Håkan Nesser

De slager van Klein Birma

Uit het Zweeds vertaald door Ydelet Westra

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Oorspronkelijke titel Styckerskan från Lilla Burma, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Oorspronkelijke tekst © Håkan Nesser, 2012

Nederlandse vertaling © Ydelet Westra en De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp & -illustratie Rozemarijn Koopmans naar een ontwerp van Koitz Animation & Graphics

isbn 978 90 445 3103 9

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

I

29 april 2012

1

Een ochtend als alle andere.

Hij werd wakker en voorzover er in de kamer een verandering kon worden waargenomen, nam hij die niet waar.

De rust was dezelfde. Het grijze schemerlicht, dat zich behoedzaam een weg door de dunne gordijnen baande, was hetzelfde. Alles was hetzelfde – léék hetzelfde: het lage stenen bankje onder het raam en de rotan stoel in de donkere hoek, hun kleren aan de kleerhangers, de bladarme palm, de rij foto’s van hun kinderen aan de muur naast de deur; hetzelfde als toen ze hier vier jaar geleden kwamen wonen.

En in hem: een droomfragment – een verhoorkamer met een tafel en een gezichtsloze oudere man, die net iets belangrijks heeft verteld – het vervaagde, verdween in zijn eigen, geheime landschap.

En het zware, vermoeide gevoel in zijn gewrichten en ledematen; ook hetzelfde en toenemend, hij zat in zijn tweeënvijftigste levensjaar, niets om je druk over te maken, simpelweg vaststellen en mee leven. Hij draaide zijn hoofd om te kijken hoe laat het was. Twintig over zes. Over tien minuten zou de wekker gaan. Onwillig strekte hij zijn arm en zette hem uit. Draaide zich moeizaam om en legde zijn rechterarm om Marianne. Gleed onder het dekbed om haar huid te kunnen voelen. Om het even waar.

Nog een tel was het een doodgewone morgen.

Toen trok de bewustwording als een elektrische schok door hem heen – van zijn hand, door zijn arm naar zijn hele lichaam. Het ontsproot in zijn hoofd als een bliksemschicht van ijs.

De kou. De afwezigheid.

De absolute roerloosheid en de stilte. Ieder stukje van iedere cel in zijn lichaam wist wat er gebeurd was, voor het taaie membraan van zijn bewustzijn met een onhoorbare schreeuw en een ‘nee!’ scheurde.

Het was gebeurd.

Het ís gebeurd. Gedurende een paar tellen waren alleen deze drie woorden er. Verder niets.

Het is gebeurd. Het is gebeurd.

Al snel kwam er iets meer.

Dit is de werkelijkheid. Het is geen angst. Geen inbeelding.

Het is echt gebeurd.

Ik lig hier.

Marianne ligt hier.

Het is ochtend.

We liggen hier op een ochtend na een nacht als alle andere nachten.

Maar alleen ík lig hier.

Ze ligt niet naast me. Zal nooit meer naast me liggen.

Het is gebeurd.

Het is echt gebeurd.

Opnieuw liet hij zijn hand op haar lichaam rusten. Om het even waar. Op haar lichaam, maar niet op haar. Zo koud is niemand.

Dood.

Het was 6.26 uur in de ochtend. Het was 29 april 2012. Marianne was dood. Zo was het en niet anders.

Niet anders.

Haar ogen waren niet helemaal gesloten. Haar mond evenmin. Alsof ze een laatste aanblik had meegenomen. Alsof ze in de laatste seconde nog iets tegen hem had willen zeggen. Misschien had ze dat ook wel gedaan. Iets tegen hem gezegd, een paar woorden geuit, die zich misschien een weg hadden gezocht onder het zware pantser van zijn slaap. Of niet.

Of misschien was ze gestorven zonder zich daarvan bewust te zijn? Hij zou het nooit weten. Hij zou het zich altijd blijven afvragen.

Ik lig hier nog steeds, dacht hij. Ik ben de enige die het weet. Ik kan mezelf nog steeds wijsmaken dat alles nog steeds bij het oude is. Misschien slaap ik wel en is dit een droom. Zo onvoorstelbaar snel kan het niet gaan. Dat is absurd. Van het ene op het andere moment. Dat is gewoon niet …

Maar al deze gedachten waren dunner dan de wand van een zeepbel op het moment dat hij uit elkaar spat.

En ze spatten uit elkaar. Alles was uit elkaar gespat.

Marianne? fluisterde hij.

Marianne?

En ergens in hem antwoordde haar stem.

Ik ben hier niet.

Ik vind het heel naar voor je, maar ik ben verdergegaan.

Heel naar voor jou en de kinderen.

Zorg goed voor de kinderen. Ik hou van jullie. Voor jullie is het het moeilijkst, maar op een dag zullen we verenigd worden. Dat weet ik.

Hij pakte haar hand en hield hem vast, ook al behoorde die haar niet meer toe. Voelde de stramme kou ervan, hield hem vast en sloot zijn ogen.

Om kwart voor zeven stond hij op. Hij had de kinderen al in huis horen rommelen, het werd tijd dat hij ze ging vertellen dat hun moeder dood was.

Dat ze die nacht in haar bed was gestorven.

Vermoedelijk door een aneurysma, wat ze al eerder had gehad. Er was een bloedvaatje in haar hersenen gesprongen. Anderhalf jaar geleden. Hij was niet onvoorbereid geweest. De mogelijkheid dat het zou gebeuren, had als een giftige doorn in hem gezeten. Nu was die doorn weg.

Voor hij bij de kamerdeur was, wierp het verdriet hem omver. Het kwam van achteren als een harde windvlaag, en hij viel voorover op de grond. Bleef als verkrampt liggen, voor hij zijn handen wist te vouwen en God om kracht kon vragen.

Kracht om zich naar de keuken te verplaatsen, de kinderen om de tafel te verzamelen en het te vertellen.

II

mei 2012
juni 1989

2

Eva Backman klopte aan en ging naar binnen.

Bleef bij de deur staan en keek om zich heen. Asunander stond met zijn rug naar haar toe bij het raam te telefoneren. Tegen de muur achter het bureau stond een stapel verhuisdozen. Acht tot tien stuks, schatte ze. Ze vroeg zich af of hij er echt zo veel nodig had. Als zijzelf op een dag haar kamer verliet, zou ze aan één doos wel genoeg hebben. In een verre toekomst.

Of twee papieren tassen.

Maar Asunander was commissaris en chef, dat was natuurlijk een verschil. Hij had meer dan vijftien jaar in deze royale kamer doorgebracht en behoorlijk wat verzameld. Zo beschikte hij over een goed gevulde boekenkast; de meeste boeken waren van hemzelf. Dat had ze al eens geconstateerd, ze liet haar blik over de boekruggen glijden en constateerde het opnieuw terwijl ze wachtte tot hij uitgepraat was. Een politieman die las. Geschiedenisboeken voornamelijk, zowel misdaadgeschiedenis als algemene geschiedenis. Woordenboeken en naslagwerken. Een halve meter literatuur.

