Manon Ossevoort

Op de tractor naar de Zuidpool

Uitgeverij De Geus

breda 2015

© Manon Ossevoort, 2007

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Geert Snoeijer

isbn 978 90 445 3150 3

nur 320

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Meer weten over onze boeken en auteurs? Meld u dan aan voor onze nieuwsbrief via www.degeus.nl of volg ons via social media:

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2007.

DEEL I
==
==

Nederland-Oeganda

Vooraf

Ik zat bij mijn ouders op de bank, en keek ze beiden aan.

Het was stil. Ik had ze zojuist verteld wat ik van plan was.

Ik had het niet mooier gemaakt dan het was, ik wilde eerlijk zijn. Ik had ze precies verteld wat ik wilde doen, waarom en hoe ik het voor me zag (voor zover ik daar een idee van had), en waarom dan wel.

Alle woorden waren in één keer uit mijn mond gevallen en nu klopte mijn hart in mijn keel, de functionele woorden waren op, ik moest wachten op hun reactie.

Het was stil, ik wilde even slikken maar hield me in. Ik wilde vertrouwen op hun ‘wijze’ antwoord.

Mijn vader slikte voor mij. Nu zal je het hebben, dacht ik.

Het bleef nog even stil.

‘Als je dat echt wilt,’ begon hij, ‘dan moet je er niet over praten, dan moet je het doen.’

Ik keek ze verbaasd aan. ‘Niet over praten? Ook tegen mijn vriendinnen niet?’

‘Nee, ook tegen je vriendinnen niet. Je moet het voor jezelf houden, als je het echt doen wilt. Anders strooi je de energie die je voor dit idee kreeg zomaar weg.’

Ik kreeg het er koud van. Ineens werd ik bang. Ik kan dingen helemaal niet voor me houden. Hoe weet ik of het goed is wat ik van plan ben, als ik het tegen niemand vertellen mag? Goede ideeën zijn toch alleen maar leuk als je ze delen kunt?

Maar stel je nou eens voor dat ik het wel vertelde, en dat iemand anders het dan zou doen? Belachelijk dat ik daar zo bang van werd. Wie wou er nou op een tractor naar de Zuidpool rijden?

En wat als ik niets zeg? Dat het idee stilletjes dood zou gaan van binnen. Was dat niet het allerergste wat me overkomen kon?

Het was 2001. Een jaar voordat ik in Amsterdam afstudeerde aan de theaterschool.

Ik wist al dat ik werk zou hebben in het vak dat ik altijd al had willen doen. Theater maken, spelen, dansen. Alle facetten van mezelf kon ik daarin een plek geven: alle enthousiasme, alle gekte, alle kronkels, alle stilte, alle verhalen, alle beelden, alle passie en oprechte intenties. Het eigenwijze, vrije, nieuwsgierige kind in mij had in het theater vrijheid gekregen om precies te zeggen waar het op stond, en om op de kop te gaan staan als het daar zin in had.

Het leven is voor mij, naast geweldig, serieus. Theater maken is voor mij ook serieus. Het vertelt over de krankzinnigheid van het leven en de schizofrenie van ons bestaan. Op de speelvloer weet ik daar een vorm aan te geven. Helder en open, meestal met een flinke dosis humor of zelfrelativering.

Ik lééf het dagelijks leven, en ik denk graag over de dingen na. Ik wil het niet, maar ik ben vaak een toeschouwer. Een stille genieter, een buitenbeentje.

Als tegenwicht ben ik ook maar aanpakker geworden. Ik grijp willekeurig of onwillekeurig elke kans aan om ergens middenin te stappen. Ik wil het leven vieren, ook omdat ik weet hoe serieus het kan zijn.

In mijn eentje liep ik die zomervakantie de legendarische pelgrimsroute naar Santiago de Compostela. Als je de tocht uitloopt kom je bij Finesterra. Een plaatsje aan de zee waar je volgens middeleeuws religieuze traditie, ter afsluiting van de pelgrimstocht, je kleren in het water gooit. Vanaf dat moment mag je een nieuwe identiteit aannemen. Finesterra betekent letterlijk: het einde van de wereld.

Ik was begonnen in Lourdes, een klein plaatsje in Frankrijk. De enige plek waar mijn familie van oudsher op vakantie naartoe ging. Of moet ik zeggen dat mijn oma en m’n oudtantes, mijn opa en de pastoor, de oudoom en de buurvrouw, op pelgrimstocht gingen naar het bedevaartsoord Lourdes. Daar was Maria aan een klein meisje verschenen. Die plek kon je genezen van je ziektes. Mijn oma hield veel van Maria. Ik vond het bijzonder om vanaf daar, vanaf het Lourdes van mijn familie, mijn eigen pelgrimstocht verder te lopen. Een meisje uit een dorp in Twente was ik niet meer, en een oprechte katholiek kon je me ook niet meer noemen (al kwam ik er op die reis achter dat ik meer religieus was dan ik zelf had vermoed). Ik had een nieuwe weg gevonden en gekozen. En die lag nog helemaal open.

Ik wandelde op kompas door de bergen, de Pyreneeën over naar Spanje. Er waren geen wegen, alleen maar paden.

Het was een dag voordat ik aan zou komen op mijn eindbestemming.

Vier weken had het me gekost om daar te komen. Ik had nagedacht en was stil geweest. Ik was mensen tegengekomen, en had ze weer achter me gelaten. Voor het eerst leefde ik vier weken lang in mijn eigen hoofd. Met alleen mijn eigen meningen en gedachten. Niemand sprak me tegen. En er was genoeg om over na te denken. Ik liep per slot van rekening al vierentwintig jaar rond op deze aardkloot.

Het dromen en fantaseren begon pas die ene dag voor mijn aankomst.

In dat bos en op die ochtend liet ik een stukje van mezelf achter. Een kleine herinnering aan een groot moment in mijn leven stopte ik daar denkbeeldig in een mooi houten kistje met een verfijnd slotje erop. Ik zette het stilletjes onder een van de bomen. De sleutel gooide ik weg. Als ik het nodig had wist ik het zo weer te vinden, dit bos, deze plek. Maar voor nu wist ik dat ik het niet meer open hoefde te maken. Deze herinnering was voltooid. Ik zou hem bewaren.

Ik liep verder, alle gedachten waren van me af gevallen. Ik was helemaal leeg, open en blij, en ik hoefde niets. En zelfs daar hoefde ik me niet ongerust over te maken.

Ik dacht na over hoe geweldig het was dat ik precies daar gekomen was waar ik altijd al had willen zijn. Als kind had ik een droom over theater, een droom die onmogelijk leek, maar dat niet langer was.

‘Onmogelijk? Niets is onmogelijk.’

De weg ernaartoe was misschien niet makkelijk geweest, heel vaak had ik het willen opgeven. Maar van die weg had ik geen stukje willen missen. Die ochtend vond ik een motto waar ik me voortaan aan zou houden: ‘Als ik iets heel graag wil, dan moet ik het doen. Of in ieder geval proberen.’

Ik wilde op mijn eigen manier mijn eerste stapjes de grote mensenwereld in zetten. Volgend jaar, na mijn afstuderen. ‘Zal ik dan een omgekeerde pelgrimstocht lopen, naar Amsterdam?’ De stad waar ik een toekomst hoopte op te bouwen was eigenlijk mijn persoonlijke pelgrimsoord. Ik zag mezelf al lopen. Tegen alle gele pijltjes op de weg in, die de richting aangaven naar Compostela.

Ik liep door de stilte van het bos en keek naar het heldere zomerzonlicht op de frisgroene bladeren om me heen. De schoonheid maakte me blij en zorgeloos. Opeens zag ik naast mij, tussen de bomen, een groot veld opdoemen. Een overwoekerd weiland als een olifantenkerkhof. Maar dan een vol met oude landbouwvoertuigen en trekkers.

En ik dacht: kom ik potverdorie uut Twente, heb ik nog nooit op een trekker gereden! Ik ga volgend jaar op de trekker naar Amsterdam! Een tractor bundelt doorzettingsvermogen, kracht en humor.

Zeven jaar ervoor was ik als een naïef plattelandsmeisje naar de hoofdstad gekomen. Maar ik zou het er niet gered hebben zonder de boeren humor en de nuchtere mentaliteit van aanpakken en niet te veel piepen.

Ik zou in Spanje een oude trekker op de kop kunnen tikken en dan vanaf Finesterra (‘het einde van de wereld’) aan mijn omgekeerde pelgrimstocht beginnen. Ik werd blij: dit was een ode aan mijn ‘roots’. Ik zag mezelf al onderweg, op de trekker door weilanden. Iedereen zou denken dat ik uit het vorige dorp kwam. Op een dag zou ik ‘per ongeluk’ Parijs binnenrijden. Ik zou afstappen, op een terrasje een kopje koffie drinken, ‘moi’ zeggen, en dan weer verder gaan. Ik schoot in de lach.

Mijn serieuze kant kwam boven. Voor sommige dingen wilde ik wel echt naar ‘het einde van de wereld’ rijden, en weer terug. Maar wat was in vredesnaam het einde van de wereld? Toch niet een plaatsje in Spanje.

En omdat ik nagedacht had over het kind in mezelf en het belang van een open, onbevangen blik op de wereld, bedacht ik: als ik nog kind was zou ik zeggen dat het einde van de wereld … de Zuidpool is! Dat klinkt alsof je zegt: ik ga naar de maan (op een trekker!).

En cynisch dacht een volwassen stem meteen: het einde van de wereld, dat is een plek waar oorlog is, waar mensen de hoop verliezen. Als ik echt op pad ga, dan kom ik vast door heel veel van dat soort gebieden.

‘Nou, dan gaan we door het einde van de wereld naar mijn einde van de wereld’, zei het kleine kind moedig. ‘Want als ik één ding zou willen bewijzen, aan jou, meneer cynicus, dan is het dat er geen einde van de wereld bestaat. Je kunt altijd mensen vinden die de moed nog niet opgeven, en die doorgaan, en die zich blijven inzetten omdat ze geloven dat de wereld zo slecht nog niet is. We maken hem toch zelf? Ook als niemand er meer in gelooft, dan doe ik het toch, geloven dat de wereld zo slecht nog niet is. En om dat te laten zien, en te bewijzen aan mezelf en aan de wereld, wil ik wel echt op een trekker naar het ‘einde van de wereld’ reizen. Naar de Zuidpool!’

