijze één worden met het heden?

Heb geduld met me. Soms denk ik te veel.

Maar toch kun je je afvragen: is tijd buigzaam, flexibel, rekbaar? Kunnen helderzienden zich op de een of andere manier losrukken van de chronologische tijdlijn die bepaald wordt door klokken en kalenders door mensen ontwikkeld? Van onze vergeefse pogingen om de tijd te vangen, hem in te delen in ogenblikken, het ene korter dan het andere, om het ongrijpbare van tijd in een systeem te zetten? Beschikken voorspellers over het vermogen tijd op te vatten als iets wat onafhankelijk is van hun positie in het heden, als een observator die niet gebonden is aan een tijdslijn die wij allemaal als absoluut zien? Ons lot is bezegeld op het moment dat we ter wereld komen, geloven astrologen. Dus als het bestaan voorbestemd is, zou het in theorie mogelijk moeten zijn om het te voorspellen. Zoals een astronoom de baan van een komeet op basis van zijn eerdere baan en de aantrekkingskracht van alle hemellichamen die hij passeert kan vaststellen, kan een helderziend persoon toekomstige gebeurtenissen voorspellen. Zou je denken. Voorspellen is opheffen van de tijd. Het uiterste puntje dat we zien als het hier en nu uitwissen. Maar wat gebeurt er met de berekeningen van een astronoom op het moment dat een onbekende factor – een onontdekte asteroïde, de zwaartekracht van een zwart gat – volkomen onverwacht de baan van de komeet beïnvloedt? Dan sneuvelen alle voorspellingen. Voor een helderziende zal de complexiteit van het bestaan dezelfde uitdagingen bieden. Want zelfs als ons leven voorspelbare elementen bevat, geschapen door hemellichamen en goden, is het voorstelbaar dat onvoorspelbare gebeurtenissen ons lot in een andere richting zouden duwen dan die ons oorspronkelijk bij onze geboorte te wachten stond.

Tenzij ook het onvoorziene een deel van de heelheid is, dat alles, absoluut alles, bepaald wordt door God of door toedoen van het voorbestemde lot.

ii

‘Bjørn Beltø?’

Vroeg in de avond. Ik zat een beetje slaperig in de bar van het cultureel centrum Castello Catullus. Je stelt je het centrum misschien voor als een vervallen burcht. Maar de Italianen weten wel hoe ze hun ruïnes moeten aanpakken. Toen Silvio Berlusconi premier werd, was een van zijn eerste symbolische handelingen het stof van de burcht afborstelen en hem laten restaureren. ‘Een architectonisch meesterwerk waarin donkere steenformaties en de heldere elegantie van onze tijd elkaar ontmoeten’, jubelde de recensent in het architectuurkatern van La Stampa. Stenen torens en spiegelglas, schietgaten en grijs beton, borstwering en aluminium platen. Een vleugel voor vergaderingen en conferenties, zalen voor lezingen. Bibliotheek met leeszaal. Een vleugel met hotelkamers. En uiteraard een goed voorziene bar. Gin-tonic en pinda’s. Hoera. Slaapverwekkende pianomuziek. De pianist deed of hij ervan droomde in het Savoy in Londen te spelen. Halflege bar. Of halfvol. Het was maar hoe je het bekeek. De meeste andere gasten zaten nog in de eetzaal. Iedereen kende elkaar. Of in elk geval een paar anderen. Op mijn iPad bladerde ik door de laatste digitale uitgave van The American Journal of Archaeology. Ik heb een internetabonnement om het imago van een ouderwetse, stoffige universitair docent wat op te poetsen. Wanhopig probeerde ik te doen alsof ik niet had gehoord dat iemand mijn naam had gezegd. Ik ben een beetje verlegen. Verslaafd aan de zegen van de anonimiteit. Waarin je je kunt terugtrekken, verstoppen, hullen, verdwijnen. Pas als je die dreigt kwijt te raken, weet je wat je voor altijd kwijt bent. Zelfs in een grote groep kan een anoniem persoon verdwijnen. Je bent onzichtbaar. Je bent niemand. Want zo is het: niemand geeft de anonimiteit een gezicht. Dus ik cultiveer anonimiteit. De camouflage van het bestaan. Ik hou er niet van om op te vallen. Maar dat heb ik altijd gedaan.

Ik ben een albino.

Herkend te worden door een vreemde slaat me altijd met stomheid. Ik kan er niet aan wennen. Sommige van mijn archeologische ontdekkingen waren voorpaginanieuws. Dat was helemaal het geval toen we twee jaar geleden in al-Hillah in Irak een stokoud manuscript vonden in de toren van Babel. Alle zenders, van bbc en nbc tot cnn en Discovery Channel hebben documentaires gemaakt over onze vondsten. National Geographic Channel heeft zelfs een hele Lucifer Week gehad. Mijn collega’s aan de universiteit van Oslo noemen mij zelfs ‘een beroemdheid’. Het is niet goed te zeggen of dat uit jaloezie, leedvermaak of onderdrukte bewondering wordt gebruikt. Elke keer als een wildvreemde weet wie ik ben, ben ik verrast en – ik moet het toegeven – ook gevleid. Daarom keek ik uiteindelijk verlegen en nieuwsgierig op naar de man die me had aangesproken.

Professor Lorenzo Moretti. De testosteronkerel.

En direct achter hem stond de vrouw die ik stiekem had bewonderd in het auditorium. De godin van rij acht. Die wonderschone dame.

‘Excuus voor de storing’, zei professor Moretti.

Zijn lach liet vijfduizend tanden zien. Hij stak zijn hand uit. Gouden ring. Gouden armband. Haar op de handpalmen, goedverzorgde nagels. Manicure? Zelf bijt ik nagels. Een nerveuze gewoonte die ik maar niet kan afleren. Met onhandige bewegingen legde ik de iPad op tafel en stond ik op om zijn hand te schudden. Zijn handdruk zat op de pijngrens.