Misschien bewaarde hij wel goede whisky en andere dingen achter de boekenrijen? Of in het ladeblok van zijn bureau? Asunander had kanten die ze nog niet helemaal had doorgrond, en nu hij hier toch nog maar krap twee maanden zou zitten, nam hij zijn geheimen maar mee ook.

Dacht inspecteur Eva Backman, en ze nam plaats op de bezoekersstoel.

Asunander rondde het gesprek af, draaide zich om en knikte haar toe. Wipte een paar keer heen en weer op zijn voeten, voor hij op de stoel achter zijn bureau ging zitten.

‘Dus je bent al aan het opruimen?’

Ze gebaarde naar de dozen. Hij staarde haar aan.

Ze had hem al die jaren nooit echt leren kennen en dacht dat dat deze laatste weken ook niet zou gaan gebeuren. Maar ze bevond zich in goed gezelschap, zo was Asunander nou eenmaal. Een einzelgänger.

‘Toivonen had nog een paar dozen over. Hij is in maart immers naar een andere kamer verhuisd. Hij kwam ze vanmorgen brengen.’

Backman knikte.

‘Maar we zitten hier niet om het over mijn verscheiden te hebben.’ Hij schraapte zijn keel en groef in de stapel papieren op zijn bureau. ‘Maar over Barbarotti. Hoe gaat het met hem? Is er al enige verbetering te merken?’

Eva Backman zuchtte en wist niet wat ze moest antwoorden.

Verbetering? Ze bekeek Asunanders sombere gezicht een paar tellen. Zat er iets van inlevingsvermogen onder die rimpels en olifantshuid? Zat er iets van warmte en menselijkheid of hadden de jaren, de weerzin en de eenzaamheid de laatste restjes empathie weggeslepen?

Moeilijk te zeggen.

Er waren drie weken verstreken sinds de dood van Marianne, ruim één sinds de begrafenis. Ze had Barbarotti praktisch iedere dag gesproken. Vaak twee of drie keer. Geprobeerd althans. Vanmorgen nog. Ze wist niet of je in dit verband over ‘verbetering’ kon spreken. Zij had het in elk geval niet kunnen bespeuren, maar wat er onder Barbarotti’s robotachtige uiterlijk verborgen zat, wist ze niet.

Als het donkere water onder een ijskorst op een bosmeer; die gedachte was vanmorgen door haar heen geschoten, en het was vermoedelijk geen slecht beeld om de situatie mee te beschrijven.

‘Hij komt vanmiddag.’

‘Dat weet ik’, zei Asunander. ‘Maar de vraag is dus waar we hem voor kunnen gebruiken.’

‘Gebruiken?’

‘Niet zo muggenziften. Je weet best wat ik bedoel.’

‘Ik denk dat het belangrijk is dat hij weer aan de slag gaat’, zei Eva Backman.

‘We doen hier niet aan arbeidstherapie’, zei Asunander. ‘Zelfs niet onder deze omstandigheden. Begrijp me niet verkeerd, ik heb heus wel een hart in mijn lijf.’

‘Daar heb ik nooit aan getwijfeld’, zei Backman. Wel waar, dacht ze. Vaak genoeg.

‘Nou?’ zei Asunander.

Eva Backman dacht na. ‘Ik weet niet precies hoe hij eraan toe is’, zei ze eerlijk. ‘En ook niet hoe bruikbaar hij is.’

‘Het is een verdomd goede politieman’, zei Asunander. ‘Eigenwijs, maar wel goed.’

En jij bent een verdomd eigenwijze chef, vervolgde Backman haar innerlijke monoloog. Een goede misschien, maar wel ontzettend eigenwijs.

‘Daar heb je gelijk in’, zei ze.

‘Je wordt zeker niet beter als je vrouw plotsklaps komt te overlijden. Maar vast wel eigenwijzer.’

Hij leunde achterover en vouwde zijn handen in zijn nek. Keek naar het plafond en leek zijn laatste uitspraak te overdenken.

Niet beter maar wel eigenwijzer?

Eva Backman zweeg en vroeg zich af wat Asunander eigenlijk van haar wilde. Verwachtte hij een beoordeling van Barbarotti’s toestand of had hij haar alleen laten komen om de stand van zaken te peilen?

Maar Asunander was er de man niet naar om alleen maar de stand van zaken te peilen en over koetjes en kalfjes te praten. Misschien had hij toch haar hulp nodig bij deze kwestie. Haar weloverwogen visie over welke taken je moest geven aan een eigenwijze, maar goede rechercheur, die zijn slechts zevenenveertig jaar oude echtgenote had verloren en was achtergebleven met vijf half volwassen kinderen en een … een verdriet met een omvang en diepte waarvan je je geen voorstelling kon maken. Ja, vermoedelijk wilde Asunander dat ze die noot voor hem ging kraken.

‘De zaak-Fängström moeten we hem maar niet geven’, zei ze. ‘Dat lijkt me geen goed idee.’

Asunander knikte korzelig terwijl hij naar het plafond bleef kijken. De zaak-Fängström was als vanzelf bij Eva Backman opgekomen. Wat ook niet zo heel verwonderlijk was, de zaak was nog maar twee dagen oud, en ze was er vanaf het eerste moment bij betrokken geweest. Raymond Fängström, negenentwintig jaar oud en alleenstaand, was die zondagochtend levenloos op zijn keukenvloer aangetroffen door zijn liefhebbende moeder, die hem een handje kwam helpen in de huishouding. Schoonmaken en strijken en dat soort dingen. Hij had op zijn buik gelegen met zijn armen onder zich, tussen het fornuis/aanrecht en de koelkast/diepvries, en al snel had kunnen worden vastgesteld dat hij daar sinds het eind van de avond ervoor moest hebben gelegen. Hij had betrekkelijk overvloedig overgegeven en zijn hoofd had deels in dit braaksel gelegen. Op tafel stonden de restanten van een maaltijd; zo te zien hadden twee mensen spaghetti bolognese gegeten en een fles rode wijn gedeeld.

Wie Fängströms gast was geweest, was nog niet bekend, maar de forensisch arts – een zekere Herbert Lindman, die het drie van de vier keer bij het rechte eind had – had na de overledene een paar minuten te hebben onderzocht al beweerd dat de kans vrij groot was dat hij was vergiftigd. Monsters van de wijn, de spaghetti, de bolognesesaus en Fängströms maaginhoud – zowel dat wat uitgebraakt was als de achtergebleven substantie – waren naar het Nationaal Forensisch Laboratorium in Linköping gestuurd, en te zijner tijd zouden de resultaten binnenkomen. Hopelijk in de loop van de week.

Dat Raymond Fängström onder onduidelijke omstandigheden was overleden, was niet het enige probleem, maar ook de persoon die hij was: sinds de verkiezingen van 2010 was hij gemeenteraadslid voor de Zweden-Democraten in Kymlinge. Er waren zelfs stemmen opgegaan die zeiden dat het een politieke moord was. Dat Fängström ten prooi was gevallen aan boosaardige krachten uit het linkerspectrum van de politiek. Misschien een allochtoon, misschien een homo, er waren genoeg tegenstanders van de politieke ideeën en xenofobische standpunten die Fängström vertegenwoordigde en door de gemeenteraad probeerde te drukken, waarin hij een min of meer doorslaggevende stem had.