Het was alsof de dag van mijn waarheid was aangebroken. Ik had in enkele minuten zomaar een bizar idee bedacht waarvan mijn hele systeem meteen in vuur en vlam stond. Het voelde als de optelsom en de conclusie van al die weken rondlopen in mijn eigen hoofd.

Ik voelde me bevangen door het grootste gevoel van passie en blijdschap dat ik ooit beleefd had. Alles wat ik was, alles wat ik wilde, alles wat er in me zat en wat ik wilde uitdragen, in mijn vak, in mijn leven. Alles wat ik wilde zien en doen en dromen en zeggen kwam samen in dit rare idee.

Belachelijk!

Geweldig!

De wereld door mijn eigen ogen zien, in een menselijk tempo, en erachter komen hoe die nou echt in elkaar zit. Geen tweedehands nieuws door andere mensen voorgelezen. Angstpolitiek, mediasensatie. Ik kon achteraf altijd nog zeggen: zie je nou wel, de wereld is stuk. Maar dan was dat gebaseerd op mijn eigen waarneming.

Ik zou geld kunnen inzamelen voor bijzondere projecten die op mijn weg kwamen. Projecten die zouden bewijzen dat het einde van de wereld misschien het einde nog niet is. Mensen zouden de reis van dat trekkermeisje willen volgen en dat gaf mij de kans om aandacht te vragen voor het werk van bijvoorbeeld Unicef of War Child, die zich inzetten voor een open blik op de wereld, die zich inzetten voor kinderen; onze basis, of andere organisaties die werken op plekken die je het einde van de wereld zou kunnen noemen. Die aandacht was misschien nog belangrijker dan het inzamelen van geld.

Ik had mezelf in de val gelokt. Vroeger was ik te jong om leuke, gekke plannen te kunnen uitvoeren. Nu waren er geen excuses meer. Zelfs al merkte niemand op deze wereld deze reis op, dan nog zou ik het willen doen. Omdat ik geloofde dat de reis een verhaal zou opleveren dat verteld moest worden. Een verhaal over doen en proberen. Over vallen en opstaan. En over dat misschien, heel misschien, alles wel mogelijk blijkt te zijn.

Het begin

In dat eerste uur na de geboorte van mijn idee ontstond al meteen een beeld van hoe die reis eruit moest gaan zien.

Ik wist dat ik een voorstelling wilde maken, die ik mee zou nemen op die reis. Het zou mijn cadeautje worden onderweg, en een manier om de communicatie te openen. De voorstelling was dan bedoeld voor bezoek aan festivals, projecten, of voor bijzondere mensen en gemeenschappen onderweg die iets voor me betekenden. Mijn voorstelling werd onderdeel van het verhaal. En ik wist dat ik dromen wilde verzamelen, met behulp van die voorstelling. Dromen door mensen geschreven op kleine papiertjes, die onderdeel werden van de reis.

Terwijl deze gedachten door me heen gingen en ik de behoefte had om te gaan rennen en springen van enthousiasme, deed ik verwoede pogingen om mezelf te ontnuchteren. Ik besloot de stem van mijn vader erbij te halen. ‘Ga jij eens even snel met je beide benen op de grond staan, jongedame!’ Het hielp niet.

De stem van mijn moeder kwam naar boven. Ook zij kon me niet van mijn enthousiasme genezen. Ik besefte wat voor voorrecht het was dat ik in een tijd en in een land geboren was waarin ik dit idee, zelfs als vrouw, gewoon kon uitvoeren. Mijn moeder werd vroeger geregeerd door haar moeder, mijn fantastische maar o zo stugge oma.

Mijn moeder had mij opgevoed met de vrijheid dat ik alles mocht worden wat ik graag wilde. Niet dat mijn ouders het toegejuicht hadden dat ik voor het theater koos. Maar ze lieten me mijn weg vinden.

Ik besloot om dit idee, dat voelde als mijn bestemming, als eerste aan mijn ouders voor te leggen. Als zij dan zouden zeggen: ‘Maar meisje, ben je nou helemaal gek geworden?’ dan zou ik nog maar eens goed bij mezelf te rade gaan.

In de stromende regen kwam ik die avond aan in de kerk van Santiago de Compostela. Ik had zeker vijftig kilometer gelopen maar was helemaal niet moe, de volgende dag pas kwam de spierpijn.

In de kerk was het stil, er waren bijna geen mensen meer. Ik liep door het immense gebouw en bewonderde zijn omvang. ‘Hoe oud ben jij?’

Ik wist niet waar ik naar zoeken moest, ik wist alleen dat ik aangekomen was.

Om me heen kijkend vond ik een trap die naar de kelder ging. Volgens een bordje bevond zich hier het graf van de apostel Jakobus. Ik liep een kleine donkere ruimte in. Voor me stond een grote zilveren kist die te chic was om heilig te verklaren. Als een goede pelgrim ging ik op het bankje aan mijn voeten zitten om dank te betuigen en -- meer tegen mezelf dan tegen iemand anders -- te zeggen dat ik er was.

Aan de voet van het Sint-Jacobsgraf, naast de stralende zilveren kist, was een oude vrouw de vloer aan het vegen. Ze droeg een geblokte wollen rok, had een schort voor en daaroverheen droeg ze een gebreid vest. Ze had een doek om haar haren geknoopt. Ik voelde mij op mijn gemak bij dit soort taferelen.

‘Goedenavond nog’, zei ik. En toen liep ik weer stilletjes en onder de indruk, glimlachend naar buiten. Het was half elf ’s avonds, zag ik op de torenklokken. Door de miezerige straten volgde ik de bordjes naar de kloosterherberg.

Omdat het zo druk was in het klooster, kreeg ik een plekje aangewezen in het souterrain, onder grote bogen van ramen. Daar legde ik mijn matje op de grond, kroop in mijn slaapzak, en viel vrijwel meteen in slaap.

Uren heb ik aan de zee van Finesterra gezeten. Aan het water, diep onder de rotsen waar de dagtoeristen liepen. Ver van het lawaai van de loeiende vuurtoren, kijkend naar de enorme golven die op de rotsen voor me sloegen. Tegenover zo veel natuurgeweld word je heel erg klein.

Maar mijn blije ideetje bleef wakker, en hield me warm van binnen. De dag erop zou ik weer naar Nederland gaan, en dan zou ik het mijn ouders vertellen.

De voorbereiding

Ze reageerden positief en ze gaven me raad.

Mijn moeder zei: ‘Mies, zo’n reis kun je niet in je eentje doen, zoals je dat in Spanje deed. Daar zijn de landen waar je doorheen wilt veel te gevaarlijk voor.’

Maar samen met iemand gaan? Een relatie had ik niet, en de komende twee jaar zou ik daar ook zeker niet aan beginnen. Eerst wilde ik afstuderen en aan mijn ambities werken. Zonder me schuldig te voelen tegenover een relatie of de liefde van mijn leven.

Ik wilde wel graag met mensen samenwerken.

Mijn ouders hadden gelijk. Misschien moest er een volgwagen komen. Met mensen die hun eigen ambities en vakmanschap hadden, en die wilden inhaken aan dit geweldige idee. Een technicus, een woestijnrat, een survivalcoördinator, een filmer, een fotograaf. Ik kende een technicus die geknipt zou zijn voor deze reis, Colin Kassies. Ik kende hem uit Twente, we hadden sporadisch contact. Colin werkte als theatertechnicus in Amsterdam en hij had veel gereisd. Hij zou zo’n idee zeker boeiend vinden en kunnen helpen met de voorstellingen.

Ik vroeg aan mijn ouders hoe ik het verder aan moest pakken. Elke vraag greep ik aan om nog even niet alleen met het idee in mijn eigen hoofd te zitten.

‘Schrijf het op, zodat je het niet vergeet’, zei mijn vader. ‘Schrijf alles wat je bedacht hebt op een vel papier, ook alle aantekeningen. Dan kun je het daarna loslaten zonder dat je bang hoeft te zijn dat je het vergeten gaat. En dan haal je het te zijner tijd, wie weet pas over tien jaar, tevoorschijn.’

‘Je kunt er ook een voorstelling over maken’, zei mijn moeder.

Een voorstelling over maken, tien jaar wachten. Dit idee moet nu. En het hoort in de werkelijkheid, niet op toneel!

Mijn moeder maakte zich zorgen over de veiligheid. Ze vertelde me later dat ze stiekem bad dat het idee vanzelf om zeep zou gaan. Maar ze voelde ook, vertelde ze me, aan de haartjes op haar armen die recht overeind stonden dat dit iets was waar ze niet aan mocht komen.

Ik verzekerde haar dat ik, voor zover dat kon, niets aan het toeval over zou laten. Ik zou eerst leren om een tractor volledig uit elkaar te halen en weer in elkaar te zetten, zodat ik wist waar ik mee bezig was. En misschien zou er inderdaad een technische hulp mee kunnen.

Twee weken later op een dinsdag in september aan het einde van een lange dag, stond ik op school in de lift. Een paar jongens van de toneelschool en de Kleinkunstacademie waren grapjes aan het maken. Wrede grapjes zoals ze dat wel vaker doen.

‘Waar hebben jullie het over?’ vroeg ik.

‘Amerika wordt aangevallen’, zei een van de jongens.

‘Er is een vliegtuig in de Twin Towers in New York gevlogen, een ander vliegtuig vliegt op het Pentagon af’, zei een kleine jongen die altijd overdrijft.

De lift ging open en er kwamen een paar ouderejaars aanlopen. ‘Heb je het al gehoord, er is een vliegtuig in de Twin Towers gevlogen.’ Ze hadden vast een project samen.

Buiten de school pakte ik mijn mobiel om mijn afspraak van die avond te melden dat die theaterschooljongens me goed te pakken hadden en dat ik toch even op zoek moest naar een televisietoestel.

‘Ik hoorde ook iets over een vliegtuig, zullen we op zoek gaan naar een kroeg met een tv?’

In een uitgewoond krakerscafé aan de Van Ostadestraat tuurden we, tussen de strakke zwarte spijkerbroeken en mannen met hanenkammen, naar een tv-scherm. Ik liet de beelden van cnn op me inwerken. Die avond kroop ik met een vervreemdend en onrustig gevoel in mijn bed.

