Hanneke Hendrix

De dyslectische-hartenclub

Uitgeverij De Geus

breda 2015

© Hanneke Hendrix, 2014

Omslagontwerp en -illustratie © Mike Nicolaassen/Take Two

isbn 978 90 445 3129 9

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

#

Er zijn eerdere momenten aan te wijzen waarop het al mis met me ging, maar hoe langer ik erover nadenk, hoe meer ik tot de conclusie kom dat de dingen pas echt gingen veranderen toen ik Anna voor het eerst zag. Ik vind het praat uit vrouwenblaadjes wanneer mensen zeggen dat bij schuld alle partijen een aandeel hebben. Ik ben het daar niet mee eens. Het leven overkomt je. Een mens heeft altijd een keuze, zeggen ze dan, maar dat is niet waar. Iedereen doet maar wat. Er is geen plan. Je kunt alleen terugkijken.

Eerst had ik een hele tijd alleen op een kamer gelegen. Die hadden ze steeds donker gehouden, er hadden apparaten gepiept en koele handen hadden me aangeraakt. Daarna was ik verplaatst. Zwijgend rolden ze me de gangen door, af en toe botsten we tegen een muur of een deurpost. Ik telde onderwijl de lampen aan het plafond. Het waren er eenentwintig tot we halt hielden en ze mijn bed draaiden. Naast de deur zat een man in een politie-uniform. Hij zwaaide kort naar me. Ik kon niet goed inschatten hoe oud hij was. Ik zwaaide niet terug, maar draaide mijn hoofd van hem af en sloot mijn ogen. Ruw rolden de broeders me de kamer in en toen ik mijn ogen weer opende, zag ik een wit gordijn. Ze sloten wat apparaten aan, alsof ik er zelf niet was, en verlieten de kamer. Het gordijn bleef dicht. Toen de deur in het slot was gevallen, hoorde ik het pas. Er waren er meer op de kamer. Tegenover me lag iemand en rechts van me ook en ze ademden allebei op hun eigen manier zwaar. Verder was het stil. Ik hoorde niets van de bedrijvigheid die er daarvoor buiten mijn kamer had geklonken, geen pratende verpleegkundigen, geen rammelende karren die voorbijreden, geen zolen die over het linoleum piepten. Niets.

Ik moest in slaap gesukkeld zijn, want ik schrok wakker van een luide stem naast me.

‘Anna van Veen?’ zei een verpleegkundige die mijn gordijn een stukje opzijschoof.

‘Mevrouw Van Veen? Kunt u me horen?’

Ik knikte. Ik tilde mijn hand op en ik voelde aan mijn hoofd.

‘Mevrouw Van Veen?’ riep de verpleegkundige nog eens.

Ze had een harde snerpende stem. ‘Hoe voelt u zich?’

‘Prima’, zei ik.

Ik voelde aan mijn zij. Afgezien van een klaplong en wat snij- en brandwonden, ging het allemaal veel beter. De verpleegkundige streek voorzichtig met haar handen door mijn haar, bekeek de huid achter mijn oren, controleerde mijn zwachtels en het apparaat dat met een slang mijn lijf binnendrong.

‘Nou, aan een ketting hoeven we u niet te leggen!’

Zo hard als haar stem was, zo ontzettend zacht was de aanraking van haar handen.

‘U blijft nu een tijdje hier’, riep ze. ‘Met de anderen op de kamer. Het gaat veel te goed met u. Vindt u dat niet fijn? Mevrouw Van Veen?’

Ik knikte. Ze lachte. Ik voelde nog eens aan mijn hoofd. Mijn vingertoppen tintelden. De verpleegster smeerde wat klodders vaseline op de kale plekken op mijn hoofd.

‘Dat ze dit van aardolie maken, hè? Dat vind ik altijd zo grappig om over na te denken. En dat je dat dan op brandwonden kunt smeren. Da’s toch bijna magie. Vindt u niet, mevrouw Van Veen?’

Ik haalde mijn schouders op. Ze smeerde wat vaseline op de stoppels van mijn wenkbrauwen, ging even met haar duim over mijn wang. Ze glimlachte naar me.

‘Het komt wel goed met u’, zei ze. ‘Heus. Ik weet dat soort dingen altijd.’

‘Oké’, zei ik.

Ze schreef wat op het clipboard en hing het aan de haak die aan mijn voeteneinde zat. Ik wilde vragen hoelang ik hier nu al was. Ik keek haar aan.

‘We laten het gordijn nog even dicht’, zei ze. ‘Dan kunt u even wennen.’

Ik ben nooit een mensenmens geweest. Ik heb zelfs een hekel aan mensen die zeggen dat ze een mensenmens zijn.

‘Oké’, zei ik.

‘Of wilt u het open?’

Ik schudde mijn hoofd.

‘U belt maar als er iets is.’

Ze wees naar een rode knop naast mijn bed.

‘Althans,’ zei ze, ‘als de knop het doet. Die dingen vertikken het soms. Het interne systeem hier ligt nogal vaak plat.’