‘Het is me een eer en genoegen u te ontmoeten, meneer Beltø. Ik heb u vanmorgen in het auditorium zien zitten.’

‘Het genoegen is geheel mijnerzijds, professor Moretti’, antwoordde ik in het Italiaans. Een mooie taal. Klinkt als muziek. Een Zuid-Italiaan zei een keer tegen me dat ik Italiaans spreek als een Florentijn. Ik heb het als een compliment opgevat. ‘Ik heb erg genoten van uw lezing’, zei ik. ‘Oude manuscripten met codes en rebussen en verborgen boodschappen maken het kind in mij wakker.’

‘Dan kunt u zich op morgen verheugen!’ Hij knipoogde en deed een stap opzij. ‘Mag ik u mijn vrouw Angelica voorstellen?’

Angelica …

Angelica en Lorenzo Moretti. Iets dichter bij de goden dan wij allen. Ze straalden. Knap. Geslaagd. Matchende aftershave en parfum. In het gezelschap van mensen die zowel mooi als slim zijn – van die mensen die de voorkant van Vogue sieren en tegelijkertijd de laatste hand leggen aan hun proefschrift over de plaats van het higgsboson in de deeltjesfysica – word ik sprakeloos van bewondering.

Angelica Moretti stak een sierlijke hand vol ringen uit. Rond haar pols bungelden zo veel armbanden dat het bijna onbegrijpelijk was dat ze haar arm nog kon optillen.

‘Ik heb zo veel over u gelezen’, zei ze. Ze rook naar slaapkamer en bloemenweiden.

‘Eh’, zei ik.

‘Noem me maar een bewonderaar!’

‘Eh.’

‘Lorenzo en ik waren zo blij toen we uw naam op de deelnemerslijst zagen staan.’

‘Eh.’

Sommige vrouwen maken me schuw en stil. Andere maken dat ik allerlei domme dingen zeg. Maar ik ben wijzer geworden. Geloof me. Ik heb geleerd. Tegenover Angelica Moretti was het beter dat ik mijn mond hield. Voor de zekerheid. Zodat ik niet iets zou zeggen waar ik nog maanden spijt van zou hebben. Ik neem zulke dingen niet makkelijk.

Van dichtbij zag ik dat Angelica Moretti er nog heel jong uitzag. Ze had het figuur van een twintigjarige. Gold member van de sportschool. De koningin van de zumba. De oogappel van de trainer. Slechts een bepoederd netwerk van rimpeltjes onder haar kin en in haar hals verraadden dat ze niet meer zo jong was.

‘Dat verheugt me’, mompelde ik. Ik had het gevoel dat ik haar hand zou moeten kussen. Dat dat werd verwacht. Dat beleefde mannen een vrouw als Angelica Moretti zo begroeten. Maar ik kon het niet.

‘Kunnen we bij u komen zitten?’ vroeg professor Moretti. ‘Of storen we?’

Dat laatste zei hij met een discreet knikje naar de iPad. Ik had die bij me om een bijdetijdse indruk te maken. En om er in de bar niet eenzaam uit te zien. Ik kan niet omgaan met medelijden.

Angelica moet hebben gemerkt hoe opgelaten ik me voelde. Ze legde haar hand op die van mij en ze fluisterde: ‘We bewonderen uw werk gewoon. The Shrine of Sacred Secrets …’ Haar woorden klonken dromerig, als een titel van een gedicht: ze doelde op een gouden kistje dat in een akker bij het Værneklooster in Østfold was gevonden, waarin een paar oude manuscripten verstopt zaten. ‘Het zesde boek van Mozes …’ zei professor Moretti. ‘De toren van Babel …’ zei Angelica. Daarmee hadden ze feitelijk mijn archeologische carrière samengevat. Drie opzienbarende ontdekkingen. Mijn eigen faculteit in Oslo is niet echt geïmponeerd. Ik ben nog steeds universitair docent.

‘Mogen we hier zitten?’ vroeg Angelica Moretti.

‘Uiteraard!’ riep ik uit. Iets te hard. Iets te enthousiast.

Vrouwen brengen me in de war. Ze zijn net als katten. Je weet nooit wat je aan ze hebt. Of in wat voor humeur ze zijn. Ze verwachten dat mannen intuïtief door het laagje vernis van zogenaamde levensvreugde kunnen kijken om te vragen wat er aan de hand is. Van de ene minuut op de andere kunnen ze veranderen van een onoverwinnelijke amazone in een bevend wrak. Van zelfverzekerde bestuurders in trillende rietjes. Ze buitelen door het leven in een constante angst ontmaskerd te worden. Ze weten iets over zichzelf wat ze behendig voor alle andere mensen verborgen weten te houden. Voortdurend zijn ze bang dat men over hen heen valt en ziet hoe ze wérkelijk zijn. Maar misschien, alleen maar misschien, kunnen ze de illusie van onfeilbaarheid ophouden door make-up aan te brengen, parfum te spuiten, zonnebrillen op te zetten, geraffineerde kleding en goedgevormde schoenen aan te trekken en zo veel handtassen te kopen dat ze daarmee een burcht om zich heen kunnen bouwen.

Ik heb van een paar vrouwen gehouden. Meer dan zij van mij hielden.

Dus wie was Angelica Moretti?

iii

‘Professor Moretti! Mevrouw Moretti!’

De stem ging door merg en been.

Professor Moretti vertrok zijn gezicht in een grijns. ‘Dino!’ riep hij tamelijk onverschillig. Angelica sloot haar ogen. In wanhoop. Zelf draaide ik me om naar de man die verrukt in onze richting kwam gehinkt. De krukken klapten tegen de vloerbedekking. Wij zaten, maar hij was zo klein van stuk dat hij maar net over onze hoofden kon kijken. Hij was daarentegen extreem dik, alsof zijn lichaam op een gegeven moment de strijd tegen de zwaartekracht had opgegeven en naar de zijkanten toe was uitgedijd.