De volgende dag op school stond ik ongemakkelijk tegenover mijn klasgenoten in een leeg leslokaal. De wushu-les moest beginnen maar we wisten niet hoe, en eigenlijk wilden we ook niet. We wilden praten over wat er gebeurde, maar we praatten in cirkels. De leraar stelde voor om te beginnen met ‘staan als een boom’, een oude Chinese concentratieoefening. Met mijn armen voor me gevouwen in een halve cirkel, mediteerde ik op de toekomst. Op mijn eigen toekomst. Stel dat de hel los zou barsten, Amerika wees nu al met de vinger naar Afghanistan en moslimterroristen die overal zouden zijn. Stel dat de hele islamitische wereld over het Westen heen zou vallen. Kon ik dan nog wel op pad door Egypte of Soedan? Of zou ik juist nú zo’n reis moeten maken om onderweg de verhalen van mensen te schetsen?

Ik bedacht dat ik me misschien een beetje voelde zoals veel mensen in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wachten op wat er te gebeuren stond. Afwachten. Ik leefde in een buurt met mensen van over de hele wereld, onder wie veel islamieten. Hoe zouden die zich voelen vandaag?

De dag van mijn afstuderen kwam dichterbij.

Amerika was Afghanistan en Irak binnengevallen. Het beangstigde me dat weldenkende mensen zo’n onrust stookten. Zelfs in Nederland. Hoorden zij niet in te grijpen en te benadrukken dat we een behoorlijk gezonde multiculturele samenleving aan het opbouwen waren?

Af en toe nam ik de tijd om informatie te verzamelen voor mijn reis. Het leek me inderdaad verstandig om een volgwagen in te huren met behulp van sponsoring. Via organisaties als Artsen zonder Grenzen zou ik wel aan een ‘bush-expert’ kunnen komen die mee wilde. Ik was ook een grappig feitje te weten gekomen. De oprichter van mijn opleiding, de mimer Will Spoor, inmiddels een man op leeftijd, reed al jaren op een tractor door de straten van Amsterdam.

Ik las over een meisje dat van Zuid-Afrika naar Noord-Afrika was gelopen. En twijfel bekroop me. Was alles al niet eens gedaan? Waar was mijn reis goed voor?

Ik besloot me op school en mijn afstuderen te storten, en de rest voorlopig te vergeten.

Tijdens het afstudeerfeestje zakte ik door de bodem van mijn reserves heen. Ik spuide mijn onrust tegen een jongen die al een tijd afgestudeerd was en soms meehielp in onze acrobatieklessen. Hij vertelde dat hij werkte voor een organisatie die theatervoorstellingen maakte met kinderen in asielzoekerscentra. Waarom ik hem over mijn voorgenomen, maar mislukte, eerste stapjes vertelde had daar vast mee te maken. We raakten aan de praat over mijn idee, in al zijn grootsheid en intenties, en voor ik het wist had ik een alternatieve tractortocht bedacht voor dat jaar. Voor dit seizoen, voor de komende weken! Ik zou een tocht maken naar Parijs, op de tractor. Om daar een kopje koffie te drinken onder de Eiffeltoren. En ik zou het ook meteen voor het goede doel doen.

Ik had acht weken de tijd. De eerste vier weken zou ik die reis gaan voorbereiden, nog wat voorstellingen in België spelen op een festival met mijn klas, een goedkope tractor vinden, een route plannen, diesel kopen. En dan had ik vier weken de tijd om van Twente naar Parijs te karren en weer terug te rijden naar Amsterdam.

Ineens kon ik weer genieten van mijn feestje.

Enkele dagen daarna reed ik door Amsterdam in een vrachtwagen. Samen met twee jongens van de theatertechniekopleiding was ik op weg naar een loods om het decor van onze voorstelling in te laden. Mijn klasgenootjes waren op vakantie, dus deed ik de productie. Ineens zag ik in de verte een klein trekkertje rijden. ‘Will Spoor’, riep ik uit, en toen kon ik mijn plan niet meer voor me houden. De jongens keken verbaasd, maar ze vonden het een grappig idee. Toen we de vrachtwagen bij een loods midden in de Jordaan hadden geparkeerd en naar binnen liepen om te laden en te lossen, hoorde ik het getoeter van een claxon. Ik keek om en zag een oude tractor met platte wagen. Will Spoor stond stil achter ons.

‘Jou moet ik hebben’, zei ik. We wisselden telefoonnummers uit. Het was alsof hij al klaarzat op zijn trekker om me zijn nummer te geven.

De volgende dag waren mijn ouders op bezoek, en ik nam hen mee naar de belastingdienst om mijn idee te ‘deponeren’ en veilig te stellen. Vanaf die dag ligt in de archieven van de belastingdienst in Amsterdam een verkreukeld haastig en handgeschreven papier met mijn ideeën.

De organisatie van de ‘proefrit’ liet me geen tijd voor een vakantiebaantje. Ik zou mijn spaargeld besteden aan deze alternatieve vakantie, en ik zou geld inzamelen voor Unicef en War Child.

Mijn geboortedorp was de beste plaats om een tractor te vinden.

Ik kamde de omgeving van Vriezenveen af op zoek naar een ‘oude tractor voor weinig’. In agrarische tijdschriften speurde ik naar tractoren. De prijzen vielen allesbehalve mee. Ik had gedacht met tweehonderdvijftig tot vijfhonderd euro een heel eind te komen, nu merkte ik dat een oude tractor, die nog vele uren kon maken, snel rond de vijfduizend euro kostte.

‘Je moet een sponsor zoeken,’ zei mijn moeder, ‘ga eens praten met boer Dekker.’

Inmiddels had ik contact met de plaatselijke krant om mijn aanstaande vertrek aan te kondigen. ‘Ik zoek nog een trekker,’ zei ik, ‘de rest komt dan wel goed. Ik ga een kopje koffie drinken onder de Eiffeltoren!’

Voordat het interview in de krant zou staan, moest ik op bezoek bij mijn oma. Zij wist nog van niets. En ik betwijfelde of het plan haar goedkeuring zou krijgen. Het idee van de Zuidpoolreis hield ik nog maar even voor me.

‘Dát overleef ik niet.’ Mijn oma hield haar hand tegen de zijkant van haar gezicht. ‘Kind, kind, kind, waar haal jij je ideeën toch vandaan?’

‘Van het platteland, oma.’

Stilte.

‘Anders had ik natuurlijk nooit voor een trekker gekozen.’

‘Als je nou geen overnachtingsplaats kunt vinden, moet je goed letten op de gordijnen en hoe ze voor de ramen hangen voordat je bij iemand aanklopt’, zei ze. ‘Sommige boeren kunnen er ook wat van. Maar als de gordijnen schier voor de ramen hangen weet je altijd dat je met nette lui van doen hebt. Dat is echt zo, let maar op.’

‘Ik zal erop letten oma, beloofd.’

Ze mocht het dan niet zo hebben op mijn idee, gevoel voor humor had ze wel. En al maakte ze zich zorgen over wat iedereen in het dorp ervan vond, met een tractor de hort op, daar droomden de jongens in haar tijd ook al van.

‘Toch wou ik dat je je nou eens als een échte dame ging gedragen’, zei ze ten slotte.

Na het gesprek met boer Dekker wist ik dat tractoren in Nederland geen kentekens hadden, maar dat die in het buitenland wel verplicht waren. Hij gaf me de naam van de KoFo, een bedrijf in het dorp dat internationaal in tweedehands tractoren handelde. ‘Goat noe eens een proatie maken met Sibolt, de eigenaar, volgens mie woont ie bie oe in de stroat.’ En hij vervolgde: ‘As mien trekker betrouwbaar was ‘ewest dan mog ie ’m best metnemm’n, maar ik heb ’m noe ok neudig veur de eerdappelrooi.’

Hoe kwam ik aan een kenteken voor een tractor?

Had ik een speciaal trekkerrijbewijs nodig?

Nederland scheen vol te staan met bordjes verboden voor trekkers, hoe wist ik of ik niet in Almelo al hopeloos vast kwam te zitten?

Ik wilde graag dat mensen mijn reis konden volgen op het internet, maar wie wilde een weblog voor me bouwen?

Ik moest geld inzamelen, maar hoe? Voor een verloting in het openbaar bleek je een vergunning nodig te hebben van de gemeente. Maar zo’n toestemming kon weken uitblijven. War Child was enthousiast aan de telefoon, helemaal blij hing ik weer op. Bij Unicef ging het wat zakelijker. Na een dag fietsen had ik de meeste winkeliers als sponsor voor de verloting bereid gevonden.

De meeste oude trekkers bij de KoFo bv hadden een cabine. En bovendien zagen ze er ook niet zo aandoenlijk uit als ik hoopte. Ik had een te romantisch beeld van tractoren. Dit waren grote mannelijke vierkante dingen met een cabine erop. Ford, Fiat, John Deer, Deutz-Fahr. Ik liep de werkplaats binnen waar jongens in overalls onder gigantische tractoren lagen te sleutelen. Uit een oude radio schalde muziek. Aan de muur hingen posters van tractormerken en onderdelen, en een pin-upkalender. In de loods was een kantoorruimte gebouwd met ramen die over de werkplaats uitkeken. Achter een groot bureau vol met papieren, een computer en faxapparatuur zat een jonge vrouw in een zware schipperstrui te telefoneren. Goat zitt’n, gebaarde ze. ‘Dus jij bent dat meisje dat op de trekker noar Paries heen wil?’ vroeg ze met een lage, hese stem terwijl ze de telefoon op de haak legde. ‘Ik ben Margo, het hulpje van Sibolt, zeg maar.’

Toen de baas binnenkwam, vertelde ik hem eerst schoorvoetend, dan steeds enthousiaster over mijn Zuidpoolplannen, en pas daarna dat ik als proef naar Parijs wilde.

‘Dat bint hele plannen jongedame.’ Sibolt keek me aan met een schittering in zijn ogen en liet zich achteruit zakken in zijn grote stoel. ‘Luchtgekoeld of water?’

‘Lucht,’ zei ik, ‘heb ik minder kans op problemen onderweg, ik moet niet te veel techniek en elektronica hebben. Bovendien is het risico op oververhitting in de woestijn kleiner.’ We praatten over de Zuidpoolreis terwijl ik alleen maar naar Parijs wilde dat jaar.

‘Ja, dat liek mie ook wel verstandig om met een luchtgekoelde motor op pad te gaan. Ik heb nog wel een oale Deutz staan ergens, die liek mie wel geschikt. Margo, kun jij eens e’m noar Geesteren bell’n en zegg’n dat ze die Deutz moal trug moet’n brengen. Overmorg’n mot deze jongedame op trekkerrieles.’