Ik keek weer naar de knop. Een rode gloeiende punt in een brij van wit en beige. Het liefst had ik haar aan haar witte jas getrokken en haar gesmeekt om me terug te brengen naar mijn oude kamer, waar ik alleen lag. Zonder tv, zonder leesmap, met alleen het gepiep van de apparaten en het zoemen van de pompen en af en toe iemand die me bekeek, alsof ik een plant met luizen was. Maar het gaat te goed, dat zei ze. Ik zou blij moeten zijn. Ze stapte door het gordijn en draaide zich nog even om.

‘En als er dus niemand komt, omdat die bel het dus niet doet, dan moet u maar even ouderwets roepen. Of u kunt natuurlijk ook mevrouw Vandersteen erop uitsturen.’

Ik knikte.

‘Hoeft u niets te bladeren of te lezen?’

Ik schudde mijn hoofd.

‘U kunt niet uit bed, dus als ik weg ben kunt u niks, hè? Dat weet u, hè? Wilt u echt niks te doen?’

Ik schudde mijn hoofd. Ik zat vast aan die slang. Ik was gewend geraakt aan de bedpan waar ik iedere dag op moest. Ik vroeg me af hoe dat nu zou zijn. Ik hoefde nog niet. Dat scheelde. Misschien moest ik toch iets bij de hand hebben. Uit haar borstzakje stak een blocnootje. Ik schraapte mijn keel.

‘Hebt u er misschien daar nog een van?’ zei ik op zachte toon.

Ze keek naar haar borstzakje.

‘Wilt u wat schrijven?’ zei ze.

Ik knikte. Ik kreeg de blocnote en een potlood.

Voordat ze me hier naar binnen rolden hadden ze me verteld dat ik zo snel mogelijk overgeplaatst moest worden naar het justitieel ziekenhuis. Ze waren onderweg niet erg voorzichtig met mijn bed geweest. Elke klap voelde ik door mijn hele lijf. Maar ik had het overleefd, al is dat misschien juist de ironie. Over een tijdje zou ik misschien met iemand een cel delen. Dan liever dit.

Het waren er dus twee, de anderen op mijn kamer. Ik kon ze horen. Eentje rochelde steeds. Ze zeiden niets tegen elkaar. Lang hoorde ik alleen maar het omslaan van de pagina’s van een tijdschrift. De leesmap: zo veel verschillende handen die de bladzijden bevingeren, steeds nieuwe handen, die ouwe verhalen lezen, die de tijd willen doden, zoals dat gaat op een plek waar je alleen kunt hopen en wachten. Ik hoorde zachtjes snurken, het geluid van de televisie door krakende ouwe boxjes. Af en toe hoorde ik de rochelende vrouw naar de badkamer schuifelen en plassen. Ik luisterde en ik zweeg. Daarna viel ik in slaap.

Ik werd wakker van de ontbijtkar, die met een knal binnenkwam. Ik had ’s nachts een keer moeten bellen omdat ik de bedpan nodig had, het ding werd koud, resoluut en doeltreffend door de hardpratende verpleegkundige onder mijn billen geschoven. Haar zwijgen leek het gekletter te versterken. Ik had me erg gegeneerd tegenover de anderen in de kamer en het duurde lang voordat de eerste druppels kwamen, hoe nodig ik ook moest. Daarna had ik prima geslapen. Bezoek kreeg ik niet. Op de kamer alleen niet en toen ik op de kamer bij de anderen lag ook niet. Het verbaasde me niets. Ik wist mijn plaats.

De ontbijtkar rolde binnen en de vrouw rechts van me kreeg een hoestbui. Ik keek op het klokje onder aan mijn televisie. Het was acht uur stipt. Ik pakte mijn blocnote en stak het potlood tussen mijn tanden. Ik dacht na over wat ik zou schrijven. Ik schreef: Lieve Nelis. Degene met de kar zei niets. Dat viel me op. Mensen zijn niet graag stil. Er zijn regels en wetten voor, voor hoeveel je moet zeggen. Marges. Niets zeggen is niet goed, maar te veel zeggen is ook niet goed. Je moet tegen iedereen vriendelijk zijn, maar liever niet tegen gekken. Mensen die gek zijn moeten op hun plaats worden gezet en zich realiseren dat ze zich beter moeten gedragen. Ik keek naar mijn woorden. Het zou maar een kladje worden, besloot ik. Ik streepte het woord ‘lieve’ door. Ik hoorde hoe het plastic van de trays over de bladen van de nachtkastjes schoof, hoe er vloeistof in een kopje werd geschonken. Koffie.

Met een ruk ging de zijkant van mijn gordijn open. De runners in de rails gilden een beetje, alsof ze er zelf van schrokken. De verpleegkundige keek me lang aan. Ik probeerde haar blik te omzeilen door langs haar heen te kijken. Ze had asblonde haren opgestoken in een dikke knot op haar achterhoofd. Je zou haar vriendelijk kunnen noemen, als ze geen lijnen rond haar mond had die verraadden dat de koude kermis een plek was waar ze vaak kwam. Touwtjetrekken, om slechts te ondervinden dat er geen enkele prijs uit het gat in de toonbank tevoorschijn kwam. Achter haar zag ik twee deuren en een wasbak. Alles was hier beige.