Met een lachje op zijn gezicht leunde professor Moretti naar mij toe en zei: ‘Bjørn, dit is Dino Garbi …’

‘Bjørn Beltø, is het niet?’ onderbrak Garbi hem.

‘… die gelooft dat Nostradamus helderziend was.’

‘Gelooft?’ riep Dino Garbi met gemaakte verachting. ‘Kan ik bij jullie komen zitten?’

De professor en Angelica wisselden een blik die Dino Garbi ontging want hij was al bezig plaats te nemen.

Dino Garbi hield een website bij over voorspellen en parapsychologie en het helende effect van de geest op lichamelijke gebreken. Hij verkocht homeopathische middelen die van alles genazen, van impotentie en overgewicht tot zwaarmoedigheid. Met bewonderenswaardige ijver reisde hij de wereld over en bezocht hij conferenties die mogelijke raakvlakken hadden met zijn website. Hij had het duidelijk te druk om zijn middelen en methodes op zichzelf uit te proberen.

‘Heb je Theo de laatste tijd nog gezien?’ vroeg Dino Garbi.

‘We hebben elkaar gesproken’, antwoordde professor Moretti.

Dino Garbi gebaarde naar een ober en bestelde een bloody mary.

‘Theo is een bekende onderzoeker van Nostradamus’, fluisterde Angelica tegen me. ‘Theophilus de Garencières – hij woont in de woonplaats van Nostradamus.’

‘We hebben je gemist vorige maand tijdens het Nostradamuscongres in Parijs’, zei Dino.

‘Ik was helaas verhinderd. Zeg,’ zei professor Moretti en hij knipoogde vriendelijk naar me, ‘wat vind jij van Nostradamus, Bjørn?’

‘Tja’, zei ik. Onverwachte vragen brengen me altijd in de problemen. Ik heb een paar seconden nodig om iets verstandigs uit te kunnen kramen: ‘Ik zie Nostradamus in de eerste plaats als een talentvolle pestdokter die een vooruitziende blik had en ontdekte dat je met profetieën klinkende munt kon verdienen.’

De professor lachte hard en vergenoegd.

‘Veel mensen dachten echt dat hij helderziend was’, zei Angelica.

‘Maar natuurlijk!’ zei Dino Garbi.

‘Of’, zei professor Moretti, ‘hij was een charlatan die zich zo dubbelzinnig uitdrukte dat je naderhand van alles in zijn voorspellingen kunt lezen.’

‘Lorenzo, Lorenzo …’ zei Dino Garbi gemaakt droevig. ‘Je hebt je geest niet opengesteld. Daar hebben we het al vele keren over gehad. Jij leest Nostradamus letter voor letter, woord voor woord. Om Nostradamus te begrijpen, moet je eerst ín de woorden dringen, daarna dóór de woorden en ten slotte voorbíj de woorden. Pas dan kun je tussen de regels door lezen en begrijpen.’

‘Of verkeerd begrijpen.’

‘De verzen van Nostradamus spreken hun eigen duidelijke taal!’

‘Hun ónduidelijke taal. Je kunt lezen wat je wilt in Nostradamus’ teksten. Hij volgde slaafs de ongeschreven regels voor het welslagen van een ziener. Door vaag en dubbelzinnig te formuleren, met symbolen en metaforen, maak je de weg vrij voor verschillende vertolkingen. Een bereidwillige lezer kan later lezen wat hij wil in die formuleringen. En hoe meer voorspellingen je doet, des te groter de kans dat je een keer goed gokt. Tienduizend voorspellingen kunnen aan Nostradamus worden toegeschreven. Tienduizend! Pest en droogte, aardbevingen en vloedgolven, oorlogen en invasies. Dat een of andere ramp inderdaad een keer toeslaat, verklaart nog niet waarom andere voorspellingen nooit kloppen. In feite is het simpel om oorlogen en catastrofes, rampjaren en pandemieën te voorspellen. Vroeg of laat krijg je gelijk. Het geheim is zo vaag mogelijk te zijn als het om waar en wanneer gaat.’

‘Stond er niet in de krant dat Nostradamus de aanslag op het World Trade Center had voorspeld?’ vroeg ik.

‘O, dat …’ zei Dino Garbi met een wanhopige zucht. ‘Je kunt niet …’

‘Nee, nee’, onderbrak professor Moretti hem. ‘Het voorbeeld is interessant. Je denkt uiteraard aan de volgende strofe …’ Professor Moretti citeerde uit zijn hoofd:

In Gods stad zal een machtige donder te horen zijn

Twee broeders tot brokken chaos verscheurd, terwijl de vesting houdt stand,

de grote leider zal eronder gebukt gaan,

de derde grote oorlog zal starten als de grote stad brandt.

‘Gods stad – de metropool New York City!’ ging de professor verder. ‘Machtige donder – de vliegtuigen die de wolkenkrabbers binnenvliegen en exploderen. Twee broers – de Twin Towers die vernield worden door chaos, door terrorisme. De vesting houdt stand – namelijk het Pentagon. De grote leider – de nederlaag van president Bush. De derde grote oorlog – de oorlog tegen de terreur en de terroristische oorlog van de moslims tegen het Westen.’ Professor Moretti hief zijn handen. ‘Al deze interpretaties kun je anders zien. Gods stad kan net zo goed Jeruzalem, Mekka of Rome zijn. Sinds wanneer wordt New York Gods stad genoemd? En hoeveel grote oorlogen zijn er niet geweest sinds de tijd van Nostradamus? Brandende steden – niet zo ongewoon tijdens een oorlog. Maar ook als je de argumenten en interpretaties stuk voor stuk ontrafelt is het onwezenlijk. Dit vers namelijk, dat in de hele wereld in de kranten is geciteerd als het bewijs van Nostradamus’ trefzekerheid, werd nooit geschreven door Nostradamus.’

‘Iets wat iedereen weet’, mompelde Dino Garbi.

