Derwent Christmas

De stilte voor Julia

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Derwent Christmas, 2014

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Elizabeth Gadd/Arcangel Images

isbn 978 90 445 3131 2

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Een buizerd

Een maand geleden is mijn vrouw begraven. Dat was een droevige gebeurtenis, maar niet een die me verdrietig maakte. Al vroeg in de ochtend zat de hele familie in mijn woonkamer naast de kist te bidden en iedereen schrok op toen halverwege het gebed het koelsysteem onder Mariannes lichaam ineens aansloeg. Mijn schoonmoeder veerde als eerste van haar stoel. ‘Een teken’, riep ze. Even dacht ik dat ze een ongepaste grap maakte, maar ze herhaalde haar woorden met dodelijke ernst, terwijl ze Mariannes koude hand vastgreep. Mijn vader boog zich over de kist. ‘Het kan geen toeval zijn.’ Hij bekeek het gezicht van mijn vrouw van dichtbij, alsof ze weer tot leven was gekomen.

Verbijsterd staarde ik naar mijn familieleden, die een nieuw geloof leken te vinden in de werking van het apparaat dat de begrafenisondernemer de avond ervoor had aangesloten. Zelf was ik aan het plotselinge aanslaan van de koeling gewend. De voorgaande nacht had ik in stilte naast de kist gezeten, met mijn linkerhand op haar huid. Ik voelde mijn hartslag tegen haar ingevallen borst bonzen. Er was niemand meer die mij verwachtte. Niemand die het bed had voorverwarmd. Om het half uur begon het koelapparaat te zoemen. Blijkbaar was het te warm in ons huis. Misschien verwarmde ik haar lichaam met mijn aanraking?

Julia’s kist was destijds dichtgeschroefd. Zes goudkleurige bolschroeven om een halve vierkante meter af te sluiten. Er kon niets meer aangeraakt worden. Ik was de laatste die mijn dochtertje zag, ik moest haar zien om te begrijpen wat er gebeurd was. De arts die de dood had vastgesteld probeerde me ervan te weerhouden, maar ik liep om de man heen en trok het laken van haar verstijfde lijfje. De artsen hadden hun best gedaan de sporen van de bumper weg te poetsen, maar die poging was mislukt. Toen viel ik flauw.

‘Zullen we het gebed vervolgen?’ Mijn moeder was naast me gaan staan en legde haar gerimpelde hand op mijn schouder, boog voorover. ‘Dan vragen we om kracht’, voegde ze er fluisterend aan toe. ‘Het is niet makkelijk, zo’n dag.’ Haar adem krulde om mijn oor en streelde mijn hals. Ik wilde het bidden liever overslaan, ik had andere plannen, maar ik vouwde mijn handen en mompelde: ‘Laten we bidden.’

Niet veel later sloot ik de buitendeur van onze boerderij en ik zag nog net hoe de teakhouten kist in de buik van de lijkwagen werd geschoven. De verhoudingen waren beter dan de vorige keer. Dat kleine kistje in die enorme wagen.

Mijn moeder stond naast de volgauto’s te roken. Ze had een arm kouwelijk om haar middel geslagen en hield de hand met de sigaret half voor haar gezicht, een kommetje waarachter ze zich leek te verschuilen. Zonder oogcontact met haar te maken stapte ik langs de rouwwagens richting de garage.

‘Waar ga je naartoe?’ Met de punt van haar hakschoen draaide mijn moeder de sigarettenpeuk tussen de kiezels, terwijl ze een laatste rookwolk liet ontsnappen. Ik gebaarde naar haar dat ze in de auto kon gaan zitten.

‘Ik rij achter jullie aan’, zei ik zo rustig mogelijk.

‘Dat kan niet, jongen.’ Mijn moeder kwam in beweging. ‘Geen gekke dingen vandaag.’ Ze sloeg de kraag van haar jas op tegen de oostenwind, die om de boerderij heen dwarrelde. ‘Er is een plekje voor je in de tweede wagen, bij je schoonouders. Zo hebben we het toch afgesproken?’

‘Ik heb me bedacht. Ik rij zelf.’

‘Dat lijkt me niet verstandig.’

‘Er is niemand die me tegenhoudt, zelfs zij niet.’ Ik wees naar de lijkwagen en liep weg, maar mijn moeder greep me vast bij de pand van mijn jas.

‘Je doet vreemd’, zei ze. Ik keek naar haar vingers die zich vastgeklauwd hadden in de stof. Ze waren mager en leken daardoor kwetsbaar, alsof ze konden afbreken wanneer ik een stevige ruk aan mijn jas zou geven.

‘Mijn vrouw en mijn kind zijn dood’, sneerde ik.