Het was nog anderhalve week voor vertrek.

Unicef liet weten dat ze T-shirts en stickers zouden sturen. Het leek erop dat ik een tractor had en op de eerstvolgende boerenmarkt kon ik geld inzamelen. Kinderen mochten de trekker schilderen zodat ze een beetje onderdeel werden van de reis. bnn-radio belde. ‘We lazen over je op het intranet van de Tubantia en vroegen ons af of we bij je eerste trekkerrijles aanwezig mochten zijn.’

‘Die is morgenvroeg om elf uur.’

‘Afgesproken.’

Ik liep het terrein van de KoFo op. Een vriend had een filmcamera in de aanslag. Zo’n eerste kennismaking met een trekker moest worden vastgelegd. Tussen alle trekkers zag ik een mooie staan. Het bleek inderdaad de trekker te zijn die Sibolt voor mij bedoeld had. Een ‘oale’ Deutz. Een oude groene trekker, met rood in de wielen. De motorkap was verkleurd door de zon en leek haast zeeblauw. Het model was zo groot dat ik er een beetje klein naast leek, als een meisje van tien. bnn was op tijd ter plekke.

‘Kijk, dan heb je hier dus een haasje, en hier een schildpadje’, zei de zoon van Sibolt terwijl hij naar het dashboard wees en naar de versnellingspoken.

‘Het is heel simpel, de schildpad is langzaam en sterk. Het haasje is snel maar minder krachtig. Lage giering en hoge giering heet dat.’

‘Wat zeg je?’

‘Laat maar, onthoud dat je in het haasje rijdt. In de vierde versnelling.’

‘Hoef ik niet te schakelen?’

‘Nee, daar is-ie veel te langzaam voor.’

‘Ah-ha.’

‘Daar gaan we, vóóóórzichtig.’

De tractor stuiterde als een gek en sloeg af. ‘Goed, we proberen het nog een keer, zet hem toch maar in de eerste versnelling.’

Even later reed ik hobbelend en stuiterend met een sukkelgangetje van drie kilometer per uur richting het pompstation. De verslaggeefster van bnn zat naast me met een microfoon in haar hand. ‘Hoe voel je je nu?’

Na de uitzending die avond werd ik ’s ochtends wakker gebeld door Vijf in ’t land. Of ze bij de eerste trekkerrijles aanwezig mochten zijn.

‘Die was gisteren, maar ik kan er nog niets van, dus ik ga vandaag weer oefenen.’

Bij mijn ‘feestelijke vertrek’ had ik alle kinderen van het dorp uitgenodigd. Het regende, dus de opkomst was niet groot. Twee oudere kinderen zongen samen ‘de Speeltuin’ van Marco Borsato tijdens het onthullingsritueel met de tractor. Het was ontroerend. Over de tractor lag een groot groen doek dat langzaam tot leven kwam. Daarna kwamen er overal kleine handjes van kinderen door het doek die eruit wilden of zwaaiden. Het eindigde met de onthulling van de trekker en alle kinderen die huppelend en joelend op de spatborden en motorkap klommen.

Wat begon als een proefrit werd een tocht die uitgroeide tot een bizarre ervaring die met veel enthousiasme door radio, televisie, de schrijvende pers en duizenden websitebezoekers werd gevolgd. Bijna om de dag werd ik gebeld of bezocht door media die alle verhalen van onderweg verslonden. Van de camping in Deventer tot de vierhonderd kinderen die ik op vijfentwintig trekkers tegenkwam bij Den Bosch. Van het snelwegbordje u rijdt te snel in Maastricht, tot de polka die ik danste met een Fransoos die samenleefde met zijn kip. Van de Champs-Elysées tot de rondjes die ik reed om de Arc de Triomphe tussen de Parijzenaren die in de file stonden en vrolijk toeterden. Van het kopje koffie onder de Eiffeltoren tot de politie-escorte naar een camping in Bois de Boulogne waar ik een sigaretje rookte met een Arabische sjeik bij maanlicht. Van de koffie die ik dronk bij mijn zus in Breda, tot de verbaasd uitgelaten tegen me aan kletsende hoeren in de rosse buurt van Amsterdam. Tot het moment dat ik de tractor weer inleverde bij de trekkerboer in Vriezenveen, en het niet kon laten met tranen in de ogen te zeggen dat het echt geweldig was geweest, en dat ik nu maar eens goed moest gaan uitslapen. ‘Dag trekker, goed peerd.’

Ik had een gesprek geregeld met de organisatie van Oerol, het jaarlijkse theaterfestival op Terschelling. Joop, de directeur, had me een plaatsje aangeboden op het festival van 2003, zodat ik kon werken aan de voorstelling die ik mee wilde nemen op mijn Zuidpoolreis.

Maar Parijs had me behalve veel energie, ook veel geld gekost.

En ik voelde me leeg van binnen, ik had heel veel mensen blij gemaakt, iedereen had meegelift op het leuke idee. De media en mijn sponsors en goede doelen, maar ook de ‘stalkers’ onderweg die me soms om vier uur ’s nachts belden.

Later drong tot me door dat ‘Parijs’ me had doen inzien dat ik moest leren om grenzen te stellen, zelfs aan leuke dingen. Ik verloor mijn energie toen ik merkte dat iedereen behalve ik, de uitvoerder, beter werd van het idee. Ik moest leren zakelijk te denken. Niet om rijk te worden, maar om in de toekomst zoiets te kunnen herhalen.

In december 2002 werd ik gevraagd om de komende zomer bij De Groep van Steen te komen spelen. Mimelegende Jeannette van Steen zou een grote voorstelling maken op het nog braakliggende terrein bij IJburg, in het zand. Ik kon en wilde geen nee zeggen. Ik belde de Oerolorganisatie op om te vragen of ik mijn Oeroltrekkerplannen een jaar mocht uitstellen. Het was geen probleem. Meteen na het telefoontje kreeg ik weer energie, ik had het heft weer in eigen hand. En de creatieve ideeën begonnen ook weer te stromen!

Eerst twee seizoenen in het theater spelen, leek een goede aanloop om een wereld te creëren waar ik weer naar terug kon keren na afloop van de reis. Theater maken was immers mijn echte grote droom.

De tijd vloog. Een nieuwe zomer kwam en ging. En het enige wat ik deed naast spelen en repeteren, was boeken lezen over poolexpedities. Ik kwam erachter dat de eerste voertuigen die over Antarctica reden tractoren waren geweest. En op een website las ik dat Sir Edmund Hillary, de eerste beklimmer van de Mount Everest, in 1957 een legendarische poolexpeditie met tractoren ondernomen had om Sir Vivian Fuchs te begeleiden die de eerste Antarctische oversteek wilde maken. De tractoren hadden het soms moeilijk gehad maar bereikten uiteindelijk eerder dan Sir Vivian Fuchs de geografische Zuidpool.

De poolexpeditieverslagen zorgden voor een mentale voorbereiding op wat komen zou.

Ik vroeg subsidie aan voor mijn Oerolvoorstelling Trekker1: Meiske … soms moet je het gewoon dóén.

De voorstelling zou het vooronderzoek voor de reisvoorstelling zijn. Ik hoefde met de beperkingen van een reisvoorstelling en een reisdecor nog geen rekening te houden en ik kon stoeien met de tractor in de duinen en op het strand. Stiekem stelde ik hoge eisen aan deze voorstelling. Ik wilde voor het verhaal een beeldende taal vinden die over de hele wereld begrepen zou worden. Ik wilde dromen verzamelen en een feelgoodvoorstelling maken die mensen inspireerde om zelf ook te willen dóén. Ik zou de voorstelling maken met de hulp van anderen maar moest haar tegelijkertijd alleen gaan spelen. De tractor moest tot leven komen. En de grote vraag in de voorstelling zou zijn: ‘Waar haal je de moed vandaan?’ Die moest goed aflopen, anders kon-ie niet mee op reis natuurlijk. Voor mij zou de voorstelling deel 1 worden van het verhaal over dromen realiseren. De reis werd deel 2, de realiteit.

Ik was heel blij met mijn eerste ‘trekkerteamleden’, en nog trotser dat ik ze iets kon uitbetalen van mijn eerste subsidie.

Met mij en relaties verliep het minder rooskleurig. Ik was veel te druk voor een gezonde verhouding. Na een lange huilbui besloot ik dat het met mij en relaties afgelopen zou zijn tot ik terugkwam van mijn Zuidpoolreis.

Voordat ik mijn eerste eigen voorstelling zou maken op Terschelling, verhuisde ik voor een paar maanden naar Maastricht waar ik bij het productiehuis het ‘Huis van Bourgondië’ zou spelen. Ik stond in de kantine koffie te drinken. De repetitie zou zo weer beginnen, mijn collega’s waren al naar de zaal. De première naderde en de sfeer was gespannen. Langs de barruimte liep een jongen met een rood hoedje. ‘Colin?’ riep ik. ‘Ja, die is het!’ riep de jongen met zijn rode hoedje.

Colin kende ik van lang geleden, uit Twente. Op mijn dertiende was ik stapelverliefd op hem geworden toen ik bij de lokale jeugdtheatergroep in een voorstelling een rol mocht overnemen die op internationale festivals zou gaan spelen. Colin was een klein, blond broekie van amper zestien jaar. Hij had het decor gemaakt en deed de techniek. Datzelfde jaar werd hij aangenomen op de opleiding theatertechniek in Amsterdam. Ik nam een voorbeeld aan hem. Hij speelde in een supercool bandje, hij wist wat hij wou, hij had zijn eigen stijl en hij vond het niet ingewikkeld om boven het maaiveld uit te steken. Ik zag hem na die voorstellingen gemiddeld een keer per jaar.

Toen ik auditie deed op de Kleinkunstacademie, drong ik me aan hem op voor een slaapplaats in Amsterdam. Vervelende, nare puber moet hij gedacht hebben. Toen het anderhalf jaar later uit was met mijn eerste vriendje en ik me afvroeg of álle mannen in Amsterdam homo waren, kwam ik hem tegen. We zoenden voor ik het in de gaten had. Al snel kwam ik erachter dat hij een behoorlijk uitbundig vrijgezellenleven leefde. Afspraakjes maken met zo’n jongen ging nooit lukken. Ik besloot mijn ideaalbeeld los te laten, wat gedeeltelijk lukte.