‘Het vers is verzonnen – ná de terroristische aanslag in 2001 – door een student die Neil Marshall heet. Hij schreef het vers in een artikel met de titel “Een kritische analyse van Nostradamus”. Hij heeft het verzonnen als voorbeeld voor hoe een zelfverklaard ziener met heel algemene, vage verwijzingen een tekst kan formuleren die later alles en niets kan betekenen.’

Dino Garbi zag eruit of iemand een citroen in zijn mond had uitgeknepen. ‘Dat iemand valse strofes in Nostradamus’ naam heeft verzonnen, kun je de grote meester niet kwalijk nemen. Laten we liever discussiëren over iets wat ontegenzeggelijk geschreven is door Nostradamus. Je kiest ervoor hem met een tegenstribbelende houding te lezen en niet met een open geest. Maar laten we een wereldberoemd voorbeeld nemen. De grote brand in Londen in 1666. Hoe kon Nostradamus de brand, 111 jaar voor die Londen in de as legde, zo levendig en gedetailleerd beschrijven?’

‘Heeft hij dat wel gedaan?’ vroeg professor Moretti.

‘Uiteraard!’

‘Laten we eens kijken wat Nostradamus feitelijk schreef, niet hoe men hem later meende te moeten interpreteren.’

Opnieuw reciteerde de professor uit zijn hoofd:

Het bloed van de rechtvaardige zal in Londen stromen

door bliksemslagen van twintig keer drie plus zes:

de oude dame zal van haar hoge post vallen,

van dezelfde sekte zullen er velen worden gedood.[1]

‘Duidelijker kan het niet gezegd worden!’ riep Dino Garbi triomfantelijk uit.

Professor Moretti vouwde zijn handen op zijn buik en zei: ‘In Nostradamus’ originele tekst staat er “fouldres” en niet “feu”, zoals er in latere kopieën staat. “Feu” betekent brand. “Fouldres” betekent blikseminslag. Zoals bekend is de brand in een bakkerij begonnen en niet als gevolg van een blikseminslag. In het origineel schreef Nostradamus het getal “de vint trois les six” en niet “vingt & trois” zoals er in latere uitgaven foutief staat. Door te vermenigvuldigen en op te tellen zou je inderdaad op zesenzestig uit kunnen komen, bereidwillige mensen zouden dat kunnen lezen als het jaar 1666. Verder stellen jouw medestanders dat met “de oude dame” St. Paul’s Cathedral wordt bedoeld. Maar de kathedraal heeft nooit de bijnaam “de oude dame” gehad. De kerk is ook niet van iets hoogs gevallen, hij stond in brand.’

‘Dus hoe leg jij de profetie dan uit?’ vroeg Dino Garbi.

‘Het is geen profetie, maar een beschrijving van iets wat in Nostradamus’ tijd is gebeurd. In 1555 begon de katholieke koningin met de bijnaam Bloody Mary’, de professor knikte naar het drankje van Garbi, ‘met het uitroeien van de protestanten in Londen. Velen kwamen op de brandstapel terecht. Als ze geluk hadden met een zak kruit op hun lichaam gebonden zodat ze onmiddellijk stierven door de explosie. In zijn boek over Nostradamus lanceert James Randi een heel andere interpretatie van hoe men de brand van Londen moet begrijpen. Het bloed van de onschuldigen verwijst naar de protestanten. De blikseminslagen – “fouldres” – verwijzen naar de vlammen en het exploderende kruit. De getallen “twintig keer drie en zes” verwijzen naar de groepen die een summier proces kregen waarna ze werden terechtgesteld. Weet je hoe groot deze groepen waren die collectief werden berecht? Juist, groepen van zes. “De oude dame” heet in het origineel “La dame antique”. In het Frans van die tijd betekent “antique” oud of excentriek. Als Nostradamus had willen schrijven zoals het begrip later is opgevat, dan had hij “vieille dame” geschreven. Maar als we in plaats daarvan “antique” opvatten in de eigenlijke betekenis van het woord – excentriek, seniel – ja, dan hebben we het over de tamelijk gestoorde koningin Bloody Mary. Ze verliest haar aanzien als koningin. De laatste zin in de strofe – “van dezelfde sekte zullen er velen worden gedood” – verwijst niet naar de Londenaren of de slachtoffers van de brand, maar heel concreet naar de slachtpartijen onder de protestanten.’

‘Haha!’ lachte Dino Garbi, zijn wijsvinger richtend op de professor. ‘Een denkfout. Nostradamus was een loyaal katholiek. Waarom zou Nostradamus de protestanten in zulke welwillende bewoordingen omschrijven? Hij was een fervente aanhanger van de paus en de katholieke kerk.’

‘Denkt men! Strikt gesproken was hij joods. Was hij een loyale katholiek? Hij wilde dat iedereen dat dacht. Daarvan was hij afhankelijk. Hij had de steun van de kerk en de paus nodig. En officieel steunde hij de paus. Maar in de Franse nationale bibliotheek bevindt zich een verzameling kopieën, in het Latijn, van eenenvijftig brieven[2] tussen Nostradamus en zijn cliënten. Uit de brieven blijkt dat Nostradamus in het grootste geheim sympathie had voor het protestantisme en de ideeën van Maarten Luther.’

‘Je bent absoluut niet bereid je open te stellen voor de juiste interpretaties van Nostradamus’, zei Garbi. ‘Hoe verklaar je dan dat hij zijn eigen dood heeft voorspeld?’

‘Hoe moeilijk kan dat zijn?’

‘Maar hij heeft zijn dood nauwkeurig voorspeld, lang voordat die werkelijk geschiedde.’

‘Is dat zo? Hij was ziek en de laatste jaren van zijn leven verzwakt. Hij leed aan oedeem, opeenhoping van vocht in het weefsel, en aan jicht als gevolg van een te hoge concentratie urinezuur. Pijnlijk. Dodelijk. Hij hoefde niet helderziend te zijn om te weten waar dat zou eindigen.’