Dat deze stemmen luider klonken dan de meeste andere stemmen deed er niet zo veel toe, de media hadden flink uitgepakt over de zaak, zowel op landelijk als regionaal niveau. Er werden weinig politieke moorden gepleegd in Zweden, en het aantal journalisten bij de persconferentie in het politiebureau van Kymlinge die maandag bedroeg meer dan vijftig.

Tot dusver had Eva Backman zes mensen ondervraagd die tot op zekere hoogte met de dode Zweden-Democraat te maken hadden gehad; ze had er nog twaalf in haar notitieblok staan en ze keek niet uit naar deze gesprekken. Gisteren had ze aan het eind van de dag oog in oog met Sigmund Stiller gezeten, de tweede man op de lijst van de partij in Kymlinge, die naar verwachting Fängströms plaats in de gemeenteraad zou innemen. Ze klemde haar kaken nog steeds op elkaar als ze eraan terugdacht.

Stiller had niet om een advocaat gevraagd, maar een bodyguard geëist. Hij voelde zich bedreigd door linkse terroristen, iets wat hij ook uitgebreid in alle mogelijke media naar voren had gebracht. Overigens was hij van mening dat iedere Zweden-Democraat in het land een bodyguard moest krijgen, een voorstel dat echter onmiddellijk werd afgezwakt door de partijleiding in Stockholm. Of Skåne, of waar ze ook zaten; toen Eva Backman nog maar een paar uur op deze zaak zat, merkte ze dat ze liever verkeersagent of narcoticarechercheur of wat dan ook had willen zijn. Alles behalve rechercheur in een gecompliceerde zaak over een dode racist.

Sinds de Zweden-Democraten gestropdast en al in het parlement zaten, noemden ze zichzelf geen racist meer, maar op gemeenteniveau – in Kymlinge in elk geval – was het zonneklaar welke standpunten ze aanhingen. In de krappe twee jaar dat Raymond Fängström raadslid was geweest, was hij erin geslaagd de burgers twee dingen te laten zien: dat hij iedereen haatte die ten zuiden van de Alpen was geboren en dat hij het buskruit niet had uitgevonden.

Sigmund Stiller (Eva Backman had ontdekt dat hij eigenlijk Jan Johansson heette en zijn naam had veranderd omdat hij op school gepest was) bleek in dit opzicht niet voor zijn partijleider onder te doen.

‘Waarom denkt u dat Fängströms dood politiek gerelateerd is?’ had Backman gevraagd.

‘Dat lijkt me logisch’, had Stiller geantwoord. ‘Ze hebben het op ons gemunt.’

‘Wie zijn “ze”?’

‘Nou, zij. De moslims. De allochtonen. Raymond is vermoord, dit is het begin van de grote rassenoorlog, snap je?’

‘Precies’, had zijn bodyguard, die Hank heette en honderdvijftig kilo moest wegen, eraan toegevoegd. ‘The hit has shit the fan.’

Nee, ze moesten Barbarotti maar niet op de zaak-Fängström zetten.

‘Daar moet hij zich maar verre van houden’, zei Asunander. ‘Laten we hem maar niet meteen in het diepe gooien.’

‘Pootjebaden is genoeg’, zei Backman.

Asunander verplaatste zijn handen naar zijn bureau en begon weer te graven. Leek van gedachten te veranderen en pakte een bruine map uit de rechterbovenla.

‘Wat dacht je hiervan?’

Hij liet de map niet los, maar draaide hem om zodat ze de woorden op de voorkant kon lezen.

Arnold Morinder

Alleen een naam, ze herinnerde zich het verhaal niet onmiddellijk. Er ging wel een belletje rinkelen, maar ze was niet bij het onderzoek betrokken geweest. Hooguit zijdelings. Asunander sloeg de map open en mompelde iets wat ze niet kon verstaan.

‘Ik weet het niet precies meer’, gaf ze toe. ‘Was dat niet die vent met die blauwe brommer?’

‘Correct’, zei Asunander. ‘Bijna vijf jaar geleden. We zijn er niet ver mee gekomen.’

‘Nee, dat weet ik nog wel’, zei Backman. ‘Maar ik ben er nooit actief bij betrokken geweest. De zaak is vrij snel geseponeerd, niet?’

‘Klopt’, beaamde Asunander en hij kreeg een grimmige trek om zijn mond. ‘Het onderzoek liep vast. We hebben niks boven tafel gekregen. Maar die knakker is nooit terechtgekomen.’

‘Vermissingen’, constateerde Backman. ‘Altijd lastig.’

‘Je meent het’, zei Asunander.

Backman dacht na. ‘Wat denk je dat Barbarotti hiermee kan?’

Asunander haalde huichelachtig zijn schouders op. ‘Iets om hem bezig te houden. Dat had de dokter toch voorgeschreven? En als hij niets vindt, is er ook geen kwaad geschied.’

Backman reageerde niet.

‘Zou jij het materiaal eerst willen doornemen voor hij ermee aan de slag gaat?’ vervolgde Asunander met een blik die wellicht moest illustreren dat ze dit besluit gezamenlijk hadden genomen. ‘Dan kun je het vanmiddag met hem doornemen. Maar niet vergeten, hij moet er alleen aan werken. Het is een eenmansonderzoek, we kunnen hier geen middelen voor vrijmaken. Een week of twee, zodat hij zijn draai weer een beetje kan vinden, wat vindt de inspecteur hiervan?’

‘Ik vind helemaal niks’, zei Eva Backman.

‘Goed’, zei Asunander. ‘De officier van justitie is ingelicht, maar geen directe verhoren. Een beetje voorzichtig polsen, zeg dat maar tegen Barbarotti.’

Een beetje voorzichtig polsen? dacht ze geïrriteerd toen ze de deur achter zich had dichtgedaan. Eenmansonderzoek? Als je weer aan het werk ging, kon je toch beter echt aan de slag gaan? Of niet?

En natuurlijk zou Barbarotti deze zet van Asunander doorzien. Snappen dat het louter arbeidstherapie was. Dat ze hem niet capabel achtten.

Maar misschien was dit wel precies waar hij nu het meest behoefte aan had? Het perfecte medicijn voor Gunnar Barbarotti in deze situatie? Een beschermde werkomgeving in de marge van het echte politiewerk.

Als het hem gevraagd zou zijn.

En als hij al iets gewild zou hebben. Daar was weinig van gebleken in de gesprekken die ze met hem had gehad. Niets eigenlijk, om precies te zijn.

Rouw, dacht ze toen ze haar kamer binnenstapte. Daar hebben we mee te maken. De permafrost van de ziel.

3

De zaak-Morinder ging weliswaar over Arnold Morinder. Maar de hoofdrol had hij niet.

Die rol was voor zijn vriendin, en dat had zijn redenen. Het kostte Eva Backman twintig minuten om de samenvatting van de zaak te lezen; die was geschreven door inspecteur Sommerman – die vanwege zijn ernstige voorkomen doorgaans Somberman werd genoemd – en hoewel ze dus amper met het onderzoek te maken had gehad, kon ze zich het verhaal, nu ze het weer onder ogen kreeg, toch behoorlijk goed herinneren.