‘Goeiemorgen’, sputterde ik met overslaande stem.

De koude kermis zei niets terug en gooide met de intentie van een discuswerper het dienblad op de plank van mijn nachtkastje. Ik kon het nog maar net tegenhouden in zijn zwaai. De boterhammen schoven van het bordje af. Mijn potlood rolde op de grond. Toen ik opkeek hield ze in een militaire houding twee thermoskannen omhoog. Ik begreep niet wat ze bedoelde. Ze bewoog ongeduldig de kannen even op en neer.

‘O’, zei ik. ‘Natuurlijk.’

Ik wees naar de kan met de T erop. Ze schonk in. Misschien was het geen verpleegster, maar iemand die meehielp. Iemand van de vrijwilligersdienst, die een trauma had opgelopen en niet kon praten.

‘Lekker’, zei ik vriendelijk. ‘Een kopje thee in de morgen.’

‘Jij moet niet denken dat jij mij kunt paaien’, zei ze. Haar toon petste als een elastiekje in mijn gezicht. ‘Ik ken jouw soort. Ik zal er alles aan doen om te zorgen dat jij hier zo snel mogelijk weer vertrekt. Veertien formulieren moet ik invullen voordat ik ook maar een plakje zweetkaas naar jouw bed mag brengen. Doe maar niet alsof je roomser dan de paus bent. Ik ken jouw soort.’

Met een knal – waarom lieten ze hier alles toch zo knallen – zette ze de kan op de kar en trok het gordijn weer dicht. De kar rolde weg, de deur viel in het slot. Daarna klonk er een tijdje alleen gekauw en geslurp. Een mes werd neergelegd, een kopje werd op een schoteltje gezet en toen was het stil. Iemand dacht na. Dat kon ik voelen.

‘Een ouwe schrijver zei ooit …’ zei de rochelstem. ‘Ik stel voor dat we poepen gewoon in het openbaar doen, maar dat we voortaan onze maaltijden nuttigen in kleine afgesloten hokjes, waar niemand dat gore gedoe kan zien. Ja, dat vind jij ook, dat weet ik, mevrouw Van Veen.’

Ik heb me mijn hele leven ongemakkelijk gevoeld. Dat is niet erg, dat is gewoon zoals het gaat. Ik hield ervan om alleen te zijn. Nelis zei weleens dat dat kwam omdat ik enigst kind was, maar ik heb in mijn leven zat enigst kinderen ontmoet die prima overweg konden met andere mensen. Ik zag het probleem nooit, maar toch leek het altijd alsof mensen aanstoot namen aan het feit dat ik nergens mee naar toe ging. Dat ik niet uitkeek naar uitjes van het kantoor van mijn man of naar weekendjes met zijn familie. Dan probeerden ze me te dwingen, dan moest ik gezellig doen. Ik begreep nooit precies hoe dat werkte, waarom mensen willen dat je meegaat terwijl je eigenlijk niet wilt.

‘Iedereen vroeg naar je’, zei Nelis dan als hij terugkwam.

Mensen dachten dat het over hen ging als ik thuisbleef. Dat ik daar iets mee bedoelde. Dat er iets mis met ze was. Je denkt dat je zelf de hoofdpersoon bent, de ster van je eigen show, maar uiteindelijk ben je altijd de figurant in het leven van de anderen. Meestal. Ik wel.

‘Ze vermaken zich ook prima zonder mij’, zei ik dan. ‘Dat feestje stort niet in als ik er niet ben.’

‘Daar gaat het niet om.’

‘Nee’, zei ik.

‘Wacht maar tot ze je op een dag niet meer vragen. Dan praat je wel anders.’

‘Wil je deze?’

Rechts naast me ging het gordijn op een kiertje. Een klein spichtig vrouwtje met een leesbril en een keurig coltruitje aan zwachtels hield mijn potlood omhoog. Ik knikte. Ze hield het potloodje met een geheven pink tussen haar lange dunne vingers alsof het een antiek Iers fluitje was. Een relikwie.

‘Ben je een schrijver?’ vroeg ze.

Ik schudde mijn hoofd. De vrouw zette het potlood even aan haar lippen en deed alsof ze een paar trekjes nam. Ze boog zich langzaam naar me toe, haalde het potlood uit haar mond en zei: ‘Ik zou een moord doen voor een sigaret.’

Ik slikte.

‘Ik weet dat je kunt praten’, zei ze. ‘Dus hou je maar niet van de domme. Die andere hier op de kamer praat ook al niet.’

Ze schuifelde naar me toe.

‘Ja, ik heb het over jou ja!’ riep ze over het gordijn heen naar de derde in de kamer.