‘Toch voorspelde hij zijn eigen sterfdatum!’

‘Hij zat er wel zo’n anderhalf jaar naast.’

Dino Garbi zei niets.

Professor Moretti ging verder: ‘Nostradamus voorspelde dat hij in november 1567 zou overlijden. Hij stierf in juli 1566.’

‘Zeventien maanden zijn toch niet zo veel als …’

‘Hij heeft er eerder met veel grotere marges naast gezeten. In een brief van de Franse koningin Catharina de’ Medici aan de peetoom van haar zoon schreef ze dat “Nostradamus mijn zoon, de koning, alle goeds heeft voorspeld en ook dat hij net zo lang zal leven als jij. Hij zal zijn negentigste levensjaar nog in levenden lijve meemaken.” De zoon, koning Karel ix, stierf in 1574, een maand voor zijn vierentwintigste verjaardag. Nostradamus zat er zesenzestig jaar naast.’

Dino Garbi wilde daarop antwoorden toen hij werd onderbroken door Fabiano Silor, de directeur van het cultureel centrum Castello Catullus. Ik had hem bij het inchecken even de hand gedrukt. Hij kwam op ons afgerend terwijl hij gebaarde naar de professor en Angelica. Silor was een lange man met een sikje en nerveuze bewegingen. Je kreeg het idee dat hij was weggelopen uit een roman van Dickens.

‘Fabiano?’ zei Angelica verbaasd.

Fabiano Silor sloeg zijn handen ineen.

‘Wat is er gebeurd?’ vroeg professor Moretti.

‘Ik weet niet hoe ik het moet zeggen. Een inbraak!’

‘Waar?’

‘Het spijt me ontzettend. In uw kamer!’

iv

Het was een enorme chaos in kamer 218.

De kleding van professor Moretti en Angelica lag verspreid over de vloer. Het beddengoed was van het bed getrokken. De koffers lagen leeg in de hoek van de kamer. De matrassen stonden omhoog. De lades van de kast lagen op de grond. De kastdeuren stonden open.

Angelica knikte naar de gele stofmap waarop de professor met zwarte stift had geschreven:

Lezingen

~ Nostradamus & Medici ~

Professor Moretti opende de stofmap. Leeg. Ontzet staarde hij naar zijn vrouw, die met korte, nerveuze bewegingen stond te roken.

‘Iemand heeft mijn lezingen gestolen. Mijn aantekeningen. Mijn kopie van de brief van Nostradamus. Waarom? Wat moeten ze daarmee? Ze hadden het gewoon kunnen vragen.’ Met een wanhopige blik keek de professor rond. Hij spreidde zijn armen. ‘De laptop! Weg! Zonder laptop ben ik volkomen onthand. Daarin zitten mijn lezingen, de kopie van de brief, de teksten. Alles!’

[1] Le sang du iuste à Londres fera faute

Bruslés par fouldres de vint trois les six.

La dame antique cherra de place haute:

De mesme secte plusieurs seront occis.

Les Prophéties (1555, 2e druk), Centurie ii, strofe 51.

[2]Bibliothèque Nationale, bn Lat. 8592

hoofdstuk 3

Kidnappers

hoofdstuk 3

Kidnappers

Florence,

maandagmorgen

i

Ik was twaalf jaar toen papa overleed. Hij viel van een berg.

Papa’s demonen hadden met de karabiner gerommeld. Met een schreeuw die nog nagalmt in mijn hoofd, stortte hij pardoes in de afgrond. Je kunt het je vast voorstellen. Het was een val van veertig meter. Hij landde op een puinhelling.

Zelf draag ik die schreeuw al die jaren met me mee.

Ik weet het. Ik heb er eerder over verteld. Ik krijg een beetje genoeg van dat verhaal. Ik zal het kort houden. Mama had een verhouding met papa’s beste vriend. Later, toen papa dood en begraven was, trouwden ze. Heel romantisch. Maar dat is een ander verhaal.

Dat is altijd een ander verhaal. Dat wat er naderhand gebeurt, wanneer de ogen de andere kant op zijn gericht, wanneer het boek is uitgelezen, wanneer de film is afgelopen. Altijd gebeurt er naderhand iets.

Papa verdroeg het bedrog niet. Ze zouden zo vrijgevochten zijn, mama en papa. Voor papa was tolerantie een theoretische grootheid. De waarheid was dat hij zijn beste vriend wilde vermoorden, de wellustige minnaar van zijn overspelige echtgenote. Een ongeluk. Een geluk bij een ongeluk. Maar er ging iets verkeerd. Vraag me niet hoe het kon gebeuren. Het was papa die geen houvast meer had daar boven op de berg en die de dood vond op de helling met puntige stenen.

Ik mis papa. Zijn stem. Zijn gedragingen. De droge humor. De lach in zijn ogen. De nieuwsgierigheid. Zelfs zijn geur na een dag werken tijdens een opgraving. Net als ik was hij archeoloog. Sloten graven in de geschiedenis. Iemand die skeletten blootlegt en zich afvraagt wie dat was geweest en wat voor leven hij of zij had gehad. Papa had een diep respect voor de doden. Hij maakte de verhalen die ze, in al hun eeuwige rust, te vertellen hadden. Nu ligt hij zelf begraven in de aarde waaraan hij ooit zijn leven wijdde. De aarde die hij ondersteboven keerde. Het kerkhof van Grefsen. Een simpele granieten steen onder een oude berk. Met alleen zijn naam. Gehouwen in rode steen. Geen jaartal dat papa aan de tijd vastbindt. Plichtsgetrouw verzorg ik het graf. Planten en wieden. Water geven en mesten. Waarom, vraag ik mezelf af. Eren we zo de nagedachtenis van de overledene? Houden we op deze manier ons verdriet, ons verlies, levendig? Is het om de overledene hier op aarde een laatste ankerplaats te geven? Een grafsteen is een monument voor een leven. Vroeg of laat zal onze eigen naam in steen worden gehouwen en verguld.

