Reggie Nadelson

KOUD VUIL

Uit het Engels vertaald door Ton Heuvelmans

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Fresh Kills, verschenen bij William Heinemann, Londen

Oorspronkelijke tekst © Reggie Nadelson, 2006

First published in 2006 by William Heinemann, United Kingdom

Nederlandse vertaling © Ton Heuvelmans en De Geus bv,

Breda 2009

Omslagontwerp Ontwerpers om de hoek

Omslagillustratie © image100/Corbis

isbn 978 90 445 3121 3

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2009.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Het gelijkmatige geronk van de machine boven mij veranderde van toon, ik kwam overeind, opende mijn ogen, en knipperde tegen de zon. De motor van het vliegtuigje dat rondvluchten verzorgde boven Coney Island begon te stotteren. Ik hield mijn adem in en verwachtte dat het zou neerstorten. Naast mij op het strand lag mijn neefje Billy. In één hand hield hij een radiootje dat was afgestemd op een wedstrijd van de Yankees, zijn grote pubervoeten, gestoken in zwarte gympen waarvan de veters loshingen, rustten op een lege pizzadoos van Totonno’s.

Het vliegtuigje verdween achter van achteren verlichte wolken, waarschijnlijk op weg naar een of ander nabijgelegen vliegveldje waar toeristen rondvluchten konden boeken.

Het was dinsdag, een milde julidag, en er lagen enkele tientallen mensen in mijn directe omgeving te zonnebaden. Twee oude mannen zaten op lage strandstoelen van groen plastic gin rummy te spelen. Twee vrouwen, waarschijnlijk hun echtgenotes, gekleed in nauwsluitende fluwelen broeken en bijpassende roze-blauwe windjacks, zaten vlak bij hen Russische kranten te lezen die klapperden in de zeebries. Een Pakistaans gezin zat te lunchen uit metalen, op elkaar gestapelde bakjes en praatte onderling in wat waarschijnlijk Urdu was, en misschien fantaseerden ze dat ze weer thuis waren en een vrije middag doorbrachten op een strand bij Karachi. In Midwood, midden in Brooklyn op ongeveer vijf kilometer van Coney Island, woonde een grote Pakistaanse gemeenschap. Ik rook hun eten en begon trek te krijgen.

Een dik pubermeisje met vuurrood haar jogde moeizaam langs de branding, haar voeten zakten weg in het natte zand. Twee jongens renden haar elegant voorbij. Eveneens aan de waterkant tilde een felblauwe zeemeermin haar met lovers bedekte staart op en rende naar de boardwalk. Het vliegtuigje verscheen weer aan de hemel. Iedereen op het strand keek omhoog. Niemand bewoog. De zon weerkaatste op de blauwe staart van de zeemeermin.

Alles leek te gebeuren in slowmotion en ergens klonk muziek uit een gettoblaster, ‘Dock of the Bay’ van Otis Redding, wat ik altijd een steengoed nummer had gevonden. Ik realiseerde me dat de zeemeermin een van de meisjes moest zijn die zich iedere zomer verkleden en meemarcheren, als je dat zo kunt noemen, met de jaarlijkse Coney Island Zeemeerminoptocht.

Het vliegtuigje was onbestuurbaar geworden en zigzagde door de blauwe lucht boven de oceaan. Een van de vleugels was losgeraakt, en het helde naar beneden als een gewond insect. Ik stond op, strompelde door het zand naar mijn spijkerbroek, pakte mijn mobiele telefoon en belde het alarmnummer. Maar het was al te laat. Het toestel verloor steeds meer hoogte, daalde in een langzame spiraal en dook plotseling, ten prooi aan de zwaartekracht, naar beneden.

Achter de raampjes zag ik twee gezichten naar beneden staren. Misschien zagen ze het blauwe water op zich af komen, zagen ze de Russen hun krantje zitten lezen, of die man uit Nathan’s komen hollen met een hotdog in zijn hand en een slinger van mosterd over de worst. Ik vroeg me af of de mensen in het vliegtuigje de mosterd konden zien, en wat ze dachten en of ze daar nog tijd voor hadden. Toen klapte het toestel op het zand en brak in tweeën. De mensen op het strand deinsden terug, verbijsterd en doodsbang, omdat ze een explosie, rook en vuur verwachtten.

Naast mij stond Billy al overeind. Om ons heen grepen mensen hun spullen bij elkaar – tassen en handdoeken, speelgoed, kranten, speelkaarten, stoelen, radio’s en koeltassen – en renden naar de boardwalk, waar ze bleven staan, onzeker welke kant ze op moesten.

‘Zijn het de terroristen?’ hoorde ik een vrouw aan haar man vragen. ‘Is het een aanval?’ De gettoblaster speelde door, nu klonk ‘Up on the Roof’ van The Drifters.

Het zilverkleurige vliegtuigje lag een paar honderd meter verderop bij de branding, als een platgetrapt colablikje. De branding bubbelde het strand op en spoelde over de wrakstukken. Ik kon nog net de lichamen van de inzittenden zien, half binnen- en half buitenboord, onder wie een klein meisje van een jaar of drie. Ze bewoog zich niet.

‘Zijn er doden? Is dat meisje dood?’ Billy staarde naar het vliegtuig, gespannen en een en al aandacht.

‘We gaan’, zei ik tegen Billy. ‘Kom.’

Hij verroerde geen vin.

We waren naar Coney Island gekomen omdat Billy had gezegd dat hij zodra hij weer thuis was in Brooklyn, allereerst een pizza wilde eten bij Totonno’s. Een pizza eten, in de zon zitten en naar de oceaan kijken. Beetje bruin worden, had hij gezegd, en hij stond te poseren met zijn gezicht naar de lucht gericht en zijn handen in zijn zij, als een acteur in een tv-reclame voor zonnebrandcrème.

‘En wel nu’, zei ik.

Auto’s en bestelwagens kwamen met loeiende sirenes aangescheurd en reden het strand op. Het wrak was omgeven door personeel van de hulpdiensten, dat de lichamen uit het toestel haalde en in ambulances legde. Ik meende dat ik een rechercheur met een rood jack aan herkende, die ik ooit ergens had ontmoet. Er kringelde rook uit het wrak. Ik greep Billy’s hand, hij gooide zijn rugzak over zijn schouder en we renden weg.

‘Artie?’

‘Alles goed met jou?’ vroeg ik aan Billy. We stonden op de boardwalk, leunden tegen de reling, keken naar het vliegtuigwrak en veegden het zand van onze kleren.

‘Dit is heel maf’, zei hij. ‘Ik ben blij dat jij erbij bent.’

‘Kom, we gaan.’

‘Denk je dat alles in orde is?’

Vlak bij ons stond een meisje van een jaar of tien te huilen, met haar moeder. Billy zei tegen haar: ‘Het komt allemaal wel goed. Hé, het komt goed. Het is al voorbij. Alles goed met jou?’

Billy Farone, de zoon van mijn halfzuster, was veertien, slungelig, breedgeschouderd en al zo’n een meter tachtig lang, bijna net zo lang als ik. We hadden de afgelopen dagen samen doorgebracht, en hij leek alles te nemen zoals het kwam. Voor een puber was hij behoorlijk relaxed. Hij was geïnteresseerd in wat andere mensen zeiden en hoe ze zich voelden, en dat vond ik ontwapenend. De mensen mochten hem, het was een hartverwarmend joch.

Het dikke, zwarte haar viel over Billy’s voorhoofd, zijn blauwe ogen deden zijn gezicht oplichten, dat mij, met de vaag Slavische vormen, de jukbeenderen, kaak en dat soort dingen, aan mijn vader deed denken. Zo nu en dan, met zijn handen in zijn zakken, met zijn grote gympen en loshangende veters, als hij heen en weer sjokte alsof hij te snel groeide om dat lange lijf bij elkaar te houden, was Billy nog steeds een kind. Maar zoals hij zich nu bekommerde om dat huilende meisje, leek hij al bijna volwassen. Hij stond tegen de reling geleund, met zijn zwarte spijkerbroek, rode t-shirt en donkerblauw Yankees-jack. Hij tuurde bezorgd over het water, naar het vliegtuig.

‘Denk je dat ze nog leven?’ vroeg hij. ‘De mensen in dat vliegtuig?’

‘Ik weet het niet.’

Ik veranderde van onderwerp en vertelde Billy dat Charles Lindbergh een paar kilometer verderop het Floyd Bennett Field had geopend, een van de eerste vliegvelden van het land. In 1923. Vlak bij Dead Horse Bay, zoals het daar destijds werd genoemd toen de dode paarden van de hele stad daarheen werden gebracht om het vet eruit te koken, en de stank er niet te harden was.

‘Wie is Charles Lindbergh?’ vroeg Billy en ik vertelde hem over de man die als eerste een solovlucht over de Atlantische Oceaan had gemaakt, dat hij alleen was opgestegen van Roosevelt Field op Long Island, en dat hij daarna de bijnaam Lucky Lindy had gekregen. Billy was behoorlijk geïnteresseerd in het verhaal – hij was een joch dat alle informatie als een spons opzoog en goed luisterde naar de antwoorden als hij je iets had gevraagd – maar hij zei dat ik moest ophouden toen ik hem vertelde over de ontvoering van het kind van Lindbergh. De misdaad van de eeuw, werd het destijds genoemd.