Mijn moeder schrok van het woord ‘dood’. Zelf proefde ik ook de hardheid die het in zich droeg. Ik wilde haar gerimpelde hand met een venijnige tik wegslaan, maar precies op dat moment dook een buizerd op vanuit de bosrand naast de boerderij. Hij vloog laag over ons heen en zwenkte toen richting het open veld. Samen volgden we zijn glijvlucht naar het midden van het weiland. Korte tijd zweefde de vogel er biddend boven, alsof hij aan een onzichtbare draad uit de hemel hing, om even later ineens vervaarlijk naar de grond te duiken, zijn staart naar beneden gevouwen en zijn poten vooruitgestoken. Meteen nadat hij de grond geraakt had, werkte de buizerd zich weer omhoog, met een beestje tussen zijn klauwen.

‘Wat een wreedheid’, verzuchtte mijn moeder. Ik reageerde niet, hield mijn blik gericht op de roofvogel, die met een boog rechtsomkeert maakte en weer in het bos verdween. Zelfs op afstand zag ik zijn prooi spartelen.

‘Dat je dit moet zien’, mompelde ze. ‘Dat je dit uitgerekend nú moet zien.’ Ze legde haar hand op mijn schouder. ‘Er is iets met je. Een moeder voelt dat.’

Ze wendde zich van me af, liep naar de voorste volgauto. Voordat ze instapte wierp ze een blik mijn kant op, alsof ze afscheid probeerde te nemen.

Aan het einde van het onverharde pad dat van de boerderij naar de hoofdweg leidde, wachtte de stoet tot ik was aangesloten. Even later draaiden de rouwwagens met een triest gangetje een voor een de hoofdweg op en toen ook de auto voor me links afsloeg richting de kerk, wist ik het zeker. Via de binnenspiegel zag ik dat de schommel op het gazon danste in de wind, alsof er een onzichtbaar kind op speelde. De windhaan op het dak bewoog onrustig heen en weer.

Nog even keek ik naar links, naar de rouwwagens, die langzaam mijn vrouw volgden, en toen trok ook ik op. Eerst heel rustig, daarna met meer overtuiging en uiteindelijk gaf ik een flinke stoot gas en stuurde mijn Volkswagen met een scherpe bocht naar rechts. Weg van mijn vrouw, weg van de stoet. De voorwielen slipten kort over het asfalt, alsof ze weigerden mee te werken. Een kat stoof weg uit de berm, over de naastgelegen ventweg en haakte zich met een sprong vast aan de stam van een boom. Het tintelde in mijn vingertoppen, mijn hartslag strompelde een paar keer. ‘Over driehonderd meter linksaf’, zei de blikkerige stem. Ik zou gehoorzamen aan de dame in het dashboard. Ik wierp een laatste blik in de binnenspiegel. Mijn vrouw en ik raakten snel van elkaar verwijderd.

Burn-out

De dood van mijn meisjes begon met het telefoontje van mijn baas.

‘Aaron, ik kom vandaag langs.’ Ernst Klapwijk noemde zijn naam niet, maar ik herkende zijn lage stem meteen. Ik kon niet helpen me betrapt te voelen.

‘Vandaag?’ zei ik geschrokken.

‘Schikt het soms niet?’ Er zat irritatie in zijn stem; Klapwijk duldde doorgaans geen tegenspraak. Mijn hartslag versnelde en ik werd licht in mijn hoofd. Niet hyperventileren, dacht ik. Ik ademde twee tellen in en zes tellen uit.

‘Heb je iets te doen?’ vroeg Klapwijk ongeduldig. Nogmaals blies ik zes tellen uit.

‘Ik ben gewoon thuis.’ Met twee vingers rekte ik de kraag van mijn coltrui wat op. De stof drukte onplezierig tegen mijn adamsappel en kriebelde op mijn huid.

‘Mooi’, zei Ernst. ‘Ik rij nu de oprijlaan op!’ Hij verbrak de verbinding voordat ik antwoord kon geven. Vermoeidheid overviel me. Het was elf uur in de ochtend. Ik wilde verdrinken in de lakens van mijn bed.

Met een paar passen stond ik bij het raam. Ik schoof de vitrage opzij, een klein stukje maar, zodat ik van buiten niet gezien werd en zag een zwarte auto hard over het pad rijden. Veel te hard! Het zand stoof achter de wagen op en waaide tussen de bomen door het weiland in.

‘Het is Klapwijk, hij komt langs.’

‘Wanneer?’

‘Nu.’

‘Wat aardig van hem’, zei Marianne, die aan de eettafel zat te kleien met Julia.

Ik draaide me met een ruk om. ‘Aardig? Je denkt toch niet dat hij langskomt om aardig te zijn? Als Ernst aardig gevonden wil worden, stuurt hij een kaart of een e-mail, een bloemetje of hij belt een paar minuten.’ Julia keek geschrokken mijn kant op. Ik stelde haar gerust met een moeizame glimlach. Ze toonde me het poppetje dat ze gekleid had.

Weer duizelde het me. Ik had geen enkele behoefte om collega’s thuis te ontvangen, dat had ik via de bedrijfsarts kenbaar gemaakt aan school. Geen contact totdat ik zelf de energie had om te bellen. Ik moest eerst de rust terugvinden. Als iemand van die wens op de hoogte kon zijn, dan was het Klapwijk. Hij was de rector van de scholengemeenschap.