Ze legde het potlood op mijn schoot. Ik schatte haar een jaar of vijftig. Ik weet eigenlijk nog steeds niet hoe oud ze is. Van Vandersteen had je het idee dat ze altijd al zo was geweest, alsof ze niet geboren was. Poef. Uit een wolkje van niks stond ze ineens daar, klopte haar kleren af en begon te lopen. Ze gaf me een stevige hand.

‘Vandersteen’, zei ze.

‘Van Veen’, zei ik.

‘Ja, dat had ik al gehoord’, zei ze. ‘Die hier tegenover ons heeft geen naam.’

‘O’, zei ik.

Ik vroeg me af of ze gek was of dat ik aardig moest doen.

‘Er staat “Vrouw X” op de status aan haar bed. Ik heb ’m uitgebreid zitten lezen. De verpleging weet ook niet wie het is. Die norse niet en die met die harde stem niet.’

‘Is ze wel bij?’ vroeg ik.

‘Ze is zeker bij’, zei Vandersteen. Daarna riep ze weer over het gordijn: ‘Ze verstaat me prima!’

‘We kunnen het verder uitstekend vinden’, zei ze weer op normale toon. ‘Zeg maar gerust dat het een meisje is. Wat zal ze zijn? Een jaar of twintig? Je kunt het niet zo goed zien. Ze is nogal verbrand.’

‘Goh’, zei ik.

‘Zo te horen moet jij het ook niet echt van je uitgebreide vocabulaire hebben.’

Ik schraapte mijn keel en keek haar aan. Ik had ondertussen het potloodje van mijn schoot gepakt en friemelde er wat mee. Vandersteen had haar armen over elkaar gevouwen en keek me indringend aan. Niet op een vervelende manier, vriendelijk.

‘Ligt u al lang hier?’ zei ik uiteindelijk.

‘Een weekje of wat. Twee, drie, vier, vijf. Ik hou het allemaal niet meer zo bij. In het ziekenhuis dan, hè? Op deze kamer pas net. Sinds gister.’

Aan de andere kant hoorde ik mevrouw X ademen, ze ademde steeds langzaam in door haar neus en blies dan in een korte stoot de lucht weer naar buiten.

‘En zij?’

Ik wees voor me uit en ook al zag mevrouw X dat niet, ik deed het toch met wat schroom.

‘Ze werd gisteren binnengerold. Gezelligheid op de kamer, dacht ik. Dácht ik. Niet dus. En nou ben jij d’r.’

‘Ik lag eerst ook alleen op een kamer’, zei ik.

‘Vond je dat fijner?’

Ik haalde mijn schouders op.

‘Op een gegeven moment word je te duur.’

‘Ja’, zei Vandersteen. ‘En wat dacht je van die agent voor de deur?’

‘Wie?’ zei ik.

Ik had op de vorige kamer ook een agent voor de deur gehad, maar dat hoefde Vandersteen niet te weten.

‘Een agent’, zei Vandersteen. ‘Met een snor. Die kwam er zitten toen ze de Bolle binnenreden.’

‘De Bolle?’ zei ik.

Vandersteen wees onder haar arm door naar het gordijn.

‘Mevrouw X.’

‘O’, zei ik.

‘En jij bent dus ook verbrand’, zei Vandersteen. ‘Dan zijn we met z’n drieën. De Bolle is er het ergste aan toe, die heeft het ook in haar gezicht. Maar ze is al aan de beterende hand. Bij jou valt het wel mee. Dat kan ik zo zien, ik heb jaren in dit ziekenhuis gewerkt. Hoe oud ben je? Ik kan het zo raden. Ik heb het altijd goed. Ik zeg vierendertig. Klopt dat? Ben je vierendertig?’

‘Vindt ze dat niet vervelend?’ zei ik. ‘Dat u haar steeds “bolle” noemt?’

‘Ze is toch bol?’ zei Vandersteen. ‘Ik kan het ook níét zeggen, maar dat verandert niets aan de situatie, nietwaar? Kijk, als ik jou “bol” zou noemen, dat zou gemeen zijn, want je bent niet echt bol, maar ook niet echt dun. Hoeveel weeg je?’

Ik mompelde wat.

‘Zeventig kilo? Eenenzeventig?’

Ze schoof haar leesbril wat verder omhoog en bekeek me onderzoekend.

‘Achtenzestig’, zei ik snel.

‘Zeventig dus’, zei Vandersteen.

Ik wilde zeggen dat er niks van klopte, dat ze haar mond moest houden en dat ze terug in haar bed moest gaan.

‘Als u het zegt’, zei ik.

‘Nu hebben we dus twee meisjes en een ouwe taart en een meneer met een snor voor de deur. Ik zeg: met de kandelaar in de bibliotheek door mevrouw Green.’

Vandersteen vertelde dat ze had geprobeerd om een sigaretje te roken, maar dat de agent haar er niet uit had gelaten. De man gaf geen antwoord op de vraag waarom.

‘Ze kunnen u toch niet zomaar binnenhouden als u dat niet wilt?’ zei ik.