Het was augustus 2007. Bijna vijf jaar geleden, zoals Asunander al had opgemerkt. Arnold Morinder, vierenvijftig jaar oud en werkzaam bij het elektriciteitsbedrijf Buttros El in Kymlinge, was in de buurt van zijn zomerhuisje bij het meer Kymmen verdwenen. Hij had zijn brommer gepakt om bij de Statoil-pomp in Kerranshede een avondkrant te kopen. Toen hij drie volle dagen later nog steeds niet terug was, had zijn vriendin, een zekere Ellen Bjarnebo, de politie gebeld. Inspecteur Somberman en aspirant Wennergren-Olofsson waren ernaartoe gegaan om met haar te praten. Onmiddellijk bestond het vermoeden dat er sprake was van een misdrijf.

Niet dat er veel aanwijzingen in die richting waren – in het begin noch in een later stadium – maar omdat Ellen Bjarnebo was wie ze was.

De slager van Klein Birma.

Eind jaren tachtig had ze een kortstondige en treurige beroemdheid onder dit epitheton genoten. Klein Birma was de naam van het middelgrote boerenbedrijf vijf kilometer ten noordoosten van Kymlinge waar ze met haar man en kind had gewoond. Groot Birma bestond ook, en de weg die naar beide boerderijen liep, heette de Birmaweg, naar de beroemde weg in Azië die eind jaren dertig werd voltooid, in dezelfde tijd dat de boerderijen in gebruik werden genomen. Door twee pioniers, twee broers, Sven en Arvid Helgesson, en het was de zoon van Arvid, Harry, die vijftig jaar later in stukken gesneden zou worden.

Daarvoor was hij echter al doodgeslagen met een voorhamer, dat was begin juni 1989, en een maand of vijf later werd zijn vrouw, Ellen Helgesson, meisjesnaam Bjarnebo, veroordeeld voor moord en lijkschennis; ze werd ondergebracht in de enige vrouwengevangenis van Zweden, Hinseberg, vlak bij Frövi in Bergslagen. Waar ze tot haar vrijlating, elf jaar later, is gebleven.

Het was een behoorlijk naargeestig verhaal, dat herinnerde Eva Backman zich nog wel, en het kwam ook ondubbelzinnig naar voren uit Sombermans synopsis – want ook aan deze zaak had hij, zorgvuldig als hij was, een paar pagina’s gewijd. Zelf kende Backman de moord alleen van de televisie en uit de krant. Toen het speelde was ze weliswaar al klaar met de politieacademie, maar ze was met ouderschapsverlof na de geboorte van de oudste van haar drie zoons.

De slager van Klein Birma?

In november 2000 was ze dus uit Hinseberg gekomen, had een appartement in Kymlinge betrokken en na verloop van tijd een baan bij de post gekregen. Waar ze tot de gebeurtenis in de zomer van 2007 had gewerkt – de laatste jaren bij Svensk Kassaservice, de bankservice van de post. Backman vroeg zich af of haar collega’s ervan op de hoogte waren dat ze een moordenares in hun midden hadden. Misschien wel, misschien niet; iemand moet toch van haar verleden geweten hebben toen ze aangenomen werd? Ook al waren de koninklijke posterijen niet meer wat ze geweest waren.

Ellen Bjarnebo – die al voor de rechtszaak in 1989 haar meisjesnaam weer aangenomen had – was ongeveer een jaar voordat Arnold Morinder op zijn brommer verdween met hem gaan samenwonen. Hoe ze elkaar hadden ontmoet, werd niet duidelijk uit Sombermans samenvatting, maar sinds juni 2006 deelden ze een driekamerappartement in Rocksta. Morinder was een keer eerder getrouwd geweest, maar hij had geen kinderen, en het huisje bij Kymmen was in zijn bezit sinds hij het halverwege de jaren zeventig van zijn vader had geërfd.

Er werd een onderzoek naar de verdwenen elektricien gestart. Leider van het vooronderzoek was officier van justitie Månsson, in politiekringen bekend als ‘mafkees-Månsson’, die nog steeds in hoge mate werkzaam was. Backman vroeg zich af waarom hij ermee akkoord was gegaan om de zaak praktisch te heropenen – of hoe je het ook moest noemen. Maar misschien had Asunander hem wel helemaal niet geïnformeerd, dat zou haar niets verbazen. De vele jaren dat de commissaris en de officier van justitie al samenwerkten, hadden ze even goed gefunctioneerd als een roeiboot op wielen.

Hoe het ook zij, al snel had men kunnen vaststellen dat Morinder inderdaad bij het benzinestation in Kerranshede had getankt en een Aftonbladet had gekocht, maar wat er daarna met hem was gebeurd, bleef een raadsel. Ruim een week na zijn verdwijning werd zijn brommer gevonden, een oude blauwe Zündapp, in een moeras een kilometer of acht ten westen van het zomerhuisje. Het moeras, dat Stora Svartkärret heette en bekendstond om zijn muggenrijkdom, werd een week lang doorzocht door een groot aantal politiemannen en forensisch medewerkers met verschillende expertises, maar er werd geen enkele aanwijzing gevonden voor wat de vermiste Morinder overkomen kon zijn.

Als je een week lang in een natte muggenhel had rondgebanjerd, was je er natuurlijk wel klaar mee, dacht Eva Backman. Niet zo vreemd dat de zaak geseponeerd was. Het onderzoek was vastgelopen, zoals het heette.

Er zat achttien jaar tussen de moord op Klein Birma en Arnold Morinders verdwijning, stelde ze verder vast. Nu waren ze weer vijf jaar verder.

Een geschikte opdracht voor een rechercheur in diepe rouw? Überhaupt geschikt voor iemand? Wat had Asunander in gedachten? Hád hij wel iets in gedachten?

Goede vragen. Eva Backman keek hoe laat het was. Tijd om te gaan lunchen.

Tijd om zich voor te bereiden op haar ontmoeting met Barbarotti, als hij voor het eerst na de dood van Marianne weer een voet in het politiebureau van Kymlinge zou zetten. Dat was ook een opdracht.

Niet beter, maar wel eigenwijzer?

Ineens merkte ze dat ze misselijk was.

4

Gunnar Barbarotti zette de motor uit, maakte zijn gordel los, maar stapte de auto niet uit.

Dit was een moment waarvoor hij had gevreesd. Voor het eerst weer naar het politiebureau.

Nee, niet gevreesd, want er was niets meer te vrezen.

Het was een moment van verstening. Daar werd hij af en toe door getroffen. Een soort verlamming, die hem onaangekondigd overviel; dan hield hij midden in een stap stil of bleef hij aan de keukentafel zitten, niet in staat zich te verroeren. Niet in staat verder te kijken dan het moment.

De verstening van de rouw. De vriendelijke therapeut, met wie hij twee keer had gesproken, had een naam voor deze toestand.

Wat hem even weinig troost had geboden als al het andere.