Klapwijk stapte uit zijn auto en keek naar de weilanden, de boerderij, naar de houten garages naast de oprijlaan, naar de bosrand in de verte.

‘Er moet iets aan de hand zijn’, zei ik.

‘Dat weet je toch niet? Laat hem eerst eens binnenkomen. Vul niet altijd alles in, onderga de dingen nu eens gewoon.’

Klapwijk was recht voor het voorhuis gaan staan en tuurde naar de bovenverdieping, naar de twee schoorstenen op het dak. ‘Hij komt me ontslaan, omdat ze vinden dat ik gefaald heb.’

‘Waarom zie jij altijd duisternis als het schemert? Hij wil gewoon weten hoe het met je gaat.’

‘Jij kent Klapwijk niet zoals ik hem ken’, mompelde ik in het voorbijgaan.

‘Gek dat we elkaar nu pas ontmoeten’, zei Marianne. Over Klapwijks schouder heen zag ik dat ze naar hem glimlachte en haar ogen tot twee guitige spleetjes kneep. Ze kantelde haar hoofd lichtjes. Dat verbaasde me onaangenaam en het stak me als klein verraad toen Marianne zei: ‘Ik heb het gevoel dat ik u al tijden ken.’

Traag draaide Klapwijk zich naar me om. ‘Er wordt in dit huis over mij gepraat?’

‘Louter positief, hoor’, zei ik meteen. Nog voordat ik uitgesproken was, wendde Klapwijk zich weer van me af, waardoor ik tegen het donkerblauwe colbert sprak dat strak om zijn brede rug gespannen zat. Klapwijk had een lijf als een stormram, dat zag je door zijn kleding heen. De rector van het Nemesis College was een echte leider, een man met natuurlijke dominantie en aantrekkingskracht waaraan je nauwelijks kon ontsnappen; hij zoog je doorgaans naar zich toe alsof zijn lijf een hemellichaam met eigen zwaartekracht was en dwong je naar hem te kijken.

Ik baalde van mijn eigen woorden: louter positief, hoor. Ze waren verdedigend, terwijl ik niets te verdedigen had. Uiteraard sprak ik thuis over mijn werk, de laatste weken meer dan ooit, en dan kwam de naam van ‘de grote baas’ ook weleens voorbij.

‘Ik had een heel ander beeld van Ernst Klapwijk’, zei Marianne. Weer toonde ze hem een glimlach. Toen keek ze over Klapwijks schouder naar mij en haar gezicht gleed terug in zijn vaste plooi.

Meteen draaide Ernst zich naar me om. ‘Aaron, hoe is het met je?’

Nu gaat het komen, dacht ik, Klapwijk zal een genadeklap uitdelen, nu ik een bejaarde in een jong lichaam ben. ‘Naar omstandigheden wel aardig. De afgelopen week heb ik veel geslapen en …’

‘Mooi!’ Klapwijk knikte. ‘Over twintig minuten moet ik weer op school zijn. Ik kom alleen langs om je iets te brengen.’ Ernst duwde me een boek in handen met op de voorkant de afbeelding van een omslaande golf. Mindfulness, stond met rode letters in de blauwe lucht boven het buigende water. ‘Het boek leek me iets voor jou.’ Klapwijk sloeg me op de schouder, net te hard om amicaal te zijn, maar te zacht om er iets mee te bedoelen. ‘Tijdens de wekelijkse directievergadering nemen we altijd de personele bijzonderheden van de verschillende locaties door. Van den Akker vertelde vorige week hoe je tijdens de les naar huis bent gegaan. Die actie heeft voor opwinding gezorgd, vooral onder de leerlingen.’ Hij wendde zich tot Marianne. ‘Die hoorden Aaron zeggen: “Ik moet even iets regelen”, zagen hem het lokaal verlaten en vijf minuten later van het schoolplein fietsen.’

Ik zag mezelf weer voor de klas staan, vlak voordat het misging. Ik vertelde h4b juist over mijn stellige overtuiging dat geschiedenissen zich nooit herhalen, zoals het cliché ons wil laten geloven, maar doorgalmen in het heden. ‘Conflicten worden doorgaans niet opgelost en daardoor blijft er altijd iets broeien onder de huid nadat men vrede heeft gesloten’, beweerde ik, terwijl ik uit mijn aantekening op het bord de zin ‘De geschiedenis herhaalt zich’ wegveegde. Ik zuchtte en bleef even stil. Staarde zwijgend naar de weggepoetste woorden. Niet omdat ik geen tekst meer had of ik met de stilte de klas corrigeerde, maar omdat mijn stembanden haperden. De arm waarmee ik de tekst had weggeveegd begon licht te trillen en de neiging om mijn maaginhoud tegen het bord te spuwen, kwam razendsnel op. Ik perste mijn lippen opeen. Ik haalde diep adem door mijn neus, slikte een paar keer, waardoor de braakneiging verdween. Ik ademde nogmaals diep in en uit. ‘Dat is overigens een gevaarlijke conclusie,’ ging ik verder, ‘want ze impliceert dat het beter is een oorlog uit te laten vechten dan in te grijpen met een internationale troepenmacht.’