Na een poosje gingen we op de trap van de boardwalk zitten. Billy vertelde dat hij meteen aan de boog die het vliegtuig beschreef had kunnen zien dat het niet vlak bij ons zou neerkomen, en dat hij zich nogal lullig voelde omdat hij tot zijn eigen verbazing zat te wachten tot het neerstortte. Hij vroeg zich af of het toestel in een spin terecht zou komen of gewoon met de neus vooruit zou neerstorten. Hij wilde eigenlijk niet dat het gebeurde, maar als het neerstortte, dan wilde hij het zien.

‘Het is net als bij autoraces, hè? Toch?’ vroeg hij. ‘Als het dan toch gebeurt, dan wil je het zien. Dat klopt, hè, Artie? Ik bedoel, dat is toch maf. Wil je wat komkommer?’

Hij haalde een plastic zak met stukjes komkommer uit de rugzak die hij over een schouder droeg. ‘Mijn god, wat ben ik dol op komkommer’, zei Billy en hij vertelde me hoe het lichtgroene vruchtvlees eruitzag, hoe koel het was en hoe knapperig. In Florida, vervolgde hij, was koude komkommer heerlijk op een warme dag. Wat zeiden ze ook weer, zo koel als een komkommer. Billy vond het ook leuk, zei hij, om komkommers in stukjes te snijden, om de donkergroene schil weg te snijden met het rode Zwitserse legermes dat ik hem had gegeven toen hij jonger was. Hij bood me de plastic zak aan.

Mensen krioelden om het vliegtuigwrak heen. Ik bleef staan; ik ging ervan uit dat niemand erop zat te wachten dat een rechercheur uit Manhattan zich er op zijn vrije dag mee ging bemoeien.

‘Wat is er?’ Billy nam een stukje komkommer.

‘Niks.’

‘Kom op, Artie, wat is er?’ Hij glimlachte. ‘Wat is er? Zeg het nou. Toe, alsjeblieft, alsjeblieft, alsjeblieft. Ik wil weten wat je denkt.’

Ik reageerde niet omdat ik niet tegen hem wilde liegen. Ik dacht bij mezelf dat ik niet kon geloven dat deze Billy hetzelfde joch was dat een paar jaar tevoren een man had vermoord – beschuldigd was van de moord op een man.

‘Artie?’

‘Ja?’

‘Denk je dat we morgen kunnen gaan vissen?’

‘Natuurlijk.’

‘Vet.’ Hij stopte de komkommers weer in zijn rugzak.

‘Heb je een bepaalde plek in gedachten?’

‘Ik dacht ergens op Long Island, Montauk of zo? Maakt me niet uit, zolang we maar kunnen vissen, wij samen, net als vroeger, weet je nog?’

Vroeger. Vroeger, voordat Billy werd opgesloten in die instelling – ze noemden het een therapeutische inrichting – in Florida. Vroeger.

Ik knikte.

‘Ik zal wel brood klaarmaken voor ons’, zei hij enthousiast. ‘Dat kan ik heel goed. Dan maak ik van die Italiaanse sandwiches met salami en kaas en ham en peperoni en geroosterde paprika, en dan kopen we frisdrank en blijven daar lekker de hele dag samen. Ik heb gehoord dat er al gestreepte zeebaars is gezien. Blauwe. Raad eens.’

‘Wat?’

‘Raad eens?’

‘Ik geef het op.’

‘Ik heb zelfs gehoord dat je tegenwoordig kunt vliegvissen in Central Park.’ Billy bewoog zijn arm met een grote boog alsof hij een hengel uitwierp. ‘Het klinkt wel raar, vind je niet?’

‘We gaan naar het eiland’, zei ik. ‘Hoe voel je je?’

‘Prima.’ Hij legde zijn hand op mijn arm, voorzichtig, als een kind, waar hij zich eigenlijk te groot voor voelde. Zijn hand was net zo groot als de mijne, de huid was ruw, en ik wist dat hij honkbalde zonder handschoen.

‘Weet je wat?’ zei hij.

‘Wat?’

‘Dat geloof je niet. Je lacht je rot.’

‘Vertel het maar.’

‘Ik heb eigenlijk best trek.’

‘Dat kan niet’, zei ik. ‘We hebben net een hele pizza gegeten, en een paar calzones, je hebt nog komkommer gehad, en we hebben ontbeten met wafels, spek en een fles jus d’orange.’

‘Ik ben toch in de groei?’ Hij deed met lage stem een soort Dr. Phil van de tv na. De gave van het imiteren zat bij hem in de familie.

Opnieuw realiseerde ik me hoe goed het met hem ging. Hij was genezen. Alles was uiteindelijk op zijn pootjes terechtgekomen, en hij was een gewoon New Yorks joch dat vijf kwartier in een uur praatte, geestig was en soms ook behoorlijk ironisch, en heel alert. De ziekte was genezen. Het was voorbij.

‘Artie?’

‘Kom, we gaan wat eten’, zei ik. ‘Waar heb je zin in?’

‘Nee, even iets anders.’ Hij deed verlegen. ‘Ik moet je wat vragen.’

‘Wat je maar wilt’, zei ik, maar voordat hij antwoord kon geven, ging mijn telefoon.

‘Waar ben je?’ vroeg Sonny Lippert nadat ik had opgenomen.

‘Op het strand’, zei ik. ‘Ik ben bezig.’

‘Ik wil dat je iets voor me doet’, zei Lippert, die ooit mijn baas was. ‘Om een gunst vraag ik je. Ik zit tot over mijn oren in een klotezaak, er moet iets gebeuren waar ik geen tijd voor heb, man, en ik wil dat jij het doet.’

‘Ik bel je morgen wel.’

‘Welk strand?’ vroeg Lippert.

‘Wat maakt dat uit? Ik ben op het strand, ik heb een pizza gegeten, van die dingen. Ik bel je straks. Hallo?’ Ik deed alsof ik geen bereik meer had.

Billy vroeg: ‘Wie was dat?’

‘Maakt niet uit. Waar wil je iets eten? Heb je zin in hotdogs bij Nathan’s?’

‘Zullen we even naar het vliegtuig gaan kijken?’

‘En die hotdogs dan?’ zei ik, maar hij was al op weg naar het wrak op het strand.

Ik zei: ‘Wat is er?’

‘Hoezo?’

‘Je liep in jezelf te praten.’

‘Meen je dat? Wat raar.’ Billy was halverwege het strand en liep met lange, soepele passen naar het verongelukte vliegtuig. ‘Jeetje, Art, ik lijk wel zo’n jonge ouwe vent, als ik in mezelf loop te mompelen. Je weet maar nooit, straks begin ik nog te kwijlen.’ Hij imiteerde lachend een strompelende oude baas. Hij rechtte de rug en kwam naast me lopen.

‘Ik ben al bijna net zo lang als jij’, zei hij. ‘Hoe oud zie ik eruit? Serieus.’

‘Zeventien’, zei ik.

Er kwamen heel wat lange mannen voor in mijn Russische familie. Mijn eigen vader was lang, maar mijn oom Joe was een reus. Hij was bijna twee meter tien, hij had brede schouders en een nek zo dik als een boomstam. Hij speelde basketbal op school. Omdat hij zichzelf een wangedrocht vond, pleegde hij later zelfmoord. Ik was vijftien toen het gebeurde, maar niemand vertelde het mij.

Pas veel later heb ik het met moeite uit mijn moeder gekregen. Joe had een wodkafabriekje in Vladikavkaz aan de Wolga. De boeren, die ziekelijk en verschrompeld waren door de oorlog en door ondervoeding, waren bang voor die reus van een Joe. Ze scholden hem uit. Ze zeiden dat hij een monster was, dat zijn lengte het werk van de duivel was. Oom Joe was tweeënveertig toen hij zichzelf doodschoot.

‘Hé, je wilde me wat vragen’, zei ik tegen Billy.

‘Laat maar.’

‘Zeg het nou.’

Billy bleef stilstaan.

‘Artie, mag ik voorgoed bij je komen wonen? Ja hè, toch? Ik bedoel, niet meteen, maar later, weet je wel? Ik wil heel erg graag net zo worden als jij. Ik denk altijd aan jou. Ik zou je bijvoorbeeld kunnen helpen met bepaalde zaken en zo, en dan zouden we zeg maar altijd bij elkaar kunnen zijn.’

Ik wist niet wat ik moest zeggen. Hij was hier op verlof. Over een paar weken zou hij teruggaan naar Florida. Het zou nog heel lang duren voordat hij vrij was. Ik gaf niet meteen antwoord, maar omdat ik graag wilde dat hij gelukkig was, zei ik: ‘Natuurlijk.’

‘Hé, wie er het eerste is’, zei Billy, hij zette een sprint in naar het water en schopte met zijn zwarte gympen het zand omhoog.

2

Pas toen ik Sonny Lippert op ons af zag komen lopen, realiseerde ik me dat we vlak bij de plek op het strand waren waar een hardloopster een paar jaar geleden een hoopje kinderkleren had aangetroffen. Het was hartje winter geweest, een vrouw in een jas van rood vossenbont die met haar honden wandelde over de besneeuwde boardwalk. Meer dan twee jaar geleden, herinnerde ik me. Zodra ik Lippert zag, wist ik alles weer, en ik dacht: nou én? Het stelde niets voor.

We stonden bij het vliegtuigwrak. Billy had geprobeerd dichterbij te komen, maar een kerel in uniform zei dat hij op afstand moest blijven. Hij reageerde onmiddellijk en beleefd, en hij knikte verstandig, alsof hij het begreep. Later vertelde hij me dat hij leerde hoe hij moest omgaan met de politie, hoe ze te werk gingen, dat hij hen nadeed en zich hun manier van doen aanleerde. Dat was allemaal geen flauwekul, zei hij. Hoe oud moet je zijn om bij de politie te kunnen? vroeg hij. Hoelang moet ik nog wachten?