Åke Rönn heette hij, de therapeut. Een zachtaardige man uit Norrland, die op de parkeerplaats van het politiebureau in Barbarotti’s lege hoofd verscheen. Compleet met het geruite, flanellen overhemd dat hij de laatste keer had gedragen, hij had een roodachtige en blauwachtige.

Rouwtherapeut. Wat een hopeloos beroep; hij was echt gespecialiseerd in deze aandoening, dat had hij toegegeven.

Of misschien was het helemaal niet zo hopeloos? Misschien dat Åke Rönn een enkele arme stakker hulp kon bieden. Na verloop van tijd. Rouw heeft tijd nodig, had hij uitgelegd. Het is een trage rivier, maar je kunt jezelf de juiste kant op laten meevoeren, en vroeg of laat kom je op zee uit. De stroming is zwak, je mag geen haast hebben. Je hebt geen riemen en er staat geen wind.

Gunnar Barbarotti had geknikt, maar niet gereageerd. Er waren zo veel woorden. Zo veel pretentieuze beeldspraken. Goedbedoeld, maar pretentieus.

Je moet je op je kinderen proberen te concentreren, had Eva Backman gezegd toen ze elkaar de avond ervoor door de telefoon spraken.

Weet ik, had hij geantwoord. Dat doe ik ook. Ik concentreer me op mijn kinderen.

Wil je dat ik langskom?

Nee, dat hoeft niet.

Zijn Jenny en Johan al terug van hun vader?

Ja, die zijn vanmorgen thuisgekomen.

Hoe gaat het met ze?

Naar omstandigheden goed, geloof ik.

En jijzelf?

Niet zo heel goed.

Hoe heb je geslapen?

Belabberd.

Slik je slaappillen? Ik weet dat je daar niks van moet hebben, maar …

Nee.

Vragen en antwoorden.

Uiteindelijk had hij meegedeeld dat hij niets meer te zeggen had, het op huishoudelijke klusjes gegooid en opgehangen.

Toen ook dit gesprek zijn hoofd verlaten had, haalde hij twee keer diep adem en stapte de auto uit. Het regende terwijl hij de parkeerplaats overstak naar de voordeur van het politiebureau, maar dat liet hem volledig koud.

Tijd om te gaan werken. Tijd om het leven van alledag tegemoet te treden.

‘Dank je.’

‘Waarvoor?’

‘Voor haar. Een moordenares die lijken in stukken snijdt. Zo’n welkomstgeschenk had ik niet verwacht.’

Eva Backman probeerde verontschuldigend te glimlachen, maar merkte dat de glimlach niet beklijfde. ‘Volgens mij is het een oude zaak die Asunander irriteert. Hij heeft hier immers nog maar anderhalve maand of zoiets. Het was in elk geval zijn idee.’

‘Ik snap de bedoeling.’

‘Hoezo? Welke bedoeling?’

‘Dat hij me niet in staat acht te werken.’

Ze dacht snel na. ‘Ben je in staat om te werken?’

Barbarotti haalde zijn schouders op. ‘Niet minder dan normaal. Denk ik.’

‘Je hebt mooi gesproken op de begrafenis.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Dat jij door moet, maar haar in een kamer bij je houdt.’

‘Zoiets zeggen is één ding. Ernaar leven iets anders.’

‘Een richtsnoer kan toch nooit kwaad?’

‘Nee, dat is waar. Dat is er, ook als je er niet bewust aan denkt.’

‘Waar hebben we het eigenlijk over?’

‘Weet ik niet. Vertel eens over die moordenares. Ik drink nog steeds koffie, trouwens.’

Ze stond op om koffie te halen. Gunnar Barbarotti keek naar de regen buiten.

‘Jij was toch ook niet bij dat onderzoek betrokken?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Nee, dat moet tegelijkertijd met onze briefschrijver zijn geweest. Ik herinner me alleen nog iets over een blauwe brommer in een meer.’

‘Een moeras’, corrigeerde Backman hem. ‘Maar de naam Ellen Bjarnebo zegt je toch wel iets? Of Helgesson, zoals ze toen heette.’

Barbarotti knikte. ‘Wanneer was dat ook alweer?’

‘1989. Ik had ouderschapsverlof vanwege Viktor.’

Gunnar Barbarotti keek met een frons in zijn voorhoofd naar zijn koffiekopje. ‘Dat was het jaar waarin ik gedetacheerd was. Voor een narcoticaonderzoek in Eskilstuna, Joost mag weten waarom. Ik was voor de Kerst weer terug, toen had ze al bekend. Maar ik heb het natuurlijk allemaal in de krant kunnen lezen.’

‘Klopt’, zei Backman. ‘De slager van Klein Birma. Zoiets vergeet je niet. Hoe zou het met die boerderij zijn?’

‘Hm’, zei Barbarotti.

Eva Backman zweeg. Het begon harder te regenen.

‘Wil je over Marianne praten?’

Hij schudde zijn hoofd. ‘Nog niet. Niet hier op het bureau. Maar fijn dat je het vraagt.’

‘Ik wil niet dat je alles zo stug voor je houdt, zoals jullie mannen altijd doen.’

‘Weet ik. Maar daar hoef je me niet de hele tijd aan te herinneren.’

‘Oké’, zei Eva Backman. ‘Daar leg ik me voorlopig bij neer.’

‘Fijn’, zei Barbarotti. ‘Zullen we ons dan nu maar op de man met de blauwe brommer storten? Hoe zat het?’

Eva Backman schraapte haar keel en begon de zaak uiteen te zetten.

‘Ze heeft drie volle dagen gewacht voordat ze de vermissing meldde. Zat het niet zo?’

‘Dat klopt.’

‘Waarom?’

‘Omdat ze dacht dat hij wel weer op zou duiken. Althans, dat beweerde ze. Maar dat moet je aan Somberman vragen, hij heeft haar verhoord. Op een gegeven moment in elk geval, die Gunvaldsson leidde het onderzoek. Herinner je je hem nog?’

Barbarotti knikte. ‘Heb je de verhoorverslagen gelezen?’

‘Nee, alleen een samenvatting. Ik moest jou briefen van Asunander, maar ik heb maar twee uur de tijd gehad, inclusief mijn lunch.’

‘Hm’, zei Barbarotti.

‘Wat betekent “hm” dit keer?’

‘Niet zo veel. Het lijkt me allemaal niet erg zinvol. Maar dat geldt voor mij tegenwoordig voor bijna alles.’

‘Snap ik’, zei Backman. ‘We kunnen hoe dan ook vaststellen dat Ellen Bjarnebo waarschijnlijk niet veel zin had om de politie te bellen. Gezien haar achtergrond.’

‘Hoe zat het ook alweer?’ vroeg Barbarotti. ‘Had zij haar man als vermist opgegeven in de Birmazaak? Het heeft vrij lang geduurd voor ze hem vonden, niet?’

‘Twee vragen’, zei Backman. ‘Inderdaad, ze heeft hem als vermist opgegeven. En na een paar maanden begonnen ze hem te vinden, maar het duurde geloof ik wel even voor hij compleet was. Om het zo maar te zeggen. Een paar dagen, maar ik kan het me verkeerd herinneren.’