Weer viel ik even stil. Ook andere delen van mijn lichaam begonnen te trillen. Armen, benen, onderlip. Lichtelijk in paniek draaide ik me om naar de klas. Niemand leek te luisteren, echt te luisteren. Lege blikken staarden me aan, de vier dames rechts achterin zaten met elkaar te praten. Niet eens heel zacht. Eigenlijk moest ik iets zeggen van de ruggen die naar me toe gedraaid waren, van het gefluister en het gegiechel, van de gesloten boeken, schriften die nog in tassen zaten, van de jongen die voorovergebogen met zijn hoofd op het tafeltje lag te slapen, van de tekeningen die op losse blaadjes werden gekrabbeld, van de mobieltjes die gebruikt werden. Ik was niet in het lokaal aanwezig, stond buiten deze wereld, bevond me niet in mijn lijf. Ik draaide me weer naar het bord en ging in een bizarre roes door met mijn verhaal. ‘Als er één woord is dat zijn eigen lading niet dekt, dan is het wel “vrede”.’ Het praten ging moeizaam. Mijn onderlip deed niet wat hij diende te doen. Het geluid achter mijn rug zwol aan en op dat moment was het alsof de spieren in mijn armen en benen leegliepen. De stift in mijn hand werd een loodzwaar ding.

Ik legde de marker in de aluminium goot onder het whiteboard en draaide me naar de klas. Ik kuchte. Het gezoem leek even af te zwakken, maar het zwol meteen weer aan. Beeldde ik het me in of viel er een andersoortig licht door de enorme ramen naar binnen? Een rommelig en schel licht waarin zich harde lijnen aftekenden in de geboetseerde gezichten van de kinderen. ‘Jongens, meisjes, luister.’ Ik laste een pauze in, maar de gesprekken vielen niet stil. Mijn stem was dun. ‘We doen het even anders’, hoorde ik mezelf zeggen. Half fluisterend. ‘Pak het boek voor je en lees paragraaf vier punt drie zelfstandig door. Ik moet even …’

Klapwijk trok het boek uit mijn handen en bladerde erin zonder ernaar te kijken. ‘Niemand heeft je burn-out zien aankomen. Het enige wat opviel tijdens de laatste paar weken was dat je voortdurend een mening had over alles.’ De rector wendde zich weer tot Marianne. ‘Niets leek meer goed te zijn. In zijn ogen was alles ondoordacht. Lesgeven was zwaarder dan welk vak ook, leerlingen waren onwilliger dan vroeger, de werkdruk werd te hoog. Toen Van den Akker dat vorige week beschreef, moest ik aan dit boek denken. Mijn yogatrainer wees me er een jaar geleden al op en sinds ik het heb gelezen sta ik anders in het leven.’

Klapwijk gaf het me weer terug. Ik kon me niet herinneren dat Klapwijk het afgelopen jaar erg veranderd was. Niemand op school had erover gesproken. Hij glimlachte voorzichtig. Spottend? ‘Yoga, dat had je niet achter me gezocht, schat ik zo in.’ Klapwijk keek op zijn horloge. ‘Ik moet ervandoor.’

Toen ik hem had uitgelaten en weer de kamer binnenkwam, zei Marianne: ‘Een bijzondere man, iemand naar wie je móét kijken.’

Ik reageerde niet, wilde niet reageren. Ik staarde naar het boek en stelde me voor hoe ik het later die avond in de haard zou gooien. Bladzijde voor bladzijde, zodat ik er lang van kon genieten. Ik had helemaal geen behoefte aan een therapeutisch boek en al helemaal geen trek in verandering. Ik wilde slapen of urenlang films kijken en ik wilde dat het leven weer eens een tijdje om míj draaide, niet om het aanzien van de school, niet om de toekomst van mijn leerlingen of over de zorgen van mijn mentorkinderen, niet om toetscijfers, lesinhouden, ouderavonden, werkweken, sportdagen, studiekeuzes, vergaderingen, onzinproblemen van vijftienjarige meisjes of van pukkelige jongens die hun ouders vervloeken.

‘Wat een rare meneer was dat’, hoorde ik Julia tegen mijn vrouw zeggen.

‘Hij was toch best aardig?’ antwoordde Marianne lachend.

Ik sloeg het boek open op een willekeurige pagina. Bij stress spelen drie factoren een rol. Ten eerste zijn er de gebeurtenissen die stress veroorzaken. De tweede factor is de reactie die ons organisme, ons lichaam, geeft op die stressvolle situaties. Een derde element is de manier waarop wij omgaan met die verkramping. Het slechte nieuws is dat we alleen bij die laatste factor een keuzemogelijkheid hebben. Het goede nieuws is dat er uiteindelijk wel een keuze gemaakt kán worden. Over die keuze gaat Mindfulness.

Klapwijk vond mijn afwezigheid op school blijkbaar een keuze. Ik gooide het boek met een boogje op de eettafel, boven op het kleipoppetje dat mijn dochter had gemaakt.