‘Wat de fuck doe jij hier, man?’ Onmiskenbaar de stem van Sonny Lippert.

Sonny gaf me geen hand. In plaats daarvan omhelsde hij me half, zoals Amerikanen tegenwoordig zo graag doen, deed een stap naar achteren alsof hij geschrokken was van zijn eigen vertoon van genegenheid, en zakte tot aan zijn enkels in het rulle zand. Hij was klein van stuk en hij had een strak, gespierd jongenslijf. Hij zag er prima uit. Ik kreeg de indruk dat hij zichzelf goed verzorgde. Hij klopte op zijn zakken.

‘Waar is mijn fucking bril?’ zei Sonny.

Hij droeg een geel overhemd, een zwartlinnen colbert, mooie katoenen broek en dure loafers. Zijn dikke, zwarte krulhaar begon grijs te worden, en ik stelde vast dat hij het niet meer verfde. Sonny was ongeveer vijfenzestig, maar hij had een strakke, gladde huid. Ik geloofde de geruchten niet dat hij er wat aan had laten doen.

‘Wat ik hier doe?’ zei ik. ‘Wat doe jíj hier, Sonny?’ Ik wierp een blik op zijn gepoetste schoenen. ‘Kom je hier soms een beetje zonnebaden, met schoenen van vierhonderd dollar aan je voeten?’

‘Doe niet zo moeilijk, man’, zei Lippert. ‘Jij beweert dat je hier op het strand pizza komt eten, waar wilde je nog meer heen, behalve naar Coney Island? Ik heb iets van je nodig’, vervolgde hij zachtjes, terwijl hij naar de chaos verderop op het strand keek. ‘Weet je nog wat er hier op dit strand gebeurd is, man? Alweer twee jaar geleden?’

‘Dat was ik bijna vergeten, totdat ik jou zag.’

Terwijl Lippert nog steeds op zoek was naar zijn bril, liep hij naar een van de agenten vlak bij het wrak en stelde hem een paar vragen. De man luisterde naar hem. Je kon zien dat hij onder de indruk was omdat Sonny Lippert zijn mening vroeg. Iedereen kende Lippert.

‘En?’ vroeg ik toen hij terug was.

‘Een fucking puinhoop’, zei Lippert en hij gebaarde naar het wrak. ‘Ze hebben ook geen flauw idee wat er gebeurd is, althans tot nu toe. Volgens mij kunnen het geen terroristen zijn, ik bedoel, wat schiet je ermee op als je een vliegtuig met een paar mensen erin laat neerstorten op een leeg strand? Waarschijnlijk zo’n lullig toeristenvliegtuigje waar ze te veel mensen in hebben gepropt, als zo’n toestel te zwaar geladen is, dan zie je grond op je afkomen en is het boem. Zo, Artie, dus jij kwam hier een pizza eten, man?’

‘Jij had me gebeld, Sonny, weet je nog? Je was hier verdomd snel.’

‘Ik was al in Brooklyn.’ Hij schopte een rode teenslipper weg die ondersteboven in het zand lag. ‘Ik kan het niet hebben als ik ergens maar één schoen zie. Ik bedoel, waar de fuck is die andere gebleven?’

Nadat zijn vrouw hem na 11 september in de steek had gelaten, was Lippert er bijna aan onderdoor gegaan. Hij dronk toen een fles whisky per dag, en soms wel twee. Hij zag er nu goed uit, en nuchter. Na een dienstverband van veertig jaar bij de politie deed Sonny tegenwoordig alleen nog speciale klussen, meestal zaken die te maken hadden met kindermishandeling of -misbruik. Als hij aan het werk was, was hij scherp, geconcentreerd en opgewonden, veel te strak opgewonden, als een klok van een miljoen dollar waarvan de veer altijd al op knappen heeft gestaan.

‘Sonny, wat is er aan de hand?’

‘Een oude zaak’, zei hij. ‘Er zijn nieuwe feiten.’

‘Wat dan?’

Sonny keek om zich heen. Het strand was volgestroomd met mensen, beambten, toeristen die naar het wrak stonden te gapen, en kinderen die vanaf de boardwalk aan kwamen rennen.

Mensen die hun hond uitlieten bleven stilstaan, en de honden huilden, alsof ze iets roken in de zomerzon. Vlak bij mij stonden de twee mannen die op het strand hadden zitten kaarten met hun vrouwen, en ze bespraken het ongeval in een Engels met een sterk Russisch accent.

‘Terroristen’, zei een van de mannen. ‘Zeker weten.’

‘Klootzakken’, zei de ander. ‘Buitenlandse kankerlijers.’

‘Volgens jou heeft alles met terrorisme te maken’, zei een van de vrouwen. ‘Misschien dit is gewoon ongeluk. Bij jou alles is vreemde wezens’, zei ze en ik vroeg me af wat voor vreemde wezens ze bedoelde, uit Pakistan of van Mars. Dit was New York. Het twistgesprek ging verder.

‘Niet hier’, zei Sonny. ‘Niet nu. Ik wil met je praten onder vier ogen, man. Kom, we gaan.’

‘Dat kan niet’, zei ik.

‘Wat heb je hier écht te zoeken, man, ik bedoel, gaan we een spelletje met elkaar spelen, of zo?’ Sonny keek naar Billy. ‘Wie is dat joch?’ Uiteindelijk vond Sonny zijn bril in een zak van zijn jack en zette hem op. ‘Nou?’

‘Nou ja, ik ben hier vanwege het mooie weer en om een pizza te eten bij Totonno’s, zoals ik al zei.’

‘Het is dinsdag, Artie. Het lange weekend is achter de rug. Wat is er aan de hand?’

‘Wat kan jou dat schelen?’

‘Misschien kan het me wel wat schelen’, zei hij. ‘Misschien wil ik wel wat van je.’

Voordat Sonny verder nog iets kon zeggen, kwam de rechercheur met het rode jack, die ik al meende te herkennen, naar ons toe gejogd. Ze glimlachte.

‘Artie, hè?’ zei ze.

‘Ja, hoe gaat het?’

Ze stak haar hand uit. ‘Clara Fuentes, uit Red Hook.’

‘Tuurlijk’, zei ik. ‘Ja, leuk je weer te zien.’

Bij een zaak in Red Hook, een jaar geleden, had ik Clara ontmoet. Het was een knappe vrouw die haar donkere haar in een paardenstaart droeg. Maar ik herinnerde me haar vooral door haar felrode windjack. Ik herinnerde me ook dat ze me had meegevraagd naar een grote bijeenkomst waar ze heen moest tijdens de Republikeinse Conventie.

‘Hoe gaat ie, Clara?’

Ze stak stralend haar rechterhand op en liet me haar gouden ring zien. ‘Ik ben getrouwd.’

‘Ik ook’, zei ik. ‘Vorig jaar zomer.’

‘Wat zijn we toch een stel burgertrutten, hè? Ben jij een beetje gelukkig? Hoe heet ze?’

‘Maxine’, zei ik.

‘Gefeliciteerd.’

‘Jij ook.’

‘Ik krijg ook een kind.’ Clara klopte haar buik.

‘Geweldig.’

Ze gebaarde in de richting van het vliegtuig. ‘Wat denk jij?’

‘Geen idee.’

Het maakte niet uit hoe stil het was, hoe rustig de stad aanvoelde, of hoe volmaakt de illusie leek dat alles weer bij het oude was, door het minste en geringste – een neergestort toeristenvliegtuigje, een omgevallen gastank die een explosie veroorzaakte in Bruckner Boulevard, een ongewoon ongeluk met de pont van Staten Island – schoot ik meteen in de stress. En dat gold voor de hele politiemacht in de city. Op het strand zag ik een paar lui van het gemeentelijke antiterrorismeteam. In tegenstelling tot de federale politie waren die gasten erg goed. En razendsnel, als een warm mes door de boter.

Billy stond heel serieus en geïnteresseerd te praten met een agent in uniform, terwijl ze allebei in de richting van het wrak keken. Hij had zijn handen in de zakken van zijn spijkerbroek en hij had zijn jack strak om zich heen getrokken, alsof hij het koud had. Hij zwaaide naar me en kwam naar me toe gelopen. Hij kwam bij ons staan en ik legde een hand op zijn schouder.

‘Is dat jouw zoon?’ vroeg Clara.

‘Hallo,’ zei hij, ‘ik ben Billy.’

Clara gaf hem een hand, gaf een klopje op mijn arm en liep naar het wrak.

Lippert richtte zijn aandacht op Billy. ‘Ga je ons nog aan elkaar voorstellen, Art, man? Hoe heet jij?’ vroeg hij aan Billy.

Billy stak zijn hand uit en zei: ‘Billy Farone.’

Lippert bewoog niet. Zijn gezicht werd asgrauw. De spiertjes op zijn voorhoofd trilden. Even dacht ik dat hij weer een hartaanval zou krijgen. Hij stond als aan de grond genageld en staarde naar Billy. Toen deinsde hij plotseling terug, misschien maar een centimeter of zo. Niemand zou het gemerkt hebben, behalve ik. Billy en ik.

Ik was verbijsterd door hoe hij keek, door wat hij kon gaan doen, door hoe hij terugdeinsde voor Billy, door hoe zijn ogen fonkelden.