Nu stonden we oog in oog op de gang van het ‘Huis van Bourgondie’, en er was geen tijd voor bijkletsen of om hem te polsen als teamlid voor de volgwagen op reis naar de Zuidpool, want mijn repetitie begon.

Oerol 2004

De tractor reed van de boot het vasteland op van Terschelling. Het had me twee lange dagen gekost om vanuit Twente naar hier te komen.

Ik zou mijn tractor stallen op het eiland, een nieuwe locatie zoeken voor mijn voorstelling, en een nachtje blijven slapen bij Berber en Dirk, mijn sponsorfamilie, voor ik weer terugging naar Amsterdam.

De tractor zat nog onder de verf van de Parijsrit. In Harlingen had ik nieuwe verf laten mengen, want ik wilde hem in zijn oude staat herstellen. De KoFo zou de tractor spuiten maar toen ik hem kwam ophalen stond hij half verborgen onder een gigantisch carnavalsoptochtdecor. Dat was zijn vorige beroep geweest: praalwagentrekker voor de carnavalsvereniging van Tubbergen.

Plotseling legde iemand zijn handen op mijn schouders en drukte me een kus boven op mijn hoofd. ‘Hé meissie, gaat het?’

‘Colin, wat doe jij hier?’

‘Locaties kijken, net als jij. Misschien zie ik je later nog.’ En toen verdween hij weer.

Terug in Amsterdam was ik te moe om mensen te willen zien. Toch besloot ik om mezelf mee uit te nemen naar de film. Ik trok alles aan wat je sowieso niet snel aantrekt in Maastricht, of in Twente. Een knalroze wijde rok met rode laarzen eronder. Een donkerrode strakke jurk eroverheen, een roodgebreid vest en een getailleerd colbert om het af te maken. Ik geloof dat je het moet zien om te geloven dat het mooi was. Voor Tuschinski pakte ik de telefoon. Aan de andere kant van de lijn hoorde ik een bekende stem. Ik haalde adem en stelde mijn vraag.

‘Heb je zin om naar de film te gaan?’

‘Ben je in Amsterdam dan?’ Stilte. ‘Ik ben aan het eten met wat vrienden, maar ik kan er over een half uurtje zijn. Heb je al een film uitgekozen?’

‘De nieuwste van Tim Burton?’

‘Oké!’

‘Zie je bij Tuschinski. Geen haast. Hij begint pas over een uur.’

Na afloop liepen we over de donkere grachten richting de Pijp, het was een zachte avond. ‘Een biertje nog?’

‘Een biertje.’

Een paar uur later stonden we weer buiten de kroeg. Colin had zijn fiets aan de hand en ik balanceerde op een been. ‘Ik vond het gezellig vanavond.’

‘Ik ook.’

‘Moeten we vaker doen.’

‘Ja, lijkt me leuk.’ Er volgde een ongedefinieerde kus op de wang en een knipoog.

‘Zie je gauw.’

‘Ja, tot gauw.’

De volgende ochtend werd ik wakker met vlinders in mijn buik.

Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg

Doe maar gewoon dan doe je al gek

Doe maar gewoon

Doe maar

Doe

(Lieke Benders, maart 2004)

De eerste avond op Terschelling stonden regisseuse Lieke, Judith de decorontwerpster en ik in de kroeg met Oerolmedewerkers en een aantal eilanders. De aankomst van de eerste artiesten moest gevierd worden. De komende anderhalve maand waren we de enige theatermakers op het eiland. Daarna zouden al snel honderden kunstenaars het eiland overspoelen om zich te settelen in en om de vrije stukjes natuur en de boerenschuurtjes van het eiland.

We stonden nog wat onwennig tegenover elkaar. Het was voor mij de eerste keer dat ik een eigen professionele voorstelling ging maken. Met een zelfgevormd team.

Lieke had ik als regisseuse leren kennen toen ik speelde in haar afstudeervoorstelling van de Toneelschool in Maastricht. Ik vroeg haar omdat een voorstelling die op wereldreis gaat beeldende fantasie nodig heeft, en onze denkbeelden klikten geweldig goed.

Omdat Lieke en ik voor onze ideeën gebruiksvoorwerpen moesten ombouwen, hadden we Judith gevraagd om te helpen bij het ontwerpen en maken van die attributen. Ze zat nog op school en dit project zou haar stage worden. Later in de maand zouden we hulp krijgen van dramaturg en danser Mischa van Dullemen. En een subsidietoezegging van het vsb-fonds maakte het mogelijk om Dagmar Oude Lansink als productieleidster te vragen. Van ‘stichting in oprichting’ werd Stichting Trektor een officiële rechtspersoon.

De eerste dagen op het eiland waren magisch, als uit een film gegrepen.

Overdag werkten we op het strand en in de duinen, schrobden en schilderden de trekker, maakten wilde plannen. ’s Avonds kookten we in de kleine caravan en bespraken de plannen voor de volgende dag. Judith en Lieke hadden allebei een eigen kamertje, ik sliep op de bank.

De uitdaging waar we meteen voor stonden, was hoe de tractor tot leven te brengen en te laten communiceren. Het lag voor de hand dat de koplampen zijn ogen waren, de motorkap zijn mond en dat hij met zijn zwaailampje duidelijk maakte dat-ie blij was, of verontrust. De tractor kon uit zichzelf rijden met behulp van het handgassysteem. We oefenden in de duinen. In de laagste giering en de eerste versnelling ging hij haast onzichtbaar vooruit. We zetten het stuur zo dat hij in cirkels rondreed en bedachten scènes waarin ik protesteerde tegen het op pad gaan. Met mijn rug tegen de neus van de trekker riep ik ‘ik wil niet’ terwijl de tractor me langzaam vooruitduwde.

Naarmate de tijd verstreek nam de spanning toe. Ik moest spelen maar ook het verhaal maken, de leider van de groep zijn en zicht houden op het hele werkproces. Vaak moest Lieke me helpen nieuwe creatieve ideeën te bedenken omdat ik vast zat in mijn hoofd.

Ik wist zo duidelijk wat voor soort voorstelling ik mee wilde nemen op reis, welk verhaal ik wilde vertellen, dat het lastig was om vrij te improviseren. Omdat de reis als een sprookje klonk, was het niet moeilijk om mezelf en het personage in mijn voorstelling los te koppelen. Pas tijdens het spelen van de eerste voorstellingen kwam ik erachter dat ‘haar’ angsten over de mijne gingen.

Ik wist dat ik mijn jonge team in de laatste weken tot het uiterste gedreven had met m’n onvermoeibare zoeken naar de juiste vorm.

Lieke en ik oefenden uren op een idee voor het begin van de voorstelling. Een meisje werkt in haar eentje in haar tuin in de duinen. Ze plant zaden. Op een gegeven moment vindt ze in haar graanzak een erg groot zaad dat openbarst; er blijkt een klein trekkertje in te zitten. Ze kijkt er geïnteresseerd naar maar gooit het dan achteloos weg. Ze gaat door met werken en merkt dat ze steeds weer wegdroomt naar de plek waar het minitrekkertje op de grond ligt, en naar de duinen erachter. Ze vermant zich, pakt haar kruiwagen op en loopt vastbesloten, maar verstrooid, richting een bult in de duinen. Er zit een gat in haar oude kruiwagen waardoor ze een spoor wit zand achter zich aan strooit tijdens het lopen. Zonder dat ze het zelf in de gaten heeft schrijft ze de woorden: ik wil weg …

Boven op de bult kiept ze haar kruiwagen leeg, kijkt een moment in de verte en gaat dan zitten. Ze zucht diep. Terwijl ze zo zit verschijnt er naast haar een gedachteballonnetje. Ze pakt de ballon verbaasd en nieuwsgierig vast en gaat staan, ze kijkt omhoog naar de ballon. Die spat plots uit elkaar en laat haar achter in een witte wolk met sneeuw die naar beneden dwarrelt. Blij rent ze vervolgens het duin af.

Verder kwamen we niet. Bovendien bleek niemand het te snappen. Na een aantal weken verhuisden we naar een huisje verder op het eiland. We kregen een nieuw teamlid, Rudy. Hij bouwde onder andere een geluidsinstallatie achter in de kist van de trekker die werkte op de accu. Verder kregen we nu regelmatig hulp van Mischa, de eindregisseur. En Dagmar nam de productieleiding over.

De puzzel in mijn hoofd had me chronische hoofdpijn bezorgd, van nachtrust was nauwelijks sprake.

Onze ideeën waren creatief en grappig als concept maar de rode draad leek totaal zoek.

Een van mijn ‘dromen’ over de voorstelling was dat de trekker aan het einde van de voorstelling tegen het meisje een Twentse versie van het lied ‘What a wonderful world’ zou zingen. Lieke en ik hadden alvast een vertaling gemaakt. En ik hoopte dat cabaretier André Manuel de stem van de trekker wilde zijn.

Via Oerol kreeg ik het telefoonnummer van zijn manager. Die vertelde dat André ontzettend druk was met een tournee, met het schrijven van een boek en het maken van muziek voor een nieuwe voorstelling. Ik mocht hem best bellen om het te vragen. Ik probeerde het meteen maar hij nam niet op. De volgende dag belde ik nog eens, een aantal dagen later weer. Daarna durfde ik het niet meer.

Tweeënhalve week voor de voorstelling vroeg Dagmar: ‘Hoe zit dat met André Manuel, heb je hem al te pakken gekregen?’

Ik besloot, tegen mijn angst in, nog een keer te bellen. ‘André’, zei een stem aan de andere kant van de lijn. Ik verslikte me, haalde adem en stelde hem mijn vraag.

‘Dat wil ik wel’, antwoordde hij even later met een niet mis te verstaan Twents accent.

‘En wat moet je ervoor hebben dan?’ vroeg ik zachtjes.

‘O, dat doe ik zo wel.’

‘Echt waar?’

‘Ja hoor, geen probleem, stuur die geluidsopname maar op, dan zing ik ’t wel in.’

‘Je maakt me sprakeloos.’

‘Ik bin ook op Oerol dit jaar, ik kom wa kieken noar oe voorstelling, dan zie ik wat je d’er met doan hebt.’

‘Ie bint van harte welkom!’

‘Mooi dan, hoi.’

‘Hoi.’