‘Vrouwelijke moordenaars die een lijk in stukken snijden’, zei Barbarotti. ‘Die groeien niet bepaald aan de boom, voorzover ik weet.’

Backman trok een grimas. ‘Toen ze jong was, heeft ze in Göteborg in een slachthuis gewerkt. Ze zal er wel handigheid in hebben gehad. En op Klein Birma hadden ze vleeskoeien en varkens. Niet toen het gebeurde, maar ervoor.’

‘Dat verklaart de zaak’, zei Barbarotti.

‘Misschien wel’, zei Backman.

‘Maar van de man op de blauwe brommer is nooit iets gevonden?’

‘Nog geen voet’, zei Backman.

‘Waren er verdenkingen tegen haar in die zaak? Haar staat van dienst buiten beschouwing gelaten.’

‘Dat weet ik niet zeker’, zei Backman. ‘Ik geloof dat er een paar getuigen waren. Die zeiden dat er onregelmatigheden waren geweest … Een incident in een restaurant of zo. Maar je kunt het beter zelf even nalezen. En met de betrokkenen gaan praten natuurlijk, en de verhoorverslagen doornemen.’

‘Waar is ze nu, die Ellen Bjarnebo? Als de zaak heropend wordt, moet zij misschien ook haar zegje kunnen doen.’

Eva Backman schoof een vel papier over de tafel.

‘Valdemar Kuskos gata 40’, las Barbarotti. ‘Waar ligt die straat? En wie is in hemelsnaam Valdemar Kusko?’

‘In Rocksta’, informeerde Backman hem. ‘Maar wie Kusko is, weet ik niet. Of was – meestal moet je toch eerst doodgaan voor er een straat naar je wordt vernoemd?’

‘Ja, zo gaat dat, geloof ik’, zei Barbarotti. ‘Maar daar woont ze dus?’

‘Dat klopt’, beaamde Backman. ‘Moederziel alleen, voorzover ik weet.’

‘Waarschijnlijk is ze de mannen zat’, opperde Barbarotti.

‘En de mannen haar’, zei Backman.

‘Dat is misschien ook maar het beste voor iedereen’, zei Barbarotti.

Ze keken zwijgend naar de regen, die toe noch af leek te nemen. Backman probeerde iets te verzinnen om te zeggen, maar kon niets zinnigs bedenken.

‘Bedankt voor de briefing’, zei Barbarotti en hij pakte de mappen. ‘Ik ga ze op mijn kamer doornemen. Ik neem aan dat het de bedoeling is dat ik er alleen aan werk?’

‘Als ik Asunander goed begrepen heb, wel’, zei Backman.

‘Vast wel’, zei Barbarotti.

Hij wilde opstaan, maar Backman legde een hand op zijn arm. ‘Kom je een keer bij me eten? Voel je niet verplicht, maar …’

‘Dat lijkt me helemaal geen slecht idee,’ zei Barbarotti, ‘maar ik heb minstens vier kinderen om voor te zorgen. Misschien over een paar dagen, ik vind het nu moeilijk om van huis te zijn.’

‘Prima’, zei Eva Backman. ‘Dat is helemaal niet raar. Ik ben er voor je, dat weet je, hè.’

‘Dank je’, zei Gunnar Barbarotti en hij glipte de deur uit.

5

Hij was niet onvoorbereid geweest.

Er kon veel worden gezegd en veel rouwwonden bloedden, maar deze niet. Anderhalf jaar ervoor was Marianne door haar eerste aneurysma getroffen en sindsdien was de tijd doortrokken geweest van deze gedachten. Ze was een millimeter bij de dood vandaan. Het kan opnieuw gebeuren.

Hij had het gedacht en hij had het gedroomd. Het voor zich gezien en getracht zich het ergst denkbare voor te stellen: dat ze er op een dag niet meer zou zijn. Deze mogelijkheid had hem de afgelopen achttien maanden als een schaduwachtige en hardnekkige metgezel begeleid; een paar keer was hij uit een droom ontwaakt en ervan overtuigd geweest dat het gebeurd was. Ze hadden erover gesproken, verschillende keren en eigenlijk zonder angst. Met een soort gelaten rust, die hij nu, achteraf, maar moeilijk kon begrijpen. Moeilijk kon terugvinden.

Het enige wat zeker is in het leven, is dat het ooit ophoudt. We zijn niet gemaakt voor de eeuwigheid, niet hier op aarde. We moeten onze uren en dagen benutten. Het moment komt, dat staat vast.

Nee, onvoorbereid was hij niet geweest.

En ze hádden hun tijd benut, dat zeker. De nabijheid van de dood had hun zintuigen gescherpt, hun waarneming geslepen, en hoe je het ook wendde of keerde, hun laatste tijd samen was hun beste tijd geweest.

En we wachten op elkaar op de andere oever.

Of het alternatief, die hardnekkig terugkerende regels van Larkin:

The sure extinction that we travel to

And shall be lost in always

Dat was een kleine troost, vooral Larkin, maar hij wist dat het een kleine troost zou zijn. Ook dit was geprepareerd. Ook dit was voorbereid.

De kinderen, had ze gezegd. Als een van ons wegvalt, moet de ander zich over de kinderen ontfermen.

Gezegd en op teruggekomen.

Ze hadden er vijf, maar niet één samen.

Zijn eigen kinderen: Sara, Martin en Lars. Sara was vierentwintig en was het huis uit. Woonde sinds vorige winter in Stockholm, waar ze rechten studeerde. Ze had een nieuwe vriend, die hij nog niet had ontmoet. Hij heette Max of zo. Of Maximilian.

Zijn zoons waren zeventien en vijftien. Ze hadden allebei een eigen kamer, ieder aan een eigen kant van Villa Pickford, de bouwval die sinds vier jaar hun thuis was. Hij had het gevoel dat hij ze steeds beter leerde kennen. De jaren dat Helena voor hen zorgde waren voorbij, de jaren waarin hij dacht dat hij ze kwijt was geraakt. Ze hadden van hun nieuwe moeder – die er nu niet meer was – gehouden, geen twijfel mogelijk, maar ze waren minder aangeslagen dan hij. Ze voelden zich geborgen genoeg om zich staande te houden, althans, dat hield hij zichzelf graag voor. Genoeg schoolwerk, vrienden en hobby’s. Handbal en geocaching. Ze hadden allebei iets ongecompliceerds en nuchters, hopelijk waren dat geen excuses en oogkleppen.

Mariannes oudste, Johan, was twintig. Woonde ook nog thuis, werkte in een espressobar in Kymlinge en wist meer van koffie dan alle andere mensen die Barbarotti ooit had ontmoet. In het najaar zou hij gaan studeren; Lund, Uppsala of Linköping. Iets met media, hij had verzuimd goed te luisteren. Van de kinderen stond Johan het verst van hem af.

Jenny was zeventien. Toen hij in staat was verder te kijken dan zijn eigen verdriet, kon hij zien dat het voor haar het moeilijkst was. Gevoelig en ontworteld. Misschien stond zij hem meer na dan de anderen; misschien klampte ze zich aan hem vast om niet bij haar eigen vader te hoeven wonen. Die had iets dergelijks voorgesteld op de begrafenis en in een paar telefoongesprekken, maar Barbarotti wist niet of het serieus was of dat het uit schuldgevoel voortkwam. Een poging iets te compenseren. Jenny en Johan hadden het weekend bij deze Tommy en zijn modelgezinnetje in Halmstad doorgebracht, maar geen van beiden waren ze erg genegen geweest om over het bezoek te praten.