Er leek een diepe stilte in te vallen. Al het geluid om ons heen – van de kakelende Russen, de politie, de ambulances, telefonerende mensen, de wind – leek weg te vallen. Het leek alsof de geluidsband van een film plotseling was uitgevallen. We stonden gedrieën zwijgend op het strand. Ik zag dat Lippert diep geschokt was. Hij zei geen woord.

Misschien wist Lippert niet dat Billy met tijdelijk verlof was van de inrichting in Florida. Misschien had niemand hem dat verteld en was hij geïrriteerd omdat hij vrij rondliep. Misschien had ik hem moeten bellen. En daar stonden we dan, Lippert onbeweeglijk, Billy glimlachend en met uitgestoken hand.

Ik wist zeker dat Billy genezen was. In die instelling – school, jeugdinrichting, gevangenis of hoe het er ook heette – in Florida hadden ze hem genezen. Kinderen konden veranderen. Billy was genezen. Toen ik hem een paar dagen eerder had opgehaald in Florida, had ik met zijn psychiater gesproken, en die zei dat Billy weer helemaal in orde was. Hij was geestig, charmant, intelligent en gemakkelijk in de omgang, als het kind dat hij lang geleden was geweest, voordat alles verschrikkelijk uit de hand was gelopen. Ik zag het vrijwel meteen. Dit was geen toneelspel, het was echt.

‘Hallo’, zei Lippert uiteindelijk. Hij schudde Billy de hand en tikte hem op de schouder, een vreemd gebaar, geen schouderklopje, maar eerder zoals een dokter op je knie tikt om te zien of je reflexen goed zijn.

‘Ja, aangenaam’, zei Billy.

‘Ik bel je nog wel’, zei Sonny tegen mij.

‘Goed’, zei ik.

Lippert zwaaide nog een keer zonder om te kijken en liep zwijgend naar de plaats van het ongeval. Hij zei niet waarover hij mij had willen spreken. Misschien wilde hij dat niet doen waar Billy bij was.

Twee jaar eerder, toen ik Billy vond in de strandclub van Breezy Point, was Sonny er ook bij geweest. Meer dan twee jaar geleden. Het was het eindpunt geweest van een spoor dat begon met een stapeltje kleren op het strand van Coney Island. Sonny was erbij toen ik Billy aantrof bij het stoffelijk overschot van een man.

3

‘Wie was die vent, die kleine dunne op het strand?’ vroeg Billy, toen we in een cafetaria zaten in Brighton Beach, op ruim anderhalve kilometer van Coney Island. ‘Hij deed heel raar tegen mij. Heb ik iets verkeerds gedaan, Artie? Hij keek me aan alsof ik een of andere rare snuiter was. Ik geloof niet dat hij me erg mocht.’

‘Je hebt je prima gedragen.’ Ik gaf Billy het menu. ‘Waar heb je zin in?’

‘Maar wie was dat?’

‘Hij heet Sonny Lippert. Hij is mijn baas, zogezegd. Maak je geen zorgen om hem. Hij kan soms heel raar doen, dat heb je met mensen als ze ouder worden, weet je? Heb je hem niet herkend?’

‘Waarom zou ik?’ zei Billy.

‘Alles kits?’

‘Nou en of, ik ben hartstikke blij dat ik weer thuis ben, echt waar, maar ik ben ook een beetje bang.’

‘Waarvoor?’

‘Nou, weet je, of mensen wel aardig tegen me doen, of ze me niet mijden’, zei hij. ‘Hé, mag ik lamsvlees? Is dat goed?’ Hij keek me over de menukaart heen aan.

Het was vroeg in de avond, het strand stroomde langzaam leeg en de restaurants aan de boardwalk raakten steeds voller. Vlak bij ons waren alle tafeltjes bezet, de mensen spraken Engels en Russisch, toeristen bestudeerden de menukaarten en stamgasten bestelden bier en wodka. Groepjes muzikanten speelden op de boardwalk, een trio violistes, een paar folkzangers.

‘Weet je wie Vladimir Vysotsky was?’ vroeg ik aan Billy.

‘Wie?’

‘Hij was een soort Russische Bob Dylan’, zei ik en Billy knikte begrijpend. We keken naar de boardwalk waar het krioelde van de gezinnen, vrouwen die wandelwagens duwden, mannen die Baltikabier uit flessen dronken, anderen die zonnebloempitten aten uit zakjes en de velletjes over de reling in het zand spuugden. Uit luidsprekers bij een café verderop aan de boardwalk schalde luide popmuziek, van het soort dat gezongen werd door besnorde mannen onder begeleiding van balalaika’s.

Er zaten oude mannen op bankjes aan de rand van de boardwalk; ooit hadden ze gesproken over hun terugkeer naar huis, maar hun thuis bestond niet meer. De Sovjetunie had simpelweg opgehouden te bestaan. Als kosmonauten zonder een staat om in te landen zaten ze daar aan de kust van Amerika en staarden uit over de oceaan.

‘Mag ik alsjeblieft lamsvlees bestellen, Artie?’ vroeg Billy.

‘Je mag hebben wat je wilt, dat weet je toch, wat je maar wilt, dat hoef je niet te vragen.’

‘Echt waar?’

‘Echt waar’, zei ik.

Billy bestelde zijn maaltijd in het Russisch. Zijn accent was niet eens beroerd, maar hij struikelde over een paar woorden. De serveerster, die nauwelijks twintig was, blond en knap, met bruine ogen en een strakke, witte spijkerbroek aan, keek Billy aan alsof hij een volwassen man was die ze begeerde. Hij bestelde een cola.

‘Je Russisch is heel goed’, zei ik tegen Billy en ik bestelde bier.

‘Ik heb geoefend’, zei hij. ‘Ik wil dat mijn Russisch net zo goed wordt als dat van jou.’ Hij nam een stuk brood uit het mandje en nam een hap. ‘Thuis is het heel raar, mama praat de helft van de tijd Russisch en papa begrijpt er niets van. Hij is niet goed in talen, zijn Engels is ook raar, met vreemde uitdrukkingen en zo. Ik bedoel, ik ben dol op hem, maar hij is niet zo snugger, behalve dan met het restaurant. Dat doet hij erg goed, hè?’

De serveerster bracht onze drankjes.

‘Het restaurant van jouw vader is heel erg beroemd’, legde ik uit. ‘Johnny bereidt fantastische maaltijden. Hij staat op nummer zesentwintig in de Zagat.’ Ik zei: ‘Weet je wat dat betekent?’

‘Ja, dat is zo’n restaurantgids. Natuurlijk weet ik dat. Mag ik een slokje bier?’

Ik duwde mijn glas naar hem toe, hij proefde van het bier en trok een grimas, gaf het glas terug en nam een slok cola.

‘Weet je, het is nogal moeilijk uit te houden bij hen’, zei Billy op ernstige toon. ‘Ik wil niet beweren dat het allemaal aan hen ligt, maar neem nou mijn moeder met al die rare Russische dingen, geschiedenis, taal, alles maalt in haar kop als, ik weet niet, als vismeel. Ze is bang dat ze wordt teruggestuurd naar Rusland of zo, en dan is ze weer bang dat we nog steeds in oorlog zijn met Irak als ik achttien ben, en dat ik er dan ook heen moet. Ze is zo opgefokt, Artie, en dat compenseert ze door kleren te kopen en bij psychiaters te lopen.’ Billy sloeg de rest van zijn cola achterover. ‘Papa is heel anders, maar zijn familie is, je weet wel, één en al godsdienst, zijn moeder wil dat ik aldoor naar priesters ga. Ken je haar? Mijn oma, de Grote Tina? Dat rare mens bij wie het hele huis ruikt naar vanillekaarsen? Ik bedoel, je zou toch hartstikke gek worden bij dat soort mensen.’

‘Jij bent absoluut niet gek.’

‘Bedankt’, zei Billy. ‘Ik wil niet overkomen als een verwende kwast, het zijn prima ouders en ze geven me allerlei mooie dingen. Ik wou alleen dat ik mama kon laten inzien hoe de vork in de steel zit, zodat ze niet voortdurend opgefokt zou doen.’

‘Ja, dat zou ik ook willen.’

‘Ze begrijpen niets van mij’, zei hij. ‘Ze hebben totaal geen, hoe heet dat, empathie. Mijn ouders snappen niet hoe ik me voel, dat zullen ze ook nooit kunnen, weet je, dus als ik anders leek dan andere kinderen, werden ze meteen bang dat ik niet een gewoon raar joch was maar volstrekt abnormaal.’

‘Vertel maar als je wilt.’

Billy zuchtte diep, diepte een ijsklontje op uit zijn colaglas, stopte het in zijn mond, beet het stuk en slikte het door.

‘Toen ik nog klein was, dacht ik dat alles en iedereen gevoelens had, ook de vissen in mijn aquarium’, zei hij. ‘Ik gaf ze namen, ik kocht kleine kasteeltjes waar ze in konden wonen.’ Hij zweeg plotseling. ‘Ik praat te veel.’

‘Ga door’, zei ik.

De serveerster verscheen weer en zette twee borden met gegrilde lamsspiesen op tafel en een schaal met pilav. We begonnen te eten. Billy at als een kind dat nooit genoeg krijgt. Toen ik zo oud was als hij, was ik net zo, en mijn moeder maakte altijd grapjes dat ik zogenaamd een lintworm had. In de late jaren zestig was er genoeg te eten in Moskou. Als ontbijt serveerde mijn moeder, behalve eieren, altijd rode of zwarte kaviaar, wat ik maar wilde. Op school at ik grote borden vol stamppot. De hele winter lang at ik ijsjes op weg naar huis. Zelfs nu nog proefde ik de zurige vanillesmaak van het Russische roomijs.