Twee dagen later ging er een geluidsopname vanuit Amsterdam richting Diepenveen. Muzikantenvrienden van Dagmar hadden de muziek meteen vrijwillig en enthousiast opgenomen en verstuurd. Ze waren grote fan van André Manuel, en met hem samenspelen was voor hen een droom. Daarna werd het stil. We werkten keihard verder aan de voorstelling. Na een dikke week kwam de opname ineens binnen. Joop, de directeur van het festival, had hem als eerste gehoord en hij had tranen in zijn ogen gekregen.

Er komt wa’s van die jongeleu op mie af, en die zeit dan teg’n mie:

‘Hé oalen trekker, wat bedoel ie noe eigenlijk met “Wat is de wereld toch mooi?”’

Wat dach ie al die oorlogen overal, en de honger? Neum ie dat mooi?

Maar luuster noe eens ev’n noar den oalen van oe.

Het liek mie too dat het niet de wereld is den zo slecht is. Maar wat wie leu er met doot, wat wie leu er van maakt. En het enige wat ik zeg, het enige wat nog helpt is de liefde leu, liefde da’s het geheim.

En dat is waarum dissen oalen tot in de lengte der dagen blief herhalen..

Ik zee weides greun en roooie rozen, kiek ze blozen veur oe en veur mie.

En ik denk bie miezelf, wat is de wereld toch mooi.

Ik see een blauwe loch en wolken wit.

Schitterend as god zullen dag is dit, dat ik denk bie miezelf: Wat is de wereld toch mooi.

De farven van de reg’nboog en de zon as e zinkt.

Alles blieje koppe en ze lacht en ze drinkt.

En ze schudt elkaar de hand en vroagt: ‘How do you do?’

Wot ze eigenlijk wilt zeggen ik holle van oe.

Ik heur baby’s huuln en kiek hoe ze greujt, hoe ze valt en weer opstoat, hoe ze zijt hoe ze bleujt.

En ik denk bie miezelf: wat is de wereld toch mooi.

Ik denk bie miezelf, wat is de wereld tóch mooooi!

Ik luisterde naar de vreemde klanken van een traporgeltje en naar de rauwe lage mannenstem, en het ontroerde me. Het Twents was precies wat het lied nodig had om niet kitsch of zoetsappig te worden in mijn voorstelling. En ik dacht: dit was de stem van de trekker.

Dit lied was het einde van de voorstelling.

We werkten met man en macht om alles af te krijgen.

Colin kwam een paar keer langs op Terschelling. Hij hielp autolampen op accu’s te monteren voor de verlichting in de duinen. Een keer ontvoerde hij me naar de duinen voor een zonsondergang met een fles champagne. Maar toen de stress bij mij te groot werd, merkte ik dat ik ook hem steeds meer op afstand hield.

De voorstellingsdagen kwamen eraan.

Veertien dagen lang zou ik twee voorstellingen per dag spelen. De voorstellingen duurden anderhalf uur. Elke keer was een uitputtingsslag.

De voorstelling

Trekker……1: ‘Meiske’

… soms moet je het gewoon dóén

Boven op een van de duinen is een dikke boerin aan het onkruid wieden. De gidsen en het publiek blijven staan en kijken naar de vrouw boven op het duin. Ze heeft niets in de gaten, en gaat onvermoeibaar door met wieden. Ze mompelt zachtjes tegen haar plantjes, dan kijkt ze op.

Ze ontpopt zich als een verhalenverteller.

Ze verzamelt de dromen van het publiek en laat ze hen zelf in de grond planten op een speciaal veldje, alsof het zaadjes zijn. Na deze proloog verplaatst het publiek zich weer en arriveert bij een ander veldje. Daar komt een droom uit (de grond).

Het is de droom van een meisje dat naar de Zuidpool wil op een tractor, maar dat niet durft. Ze ziet overal hindernissen. De tractor komt tot leven. Hij wil ook naar de Zuidpool en geeft haar steeds een boerennuchter steuntje in de rug.

Ze sluiten vriendschap en gaan samen op weg.

Het meisje wil de dromen van het publiek ook meenemen, daarna vertrekt ze.

Uit het script van de voorstelling. Het slot:

Er klinkt (een zacht) geluid van een draaiorgel, en dan begint de trekker tegen het meisje te praten:

‘Het is niet de wereld die zo slecht is, maar wat wij leutjes ervan maken.’

Verbaasd kijkt het meisje naar de trekker.

Achter de trekker komen twee bergschoenen aanlopen vanuit de duinen (touwtjes aan de neuzen).

Het meisje staat op, kijkt naar de trekker en dan naar de schoenen. Ze rent naar de schoenen toe en trekt ze aan. Terwijl ze bezig is, glijdt een lange witte sjaal als een slang het duinpan af richting het meisje. Vlak voor haar beweegt de sjaal naar boven toe, en in één beweging grijpt het meisje de sjaal en wikkelt hem om haar hals. Tegelijkertijd hopt er een muts het duin af in haar richting, en verschijnen er pinguïns in de duinpan achter haar die op het ritme van de muziek meebewegen in de wind. Ze pakt de muts, zet hem op. Rent naar de parasol, klapt hem in, gooit hem over haar schouder. Pakt koffer, schopje, ijsbeer en wereldbol van de grond en rent naar de trekker. Ze lacht inmiddels breeduit. Als ze op de trekker klimt en hem start, verschijnt naast haar het hoofd van een giraf. De hals van de giraf reikt hoger en hoger en kijkt dan richting de zee achter haar. De muziek sterft weg. Het meisje geeft gas. Bedenkt zich en grijpt naast zich onder de trekkerstoel en zet dan heel voorzichtig een kleine pinguïn naast zich op het spatbord (gemaakt van een bowlingkegel). Haar wijsvinger verschijnt bij wijze van armpje naast het lijfje van de pinguïn. De pinguïn zwaait gedag.

Dan kijkt het meisje op naar het publiek, haar ogen glinsteren, ze lacht.

En zwaait. De trekker rijdt achterwaarts de helling af en net voor ze uit zicht verdwijnt, roept het meisje: ‘Wacht, ho, ik ben nog wat vergeten.’

Het publiek staat op terwijl het meisje van de trekker springt en iets achter uit de trekkerkist haalt.

Als ze zich omdraait heeft ze een hele stapel vlaggetjes op stokjes in haar handen.

Een voor een geeft ze aan iedereen uit het publiek een vlaggetje met de woorden: ‘Wil jij me uitzwaaien?’ (Mensen helpen mee met uitdelen)

De vlaggetjes zijn van hetzelfde papier en dezelfde kleur als die waarop het publiek zijn eigen dromen geschreven heeft. Dus eigenlijk geeft ze ieder symbolisch hun eigen droom terug.

Dan klimt ze vrolijk huppelend op de trekker, draait zich om en zegt: ‘Straks vertrek ik echt naar de geografische Zuidpool met mijn trekker. Al jullie dromen zal ik meenemen en daar symbolisch planten in de buik van een heel grote sneeuwpop. Maar voor ik wegga moet ik nog even een klein ding zeggen. Een heel klein dingetje, heel klein. Heel klein maar: “Succes, en ik hoop dat ze uitkomen!”’ Dan maakt ze een buiging, zwaait, klimt achter het stuur en geeft gas.

Ze rijdt weg over het strand langs de kustlijn, langzaam steeds verder aan de horizon, totdat je alleen nog het oranje zwaailicht ziet glinsteren in de verte.

Ze komt niet meer terug en laat daarmee het publiek achter met zijn eigen gedachten en zijn eigen dromen …

De momenten van over het strand wegrijden waren magisch voor me, elke keer weer.

Als ik omkeek zag ik stipjes aan de horizon staan met vlaggetjes in de handen, zwaaiend.

Tijdens het rijden begon de muziek vaak weer te spelen en luisterde ik naar de stem van André Manuel. Als ik ver genoeg weg was, uit zicht van het publiek, parkeerde ik de trekker langs de vloedlijn en keek naar de immense horizon.

De zonsondergangen vlak na de laatste voorstelling van een dag waren geweldig indrukwekkend.

Ik was moe, maar Andrés lage stem droeg me en maakte me blij.

En bij elke keer dat ik die route reed over het strand, voelde ik een grotere en grotere vastberadenheid groeien. Ik ga op pad, ik ga echt op pad. Kijk, ik dóé het al!

Elke avond vierde ik stilletjes langs de vloedlijn dat alles goed zou komen, en goed gekomen was!

Wat had ik die momenten graag met mijn teamgenoten willen delen. De rust en de stilte langs de vloedlijn, de muziek uit de speakers achter op de trekker. Onze muziek. Zonder hen was die hele voorstelling er nooit gekomen. Terwijl ik stilstond op het strand, begeleidden zij het publiek terug door de duinen.

Af en toe, als ik terugreed op zoek naar mijn teamgenoten om te kijken of ik nog kon helpen met opruimen, zag ik vlaggetjes in het natte zand. Soms had iemand er ‘Succes’ naast geschreven. Soms trof ik een vrouw langs de vloedlijn aan, die met haar vlaggetje in de hand over de zee tuurde. ‘Succes nog hè’, riep ik dan. Eén vrouw gaf ik een lift, ze had tranen in haar ogen. Stilletjes reden we een stukje samen op, zij op mijn spatbord.

Vlak voor Oerol had ik de beslissing genomen dat ik het volgende jaar daadwerkelijk op reis wilde gaan, richting Zuidpool. Tijdens de repetities in de duinen had ik mijn toekomstige werkgevers verteld van mijn plannen, en dat ik niet zou spelen het komend jaar. Ik zou alleen reprises spelen van voorstellingen die al gemaakt waren. Dat was een spannende en ingrijpende keuze. Want wie zei me dat ik het ging redden? Wie verzekerde me dat ik door deze gewaagde keuze mijn droomberoep in het theater niet aan de wilgen had gehangen?

Handen uit de mouwen

Na Oerol stapte ik met Colin in zijn blauwe busje. We reden naar België voor een korte vakantie. Van de natuur in de Ardennen heb ik weinig gezien. Ik kan me alleen de kampvuurtjes herinneren aan het water, het lekkere eten, en het feit dat ik vijf dagen lang geslapen heb met een heel lief vriendje aan mijn zij.

De week ging veel te snel voorbij. Colin moest weer werken. Ik besloot langer te blijven, door de bergen te wandelen, en even alles te vergeten voor ik begon aan de organisatie van de Zuidpoolreis.