Wat hij wel wist, was dat Jenny in Villa Pickford wilde blijven wonen. Ze had niet veel op met haar echte vader, en het ‘ontfermen over de kinderen’ gold vooral voor haar. Met haar zat hij zo nu en dan ’s avonds laat te rouwen.

Hard rouwen, zo noemde zij het. Kom, Gunnar, we gaan hard rouwen. Met zijn tweeën.

Thee, een kaars. Stilte in huis, voorzover er stilte kon zijn in een tachtig jaar oud houten huis. Losse woorden. Losse herinneringen aan Marianne. Tranen, en een lach als ze voelden dat ze op haar wolk lag mee te luisteren en hen opriep zich een beetje te vermannen.

Zoiets, ja. Het waren momenten van heling en genezing, en het voelde een beetje vreemd.

Nadat hij het politiebureau op deze dag van terugkeer verlaten had, deed hij boodschappen bij de supermarkt in Rocksta. Lars en Martin hadden beloofd pasta te maken, maar er ontbraken nog een paar ingrediënten. Toen hij weer bij zijn auto op de parkeerplaats kwam, was het nog maar half zes, en nu hij toch in Rocksta was, kon hij meteen kijken waar Valdemar Kuskos gata lag. Hier woonde Ellen Bjarnebo immers, volgens de documenten.

Zijn eerste opdracht na de dood van Marianne.

De slager van Klein Birma.

Zag men haar nog steeds zo? Zag ze zichzelf zo?

Er was meer dan twintig jaar verstreken, maar het was geen benaming die je zomaar van je afschudde.

En Arnold Morinder. Wat was er met hem gebeurd? Verdwenen nadat hij een Aftonbladet had gekocht bij de benzinepomp in Kerranshede. Vijf jaar geleden. Daar moest hij natuurlijk beginnen met de ontrafeling. Zijn opdracht was die zaak te onderzoeken, de gebeurtenissen op Klein Birma waren al lang afgesloten. Maar een beetje huiswerk doen voor hij met de moordenares oog in oog kwam te staan, kon natuurlijk geen kwaad.

Je kon je afvragen waarom Asunander hem uitgerekend dit oude verhaal had toegeschoven, maar als je er langer over nadacht, kon je dat misschien maar beter niet doen.

Het je afvragen. Dat hij tekortschoot en met arbeidstherapie bezig was, lag zo voor de hand dat je er maar beter niet bij stil kon staan. Op dit moment was overleven voldoende. Overleven en zich over zijn kinderen ontfermen, zoals gezegd.

Zoals gezegd.

Bij de toegangsweg naar de woonwijk stond een plattegrond, en hij vond Valdemar Kuskos gata meteen.

Het was een van de banaanvormige straten die de bebouwing omsloten en scheidden van het bos aan de oostzijde. Hij kroop weer in zijn auto om de straat te zoeken; nummer 40 was de laatste portiek in een rij typische jarenzeventigpanden in roodbruin baksteen, ze waren drie verdiepingen hoog en hadden ingebouwde balkons. Op welke verdieping Ellen Bjarnebo woonde, wist hij niet en hij was niet van plan dat vandaag uit te zoeken. Vandaag ging het om een voorzichtige verkenning, een eerste manoeuvre die weinig om het lijf had.

Terwijl hij keerde en terugreed, dacht hij na over deze wijk. De eerste tien, vijftien jaar na de bouw van Rocksta was het een echte probleemwijk geweest, inmiddels was het rustiger geworden. Wat misdaadcijfers betrof spande de wijk nog steeds de kroon in Kymlinge, en dat zou in de nabije toekomst ook niet veranderen, maar naar Valdemar Kuskos gata hadden ze, voorzover Barbarotti zich kon herinneren, nooit hoeven uitrukken. Geen mishandelingen, geen uit de hand gelopen dronkenschappen, geen familiegerelateerd geweld, zoals het heette.

Maar in Rocksta woonden ruim vijfduizend mensen. Er waren meer dan vijftig verschillende nationaliteiten, dit stukje Zweden was een goede weergave van de demografische samenstelling van het land in het begin van de eenentwintigste eeuw. Hier woonden minstens drie collega’s van hem, en toen hij opnieuw langs het kleine winkelcentrum reed, vroeg hij zich af waarom hij zich hier een vreemde eend in de bijt voelde.

Verwend? Misschien wel.

Overigens voelde niet alleen Rocksta vreemd. Het gold voor alles. Het politiebureau. Villa Pickford. De hele stad, waar hij al vijfendertig jaar woonde.

De mensen, de tijd, zijn gedachten.

In het vaalbleke licht van de schemering leken zelfs zijn eigen handen op het stuur van een andere planeet te komen. Ik moet een serieus gesprek met Onze-Lieve-Heer gaan voeren, dacht inspecteur Barbarotti.

Het was niet de eerste keer dat hij dat dacht.

Het was bijna middernacht toen hij in bed lag. Nu Marianne niet meer onder hen was, duurden de maaltijden vaak langer. Hoewel ze er zelden in slaagden hun verdriet en gemis in woorden uit te drukken, was het aan tafel zitten, het samenzijn om de grote eiken tafel, belangrijk, dat was duidelijk. Voor iedereen; niemand wilde als eerste het gezelschap verlaten, misschien omdat het pijnlijk was, maar hij vroeg het nooit. Ze dekten niet meer voor haar. In het begin hadden ze dat nog wel gedaan; een bord, bestek en een glas op haar plaats, maar Jenny had besloten dat dat na de begrafenis afgelopen moest zijn.

Ze hadden een tijdje in de erker gezeten om te rouwen, Jenny en hij, de drie jongens waren naar hun kamer gegaan. Om elf uur had ze hem omhelsd en gezegd dat ze nog wat voor wiskunde moest doen, waarna hij achter de computer was gaan zitten om rekeningen te betalen, tot de vermoeidheid hem had overvallen en hij geen grip meer had op alle cijfers en codes.

Vermoeid zijn was één ding, maar in slaap vallen iets heel anders, zonder meer. Hij herinnerde zich zijn besluit een gesprek met Onze-Lieve-Heer aan te gaan, maar iets zat hem in de weg. Dat was al sinds het ongeluk zo; hij wist dat het aan hem lag, maar ook dat God een gentleman was die alle tijd van de wereld had. Eigenlijk was het verrassend dat hij zichzelf, zijn schok en radeloosheid niet onmiddellijk in handen van de hogere, goedaardige macht had gelegd – helemaal aangezien hij ervan overtuigd was dat die bestond en hij en Marianne er vaak over gesproken hadden. Om te vertrouwen en los te laten. Om niet alle lasten zelf te dragen.

Maar iets was er dus niet in orde. Iets zat hem in de weg.

Misschien wachtte hij op een teken.