Na zijn laatste hap rijst en groene paprika, leunde Billy achterover en gaapte.

‘Ben je moe?’

‘Ja, een beetje. Ik word snel slaperig. In Florida moet je vroeg op voor school, en ik denk altijd: ik wou dat ik nog vijf minuten kon blijven liggen. Ik kan altijd en overal slapen. Het lijkt wel of ik nooit genoeg slaap krijg.’

‘Misschien zijn het de groeistuipen.’

‘Denk je? Soms lijkt het wel alsof ik mezelf kan horen groeien.’

‘Billy?’

‘Ja.’

‘Waarom wilde je meteen naar Coney Island toen we terug waren in de city? Ik bedoel, had je een bepaalde reden, behalve dat je naar het strand wilde?’

‘Dat zei ik al, voor de pizza.’

‘En verder?’

‘Ik weet het niet, ik kom graag op plekken die ik leuk vind’, zei Billy en hij gaapte opnieuw. ‘Ik dacht dat we misschien ook even langs mijn huis konden gaan. Even wat spullen ophalen. Even naar mijn vissen kijken. Ik weet niet of mama mijn aquarium heeft bijgehouden. Weet jij dat? Of denk je dat alle vissen dood zijn? Denk je dat er iemand voor gezorgd heeft? Ik heb ze aldoor geschreven, een heleboel e-mails en zelfs brieven, om uit te leggen wat ze moesten doen met die vissen. Ik heb mijn moeder verteld wat voor visvoer ze moest kopen en hoe ze op bepaalde tijden de verlichting moest regelen. Ik wilde gewoon hierheen om een beetje rond te hangen en misschien even te zwemmen. En om mijn vissen te zien, zoals ik al zei. Dat heb ik toch gezegd? Even de oceaan ruiken.’

‘Zwem je nooit in Florida? Hebben ze daar geen strand?’

‘Denk je dat al mijn vissen dood zijn?’ herhaalde hij. ‘Wat? O, sorry, je vroeg wat over zwemmen. We mogen daar niet zwemmen’, zei hij. ‘Behalve in het binnenbad op school, en dat is overal nogal ver vandaan, ook van het strand. Ze zeggen dat het er mooi landelijk is zodat de jongens bij de school mogen buitenspelen, maar wat ze eigenlijk bedoelen is dat we dan niet weg kunnen lopen. Snap je, Artie? En ik kan ze ook geen ongelijk geven, zeg maar. Ik bedoel, er lopen aardig wat verknipte figuren rond. Dom, en zwaar gestoord. Er is een jongen, een draaideurcrimineel. Zo heet dat, hè, draaideurcrimineel? Hoe dan ook, die had grote hoeveelheden schoolspullen gejat. Ik bedoel, wie wil er nou schoolspullen, tenzij je ze goedkoop kunt doorverkopen? Die is dus gestoord. Hij rookt veel wiet en hij heeft voortdurend straf. Kunnen we het nu ergens anders over hebben?’ Billy keek me aan en trok zijn schouders op.

‘Natuurlijk.’

‘Sorry’, zei hij zachtjes. ‘Ik wil het zeg maar niet voor je verzwijgen of zo, maar het is allemaal nog zo pril. Ik moet het allemaal eerst een beetje vergeten.’

‘Is het zo erg?’

‘Nee, hoor’, zei hij. ‘Het gaat best, ik wil er alleen nu niet over nadenken.’

‘Wil je een toetje?’

‘Kunnen we misschien ook ergens een ijsje eten? Ik ken een tent waar ze het allerlekkerste chocolade-pepermuntijs verkopen.’

‘Natuurlijk.’

Billy bewoog zich niet.

‘Wat is er?’

‘Die man, Artie. Kijk.’

Ik draaide me om. Er stond een dikke vent op de boardwalk naar ons te loeren, maar zodra ik opstond, was hij verdwenen. Ik legde wat geld op tafel en zocht de serveerster. Billy kwam overeind.

‘Kunnen we nu weg, Artie? Alsjeblieft?’

Nadat we het eethuis hadden verlaten, wandelden we over Brighton Beach Avenue en onder de verhoogde spoorlijn door die een metalen pergola vormde boven de straat. Billy was gekalmeerd, en hij zocht naar de ijstent die hij zich herinnerde. Ik vroeg hem waarom hij geschrokken was van de man op de boardwalk, maar Billy schudde zijn hoofd. Hij zei dat er niets aan de hand was. Alles oké.

In de etalages, op de gevels van banken en restaurants waren de meeste teksten in het Russisch. In de etalage van een eettent lagen vissen met vergulde schubben: vettige, malse steur, oranje gerookte zalm. Ernaast lagen zware, zwarte broden, Russische koekjes en potten met augurken in het zuur.

Op straat hoorde je overal Russisch, maar sommige mensen hadden een Aziatisch uiterlijk; immigranten uit verafgelegen republieken die ooit deel hadden uitgemaakt van de Sovjetunie, namen geleidelijk aan de plaats in van mensen uit Moskou en Odessa. Er kwamen ook steeds meer Pakistanen, Latijns-Amerikanen en Chinezen. Brighton Beach was inmiddels even gelaagd als een antropologische opgraving. Veel jonge Russen waren vertrokken, naar andere delen van Brooklyn, Staten Island, New Jersey of Long Island.

Langs de boardwalk zaten nog een paar oudere Joden op vouwstoeltjes met elkaar Jiddisch te praten. Hun ouders hadden zich hier aan het begin van de twintigste eeuw gevestigd, toen Brighton Beach nog het eindpunt van de tram was.

Een oude vrouw, die voor een rood stoplicht stond te wachten, keek achterdochtig in onze richting. Ik kende haar niet, Billy kende haar niet, gewoon een Russische vrouw met een hoofddoek om en kapotte schoenen aan.

Billy bleef dicht bij mij. Ik legde mijn arm heel even om zijn schouders. Ik wilde hem niet laten merken dat ik nerveus was. Maar iedere keer als ik in Brighton Beach kwam – en ik meed die plek als het even kon – rook ik even de giftige geur van de Sovjetunie. Giftig voor mij althans, het rook er naar angst en gekookte aardappelen.

Lelijke kleren, turquoise angoratruitjes met brede schouders en gouden lovers, stola’s van vossenbont, leren broeken, chic porselein, dat alles lag uitgestald in de etalages langs de straat. Ik zag hoe in de winkel vrouwen nieuwe kleren probeerden en het zwart-gouden porselein bestudeerden. Toeristen kochten er bremzoute kaviaar en aten pirogi in Café Arbat. Ze bezochten The National of de Rasputin, chique nachtclubs waar de wodka rijkelijk vloeide en op het podium vuurvreters, goochelaars en langbenige revuemeisjes elkaar afwisselden. Hoeren deden hun werk in de zijstraten. Maar de Russische maffia, die hier alles had leeggeroofd wat er te vinden was, had zich elders gevestigd. De misdaadcijfers waren laag.

‘Wat ben je stil’, zei ik na een poosje tegen Billy. ‘Is er iets?’

‘Ik kan die ijssalon niet vinden.’ Hij klonk verontwaardigd. ‘Ik kan hem nergens vinden.’

‘Artemy!’ riep een stem vanuit een winkelpand een eindje verderop.

In de deuropening van zijn boekwinkel stond Dubi Petrovsky. Hij streelde liefdevol over de grote Nederlandse fiets (op maat gemaakt, beweerde hij), die tegen de gevel aan de ketting stond.

‘Kom’, zei ik tegen Billy. ‘Je vindt die winkel vast leuk. Misschien weet Dubi wel waar die ijssalon is.’

‘Fiets jij ook nog steeds, Artie?’ vroeg Dubi, die ons met een breed armgebaar zijn winkel binnenloodste.

Dubi was lang, hij had het knappe, spitse gezicht van een treurige vogel, en hij runde de beste boekwinkel van Brooklyn. Hij was geboren in Odessa, maar hij sprak vrijwel accentloos Engels, en ook nog Russisch, Frans en Jiddisch. Dubi was een jaar of vijftig, maar hij wekte een tijdloze indruk. Als je hem uitnodigde om te komen eten, kwam hij altijd aanzetten met een zak vol levensmiddelen met minstens een kwarktaart, paté en salami. Ik wist dat Dubi iedere ochtend om vijf uur opstond en ging fitnessen in de sportschool. De rest van de dag bracht hij door in zijn winkel, waar de boeken stonden opgestapeld van plint tot plafond; eerste drukken stonden opgeborgen achter glas in een oud mahoniehouten kastje.

Dubi gaf mij een hand en begroette Billy, en je kon zien dat hij goed met kinderen kon omgaan, dat hij hen niet neerbuigend maar geïnteresseerd benaderde.

‘Kijk rustig even rond’, zei hij. ‘Zie maar of er iets bij staat wat je leuk vindt.’

Billy’s aandacht ging uit naar een rek met kranten en tijdschriften in het Russisch, Oekraïens, Engels, Frans, Arabisch, Spaans en Urdu. Als kind was Billy al een dwangmatige lezer geweest. Hij las alles wat hij te pakken kon krijgen, avonturenverhalen, sciencefiction, volwassenenromans, geschiedenis.

‘Ben je geïnteresseerd in kranten?’ vroeg Dubi.