Mama is ook dood. Kanker heeft haar genomen. Dat is nu een paar jaar geleden.

ii

Om de een of andere reden droomde ik vannacht over papa en mama. Dat doe ik nooit. Misschien dat ik daarom zo vroeg wakker werd. Ik douchte me en keek vluchtig een paar Noorse kranten door voor ik naar de eetzaal ging. Ik vond gelukkig een leeg tweepersoons tafeltje bij het raam dat uitkeek op de olijfgaard. Ik nam roerei en verse broodjes als ontbijt en dronk daarbij versgeperst sinaasappelsap en zwarte koffie.

Wanneer mensen naar me staren weet ik nooit of dat komt doordat ze me herkennen of doordat ik albino ben. Een genetische fout. Zo simpel is het. Ik denk er niet aan. Behalve als ik in de spiegel kijk. Of me buitengesloten voel. Als kind vond ik het veel moeilijker. Om ‘die jongen daar’ te zijn. Maar nu maakt het me niet uit. Niet meer.

Na het ontbijt slenterde ik naar het auditorium. Angelica zat op rij tien en las in de Corriere della Sera. Toen ze me zag, schoof ze iets op zodat ik naast haar kon zitten.

‘Bjørn’, zei ze zacht. Een klank die … ik weet het niet … een beetje koket klonk? Welnee, dat kon niet. Vanaf het eerste ogenblik had ik begrepen dat ze nooit met me zou flirten. Ik was niet het type man voor wie Angelica Moretti zou vallen.

Om ons heen stroomde de zaal langzaam vol.

‘Is de politie nog gekomen?’ vroeg ik.

‘Ja, uiteindelijk wel. Ze hebben de kamer doorzocht zonder ook maar een vingerafdruk te vinden. Gelukkig dook de laptop op.’ Ze keek me aan met een veelzeggende blik. ‘Lorenzo was de oplader vergeten, dus de laptop stond bij een collega iets verderop in de gang aan de lader. Dat herinnerde hij zich pas toen de politie er al was. Lorenzo vergeet altijd de opladers. Altijd! Van zijn mobiel, van de laptop, zelfs van zijn scheerapparaat.’

‘Wat hebben de dieven meegenomen?’

‘Alleen wat papieren kopieën. Onbegrijpelijk. Wie wil de papieren van Lorenzo nu stelen? Waarom? Wat moeten ze ermee?’

De hoofdpersoon zelf stond op het podium de lezing van deze ochtend voor te bereiden met behulp van zijn laptop. Op het scherm flitste beeld na beeld voorbij – een kopergravure van Nostradamus, bladzijden uit een boek, schilderijen van de Medici’s. En een digitale kopie van de brief van Nostradamus aan Cosimo de Grote.

Om negen uur werd het licht in het auditorium gedempt. Het sterke podiumlicht verblindde de professor even toen hij naar de rand van het podium liep.

‘Welkom terug, en welkom voor de mensen die nieuw zijn’, begon hij. ‘Vandaag zullen we kijken naar Nostradamus’ boeken met voorspellingen Les Prophéties en zijn almanakken. We zullen de begrippen bibliotheek van de duivel, het Voynichmanuscript en het Boek der Wijzen aan een nader onderzoek onderwerpen. Maar ik ben van plan de lezing te beginnen met een korte biografie van onze vriend de ziener Nostradamus.’

Ken je het verhaal van Nostradamus? Michel de Nostredame werd in 1503 in het Zuid-Franse stadje Saint-Rémy-de-Provence geboren. Oorspronkelijk heette zijn joodse familie Gassonet, maar alle joden in de Provence lieten zich in de katholieke kerk dopen om niet vervolgd en uitgewezen te worden. De familie nam daarom de naam Nostredame aan, die hij later in zijn leven latiniseerde tot Nostradamus. Michel woonde tot zijn zestiende in Saint-Rémy. Een pientere jongen. In Avignon studeerde hij grammatica, retoriek, logica, aritmetica, geometrie, muziek en astronomie. Alles in het Latijn. Aan de universiteit in Montpellier studeerde hij voor arts. Op de leeftijd van tweeëntwintig jaar studeerde hij af en kocht hij een vierkante hoed ten teken dat hij het artsexamen had afgelegd. In die tijd stond hij vooral bekend als de pestdokter. Tragisch genoeg overleden zijn vrouw en twee kinderen aan de pest. In rouw maakte hij een lange reis door Frankrijk en Italië. Later verhuisde hij naar Salon-de-Provence, waar hij trouwde met de rijke weduwe Anna Ponce Gemelle. Samen kregen ze drie zoons en drie dochters. In de loop van de jaren was hij hofarts van Hendrik ii, Frans ii en Karel ix en hij werd vertrouweling van de gemalin van koning Hendrik ii, Catharina de’ Medici. De geschiedenis zit vol toevalstreffers en onderlinge verbanden.

iii

‘Nostradamus schreef in 1550 zijn eerste almanak’, zei professor Moretti.

In de verte, als een diep gezoem, klonk het lawaai van een helikopter.

‘De almanak werd mateloos populair. Hij bevatte niet alleen nuttige informatie over de tijdstippen van de zonsondergang en de baan van de maan, maar ook voorspellingen over wat er het komende jaar zou gebeuren. Nuttig om te weten.’ Het geklapper van de rotorbladen van de helikopter werd nu storend. ‘Het succes spoorde Nostradamus aan om meerdere almanakken in een jaar uit te geven. In het jaar 1555 begon hij ook aan een nieuwe serie: Les Prophéties.’

Door het helse kabaal begrepen we dat de helikopter aan het landen was. De tamelijk overbodige helikopterlandplaats van het cultureel centrum was op speciaal bevel van Berlusconi aangelegd. Hij was per helikopter gearriveerd om de opening te verrichten, maar was hier daarna nooit meer gesignaleerd.

Het geluid van de rotorbladen verstomde.