Ik prutste weer wat aan het laken. Het gesloten gordijn maakte me benauwd, nu Vandersteen hier zo binnen bleef staan en ik zelf geen kant uit kon door die slang in mijn zij.

‘Je bent een schatje’, zei Vandersteen. ‘Dat zie ik zo. En zeg in godsnaam jij. Ik krijg het gevoel alsof ik zojuist uit een sarcofaag ben komen stappen met m’n zwachtels.’

Vandersteen glipte weer door het gordijn. Ik zag een stukje raam. De lucht was helderblauw. Ergens aan de andere kant van het gebouw moest de zon schijnen. Ik dacht aan de laatste middag thuis op de boot. Het was een warme nazomerdag geweest. Ik had de hele dag op het dek gezeten en een boek gelezen. Ik weet niet meer welk boek. Gek hoe dat werkt, dan heb je uren een boek zitten lezen, een hele wereld voor je gezien en dan kun je er niets meer van herinneren. Niets. Zodat je niet eens aan iemand kunt vragen van: Hoe heet dat boek ook weer? Van die boer en die vrouw en dat afgelegen landgoed met die moord en die varkens. Maar ik weet het niet meer. Ik zie mezelf zitten, met een teen in het water, mijn broekspijpen opgerold, ik hou het boek vast en ik kan de letters bijna lezen, maar dan houdt het op. Alles blijft onscherp. De kaft is een zwart vlak, zwart als een oude bijbel.

‘Nou’, zei Vandersteen nadat ik haar weer het bed in had horen kruipen. ‘Wel gezellig zo, met twee van die spraakwatervallen in de kamer. Ik denk dat we een kroeg moeten beginnen. Café Geduld noemen we die dan. Ik heb altijd al een kroeg willen beginnen met die naam. Want geduld …’

Ze wachtte even.

‘Nou?’

Weer was het even stil.

‘Geduld … Nou? Niet allemaal tegelijk, niet allemaal tegelijk.’

Ik twijfelde of ik iets zou zeggen.

‘Nou? Iemand? Want geduld is een … schone zaak. Juist. Nietwaar? Nou? Nietwaar?’

Niemand zei ja.

Enkele minuten daarna hoorde ik Vandersteen zachtjes snurken.

Ik vroeg de hardpratende verpleegster om het gordijn voor me open te maken. Ze pakte de rand vast gaf me een knipoog.

‘Kun je het wel aan?’ riep ze. ‘Niet dat de dames je straks tegenvallen!’

Ze lachte een luide tinkelende lach.

‘Ik lig gewoon hier, hè’, bromde Vandersteen.

Langzaam schoven de wieltjes door de rails. Ik zag een stukje muur, een opengeschoven groen-oranje gordijn en daarna zag ik buiten. Blauwe lucht en wat wolken. De zon scheen. Er vloog een vogel voorbij. Vandersteen zat rechtop in haar bed. Het hoofdeinde was tegen het raam van de ziekenhuiskamer aan geschoven. Als een twijgje onder een laken, met achter haar de zon, die een aureool om haar heen vormde. Ze had in één hand een roddelblaadje vast, met een foto van een prins die een vrouw kuste. Ze leek net een minigodje in al dat licht. Ik moest mijn ogen ervan dichtknijpen. Ze probeerde naar me te zwaaien, maar ontstak halverwege haar zwaaibeweging in een hoestbui.

‘Dat is één!’ riep de verpleegster.

Ik zwaaide naar Vandersteen, die al hoestend naar de zakdoekjes op het nachtkastje reikte. Het gordijn schoof verder en toen verscheen de Bolle. Een kolos onder een enorme berg dekens, ingepakt in een glimmend rood vel. Alsof iemand haar neus en oren eraf had geschroefd en haar gezicht met rode lak had overgeschilderd. De Bolle was een vesting, een burcht, een stuwwal, de Neeltje Jans of een combinatie van dat alles. Iemand had geprobeerd de vesting plat te branden, maar zo te zien was dat niet gelukt.

‘Hoi’, zei ik.

Ik zwaaide. Ze zwaaide terug. Ik probeerde niet te laten merken dat ik geschrokken was.

‘Klaar’, zei de verpleegster. ‘Ben je blij?’

Ik knikte.

‘Dan ben ik ook blij’, zei de verpleegkundige. Ze verliet de kamer. Ineens zag ik hoe klein de ruimte was. De ontbijtkar paste maar net tussen het voeteneind van mij en de Bolle, gokte ik zo.

‘Liggen we op een tweepersoonskamer?’ zei ik.

‘Dat liggen we’, zei Vandersteen. ‘Er zijn te weinig kamers met een eigen badkamer. Want anders moeten ze die gast voor de deur nog mee laten gaan naar de plee ook. Toen ik nog hier in dit ziekenhuis werkte moesten we ook weleens schuiven met alles. Niet heel handig, maar niks aan te doen. Maar het is wel fijn, hier aan het raam.’

De Bolle sloot haar ogen. Ze had haar handen gevouwen. Ik kon niet zien of ze sliep of dat ze bad.