‘Ja’, zei Billy zacht. ‘Wauw, mag ik er een paar bekijken?’

‘Natuurlijk’, zei Dubi.

‘Ik lees ze heel graag, echt waar. Ik lees graag over van alles en nog wat, weet je, en daarom koop ik altijd kranten. In Florida krijg ik daar nu niet zo veel kans voor, maar ik lees veel via internet.’

‘Veel plezier’, zei Dubi tegen Billy, die al helemaal in beslag werd genomen door het krantenrek. ‘Alles goed met jou, Artemy? En met Maxine ook? Je bent een paar kilootjes aangekomen, zie ik, dus het getrouwde leven bevalt je wel?’

‘Ja’, zei ik. ‘Maxine is in San Diego met de meiden, op familiebezoek. Ze hebben daar dierentuinen, pretparken, pizza met ananas en dat soort shit.’

‘Leuk, hoor’, zei Dubi.

Op Dubi’s geïmproviseerde bureau stond tussen de stapels boeken een televisie. Paul McCartney zong ‘Yesterday’, zijn oude jongensgezicht verkreukeld van plezier. De camera zoomde uit. McCartney stond op het Rode Plein.

Dubi volgde mijn blik en zei: ‘Een Beatle in Moskou. Ik had een moord willen doen om erbij te kunnen zijn. Je had toch nooit kunnen dromen dat de Beatles naar Moskou zouden komen, zelfs niet één Beatle. Het lijkt wel een droom. Ik heb trouwens mijn boek kunnen verkopen,’ vervolgde hij, ‘het wordt uitgegeven.’

‘Dat meen je! Fantastisch, Dubi. Geweldig, man.’

‘Geschiedenis van de Beatles in de ussr, en het verschijnt bij een echte uitgever in Manhattan.’

‘Gefeliciteerd.’

‘En dat is pas deel één.’

‘Komen er nog meer?’

‘Jazeker. Beatles is alles. Beatles is geschiedenis van de hele wereld vanaf 1961. In ussr iedereen is Beatlesfan. Zelfs minister van Buitenlandse Zaken Ivanov beweert dat hij als kind Engels heeft geleerd door naar Beatles te luisteren. Over die gluiperd van een Poetin ben ik niet zo zeker. Dat is een slechterik, Artemy. Hij is slecht, maar het Westen drukt hem aan het hart. Vanwege aardgas, vanwege diamanten, vanwege olie. Is het enige waar mensen nog in geïnteresseerd zijn.’

‘Wat je zegt.’

Tegen Billy zei Dubi: ‘Toen ik zo oud was als jij, was ik verliefd op de Beatles. Bittels. Wij zeggen “Bittels” omdat wij niet weten hoe uit te spreken. En is nog steeds beste band ter wereld, Stones zijn oké, maar niemand maakt melodieën zoals McCartney.’

‘Weet jij iets van de Beatles?’ vroeg ik aan Billy.

Billy trok een grimas. ‘Natuurlijk wel, dacht je echt dat ik niets ken van vóór 50 Cent? Alsjeblieft, zeg!’

Dubi stak zijn duim naar hem op, haalde van onder zijn toonbank het album dat McCartney in Moskou had opgenomen en gaf het aan Billy. Er stond een rode ster op de hoes.

‘Een elpee! Dát is pas cool! Heel erg bedankt’, zei Billy. ‘Dit is echt te gek. Dank je wel. Ik was al gek op de Beatles, dit is vast heel erg gaaf. Artie, kijk!’

‘Jouw oom Artie denkt dat alle Ruski’s die hier in Brighton Beach wonen boeven zijn of dikke vrouwen met bontjassen’, zei Dubi. ‘Wat lees je het liefst, Billy?’

Ze kropen dicht bij elkaar en inspecteerden als boekenliefhebbers vanaf de onderste planken de boekenvoorraad. Dubi haalde boeken tevoorschijn, die hij aan Billy gaf; samen tuurden ze naar bladzijden en bespraken plots, personages en stijlen. Een dun boek met een hard kaft trok Billy’s aandacht.

‘Wat is dat?’ vroeg ik.

Billy kwam overeind en liet het me zien: het was een korte verhandeling over vliegvissen in Montana. Lenig als een puber sprong Dubi overeind en keek mee over zijn schouder.

‘Ik koop het voor je’, zei ik.

Dubi verbeterde me. ‘Het is een cadeautje. Kom gauw een keertje eten met je neef, Artie.’

We schudden elkaar de hand. Billy was al bijna de winkel uit toen Dubi mij tegenhield en zei: ‘Prima joch, Artyom. Ik vind heel aardig.’

Billy deinsde terug in de deuropening. ‘Wie is die man? Kijk, daar, op straat?’

Een paar meter verderop stond een oude man met een paarsverbrande huid en een enorme snor, die een paar toeristen hartelijk de hand stond te drukken.

‘Dat is rabbi Abraham Abraham’, zei Dubi. ‘Zegt altijd dat hij al in Brighton Beach woonde toen nog kippen op straat liepen. Is over de tachtig. Noemt zich graag Koning van Brighton Beach. Ik heb hem ooit de oceaan in zien lopen met de Coney Island Ice Breakers, die club die midden in de winter in zee gaat zwemmen. Zal ik je aan hem voorstellen, Billy?’

Ik zei: ‘Ik denk dat we maar weer eens verder moeten.’

‘Nou, jongens, leuk om jullie te zien. Aangenaam kennis te maken, Billy. Ik heb veel over je gehoord. Ik hoorde ook dat je weer thuis zou komen.’

‘Hoe heb je dat gehoord?’ vroeg ik. ‘Van wie heb je dat, Dubi?’

Maar Dubi was verdwenen in de ruimte achter zijn winkel, waar de telefoon ging.

De zon ging nu snel onder.

‘Moet ik jou “oom Artie” noemen?’ vroeg Billy.

‘Wat vind je zelf?’

‘Dat heb ik nog nooit gedaan. Ik heb je altijd gewoon Artie genoemd.’

‘Dan laat je dat toch zo’, zei ik.

‘Ik heb Dubi nog gevraagd naar die ijssalon’, zei Billy.

‘En?’

‘Hij zei dat hij niet dol is op Amerikaans ijs. Maar ik wil hem vinden, weet je’, zei Billy. ‘Hij moet hier ergens zijn. Het is het lekkerste wat ik ooit gegeten heb, qua ijs. Al die tijd in Florida nam ik me voor erheen te gaan. Als kind nam mijn vader me er altijd mee naartoe.’

Het zat Billy dwars dat hij die ijstent niet kon vinden.

‘Ik weet het niet meer’, zei hij. ‘Ik weet niet of hij verdwenen is, of dat ik vergeten ben waar hij was.’

Terwijl Billy zich zorgen maakte over dat ijs, merkte ik dat we gevolgd werden door een auto. Een sjofele, kastanjebruine Lincoln Town Car. Hij reed een paar meter achter ons. Ik zag niet wie er achter het stuur zat, maar ik wist zeker dat iemand in die auto mij in de gaten hield. Of Billy. Hielden ze Billy in de gaten? Ging iemand zijn gangen na? Iemand die wist dat hij met verlof was uit Florida, iemand die belangstelling voor hem had?

‘Kijk uit, lul’, zei een boze stem. Ik was tegen een vrouw aangebotst met veel blond haar, een stonewashed spijkerbroek aan en een strak haltertopje onder een met gouden kralen bezet paars spijkerjack. ‘Kijk uit’, herhaalde ze.

Ik hield mijn mond en legde mijn hand op Billy’s arm.

‘We kunnen wel ergens anders een ijsje eten.’

‘Ik voel me zo lullig dat ik het niet kan vinden, Artie.’

‘Je bedoelt die ijssalon?’

‘Alles’ zei Billy. ‘Ik kan helemaal niets meer vinden. Ik weet niets meer. Ik weet niet of ze verdwenen zijn of dat het aan mij ligt.’

‘Waar heb je het over?’

‘Winkels. Een winkel waar ik ooit gympen heb gekocht. Dat soort dingen. De kniesjkraam.’

De auto volgde ons nog steeds.

‘Kom, we gaan.’ Ik pakte mijn mobiele telefoon, die rinkelde.

Het was Sonny Lippert. Hij zei dat ik naar Peter Luger moest komen om met hem te dineren. Ik zei dat ik niet kon. Hij zei dat hij me nodig had.

‘Ik had wel met je willen praten in Coney Island, maar dat was niet de juiste tijd en plaats, man’, zei Sonny.

‘Ik bel je wel terug.’

Billy trok aan de mouw van mijn jack. ‘Als je ergens heen moet, vind ik het best. Ik ga me echt niet misdragen vanwege een ijsje. Ik wil bovendien langs mijn huis om naar mijn vissen te kijken en wat spullen op te halen. Ik zie je straks wel weer. Ik heb de sleutels, ik heb mijn sleutelbos nog. Je vertrouwt me toch wel, hè?’

‘Ik ga met je mee.’

‘Je kunt me toch wel vertrouwen? Ik ben veertien, Artie. Alsjeblieft. Anders is het net of ik opgesloten ben.’

‘Wacht dan even en praat met mij.’

Billy bleef staan en leunde tegen de gevel van een bankgebouw.

‘Ik wil gewoon naar huis’, zei hij.

We liepen zwijgend naar mijn auto. Ik deed alsof ik geïnteresseerd was in de etalages, maar ik keek alleen maar naar Billy’s weerspiegeling. Hij liep met gebogen hoofd, zijn blik op het trottoir gericht. Hij had het ijsje opgegeven. Toen hij naar mij opkeek, stond zijn gezicht bedrukt.