Professor Moretti ging verder: ‘Via zijn vriend, gouverneur Claude de Savoie, werd Nostradamus bij koningin Catharina van Frankrijk ontboden. Hij reisde spoorslags naar Parijs en werd haar vertrouweling. Zonder haar en andere machtige vrienden, zou hij slachtoffer zijn geworden van de inquisitie. Voorspellen was iets van ketters, vond men.’

Luid geroep op de gang. De professor stak verontschuldigend zijn armen omhoog. De dubbele deur van het auditorium werd opengeschopt.

iv

‘Zitten blijven!’

Ze waren met negen man. Gewapend.

Stevige types. Gewapende mensen denken dat ze de wereld bezitten.

Zwarte uniformen. Er was iets ouderwets, bijna ninja-achtigs, aan de uniformen. Flexibele riemen dwars over hun lichaam. Bivakmutsen.

Ergens in de zaal werd gejammerd.

De mannen zwaaiden met hun machinepistolen. Vier van hen bleven met hun wapens in de aanslag bij de deuropening staan. Twee liepen over het middenpad terwijl ze het publiek bekeken.

Ik begreep er niets van. Mijn eerste gedachte was: terroristen! Maar hier? Dat was niet logisch.

Achter me barstte een vrouw in tranen uit. Een man dook op de grond en beschermde zijn hoofd met zijn handen. Een oudere man met een hoornen bril kroop met een jammerend geluid in elkaar.

Drie mannen liepen het podium op. ‘Professor!’ zei een van hen. ‘Wilt u zo vriendelijk zijn en met ons meegaan?’

Wilt u zo vriendelijk zijn en met ons meegaan?

Professor Moretti zette een paar stappen naar achteren.

Een van de mannen pakte hem bij zijn schouder terwijl de ander zijn polsen bij elkaar bond. De derde stopte de papieren van de professor in een zwarte plastic tas, trok de stekker uit de laptop en stopte die ook in de tas.

De laptop met de kopie van Nostradamus’ brief.

Terwijl de mannen op het podium de professor naar de uitgang trokken, ging het alarm. Een jankende sirene. Ik weet niet wie dat had ingeschakeld. Op hetzelfde ogenblik kregen de twee mannen die over het middenpad liepen, degene in het oog naar wie ze zochten.

Angelica.

‘Mevrouw! Meekomen! Snel!’

De mannen bij de deur riepen dat ze moesten opschieten.

Door het geluid van het jankende alarm hoorde ik iemand in de zaal hysterisch snikken.

‘Mevrouw!’ herhaalde de gemaskerde man.

‘Luister’, zei ik, mijn handen optillend alsof ik de mannen weg wilde duwen. Het was me niet duidelijk waarheen ik ze wilde duwen. Naar een andere dimensie? De ene greep me stevig vast bij mijn polsen. In een lange beweging rukte hij me omhoog van het klapstoeltje, dat inderdaad dichtklapte, en gooide me op de grond. Ik zal niet stoerder doen dan ik ben. Het deed pijn. Ontzettend pijn. De ander trok me aan mijn overhemd omhoog. Heel snel. Alsof ik niets woog. Geïrriteerd en hardhandig duwde hij me tegen de grond. Ik was kansloos. Dat moet ik gewoon toegeven. Het was als vechten met een worstelaar van honderdvijfentwintig kilo. Ik bleef zitten op de grond. Midden in het pad. Angelica was opgestaan. De ene man gebaarde naar haar. Gebiedend, autoritair. Gehoorzaam liep ze op hem af. De spierbonk stak zijn hand uit. Haar reactie kwam onverwachts. Ik dacht dat ze zich al gewonnen had gegeven. Dat ze met hen mee zou gaan. Maar nee. Lenig draaide ze rond en schopte ze met haar linkerbeen. Haar voet raakte met een klap de kaak van de man. Kreunend wankelde hij naar achteren. De volgende trap – net zo hoog als de eerste – trof hem tegen de zijkant van zijn hoofd en zond hem direct naar de grond.

De man die mij tegen de grond had gewerkt, tilde zijn machinepistool op. Iemand schreeuwde. Hij had geen tijd om te schieten. Angelica’s trap trof hem met zo’n kracht tussen zijn benen dat hij dubbelklapte en met een zucht neerstortte, snakkend naar adem.

‘Mevrouw Moretti!’ brulde een van de mannen beneden bij de deur en hij richtte zijn machinepistool op haar. Meerdere mensen in de zaal gilden en wierpen zich op de grond. Angelica sprong op de tafel van de collegebank en rende omhoog. Van bank naar bank.

Toen leek het of de mannen via hun oortje het bevel kregen zich terug te trekken. De twee die Angelica onschadelijk had gemaakt, wankelden naar beneden naar de anderen. Ik hoop dat ze zich net zo vernederd voelden als ik. Haastig verlieten de mannen het auditorium. Overal in de zaal spraken mensen via hun mobiel met de politie. Opgewonden stemmen en de snerpende tonen van het alarm. ‘Si, si. Cultureel centrum Castello Catullus! Ja, het cultureel centrum!’

Buiten nam het toerental van de helikopter weer toe.

v

De landingsplaats voor helikopters lag bij het oude executieterrein, waar in de loop van de geschiedenis honderden vijanden van de burchtheren het leven hadden gelaten. Maar daar stond de helikopter niet. Ze waren met die enorme kolos op het parkeerterrein geland. Tussen de Audi’s en Alfa Romeo’s stond een eenzame Citroën 2cv. De sporen van de helikopter waren duidelijk te zien. De zwiepende rotorbladen bliezen papier en zand omhoog.

Huilend en kwaad probeerde Angelica naar de helikopter te rennen. Samen met een andere man hield ik haar tegen.

‘Laat me los, verdomme! Laat me los, zeg ik!’ schreeuwde Angelica huilend door het lawaai van de helikopter heen.

Wat had ze willen doen? Uit alle macht de helikopter tegenhouden?