‘Zo’, zei de norse verpleegster terwijl ze het bed van de Bolle aan het verschonen was.

Terwijl ze daarmee bezig was stond de deur naar de gang open. Ik kon net de benen van de agent door de deuropening zien.

‘Weet jij eigenlijk wel dat een verpleegkundige ongeveer acht minuten langer doet over een patiënt met ernstig overgewicht? Nou? Nee, jij kunt niets zeggen, nee. Maar het is wel zo. Jij kost handenvol geld. Geld dat we beter hadden kunnen besteden als jij je wat beter had kunnen inhouden. Nu ook al je tong ingeslikt?’

De Bolle stond bedremmeld in haar witte nachthemd met blote voeten op het zeil. Hulpeloos keek ze richting het raam. Vandersteen lag te snurken.

‘Ik moet dus al die huidplooien van jou schoonmaken en intalken, even afgezien van die brandwonden hè, want daar kun jij natuurlijk niks aan doen.’

Op de gang klonk gegniffel. De benen bewogen. De man ging verzitten. De norse verpleegster keek geërgerd op.

‘Maar wie moet die flappen optillen, hooghouden en daar met een lap de boel schoonmaken?’

De Bolle keek me aan, ik trok mijn rechterschouder even op.

‘Kijk’, zei de norse verpleegkundige. Ze trok het onderlaken van de matras. ‘Weet je waarom er zo weinig verpleegkundigen met overgewicht zijn?’

Omdat ze geen zittend beroep hebben, dacht ik. De Bolle wendde haar blik van me af. ‘Omdat wij dag in dag uit zien hoe lastig dat is om te wassen: overgewicht.’

Ze vouwde woest de schone lakens over het bed.

‘Gewoon minder snoepen en meer bewegen’, zei ze. ‘Zo simpel is het.’

‘En zeker ook geen bier?’ zei Vandersteen ineens.

De verpleegster perste er een kort lachje uit.

‘Nee, dat is nog wel het ergste’, zei ze. ‘Bier.’

Ze sprak het woord uit alsof Vandersteen ‘dode foetus’ had gezegd.

‘Bier! Dan kun je nog beter een zak drop eten.’

‘Vind je dat normaal?’ zei Vandersteen.

‘Ja, dat vind ik normaal. Alcohol heeft geen enkel nut voor mens of dier. Je kunt er goed mee schoonmaken, dat wel.’

‘Nee, ik bedoel: hoe je tegen dat meisje praat.’

De verpleegster wees kortaf naar het bed. De Bolle stapte erin. De verpleegster ging verder met instoppen.

‘Ik zeg het gewoon zoals het is. Ik ga niet liegen of medelijden hebben. Medelijden is het ergste. Dan kan niemand zijn werk meer doen. Daar heeft de patiënt niks aan. Hoe erg ze er ook aan toe is. Daarbij: ik ben vrij om te zeggen wat ik wil en al helemaal als het de waarheid is.’

‘Nee, daarom doe jij dat helemaal niet’, zei Vandersteen. ‘Jij krijgt er juist een beter gevoel van over jezelf. Daarom zeg je het, mager gratenpakhuis.’

Het woord bleef even in de lucht hangen, de ogen van de norse verpleegster vernauwden zich. ‘Kijk naar jezelf.’

‘Van Veen’, zei Vandersteen. ‘Zeg jij ook eens wat.’

De verpleegster stopte de Bolle veel te strak in.

‘Euh ja’, zei ik. ‘Wat Vandersteen zegt. Ben ik het mee eens.’

‘Ik ga nu even de verstandigste wezen’, zei de verpleegkundige. ‘Ik ga nu even niks meer zeggen.’

Ze duwde ruw de Bolle wat voorover, schudde haar kussen op en duwde haar weer terug. Daarna verliet ze de kamer. De Bolle liet haar hoofd hangen. Ik pakte mijn opschrijfblokje. Vandersteen legde haar blaadje neer.

‘Zo gaan we dat dus niet doen’, zei Vandersteen.

Ik telde de regels op het bovenliggende velletje papier. Vroeger telde ik altijd de planken in de muur van het vakantiehuisje als er een ongemakkelijk moment was, de brede dikke planken van het huis op het eiland. ‘Het is geen huis van stro, het is een huis van planken’, zei mijn vader altijd. Mijn moeder zei dan meestal iets over steen. De muur waar de kachel tegenaan stond en waar de bank op uitkeek had drieëntwintig planken in totaal: elf tot aan het raam, dan vier korte aan weerszijden van het raam en dan weer acht. Ik telde ze steeds opnieuw. Het klopte altijd. Als het donker werd, deden we de luiken dicht. Ik vond dat gezellig.

‘Ik moet niet steeds degene zijn die voor iedereen opkomt, laat dat duidelijk zijn. Bollie, jij moet zo’n trut op een of andere manier de mond snoeren. Niet zomaar van “ja” gaan lopen knikken, terwijl die heks gemene dingen tegen je zegt.’

De Bolle zuchtte.