Na een poosje zei hij: ‘Gaan we echt vissen?’

‘Ja. Zeg maar waar je heen wilt, dan gaan we erheen.’

‘Zoals ik al zei, ik vind alles best.’

‘Jij bent behoorlijk cool, weet je dat? Ik bedoel, ik ben onder de indruk hoe je omgaat met dingen.’

‘Echt waar?’ Billy bloosde van verlegenheid of omdat hij blij was of misschien ook allebei. ‘Ik heb mijn lesje geleerd’, zei hij. ‘Ik denk dat dit de echte ik is, Artie, ik denk dat ik ben wie ik nu ben. Er is iets naars gebeurd, en je leest weleens dat iemand een hersentumor heeft en dat hij dan raar gaat doen, ik denk dat het zoiets geweest is. Misschien had ik een soort hersentumor, of een hersenbloeding of zoiets, en dat is toen weer weggegaan, en ik had ook een aardige dokter, die was heel erg goed, en ik denk dat hij me beter heeft gemaakt, weet je? En nu wil ik naar huis’, zei hij. ‘Ik wil mijn vissen zien.’

‘Kom’, zei ik toen we bij mijn auto waren. ‘We gaan.’

‘Zag je die auto die ons volgde?’ zei Billy. ‘Zo’n grote, lelijke wagen, paars-bruin? Ik zag dat je keek. Ik zag jou kijken en ik dacht dat hij ons volgde om de een of andere reden.’

‘Ja, maar dat denk ik niet. Ik denk niet dat het iets was.’

‘Waar gaan we naartoe?’

‘Naar jouw huis.’

Ik reed de anderhalve kilometer naar Manhattan Beach waar de Farones woonden. Het was inmiddels donker geworden. In de buitenwijken brandde er licht in de huizen, die altijd strak in de verf zaten en gazons hadden zo strak als vaste vloerbedekking, met gipsen beelden van nimfen en godinnen. De keurige huizen hadden tuinen tot aan het strand, dat hier privé-eigendom was. Ik zocht in de achteruitkijkspiegel naar de bruine auto, maar die was nergens te zien. Niet zo paranoïde doen, hield ik mezelf voor. Ik was gespannen, vanwege Billy. Ik wilde niet dat hem iets overkwam.

Mijn oude rode Cadillac viel nogal op. Ik wist dat ik hem moest inruilen voor iets anders, maar ik was dol op die kar, en bovendien zei Maxine altijd: ‘Ik ben niet met je getrouwd om rond te rijden in een beige minibus. Jij bent mijn paspoort tot de wereld van de glamour, schatje, hou die wagen, maakt niet uit hoe vaak hij naar de garage moet.’ Ik keek op mijn horloge en controleerde de datum. Dinsdag 5 juli. Maxine zou zondag weer thuiskomen, en daar verheugde ik me op. Ik miste haar.

Ik hield stil voor het huis van Farone. Billy opende het portier, sprong naar buiten, rende het tuinpad op, maakte twee pirouettes en zwaaide als een gek. Hij was eindelijk thuis. Hij had zijn sleutels in zijn hand.

Mijn telefoon ging opnieuw; het was Lippert.

‘En je moet dat joch niet meebrengen’, zei hij.

Ik stapte uit en volgde Billy naar de voordeur.

‘Mijn sleutels passen niet’, zei hij.

Ik haalde een sleutelbos uit mijn zak.

‘Hier,’ zei ik, ‘die heeft je moeder me gegeven.’

‘Heeft ze er andere sloten in laten zetten?’

‘Dat denk ik, ja.’

Billy maakte een verslagen indruk. ‘Ze wilden me niet meer in huis hebben, denk je dat ze het daarom hebben gedaan?’

‘Natuurlijk niet. Luister, ga jij maar naar je vissen kijken en zo, dan pik ik je over een paar uur weer op. Je gaat er niet vandoor, hè, als ik je hier achterlaat? Ik mag je eigenlijk niet alleen laten, en ik vind het ook niet leuk om je te vragen in huis te blijven, maar ik moet wel.’

Billy straalde. ‘Dat beloof ik. Je mag me om de twee minuten bellen of zo, ik vind het een fantastisch idee dat je mij vertrouwt. Dank je wel’, zei Billy. ‘Bedankt.’

‘Ik vertrouw je.’

Hij leunde voorover, kuste me op mijn wang, en trok zich toen blozend terug.

‘Dank je wel, Artie.’

‘Ik ben over twee uur terug.’

‘Goed. Oké.’ Billy begon te lachen.

‘Wat is er zo grappig?’

‘Niets. Ik moet gewoon lachen. Ik ben helemaal blij, zeg maar.’

Billy slenterde het tuinpad op naar het huis, begon te hinkelen, met zijn armen te zwaaien en zijn handen te flapperen, onder het fluiten van ‘Yesterday’, hard en vals. Hij floot en hinkelde tegelijkertijd, toen draaide hij zich om en zwaaide naar me, alsof hij zich als een vogel zo vrij voelde.

4

Een week eerder stond Genia Farone op haar nieuwe achterterras – gelegd van geïmporteerde veldkeien, vertelde ze – en ze keek naar haar zwembad, dat ovaal van vorm was en diepblauw; een mozaïek van gouden vissen fonkelde op de bodem. Echt bladgoud, zei Genia.

Genia had me die ochtend gebeld en ze had wanhopig geklonken. Ik ging erheen en vroeg wat er aan de hand was, maar ze wilde niets zeggen. In plaats daarvan liet ze me, als een soort ritueel waaraan ik inmiddels gewend was, haar hele huis zien.

Bij het zwembad stonden luxe tuinstoelen met blauw-witgestreepte kussens. Om te praten en cocktails te drinken, zei Gen alsof ze de jetset verwachtte aan de rand van haar zwembad. In gedachten had ze beelden van party’s in het oude Hollywood, en ze had een bar laten bouwen met een witlederen blad en bijpassende krukken, en er stonden ook een roestvrijstalen barbecue, glazen tafeltjes en grote bloempotten met witte orchideeën. Genia plukte een paar dode bladeren van een plant en glimlachte zwak maar voldaan.

In het huis klonken de stemmen van bouwvakkers die nieuwe planken bevestigden in de keuken. Elektrische zagen gierden. Een viertal verhuizers sjouwde kreunend meubels naar binnen die verpakt waren in dikke lappen en vastgeplakt met plakband, alsof het mummies waren. Het huis was een obsessie voor Genia. Het leek wel alsof alle spullen op de een of andere manier haar leven vormden, alsof de materiële goederen de ballast vormden die haar met beide benen op de grond hield.

Ik had met Genia te doen. Ze zat opgescheept met Johnny Farone en meende dat ze bij hem in het krijt stond omdat hij met haar getrouwd was en haar zodoende het Amerikaanse staatsburgerschap had geschonken, haar een huis vol meubilair had gegeven, plus de Range Rover en de kleren, en omdat ze samen Billy hadden.

‘Wat is er?’ vroeg ik.

‘Ze laten hem twee weken los’, zei Genia in het Russisch. ‘Ik bedoel Billy, Artyom. Ik was van plan naar Florida te gaan om hem te halen, maar Johnny krijgt een of andere prijs in Londen voor het restaurant. We hoorden dat Billy vrijkwam, maar toen hadden we dat reisje allang geboekt. Ik heb gepraat met Billy’s dokter in Florida, zijn psychiater, ik heb ook met de directeur gepraat. Ze zeiden dat het prima was. Jij bent zijn peetoom, Artyom, jij bent zijn voogd, als er iets met ons gebeurt. Jij doet al zijn papieren. Als hij zich goed gedraagt, gaat er nog wat tijd af, of hoe ze dat ook noemen, op een bepaald moment, maar nu nog niet, maar ze laten hem wel vrij. Ik kan dit niet van je vragen, ik weet het.’ Genia ging op de rand van een tuinstoel zitten, haalde een pakje Dunhill uit haar jaszak en scheurde het cellofaan van het rood-gouden doosje af.

Ik ging naast haar zitten.

‘Je wilt er niet heen.’ Het was geen vraag.

Ze stak haar sigaret op, inhaleerde, blies de rook uit en zei: ‘Ik ben bang.’

Genia wekte een afstandelijke, gevoelloze indruk. Door alle botox zat er nauwelijks beweging in haar gezicht, en er viel geen enkel gevoel van af te lezen. Door het vele fitnessen was haar lichaam hard en strak geworden. Ze sloeg haar benen over elkaar, strekte haar gebruinde rechtervoet in de slipper van verzilverd slangenleer – ze had me verteld dat ze regelmatig een zonnestudio bezocht – en de spierbundels in haar kuiten werden zichtbaar. Ze droeg een zwartlinnen capribroek en een witzijden jasje. Haar dure kleding – Gen vertelde altijd waar ze haar garderobe kocht – zag eruit als een kostuum.

‘Ik ben een designhoer’, had ze ooit gezegd, tijdens een zeldzame avond toen we samen uit drinken waren – in de bar van het Four Seasons Hotel waar ze graag kwam – en ze zo dronken werd dat ze om zichzelf kon lachen. Maar over het algemeen leek ze te mager, te breekbaar.

‘Heb je hem ooit opgezocht?’ vroeg ik.

‘Wie?’

‘Billy’, zei ik. ‘Je zoon.’