‘Wat doe je?’ riep ze boos. Meteen daarna begon ze te huilen.

‘Gedraag je eens’, siste Marianne. Normaal gesproken zou ik Julia meteen troosten en ‘sorry’ fluisteren in haar oor, waarna ze me met een pruillip aan zou kijken, ik haar voorhoofd zou kussen om daarna met mijn lippen in haar hals te kriebelen. Maar nu liep ik naar het raam. Ik schoof de vitrage open en zag nog net de wagen van Klapwijk de hoofdweg op draaien.

‘Waarom stond ik op de agenda tijdens de directievergadering?’

‘Hij zei toch dat ze iedere week over personeel praten?’

Ik meende irritatie in haar stem te bespeuren. Ze neemt het voor hem op, dacht ik. Hij heeft indruk op haar gemaakt en ze gaat aan zijn zijde staan. Geërgerd kneep ik hard in het siergordijn. ‘Klapwijk kan wel meer vertellen. Ik vertrouw dit zaakje niet.’

Achter me klonk een zucht. ‘Misschien is dit een goed moment om aan dat boek te beginnen.’

Een man met een missie

Gevaarlijk hard reed ik over wegen die daar niet voor gemaakt waren. Ik had Skytergaard allang achter me gelaten en was de gemeentegrens van Weststellingwerf net gepasseerd toen het scherm van mijn mobiel voor het eerst oplichtte. Het verbaasde me niet dat juist mijn moeder me belde. Een prettige onrust sloop mijn lichaam binnen: mijn plan was begonnen.

Maar vrijwel meteen maakte die onrust plaats voor twijfels en terwijl ik met hoge snelheid over de hobbelige weg raasde, drongen zich allerlei vragen op. Waarom duurde het bijna tien minuten voordat iemand merkte dat ik de stoet niet volgde? Wat vertelde dat over mij en mijn familie? Zou dit plan slagen? Was ik geschikt voor deze klus? Had ik beter een knokploeg kunnen inhuren? Misschien moest ik omkeren? Als ik dat nú deed, halverwege de dodemansweg die Skytergaard verbindt met Heerenveen, kon ik nog voor aanvang van de dienst in de kerk zijn en mijn plek tussen mijn moeder en schoonmoeder innemen. Zij zouden mijn late binnenkomst accepteren. Wanneer ik in mijn moeders oor fluisterde dat ze gelijk had, dat ik nooit zelf had mogen rijden, zou ze slechts haar hand op mijn bovenbeen leggen, me laten beloven met haar terug te rijden en nergens meer naar vragen; ik kende mijn moeder goed genoeg. Daarna zou alles doorgaan zoals het ooit bedacht en bedoeld was; ik kende mezelf nog beter.

Mijn moeder gaf niet snel op. Mijn toestel ging een keer of twintig over voordat het weer zweeg. Toen sloeg de twijfel pas echt toe. Ik bracht de auto midden op de weg tot stilstand. Meteen kreeg de herfstwind greep op de hoge carrosserie van mijn Volkswagen. ‘Een echte gezinswagen’, had de verkoper gezegd. ‘Veiliger dan deze vind je ze niet.’

Vóór me lag de smalle weg die door de weilanden kronkelde. De populieren stonden aan weerskanten opdringerig langs het asfalt en het donkergrijze wolkenpak dreef erboven langs. Kort sloot ik mijn ogen.

Het besluit om niet naar de begrafenis van mijn vrouw te gaan, nam ik twee dagen geleden. Het was woensdagavond, ik bladerde aan de eettafel door de vier fotoalbums, waarin het korte leven van onze dochter Julia chronologisch gerangschikt zat. Voor ieder jaar een boek, had Marianne vlak na de geboorte van ons meisje bedacht. Ik vond dat destijds een belachelijk idee, want wat moest ons kind op haar achttiende met twee meter aan foto’s? Zelf had ik drie albums van mijn ouders gekregen toen ik uit huis ging en die gaven een prima overzicht van kleine hoogtepunten uit de eerste twintig jaar van mijn leven. Maar nu ik beide vrouwen kwijt was, kon ik dankzij die vier albums van Julia teruggrijpen op beelden die me moesten verlossen van het beeld dat niet meer van mijn netvlies verdween: Mariannes levenloze lichaam in de schuur van onze boerderij. Het hing aan een van de fietshaken in het plafond en schommelde lichtjes heen en weer, als een bokszak na een ram.

Het was stil in ons huis, stiller dan ooit de bedoeling was geweest. Ik hoorde slechts het kreunen van de oude balken onder de last van de herfstwind en het knisperen van de schutbladen in het album. Gebiologeerd keek ik naar de kraamfoto’s die ik vier jaar geleden zelf had geschoten. Ik herinnerde me de geboorte van Julia nog als de dag van gisteren en vooral het onomkeerbare geluk dat mijn vrouw uitstraalde, ondanks de vierentwintig uur vol weeën en de twee uren waarin Marianne al haar oerkrachten had moeten gebruiken om Julia het levenslicht te schenken. Vanaf het moment dat het gekromde en plakkerige babylijfje op haar moederborst werd gelegd, gloorde er een groot verblijden in haar uitgeputte gezicht. Maar nu Marianne koud twee dagen overleden was, vond ik die blijdschap nergens terug op de foto’s, alsof ik die er na verloop van tijd zelf bij bedacht had. En ineens voelde ik woede: mijn kind en vrouw waren me ontnomen, weggevaagd.