Het voornemen mislukte hopeloos. Ik dacht er voortdurend aan, aan trekkers, en aan het feit dat een jaar kort was voor het opzetten van zo’n gigantische reis.

Om mezelf af te leiden reisde ik naar Milaan waar ik in het ‘haute couture’-centrum kledinginspiratie ging opdoen voor het ‘trekkermeisje’.

Terwijl ik het treinstation in Milaan uitliep zag ik twee grote oude trekkers een zijstraat uitkomen. De onrust nam toe. En ik dacht aan Colin. We hadden elkaar zo weinig gezien in de afgelopen maanden dat het raar voelde om, nu ik vrij was, niet in zijn buurt te zijn.

Na drie dagen besloot ik naar Nederland terug te gaan. Ik wilde mijn liefde zien in plaats van de bergen in Italië, of Milaan. Voorzichtig stelde ik het voor aan de telefoon, ik wilde hem niet afschrikken, maar hij was dolenthousiast!

In het vliegtuig dacht ik: Laat me alsjeblieft niet doodgaan nu. Ik krijg dat soort gedachten in vliegtuigen. Laat me de kans hebben deze bizarre reis voor te bereiden. En laat me als-je-blieft tijd hebben om te genieten van mijn leven en mijn liefde!

Bij aankomst op Schiphol stuurde ik Colin een sms’je: ‘Kben er, waar ben jij?’ Hij schreef terug dat hij nog in een repetitie zat, en dat ik hem moest bellen zodra ik in de Pijp was. Hij was bijna klaar, hij zou me op komen halen en dan konden we wat drinken.

We spraken af in een café om de hoek. Hij was aan het opruimen maar stond op het punt mijn kant op te komen. Drie uur later zat ik nog steeds in die kroeg te wachten. De barmevrouw zette me mijn derde biertje voor, en we filosofeerden over de liefde. Ik kreeg een sms: ‘Ik kom eraan.’

‘Gelukkig’, zuchtte ik.

Na middernacht kwam hij binnenwandelen. De begroeting was een beetje nonchalant. Maar ik was inmiddels te moe om daar zwaar aan te tillen. Samen liepen we naar zijn huis, ik met mijn rugzak, hij met zijn fiets aan de hand. Het miezerde en ik dacht aan het zonnige Milaan. We gingen direct naar bed. ‘Morgen weer een dag.’ Hij plofte in zijn bed, draaide zich om. Misschien heb ik hem overdonderd met deze thuiskomst, dacht ik. Ik besloot het als een zelfstandige dame op te nemen, mijn verliefdheid maakte me onzeker, dus ik zei: ‘Welterusten lief’, en ging slapen.

De volgende ochtend liep ik slaperig naast Colin door de nog rustige straten van de Pijp. ‘Koffie?’

‘Sorry, ik ben echt heel druk, ik moet werken.’

‘Zullen we iets afspreken voor vanavond dan?’

‘Vanavond moet ik repeteren, ik heb een heel drukke week, misschien morgenavond.’

‘Dat had je best mogen zeggen toen ik belde. Als ik geweten had dat je druk was deze week dan had ik nog een paar dagen zon gepakt in Italië.’

Stilte.

‘Je hebt toch een reis voor te bereiden?’

‘Ja, ik heb een reis voor te bereiden.’

We namen afscheid.

‘Misschien tot morgen dan.’

‘Ja, tot morgen.’

Ik ging aan de slag. Op mijn fiets naar de winkel waar ze alles over wereldreizen wisten.

Ik moest een goede kaart hebben. De man van de winkel gaf me advies: ‘Als ik jou was, zou ik het niet doen. Weet je hoe onbetrouwbaar de wegen in Afrika zijn?’

Daarna raadde hij me aan, als het dan toch moest, een zo groot mogelijke kaart van Afrika te kopen. Verder vertelde hij me dat de man van een reiskaartenwinkel op de Utrechtsestraat meer wist over Zuidpoolexpedities. Ik verliet die winkel met een grote wereldkaart onder mijn armen, en vlaggetjes om erin te prikken. De eigenaar wist veel over poolexpedities en had me allerlei namen en data gegeven. Hij zou in zijn boekenkast kijken naar een oud boek over de reis van Sir Edmund Hillary (met zijn tractoren).

Thuis hing ik de wereldkaart aan de muur boven mijn bureau. De twee grote kaarten van Afrika hing ik aan een andere muur.

Ik ging achter mijn bureau zitten en pakte de telefoongids. Ik had een vaste internetverbinding nodig. Daarna belde ik een leraar van school, een vindingrijke creatieve geest, die de meest uiteenlopende mensen kende, en een geweldige zakenman was. Hij probeerde kunstenaars te inspireren meer zakelijk te denken.

Hij reageerde niet verbaasd. ‘Je moet een goed concept schrijven, zodat je het aan andere mensen kunt verkopen. Maak een opzet en laat me die zien, dan praten we verder.’ Ik had een afspraak! En ik had huiswerk!

Ik ging het internet op, opende een zoekmachine en zocht naar de Nederlandse ambassades in de landen waar ik doorheen wilde reizen. Ze stonden allemaal vermeld op de website van het ministerie van Buitenlandse Zaken. Ik kopieerde alle landeninfo en verzamelde de adressen.

Ik wilde de Nederlandse ambassades laten weten dat ik door ‘hun’ land zou trekken. Met een missie, en dat ze me konden verwachten. En ik zou ze een vragenlijst opsturen. ‘Wat is uw mening over veiligheid in uw land? Wat zijn onveilige plekken? Waar moet ik op letten als ik door uw land rijd? Hoe denkt u dat mensen op een meisje op een trekker zullen reageren?’

Ik maakte afspraken met mensen die veel kennis hadden van een bepaald aspect van mijn reis, om ze vervolgens de oren van het hoofd te vragen, en vooral ook veel te luisteren. Zij stuurden me weer door naar anderen.

Het opzetten en organiseren van de reis was als een mathematische opgave. Maar ik moest verdorie nog leren wat 1 + 1 was!

Ik maakte een globale tijdsplanning. Op mijn landkaarten rekende ik grofweg de kilometers van verschillende routes uit. Ik berekende dat ik gemiddeld honderd kilometer per dag kon maken, zelfs als ik maar tien kilometer per uur ging. Ik zou tijd nodig hebben om projecten te bezoeken onderweg en mijn voorstelling te spelen. Na een heel lange rekensom kwam ik tot een planning die wonderbaarlijk correct leek!

Ik zou vertrekken op de laatste dag van het Oerolfestival volgend jaar juni 2005. Tijdens de zomermaanden zou ik door Europa trekken, op campings slapen tussen vakantievierend Europa, en mijn voorstelling op verschillende internationale theaterfestivals spelen. Vanaf september plande ik een bezoek aan de War Child-projecten in de Balkan. Eind oktober zou ik de oversteek naar Egypte maken, waar het dan net winter begon te worden, de beste periode voor reizen door de woestijn. Vervolgens had ik een jaar de tijd om Afrika te doorkruisen. Rond oktober 2006 zou ik aankomen op ‘Kaap de Goede Hoop’, en eindigen tussen de pinguïns. Vanaf eind november begon de Antarctische lente, het seizoen om poolexpedities te ondernemen. Eind februari eindigde dat seizoen en moest ik terug zijn op het ‘vasteland’. Ik wilde met de trekker terug naar Nederland, omdat ik vermoedde onafscheidelijk van die trekker te zijn geworden. Ik vond uit dat er veel vrachtschepen vanuit Zuid-Afrika naar de haven in Rotterdam zouden varen. Dat zou dus betekenen dat ik rond maart/april 2007 terug in Nederland kon zijn. Mijn god!

Ik wilde door Soedan reizen, maar de meeste mensen die ik sprak vertelden me dat het te gevaarlijk was en vrijwel onmogelijk om een visum te krijgen.

Ook bij War Child waren ze niet zeker of ik Soedan in zou komen. Zelf hadden ze erg veel moeilijkheden met visa voor hun werknemers in het zuiden en de Darfurregio. Ik wist veel van die oorlog omdat er van mijn negende tot mijn twaalfde een pastoor in het dorp werkte die uit Soedan geëvacueerd was toen het daar echt te gevaarlijk werd. De man had zo veel mooie verhalen verteld over de vriendelijke bevolking dat ik het land met eigen ogen wilde zien.

Ik had een afspraak gemaakt met War Child om te praten over de mogelijkheid om hun projecten onderweg te bezoeken. Na mijn proefrit naar Parijs was me hierover een toezegging gedaan, en ik had steeds contact met ze gehouden. Ik zat in een café van de Amsterdamse Jordaan met Paulien, hoofd fondsenwerving. Na afloop van dat gesprek waarin we alle werkpunten en voorstellen hadden besproken en vastgelegd, nadat ze me had verteld dat het ‘mee in vergadering’ zou worden genomen, vertelde ze me dat ze op persoonlijke titel wel mee zou willen in zo’n eventuele volgwagen. Verbaasd keek ik haar aan.

We besloten om contact te houden.

Een volgwagen en een volgwagenteam zoeken stond op mijn ‘te doen’ lijst. Al een tijdje liep ik te woelen over de gedachte wie er nou het beste mee kon gaan, wat voor soort mensen.

Zou Paulien een goed teamlid zijn? Ik hoefde niet alleen heel professionele ‘bush’- of ‘kunst’-mensen te kiezen. Ik mocht ook mensen meenemen van wie ik dacht dat ze inspirerend waren, sterk in hun schoenen stonden, en enthousiasme uitstraalden. Paulien was een vlinder, maar ook een vrouw met daadkracht en openheid, we zouden heel veel van de grond kunnen tillen. Ze zou met me op de thee te gaan bij lokale mensen, voetballen met kinderen op straat.

Colin had enthousiast gereageerd toen ik hem vroeg om als technicus lid te worden van het volgwagenteam. Hij wilde weten waarom ik hem niet als technicus voor het afgelopen Oerol had benaderd. Ik zei dat ik ervan uit was gegaan dat hij niet kon, omdat hij al betrokken was bij een andere Oerolvoorstelling. Waarschijnlijk had hij bij mij ooit het idee aangewakkerd om Oerol te benaderen voor mijn trekkervoorstelling.

Ik drukte hem ook op het hart het me meteen te zeggen als hij een relatie met mij niet meer zag zitten. En dat hij hoe dan ook altijd welkom was in de volgwagen.