‘Wat ze zegt gaat over haar en niet over jou. Dat weet je wel, toch, liefie?’

‘Ja’, zei ik. ‘Dat is zo.’

‘O, Van Veen is er ook nog’, zei Vandersteen. ‘Hoor je wat ik zeg, Bollie?’

De Bolle knikte.

‘We moeten voor elkaar zorgen’, zei Vandersteen.

‘Oké’, zei ik. ‘Sorry.’

Ik schaamde me. Vandersteen sloeg haar roddelblaadje weer open en las verder. Ik pakte mijn potlood en keek naar de twee woorden op het papier. Ik had boven het doorgestreepte ‘Lieve’ weer opnieuw ‘Lieve’ geschreven en daarna had ik ‘Nelis’ doorgestreept. Misschien moest ik toch maar televisie gaan kijken. Lieve, ik weet niet of je weet hoe het met me gaat, maar het gaat beter, schreef ik. Ik keek naar de woorden. Ik scheurde het blaadje af, maakte er een propje van en schoot het richting de prullenbak. Raak. Ik keek op. Niemand had het gezien. De Bolle had haar ogen weer gesloten.

‘Was-ie raak?’ zei Vandersteen, zonder haar ogen van haar tijdschrift te halen.

‘Ja’, zei ik trots.

Daarna ging mijn aandacht weer naar de lege lijntjes op het velletje papier. Ieder vel had veertien lijntjes. Later zou ik ook de velletjes tellen. Het waren er tweehonderd, die in de prullenbak meegerekend. Op de gang kreeg de agent het te kwaad. Hij hoestte lang en zwaar.

’s Avonds keken we televisie. De enige tv in de kamer hing tussen de twee grote ruiten in, recht boven Vandersteens hoofd. Als ze op haar knieën op bed ging zitten kon ze het apparaat aanklikken. Vandersteen was een liefhebber. Ze had haar beddegoed opgepropt aan haar voeteneind, haar kussen ertegenaan gegooid en was neergeploft.

‘Hè hè’, zei ze. ‘Even naar de televisiesuite.’

Door de ziekenhuiskamer schalde de openingsmuziek van een dagelijkse roddelrubriek. Het was Vandersteens lievelingsprogramma. Ze nipte voorzichtig van een glas water, alsof ze een glaasje Chartreuse aan het drinken was.

‘Kijk’, zei ze. ‘Dat is nou Mariska Kampschreur. Jullie kennen haar wel, toch?’

‘Ja’, zei ik.

We hadden geen televisie op de boot, maar iedereen kende Mariska Kampschreur. Ze had een paar jaar terug de overstap gemaakt van de serieuze journalistiek naar amusement op de vooravond. Onze krant schreef toen dat ze voor het grote geld was gegaan. Ik had tegen Nelis gezegd dat ik haar wel begreep, dat je op een gegeven moment ook gewoon die dikke hypotheek moet betalen, maar eigenlijk wilde ik hem stangen. Ze had kleiner moeten gaan wonen, dat was wat ik echt vond als ik aan de overstap van Mariska Kampschreur dacht. Nelis zei dat hij iemand die haar ziel aan de duivel verkocht, niet serieus kon nemen. Ik zei dat ik het begreep. Toen wist ik nog niet wat ik nu weet.

Ik keek mee met Vandersteen. Kampschreur had een stijf blond kapsel, als het haar van een playmobilpoppetje. Hoe langer ik keek, hoe meer het leek alsof ze er plezier in had. Een nieuw onderdeel werd aangekondigd, een lange man die was aangeschoven vertelde over een jonge zangeres bij wie een neuscorrectie was misgegaan. Vandersteen klemde haar glaasje tussen haar spillebenen en klapte even in haar handen.

‘Hoogmoed en ijdelheid’, babbelde ze verder. ‘Hoogmoed en ijdelheid. Maar ze kunnen veel tegenwoordig, hè. Ze kunnen zo veel. Ze heeft volgende week vast weer een nieuw neusje. Toch mooi even haar nieuwe plaat kunnen promoten.’

Ook de Bolle keek naar de televisie. De huid op haar gezicht glansde. Het vuur had een gedeelte van haar neus en oren opgeslokt. Ze had een wit mutsje op. Ik kon niet goed zien of ze nog haar had. De rode glanzende huid trok langs haar nek omlaag, het nachthemd in. Als ze sliep woelde ze soms flink, dan droomde ze, maar ze gaf geen kik, die eerste dagen dat we bij elkaar op de kamer lagen. Ze had haar handen in haar schoot liggen. Ze leken redelijk onaangedaan en waren altijd gevouwen, alsof ze in een kerkbank zat. Ze zweeg, maar ik kon zien dat het een pienter meisje was. Net zoals je bij kinderen ook al voordat ze kunnen praten kunt zien welke slim zijn en welke dom. Het is hoe ze uit hun ogen kijken. Nelis zei ooit dat alles mis is gegaan bij de mens toen we zijn gaan praten, dat we toen ineens geen onderdeel meer waren van onze omgeving. Ik hield zo van hem als hij zulke dingen zei. De lippen van de Bolle liepen over in de taaie rode huid, scherpe lippen had ze nu, alsof ze extra spanning moest zetten om haar mond dicht te houden. Toen ik langer keek zag ik dat ze zachtjes haar lippen bewoog. Ze leek te prevelen.