Ik opende mijn ogen en trapte het gaspedaal weer in, maar ik liet de koppeling nog niet opkomen. De motor jankte kort en kwam weer tot zwijgen.

Na het bladeren in de fotoalbums zette ik de televisie aan en zapte snel langs de netten, op zoek naar afleiding, naar iets wat mijn boosheid kon kanaliseren. Ik bleef steken op Net5 en keek naar The Punisher, een onrealistische actiefilm over special agent Frank Castle, wiens perfecte leven verwoest raakt wanneer zijn vrouw en kind gedood worden door maffiosi. Castle kan zijn rust niet bewaren en besluit wraak te nemen op de bende die verantwoordelijk is voor de dood van zijn geliefden. Hij verandert van moralistische politieagent in een koelbloedige moordenaar en de afloop was meteen duidelijk: de criminelen gaan dood en Castle zal overleven. De vastberadenheid om te slagen lag besloten in zijn oogopslag, in zijn kille voorbereiding.

Mijn vrouw en dochter waren dood. Daaraan was niets te veranderen, maar hun sterven had alles voor mij veranderd. Ik zakte onderuit op de bank en voor het eerst sinds dagen lukte het me zowaar te ontspannen. De voorspelbaarheid en het onrealistische karakter van de film maakten me gedachteloos en gaven me rust; van iets in mijn huidige leven zou ik weten hoe het zou eindigen. Mijn oogleden werden zwaarder en mijn hoofd zakte zijwaarts.

Ben je wel echt aan het kijken, Aaron?

Een stem. Ik ging rechtop zitten.

Kijk dan, verdomme, het is toch geen toeval dat juist deze film vanavond op tv is?

En ik keek. Naar Frank Castle. Ik zocht naar wat achter de scènes lag, naar de logica, en aan het einde van film, toen alle badguys gedood waren en de held triomfeerde, was ik zeker van mijn zaak: Castles succesverhaal verdiende navolging.

Maar staande op de weg tussen de weilanden vroeg ik me af of dit werkelijk was wat ik wilde gaan doen. Ik was godbetert leraar, een man met een voorbeeldfunctie. Ik vertelde leerlingen dagelijks dat ze beter hun energie konden besteden aan het leren redeneren dan aan kennis in het hoofd te stampen, omdat denkkracht nu eenmaal wijsheid in het alledaagse gaf en emoties kon terugbrengen naar te verteren gedachten. En daar stond de nuchtere docent dan, op de drempel van het irrationele.

Vanaf Heerenveen naderde de bestelbus van Sake Suurtsma, de bloemist uit ons dorp. Hij had bloemen en kransen geleverd voor de begrafenis. Een ongemakkelijk toeval. Toen het busje me naderde, remde de bestuurder af en hij reed met een slakkengang langs me heen. De verbazing was in zijn ogen te zien. Daar rijdt Aaron, dacht hij overduidelijk. Ik knikte naar Sake, niet als groet, maar als bevestiging: hier gaat Aaron, de man die huilend in een kerkbank hoort te zitten, maar ook de man die een schuld te vereffenen heeft, de man met een plan. Over een dag of twee, wanneer ik officieel gemist werd en mijn foto in de kranten stond, zou Sake bezorgd naar de telefoon grijpen om melding te doen van mijn auto midden op de weg, van deze uitwisseling van blikken, van het hoofdknikje dat achteraf als afscheidsgroet beschouwd kon worden.

Ik sloot nogmaals mijn ogen en zag de buizerd weer voor me, de duikvlucht, de klauwen, de prooi. Vol overtuiging dit keer trapte ik het gaspedaal diep in en terwijl ik met hoge snelheid over de lange slingerweg reed, werd ik voor de tweede maal gebeld, nu door mijn schoonvader. Ik drukte de oproep weg. Een duidelijker signaal kon ik niet afgeven.

Je bent een man met een missie!

Ik knikte mezelf toe via de binnenspiegel. Ik was een man met een missie en niemand kon me ervan weerhouden die uit te voeren.

Het asfalt was langs de bermen weggezakt en gebarsten. De bomen aan weerszijden van de weg leken me met open armen te willen ontvangen en de herfstwind duwde zo nu en dan mijn auto dwingend richting de wegrand. Veel te hard naderde ik de laatste bocht vlak voor Heerenveen. Daar droegen de bomen littekens van weggeslagen schors, kale plekken die je lieten verlangen naar wat niet eerder in je opkwam.