De helikopter kwam los van de grond. Langzaam. Dat hij sowieso in staat was omhoog te komen was een belediging voor de zwaartekracht. Een paar meter boven de grond bleef hij enkele seconden in de lucht hangen. Alsof ze ons beneden op de grond wilden bekijken. Toen draaide hij langzaam naar een kant, steeg nog een paar meter, stak zijn neus vooruit en werd opgeslokt door de heuveltoppen van het Toscaanse landschap.

vi

De sfeer in de receptie was nerveus. Waar bleef de politie? In groepjes stonden de wetenschappers met elkaar te discussiëren. Wat was er gebeurd? Waarom hier? Waarom nu? Waarom professor Moretti?

‘Arme vrouw!’

In al het rumoer was hij me niet opgevallen. Hij stond vlak naast me, die oudere, gezette man met zijn grijze haar die gisterenavond tijdens de voordracht van professor Moretti het woord had genomen. De man die gevraagd was stil te zijn toen hij begon over de Ark van het Verbond. Hij ging met zijn vingers door zijn baard. ‘Zeg, heb je een paar minuten?’

Ik was van plan te zeggen dat het me slecht uitkwam. En dat was waar. Ik was helemaal van streek door de kidnapping. En ongerust over Angelica. Fabiano Silor had haar meegenomen naar een apart kamertje.

Hij wachtte niet op een antwoord. Zijn hand schoot naar voren. ‘Bjørn Beltø, is het niet?’ We gaven elkaar een hand. Hij heette Piero Ficino. Hij trok me weg van al die opgewonden conferentiedeelnemers. De bar in, die was leeg. Zelfs de barman was er niet. Piero Ficino liep waggelend door naar de flessen achter de bar en schonk twee stevige drankjes voor ons in.

Gin-tonic. IJsklontjes.

‘Kunnen we zomaar …’

‘Sst’, zei Piero Ficino, mij het glas aanreikend.

We namen beiden een flinke slok. Ik trilde zo dat de ijsklontjes rinkelden in het glas.

‘Ik ben op de hoogte van wat jij hebt gedaan en ontdekt, Bjørn Beltø’, zei Piero Ficino kalm. Alsof er zojuist niets was gebeurd.

Zelf moest ik aan professor Moretti denken. En aan Angelica. Ik keek hem slechts aan. Vragend en afwachtend.

Hij zei: ‘In 1958 kreeg ik een aanstelling bij het archief van de Congregatie voor de geloofsleer van de Romeinse curie. Het Vaticaan. Ik had een zeker talent voor het ontcijferen van onbegrijpelijke documenten. Onleesbare handschriften. Codes. Dat soort zaken. Mijn functie stelde niet veel voor en mijn aanstootgevende manier van leven in die tijd was helaas onverenigbaar met de christelijke leer. Niets van dat alles is van enige betekenis. Tegenwoordig dien ik de Heer in een kleine gemeente in een dorp in de bergen ten noorden van Florence. Ook niet zo belangrijk.’

Ik nam nog een slok. Mijn hand trilde nog steeds. Ik keek door de openstaande deur naar de receptie.

‘In mijn tijd bij de geloofscongregatie kreeg ik, onder andere omdat ik hielp bij het kopiëren en de interne distributie van documenten, toegang tot bepaalde geheimen. Ik kan en wil niet ingaan op al die geheimen, maar één geheim moet de wereld kennen. De Ark van het Verbond. Daar gaat dit om. De Ark van het Verbond bestaat! Ik zie dat je sceptisch bent. Dat je denkt dat ik een oude, fanatieke idioot ben. Wat mij betreft gaat het echter niet om gelóven, maar om wéten. Nostradamus vond in een profetisch geschrift, Mirabilis liber, verwijzingen naar de ark.’

‘Luister, de Ark van het Verbond is een bijbels verzinsel. Een religieuze allegorie, een symbool voor het allerheiligste. En áls er ooit in de geschiedenis een kist bestond die de naam Ark van het Verbond droeg, dan is die vijfentwintighonderd jaar geleden, toen de Babyloniërs Jeruzalem aanvielen, uit de tempel van Salomo verdwenen. Koning Nebukadnezar heeft hem mogelijk als oorlogsbuit meegenomen. Of de Joden hebben kans gezien de verbondskist te redden. Misschien is hij in Ethiopië terechtgekomen. Of misschien is de kist op een heel andere plek verstopt. Of misschien is hij vernietigd.’

‘De waarheid is deze: de Ark van het Verbond is nooit vernietigd. De kist staat in het Vaticaan.’

‘Heb je hem gezien?’

‘Ben je gek. Maar ik las, stiekem, dat moet ik toegeven, meerdere documenten die refereerden aan het heiligdom en aan het zoeken van de stenen tafelen die in de ark liggen. De tempelridders hebben de Ark van het Verbond gevonden en hebben hem aan de paus overhandigd. Paus Clemens v was ervan overtuigd dat ze de inhoud achterover hadden gedrukt.’

‘De inhoud van de Ark van het Verbond?’

‘De Ark van het Verbond was in feite een kist, een relikwie dat een belangrijke inhoud bevatte: de twee stenen tafelen met de tien geboden, de heilige staf van Mozes’ broer, Aäron, een kruik met manna, het voedsel dat God de Joden gaf voor hun tocht door de woestijn. Volgens paus Clemens v hadden de tempelridders al deze schatten achtergehouden. Dat was de reden dat de paus, met steun van de Franse koning, de tempelridders aanviel en later de hele orde verbood. Door marteling probeerden ze de ridders te dwingen te vertellen wat ze met de heilige spullen hadden gedaan. Ze hebben niets verteld. Het waren moedige mannen. Sterke mannen. Of ze wisten het antwoord niet. Voor zover ik weet, kan de Ark leeg zijn geweest toen de tempelridders hem in Jeruzalem vonden. Nostradamus was de inhoud van de verbondskist op het spoor. De stenen tafelen. Ik denk dat hij wist waar die verborgen lagen.’