‘Niet boos op me worden, Artyom. Ja, ik heb hem een keer opgezocht’, zei Genia. ‘Johnny gaat er meestal heen. Vind je me slecht mens, slechte moeder? Ik schrok erg, die plek waar ze Billy in hebben gestopt. Roept veel herinneringen op.’

Onze vader, van Genia en mij, was bij de kgb geweest. Toen zij geboren werd, was hij al getrouwd met mijn moeder. Volgens Genia dwong hij haar moeder om haar te laten adopteren. Hij wilde haar niet in zijn buurt hebben. Genia zei dat hij nooit enige moeite heeft gedaan om haar te ontmoeten.

Op een keer, toen Genia al een jonge vrouw was, wachtte ze hem op bij zijn kantoor en volgde hem toen hij naar buiten kwam. Ze vertelde hem wie ze was. Hij groette haar beleefd, maar dat was alles. De ussr was een preuts land. Een buitenechtelijk kind had zijn carrière kunnen breken.

In de Sovjetunie was Genia voortdurend bang geweest omdat ze een buitenechtelijk kind was, omdat mijn vader – onze vader – bij de kgb was, omdat hij later zijn baan kwijtraakte. Eenmaal in Brooklyn was ze nog steeds bang. Door die toestand met Billy had ze veel te maken gehad met de politie, met justitie en met die inrichting in Florida.

Zelfs na bijna twintig jaar in Amerika, was ze nog steeds in de ban van de angst. Genia was bang voor autoriteiten, voor de wet, ze was bang dat ze zou worden teruggestuurd naar Rusland vanwege onze vader, vanwege haar achtergrond, vanwege haar zoon. Ze vreesde dat ze gedeporteerd zou worden naar Rusland, en daar opgesloten. Dit soort angst was de echte fall-out, de rotzooi die was overgebleven van de Sovjetunie, en waar mensen nog steeds ziek van werden. Genia had nooit enig vertrouwen gehad in haar eigen leven, niet in de pech die ze had gehad en niet in haar mazzel.

‘Wil je het doen?’ Ze nam nog een trek van haar sigaret. ‘Alsjeblieft?’

‘Ja, ik ga wel.’

‘Echt waar? O, Artyom, dank je wel.’

‘En als jullie terugkomen uit Londen en Billy is hier nog? Wat dan?’

‘Dat weet ik niet.’ Gezeten op een blauw-witgestreept kussen aan de rand van het zwembad achter haar grote huis probeerde Genia erachter te komen hoe ze zich moest voelen over haar zoon. ‘Misschien wel goed dan.’

‘Waar moet ik hem ophalen?’

‘Ik schrijf het allemaal wel op, Artyom. Ik bel wel. We zijn maar vier of vijf dagen weg. Als ik thuiskom, zal ik hem ontmoeten. Ik zal het proberen. Hij komt hier, bij ons thuis. Ik beloof.’ Genia drukte haar sigaret uit in een zware glazen asbak op het tafeltje naast haar. ‘Ik zweer het je.’

Uit haar jaszak haalde ze een sleutelbos, die ze aan mij gaf. ‘Hier, ik geef jou sleutels van mijn huis, als jij wilt hier blijven met Billy. Zwembad gebruiken. Geniet ervan.’ Alles was zorgvuldig geregeld.

‘Artie?’

‘Wat?’

‘Is toegestaan dat ik naar Londen ga?’ Genia sprak haar formele Engels, met een dik accent. ‘Ik mag weer terugkomen?’

‘Jij bent Amerikaanse’, zei ik, terwijl ze opstond om naar binnen te gaan en Johnny op de hoogte te brengen van wat er was afgesproken. Ik volgde haar en dacht: arme Genia. Ze was Amerikaans staatsburger, maar ze zou sterven als immigrante.

In de woonkamer lag Johnny te slapen op een met wit suède beklede bank. Zijn voeten zaten verstrikt in een deken van zwarte kasjmierwol. Genia schudde aan zijn arm. Hij opende zijn ogen.

‘Hé, Johnny, hoe gaat ie?’ zei ik omdat ik niets anders kon bedenken.

Hij kwam moeizaam overeind. Johnny was dik. Door jicht, diabetes en leverproblemen had zijn huid een vreemde muisachtige kleur aangenomen. Hij leunde voorover om over zijn maag heen naar zijn gezwollen voeten te kijken, probeerde ze in stijve pantoffels te wurmen die op de grond lagen, en gaf toen zijn pogingen op.

‘John, Artie gaat Billy ophalen in Florida’, zei Genia. ‘Wil je hem even bedanken?’

‘Bedankt, man.’ Johnny trok zijn oranje poloshirt over zijn geruite bermudashort. ‘Heel erg bedankt. Dat is fantastisch. Ik heb me er al die tijd op verheugd om met Genia naar Londen te gaan, weet je? We hebben dat reisje al gepland lang voordat we hoorden dat Billy thuis zou komen.’

‘Ja.’

‘Wat zal dat leuk voor hem zijn, Artie, weet je dat? Ik bedoel, jij begrijpt dat joch, en hij is dol op jou, en dan al die dingen die jullie samen altijd doen, honkbal en vissen en zo.’ Johnny greep naar een schaaltje met chocoladetruffels dat op de salontafel stond en stopte er een in zijn mond. ‘En als we terug zijn, kan hij gewoon bij ons komen. God, wat mis ik dat joch’, zei Johnny, die een lieve, aardige man was en erg veel van zijn zoon hield.

‘Hoe gaat het met het restaurant, Johnny?’

‘Heb ik je al verteld dat we een filiaal openen op Staten Island? Splinternieuw, aan het water, met vis en fruits de mer, met een jachthaven, alles’, zei Johnny. ‘Er zit daar tegenwoordig veel geld, rijke Russen, van alles. Weet je hoe ik het ga noemen?’

‘Hoe dan?’

‘De Staten Island Fishing Club’, zei Johnny triomfantelijk. ‘Vind je dat mooi? Vind je het mooi? Ik bedoel, jij en Billy vissen toch zo graag? Op een dag is het allemaal van Billy’, zei hij, alsof er niets gebeurd was met zijn zoon.

Johnny Farone had uitstekend geboerd met Farone’s, zijn restaurant in Brooklyn, en hij had er keihard voor gewerkt. Hij was met niets begonnen, een dikzak die eigenaar was van een winkel in auto-onderdelen en niet veel van het leven verwachtte. Door het succes was Johnny gul en loyaal geworden, hij kon niet geloven dat hij zoveel mazzel had. Nadat er suikerziekte bij hem was geconstateerd, probeerde hij te minderen met roomsauzen, grote glazen barolo, zoete likeuren en rood vlees, al die dingen waarvan hij bijna evenveel hield als van zijn vrouw en kind, maar verder had hij toch ook niets, of wel? Ik mocht Johnny graag.

Ik liep naar de trap.

‘Waar ga je heen?’ vroeg Genia en ze greep me bij mijn mouw.

‘Naar Billy’s kamer’, zei ik. ‘Kijken of ik wat voor hem mee kan nemen.’

‘Dat moet je dan eerst vragen’, zei ze. ‘Je moet het vragen, Artyom.’

‘Sorry. Zullen we samen naar boven gaan?’

Genia werkte me de woonkamer uit en door de voordeur naar buiten.

‘Ik moet even roken, Artyom, ga even mee naar buiten.’

Staande op haar stoepje stak ze een sigaret op, en ik zei: ‘Mag je niet roken in je eigen huis?’

‘Meubels gaan stinken.’ Genia ging op het stoepje zitten. Ik nam naast haar plaats, pakte haar sigaret en nam een paar trekjes.

‘Ik dacht dat je gestopt was’, zei ze.

‘Ik doe mijn best. Wanneer laten ze Billy vrij?’

‘Zaterdag.’

‘Ik vertrek donderdag bijtijds, dan weet ik zeker dat ik op tijd ben.’

‘Dank je, Artyom’, zei Genia in het Russisch. ‘Dank je wel. Dus ik ga een paar dagen met Johnny naar Londen, oké? Ik hou niet van vliegen, maar hij smeekt, hij zegt, Gen, ze geven mij een grote prijs voor restaurants in New York, is grote eer voor mij, belangrijk tijdschrift, alsjeblieft, je vindt het heel leuk. Dus zo zie je dat ik nu net zo ben als alle Amerikaanse echtgenotes.’ Ze gebaarde naar het huis. ‘Ik laat opnieuw inrichten. Ik ga shoppen. Ik vergezel echtgenoot op zakenreis.’

Ik greep opnieuw naar haar sigaret.

‘Hou maar’, zei Genia en ze stak een nieuwe sigaret op. ‘Eerste keer ik ging naar Florida, Billy was in gesloten afdeling, Artemy. Gesloten afdeling. Sloten op deuren.’ Genia sloeg haar armen om zichzelf heen. ‘Zijn kamer is erg mooi, erg geriefelijk, en gangen zijn warm en gezellig, met wolken geschilderd op mooie hemelsblauwe muren, kindertekeningen, net als in kinderziekenhuis, maar deuren zijn afgesloten. Ik moet steeds denken aan gestichten voor gekke mensen in Sovjetunie. Ik kan niet terug.’

Ik kuste haar op haar wang. ‘Ik begrijp het.’

‘Ik jou eeuwig dankbaar zijn’, zei ze.

‘Je hoeft mij niet dankbaar te zijn. Het is wel goed zo. Ik neem Billy’s visspullen wel mee in de auto’, zei ik. ‘Dat zal hij leuk vinden.’

‘Ik weet niet waar die zijn.’