Van Marianne, dat ze van zich zou laten horen. Dat had ze min of meer beloofd, maar je wist natuurlijk niet of zulke beloften ook werkelijk konden worden nagekomen. En hoe dat in dat geval in zijn werk zou gaan. En in welke verschijningsvorm; het zou het meest voor de hand liggen als ze hem in zijn dromen zou opzoeken, althans, dat zou hij in het omgekeerde geval doen, maar ze had zich vooralsnog, drie weken na haar dood, niet laten zien.

De reden daarvan kon zijn dat hij weinig sliep en nog minder droomde. ’s Morgens bij het wakker worden had hij geen beelden in zijn hoofd, dus helemaal zeker was hij niet. Misschien was ze ’s nachts wel bij hem geweest en was hij het domweg vergeten?

Dat was een beangstigende gedachte midden in alle verdriet – dat ze hem probeerde te bereiken en dat hij zich er niet bewust van was – en hij besloot daar niet in te geloven. Besloot daarentegen alert en gespitst te zijn en geen onredelijke eisen te stellen, aan zijn overleden echtgenote noch aan Onze-Lieve-Heer. Daarmee zou hij zijn hand kunnen overspelen, en er was geen enkele reden voor.

Na deze precaire beslissingen en in afwachting van het moment waarop de moeilijk te vatten slaap zich zou aandienen, begon hij het materiaal over de zaak-Arnold Morinder door te nemen. Hij had de synopsis ’s middags op het politiebureau gelezen, alleen vluchtig, maar als Asunander inderdaad zijn arbeidscapaciteit wilde testen, kon hij maar beter de koe bij de hoorns vatten en het grondig aanpakken.

Arnold Morinder was in 1953 geboren. Op het moment van zijn verdwijning was hij dus vierenvijftig jaar – bijna – en zijn leven was tot dan toe een weinig glamoureuze aangelegenheid geweest. Als je de summiere formuleringen van Somberman tenminste mocht geloven, en daar was ongetwijfeld alle reden voor. Somberman was geen man van overdrijvingen, maar in zijn streven naar zakelijkheid en correctheid liet hij geen detail achterwege.

Arnold was geboren in Kymlinge als enig kind van Alfons en Anna Morinder. Zijn vader was smid, zijn moeder had verschillende aanstellingen in Kymlinge gehad, voornamelijk als schoonmaakster, toen Arnold ruim twintig was, waren beide ouders in twee jaar tijd overleden. Ze waren over de veertig toen hun zoon ter wereld kwam, verdere aantekeningen over hen waren er niet.

In 1969 had Arnold na de negenjarige basisschool een tweejarige opleiding tot elektricien op de Samsöschool voltooid. In zijn werkzame leven had hij bij vier verschillende elektriciteitsbedrijven gewerkt, bij drie in Kymlinge en omstreken en bij één in Göteborg, in de jaren negentig. Ten tijde van zijn verdwijning werkte hij al zes jaar bij Buttros El, een gerenommeerd bedrijf, gevestigd op het industrieterrein Gripens, met, afhankelijk van de conjunctuur, tien tot vijftien werknemers.

In maart 1983 was Arnold Morinder getrouwd met een vrouw genaamd Laura Westerbrook, het huwelijk bleef kinderloos en anderhalf jaar later kwam het al tot een echtscheiding. Vanaf het moment dat hij zijn ouderlijk huis had verlaten tot het moment dat hij zich ging settelen met de voormalige moordenares, woonde Morinder in een tweekamerappartement in Norra Kyrkogatan. Ook de korte periode met zijn eerste vrouw. De jaren dat hij in Göteborg zat – van 1989 tot 1996 – had hij zijn flat onderverhuurd.

Daarna was hij teruggekeerd naar Norra Kyrkogatan om tien jaar later naar Valdemar Kuskos gata 40 te verhuizen.

Ze heeft het appartement dus gehouden, dacht Gunnar Barbarotti, en hij vroeg zich af wat dat kon betekenen. Niets waarschijnlijk.

Laura Westerbrook? Wie het ook was, ze moest van buitenlandse afkomst zijn. Misschien Engels, misschien Amerikaans. Hij noteerde dat hij naar haar op zoek moest gaan.

Het zomerhuisje bij Kymmen, waarvandaan Arnold later verdween, was al sinds de jaren vijftig in het bezit van zijn ouders. Het werd, ook door Ellen Bjarnebo, het Vissershuisje genoemd. Vissen was Morinders enige vrijetijdsbesteding, en naar verluidt beperkte dat zich tot in een wiebelig bootje Kymmen op roeien en trachten met een werphengel een baars of een snoek naar boven te halen of een beetje hengelen, vooral het laatste.

Hoe Ellen Bjarnebo en Arnold Morinder elkaar precies hadden ontmoet, kon niet uit Sombermans uiteenzetting worden opgemaakt. Alleen dat ze elkaar in een restaurant in de stad tegen het lijf waren gelopen en aan de praat waren geraakt. Wat er wel uit kon worden opgemaakt, was dat de voormalige moordenares er niet erg mededeelzaam over was geweest. Zij en Arnold hadden iets gekregen en na een jaar woonden ze samen, dat was alles. Ze leefden toch in een vrij land?

Barbarotti zuchtte en sloeg de bladzijde om.

Over de dag waarop Morinder was verdwenen, was de informatie bijna even dungezaaid. Vanwege het mooie weer zat het stel dat weekend in het Vissershuisje – bovendien hadden ze allebei nog een week vakantie – en op zondagmiddag om één uur had Morinder zijn brommer gepakt, een oude Zündapp, om naar de benzinepomp in Kerranshede te rijden, ruim drie kilometer in westelijke richting over de 272. Daar had hij getankt en een Aftonbladet gekocht. Even voor half twee had hij het pompstation verlaten en hij was nooit meer gesignaleerd. Volgens het meisje achter de kassa had hij zich normaal gedragen, hij was niet erg spraakzaam geweest, maar als ze het zich goed herinnerde, waren ze het erover eens geweest dat het de laatste tijd bijzonder mooi weer was. Ze had zowel Morinder als zijn brommer herkend, in de zomer was hij een sporadische maar trouwe klant. Al sinds eind jaren negentig, toen ze bij de benzinepomp was komen werken.

Drie dagen later belde Ellen Bjarnebo de politie, op woensdag 8 augustus, om te melden dat haar vriend werd vermist. Een week later ongeveer werd zijn blauwe brommer in het voornoemde mugrijke moeras gevonden, vijf kilometer ten westen van Kerranshede, acht kilometer bij het Vissershuisje vandaan; daar hielden alle sporen op.

Dat was het hele verhaal. Ellen Bjarnebo was verhoord en twaalf mensen hadden informatie aangedragen, maar dat materiaal stond in andere mappen, en inspecteur Barbarotti besloot dat iedere dag genoeg had aan zijn eigen kwaad.

Hij deed het licht uit, draaide zich op zijn zij en strekte zijn arm uit naar de lege plek naast hem in bed. Beeldde zich in dat er een afdruk of iets anders was achtergebleven, want wat is de wereld eigenlijk, behalve onze verbeelding ervan?