‘Ze hebben Mariska al honderd keer achtervolgd en gefotografeerd’, zei Vandersteen.

De Bolle hield abrupt haar lippen stil en ik draaide gauw mijn hoofd naar de televisie. In beeld trok een man met een marker een lijn over het gezicht van een vrouw.

‘Maar hoe ze alles ook proberen te knippen en plakken, er is nooit een pikant verhaal uit gekomen. Niks. Ze heeft twee hondjes en een goed lopend mediabedrijf en dat is het. Verder niks, geen man, geen vrouw, niks. Ik denk dat ze aseksueel is, net als Cliff Richards. Lijkt me heel handig. Dan heb je al dat gezeik niet.’

De aftiteling raasde door het beeld. Vandersteen draaide zich om en vroeg of we nog wat wilden zien. Ik schudde mijn hoofd. Vandersteen klikte de tv uit en wisselde wapperend met dekens en lakens de televisiesuite voor de slaapkamer.

‘Wat een vrouw’, zei ze, terwijl ze zich weer in haar kussens drukte. ‘Ik zou haar zo huwen. Meteen. Vandaag.’

‘Wie?’ zei ik. ‘Die van Kampschreur?’

Vandersteen knikte.

‘Geef mij maar een sterke vrouw. Ik heb nooit met een man kunnen samenwonen. Ik heb het wel geprobeerd hoor, begrijp me goed, ik ben immers geboren in de steentijd, maar ik ben denk ik te veel een haantje.’

Ze keek even uit het raam.

‘Maar ik denk dat ik in een hondje moet veranderen, als ik haar wil schaken.’

‘Ieder zo z’n ding’, zei ik.

‘Heb jij een man?’ vroeg Vandersteen.

Ik reageerde niet.

‘Doe maar niet net of je beter bent met dat intelligente geschrijf van je. Ik zie heus wel dat het niks voorstelt.’

‘Nee, ik heb geen man’, zei ik. ‘Jij?’

‘Vrouw’, zei Vandersteen.

‘Nog niet gezien’, zei ik.

‘Ik hád er een’, zei Vandersteen.

‘O’, zei ik.

Daarna was het weer stil. De klok tikte, de Bolle ademde ritmisch door haar neus, in en uit, in en uit, en Vandersteen bladerde door haar leesmap. Ik dacht na over wat ik moest doen. Ik had daar genoeg tijd voor, maar aan conclusies kwam ik nauwelijks toe. Ik dacht veel aan thuis. Aan onze boot in de industriehaven aan de rand van de stad. Aan Nelis. Aan zijn handen, aan zijn ogen, aan hoe hij sprak, hoe hij zijn koffie dronk. Hij legde altijd een briefje bij het koffiezetapparaat met de tijd erop wanneer de laatste kan was gezet. Verse koffie was de enige wet bij ons thuis. ‘Koffie is religie’, zei hij weleens. Hij maakte alles gezellig. Ik weet wel dat ik hem nooit meer terugkrijg, dat weet ik wel, maar ik zou nu alles doen om ervoor te zorgen dat de dingen anders waren gegaan. Al lukt het me ook niet om te bedenken waar ik dan zou moeten beginnen. Misschien al op het eiland. Nu lag ik op een kamer met een agent voor de deur. Ik dacht na over wat ik moest doen. Ik moest hier weg, dat idee pulseerde als hoofdpijn door mijn kop, de hele dag.

‘Boontjes, krieltjes en vis, omdat het vrijdag is’, zong Vandersteen. Het was tussen de middag en we aten warm. ‘Dus jullie krijgen ook nooit bezoek?’

Ze kantelde haar hoofd en keek me door haar leesbril aan. Ik roerde wat met mijn vork door de uiteengevallen lekkerbek op mijn bord.

‘Het is donderdag’, zei ik.

‘Ja, ja, hier kijken ze niet zo nauw’, zei Vandersteen. ‘Geen kaartjes? Niemand ooit een kaartje gehad? Bollie? Jij ook niet? Je bent nog zo’n jong ding.’

Vandersteen schudde haar hoofd.

‘Wat een treurnis hier.’

Ik prikte een krieltje aan mijn vork. Daarna een flinter vis en daarna een boontje. Ik keek er even naar en stak daarna de vork in mijn mond. Mijn man zei weleens dat ik een dyslectisch hart had, dan moest ik altijd aan het meisje denken dat naast me zat op de lagere school. Ze was dyslectisch. En vervelend. Dat ik haar naam niet meer weet, terwijl ik jaren naast haar heb gezeten, bevestigt wat Nelis zei.

‘Ik snap prima hoe jij werkt’, zei hij een keer. ‘Maar jij kunt mij niet lezen.’

Hij had gelijk.