Vleugellam

Het boek van Klapwijk belandde niet in de haard. Marianne redde het van de ondergang nadat ik mijn voornemen aan haar kenbaar had gemaakt en zette het in de boekenkast, met het omslag naar de kamer gericht. ‘Binnenkort wil je het graag lezen’, zei mijn vrouw. Ze ging vlak voor me staan en omhelsde me. ‘Je zult me er dankbaar voor zijn dat ik het bewaard heb. Eerst moet je de rust terugvinden om überhaupt iets te lezen.’

Ze kuste me vluchtig en probeerde mijn blik te vangen, maar ik draaide me uit haar omhelzing. De golf om de voorkant van het boek leek op een oog dat hypnotiserend naar me staarde. Waarom had Klapwijk de moeite genomen helemaal vanuit Heerenveen naar ons afgelegen huis te rijden? Motiveerde het boek hem om zijn docenten anders te benaderen? Nee. Er speelde iets waarvan ik onderdeel uitmaakte, maar waarvan ik niet op de hoogte was.

‘Ga vandaag naar buiten, je zit al een week binnen’, ging Marianne verder, terwijl ze weer aan de eettafel ging zitten. Julia had het kleipoppetje hersteld dat ik met het boek geplet had. Ze toonde het aan haar moeder. Marianne glimlachte bewonderend. Daarna wendde ze zich tot mij. ‘Het is belangrijk dat je in beweging blijft, dat je positieve dingen doet. Dan herstel je sneller. Pak het hardlopen weer op. Hoelang is het geleden dat je voor het laatst lekker trainde?’

Ik haalde mijn schouders op. ‘Ik ben nog steeds geblesseerd.’ Ik greep mijn knie vast en trok mijn onderbeen een paar keer op. De pijn die er aanvankelijk zat, was allang verdwenen, tegelijk met mijn lust om door het bos te rennen. De ogen van mijn vrouw gingen naar mijn been en weer terug. Minachting. Overduidelijk. Ze wist het. ‘Ga vanmiddag dan lekker het bos in met Julia. Neem een rugzak met drinken en iets lekkers mee. Pak het fleecekleed uit de auto, dan kun je ergens picknicken. Doe iets om energie te krijgen.’

Mijn dochter liet de klei uit haar handen vallen. ‘Ja, het bos in. Gaan we dat doen, papa?’ Julia gleed van de stoel. Ze ging vlak voor me staan.

‘Papa zal er even over nadenken’, antwoordde ik. Met mijn hand streek ik over haar hoofd.

‘Bos in, bos in, bos in’, zong Julia. Ze huppelde de kamer uit. Ik hoorde dat ze naar het schoenenrekje in de hal liep. Er was geen redden aan. Ik zou met haar naar buiten moeten, omdat mijn vrouw dat had bedacht.

‘Julia houdt het nooit vol. Ze is vier jaar. Binnen vijf minuten begint ze te klagen dat ze moe is.’

Marianne kneep haar ogenleden samen. ‘Je bedoelt dat jij het niet volhoudt?’

Ik antwoordde niet. Was afgeleid. Meer nog dan de ogen van Marianne voelde ik Klapwijks golf naar me staren. Zijn boek brandde in mijn rug. Resoluut draaide ik me om, ik liep naar de boekenkast en legde het cadeau van de rector plat neer, draaide het vervolgens op de kop, bedacht me en schoof het toen ergens tussen de andere boeken. De rug toonde alleen de titel: Mindfulness, voor rust in je leven.

Aan de achterzijde van de boerderij verlieten we ons terrein. Julia rende voor me uit over de landweg die verderop versmalde tot een bospad. Dit zandpad was onze privé-ingang naar het bos. Behalve boer Franssen, die schuin tegenover ons woonde en rechts naast ons huis een graanweiland had, gebruikte niemand deze zandweg. Het rook het er op warme zomerdagen naar omgewoelde aarde en wilde bloemen. De boomtoppen ruisten zachtjes alsof honderden mensen tegelijkertijd je sussend tot stilte maanden.

Julia had het bos al bereikt. Ze wachtte niet op me, verdween uit mijn zicht doordat het pad naar rechts afboog. Ik liet haar gaan. Ze zou snel moe zijn en op me wachten. Ik draaide me nog even om naar onze boerderij. Marianne leunde tegen de deurpost van de schuurdeur. Ze stak haar hand naar me op en verdween meteen daarna het huis in. Ik groette niet terug. Het liefst wilde ik terugkeren naar de geborgenheid van onze woonkamer om de rest van de dag in de fauteuil bij het raam te zitten en te staren naar het voorzichtige deinen van de mais links van ons huis en de graanvelden aan de rechterzijde.

Er klonk een gil vanuit het bos, een diepe keelklank die overging in paniekerig huilen. Een paar seconden had ik nodig om te beseffen dat het geluid van Julia afkomstig was. Mijn Julia, mijn kleine meisje, mijn mini-Marianne. Ik herkende haar aan de manier waarop ik lichamelijk op de kreet reageerde, alsof heel mijn binnenste even samentrok om daarna krachtig weer uit te zetten. Met grote passen rende ik over het zandpad richting de bomen. De thermosfles in de rugzak schuurde langs mijn ruggengraat en zand stoof op bij iedere stap die ik zette. Het huilen hield aan en iedere uithaal eindigde in een harde gil. Julia was verder weg dan ik had gedacht. Ik moest zeker vijftig meter het bos in rennen voordat ik bij mijn dochter was. Ze stond midden op het zandpad te krijsen. Verstijfd. Het hoofd naar beneden gericht. Haar vuisten gebald, haar armen langs haar lichaam. Er was niemand in de buurt, niets te zien. Toen ze merkte dat ik achter haar stond, deed mijn dochter een pas achteruit, greep zich vast aan mijn benen en wees naar de grond.

‘Ik ben erop gaan staan,’ sprak ze snikkend, ‘maar niet expres.’

Voor haar voeten spartelde een gewonde vogel. Hij draaide rondjes door de mulle aarde doordat hij maar één vleugel kon gebruiken, de andere was geknakt. De veren vormden geen nette waaier meer, maar staken alle kanten op en de buitenste helft van de vleugel wees recht omhoog. Het kopje van de vogel was gehavend en het kleine ruggetje deels opengereten. Waarschijnlijk was het beestje ternauwernood aan een kat ontsnapt en was het met zijn laatste krachten hiernaartoe gevlogen.

‘Ik stond op de vleugel.’ Julia keek met betraande ogen naar me op. ‘Ik zag hem niet. Ik liep hier en ineens knak.’ Ze wees naar de vleugel van de vogel, die even stil was blijven liggen, maar door de nabijheid van Julia’s vinger weer begon te spartelen. Een van zijn pootjes was gebroken, zag ik nu.

‘Ik heb de vogel kapotgemaakt.’ Het beestje stopte weer met spartelen. Het bewoog zijn kopje nog een paar keer schichtig en liet het toen ineens op de grond zakken. Roerloos lag het voor de voeten van Julia. Mijn dochter trok zich tegen mijn benen aan. ‘Is hij dood? Heb ik hem doodgemaakt?’

Het borstje van de vogel bewoog.

‘Hij leeft nog, meisje. Hij leeft nog.’

Julia liet mijn benen los en boog zich over het beestje heen. ‘Ik zag hem echt niet.’

In gedachten hoorde ik Marianne zeggen: ‘Haal die vogel weg. Je weet hoe gevoelig Julia is. Ze kan helemaal niet tegen de dood.’ Ze zou me met één blik fileren.

De vogel moest hier weg of wij moesten hiervandaan. Bij voorkeur allebei.

‘Jij blijft hier staan. Papa zoekt een slaapplek voor de vogel. Hij moet rusten.’ Ik zakte door mijn knieën en bewoog mijn handen richting de vogel. Zijn oogleden sperden verder open, het beestje verstrakte, maar verroerde zich niet.

‘Net als papa’, zei Julia. Ze tikte me daarbij op mijn schouder. Verbaasd richtte ik me weer op naar mijn dochter. Net als papa? Wat kreeg die vierjarige kleuter allemaal mee van mijn burn-out?

‘Mama zegt dat papa moe is en daarom geen centjes gaat verdienen’, vulde Julia aan, alsof ze mijn gedachte kon lezen.

Ik knikte: ‘Precies, net als papa.’

Met afkeer tilde ik het verminkte beestje van de grond. Het lijfje was warm en plakkerig en het trilde van de stress. Zodra ik de vogel oppakte begon hij weer ongecontroleerd te bewegen. In reflex kneep ik mijn handen bijeen om het beestje niet te laten ontglippen. Het opengereten vlees drukte tegen mijn handpalmen en ik voelde iets vochtigs tussen mijn vingers.

‘Hier blijven staan’, zei ik nogmaals. Julia keek zwijgend naar mijn handen. Het gehavende kopje stak als een richtingaanwijzer tussen mijn wijsvingers door naar voren.

Ik verliet het pad, liep tussen de struiken door naar een mossige open plek even verderop en knielde daar achter een dikke boomstam, uit het zicht van mijn dochter. De vogel verstijfde toen ik hem neerlegde. Ik knikte hem toe en wilde terugkeren naar mijn dochter. Als ik het beestje achterliet, zou het een langzame dood tegemoet gaan of het zou door een ander dier gebruikt worden als speeltje en diner. Ik keek om me heen en vond een steen die groot genoeg was om het beestje uit zijn lijden te verlossen.

Ik knielde naast de vogel neer en besefte dat ik naar mezelf keek. Ik was dat aangeslagen beest op het mos. In een moment van zwakte was ik gegrepen door een veelkoppig roofdier, wekenlang had het me opgejaagd, met me gedold en gespeeld en nu lag ik vleugellam op de grond te spartelen. Marianne had me met reden naar buiten gestuurd, mijn dochter was met reden voor me uit gerend, die vogel lag met reden op het pad achter ons huis. Iemand probeerde me te vertellen dat ik een opengereten vogel was die geen genadeklap nodig had, maar handen om hem te dragen.

Ik haalde een keer diep adem. Een traan gleed uit mijn linkeroog op het moment dat ik mijn hand opende en de steen losliet.