Colin zou me helpen met de praktische voorbereidingen voor de reis. Samen bekeken we verschillende websites met voertuigen die geschikt zouden kunnen zijn voor de reis; safarimobiels met alles erop en eraan. Dat was raar, maar nodig bedacht ik. We vergeleken prijzen en mogelijkheden. Zou er een oude vrachtwagen meereizen waar in geval van nood de trekker in zou passen om hem zo nodig snel een paar honderd kilometer door onveilig gebied te loodsen (Noord-Kenia), of kon je zulk soort transport ook wel ter plaatse regelen?

Al sinds het ontstaan van het idee was ik op zoek geweest naar mensen die dankzij die volgwagen konden inhaken met hun eigen dromen en ambities. Er was zo veel mogelijk met het idee en beeld ‘op een trekker naar de Zuidpool’ en met de inhoud van dat idee, dat andere creatieve vakmensen daar vast hun eigen project binnen konden opzetten. Het was te veel voor mij alleen, en ook niet mijn ambitie om dat alles, en ook nog alleen te doen.

Colin zou de praktische hulp onderweg met voorstelling en techniek vertegenwoordigen. Maar ik zocht nog specifiek naar een documentairemaker die de realiteit van dit verhaal wilde vastleggen of die een documentaire zou zien zitten binnen dit concept. En ook voor een fotograaf zag ik een interessante uitdaging voor een eigen project rondom of binnen de kaders van het mijne. Maar dat moesten ook mensen zijn die dit zware reizen aankonden. Het bleek een moeilijke zoektocht, ik was natuurlijk nog jong in makersland en de andere ambitieuze professionele makers om mij heen vonden het erg moeilijk om te kiezen voor zoiets heftigs als een ‘geweldig project’ ver buiten de grenzen van hun eigen (soms nog ‘prille’) netwerk en werkwereld.

Een documentairemaakster uit Zuid-Afrika had mijn gegevens gekregen via de Nederlandse ambassade in Kaapstad. Ze liet me weten dat ze geïnteresseerd was om de documentaire over mijn reis te maken. We spraken af in Amsterdam.

Op het terras zat een slanke vrouw met lange bruine haren. Ik schatte haar een jaar of veertig. Toen ik aan kwam lopen stond ze op en zei met een warme zachte stem: ‘Ben jij Manon, het trekkermeisje?’ Ik schoot in de lach: ‘Ja, dat ben ik.’

Ze vertelde me over zichzelf en het werk dat ze gedaan had. Daarna hoorde ze me uit over mijn ideeën voor zo’n documentaire. Ze zou de reis kunnen volgen naar zijn eindpunt: de lijn van een droom naar zijn verwezenlijking toe. Zo zou ‘het sprookje’ van deze reis in botsing kunnen komen met de realiteit van onderweg. Die realiteit wilde ik laten zien. Ik wilde ook portretten maken van inspirerende mensen onderweg. Hun vragen wat hun droom was, waar zij de moed vandaan haalden, wat hen tegenhield, wat ze hadden moeten opgeven om tot hier te komen.

Ze vroeg me waarom ik mijn kwaliteiten als speler niet wilde gebruiken in een documentaire. ‘Omdat ik geïntrigeerd ben door de werkelijkheid, die is interessanter dan sprookjes of bedachte verhalen. Ik geloof dat de eerlijkheid een bijzonderder verhaal oplevert met meer diepgang.’ Ze zou beginnen met het zoeken van een producent en financiën voor de film. Als dat zou lukken zou ze het doen. Een perfecte deal: Ik zou hetzelfde doen om de reis mogelijk te maken. Ze mocht me filmen, onze persoonlijke en professionele ideeën leken met elkaar in overeenstemming.

Mijn hoofd liep over van alles wat ik moest uitzoeken en zeker moest weten.

Begin oktober hoorde ik van een bedrijf dat gespecialiseerd was in projectorganisatie, pr, sponsor- en fondsenwerving. Ze werkten in de kunstsector, ondersteunden en initieerden bovendien een aantal ‘goede doelen’-projecten in Afrika. Het klonk haast te goed om waar te zijn. Ik belde het kantoor, maar ze waren te druk voor nieuwe projecten of afspraken. Na een flink aantal pogingen lukte het me toch om een afspraak te maken. Ze bleken bijna bij me om de hoek te zijn gevestigd in een mooi groot kantoor naast het Museumplein.

Terwijl ik, in mijn netste kleren, rok, hoge hakken, colbert, de trap opliep, zei de vrouw die de deur voor me geopend had, dat ze een héél ander type verwacht had. ‘Een grote stevige blonde vrouw met kort haar zeker.’

Toen ik binnenkwam, was de directeur nog bezig met bellen.

‘Zeg het eens’, zei de man toen hij de hoorn neerlegde.

Na een uur was ik nog aan het vertellen. Ik werd aan een waar kruisverhoor onderworpen. Tot mijn eigen verbazing wist ik op al zijn vragen antwoord te geven.

‘Waar heb je ons voor nodig?’ vroeg hij ten slotte.

‘Ik heb een goed project bedacht’, zei ik. ‘Dankzij de Parijsreis zijn de media geïnteresseerd. Ik ben ook overtuigd dat ik mijn einddoel ga halen. Jullie zijn professionals in het opzetten van projecten, hebben een marketingafdeling, professionele sponsorwervers. Ik hoop echt van harte dat jullie me willen helpen dit project te verwezenlijken, er is zo veel mogelijk maar ik kan dat nooit allemaal alleen, en dat hoef ik ook niet.’

‘We moesten allereerst je projectbeschrijving maar eens verscherpen’, zei de directeur. ‘We bellen je over een paar dagen op om te zeggen of we het gaan doen.’

Ondertussen had ik via mijn ex-leraar hulp gekregen bij de opzet van mijn plannen. Binnen de kortste keren hingen alle muren in mijn woon- en slaapkamer vol met papiertjes en lijsten. Ik had een kalender gemaakt en bij elke maand hingen deadlines. Vaak logeerde ik bij Colin, die erg druk was met repetities en voorstellingen, maar die altijd wel een plekje in zijn bed over had.

Kwam het door mijn eigen stress of was er iets met onze relatie. Meestal als ik bij hem in bed stapte, draaide hij zich om en ging hij meteen slapen. ‘Ik houd niet zo van knuffelen’, zei hij. ‘Misschien is het een fase’, zei hij ook. Hij had het wel eerder meegemaakt. Hij hoopte dat ik het zou begrijpen en ik deed mijn best.

Toen Colin in het najaar ineens twee weken naar Egypte ging met Saskia, een meisje uit Maastricht, werd mijn begrip wel heel erg op de proef gesteld. Ik was jaloers. Waarom had hij mij niet gevraagd om er even uit te gaan?

‘We zijn gewoon vrienden’, zei hij. ‘En ik moet er even tussenuit, straks reizen we meer dan anderhalf jaar samen, dan hebben we genoeg tijd om samen leuke dingen te doen.’

‘Dan hebben we een heel team om ons heen.’

Ik was zijn leven binnengewandeld en had er een compleet andere draai aan gegeven. Daarna was ik veranderd in een onzekere stresskip die over niets anders kon praten dan sponsors, expedities en ingewikkelde telefoontjes. Zijn vrienden vertelden me dat ze hem nog nooit zo serieus in een relatie hadden gezien. Ik snapte het. En tóch stak het.

Ik wilde duidelijkheid, voor hij op vakantie ging. De te-doenlijsten in mijn hoofd waren te groot. Zou hij me nou helpen met het opzetten van die reis, of niet?

‘Tot eind december ben ik ontzettend druk’, zei hij. Maar daarna kan ik meer vrij nemen. Ik kan wel alvast beginnen met het uitstippelen en checken van de definitieve route.’

‘Cool.’

Het bureau in Amsterdam voor pr, marketing, fondsenwerving en projecten wilde mijn project aannemen, ze waren enthousiast!

Ik werd voorgesteld aan Marit. Dit zou haar eerste zelfstandige project worden. Marit was wereldkampioen stuntrijden op de motor en ze had een stoere, ontwapenende uitstraling. Ik kreeg de opzet voor een contract mee naar huis.

Vanaf begin januari 2005 zouden professionele sponsorwervers aan de slag gaan. In maart zouden we beslissen of het project haalbaar was. Tot die tijd zouden we de hele organisatie opzetten en alles voorbereiden, mediaplanning opzetten, de begroting, verschillende andere projectplannen binnen de kaders van deze reis (onder andere een scholenproject) en een sluitend tijdsplan met projecten onderweg en een afsluitende poolexpeditie met gids maken.

Colin kreeg het aanbod voor een voorstelling van half december tot en met maart. ‘Het is een voorstelling in Amsterdam. En ik moet geld blijven verdienen, dus dit is de beste keus om dingen te kunnen combineren. Vanaf het moment dat we gaan spelen ben ik overdag vrij.’

De tijd vloog voorbij. Het voelde alsof ik voortdurend achter het net viste, de opzet van álle praktische zaken, planning en begroting, het benaderen van sponsors samen met Marit ging langzaam, en we kregen maar geen hulp.

Vanaf januari ging het bergafwaarts.

Het bedrijf waar ik mee samenwerkte hield me aan het lijntje, ik wist niet waarom. De festivals in het buitenland werden maar niet definitief gemaakt door de jongen die mijn producent wilde zijn. Niets was zeker. En iedereen dacht dat ik hulp had.

Van de andere kant werd ik overvallen door media die mijn reis wilden gaan aankondigen. Het bedrijf van Marit weerhield me van afspraken met media, omdat het volgens hen nog te vroeg was, tegelijkertijd deden ze weinig, al zeiden ze nog steeds superenthousiast te zijn. In december had tractorimporteur Deutz-Fahr al belangstelling getoond voor sponsoring. Maar het bedrijf had mijn voorstel aan Deutz-Fahr nooit doorgestuurd.

Ik vroeg, plande, sprak. Marit en ik konden geen sponsors vinden, ik vond haar soms te bijdehand terwijl ik zelf dan weer te bescheiden was. Het was heftig om enthousiast over mijn mooie project door te blijven vertellen, alle mooie zakelijke insteken, als je voelt dat iemand denkt: huh, wat, op een trekker, wat dom. Echte actie kwam er niet bij mijn zogenaamde hulptroepen, enkel mooie woorden. Uit vertrouwelijke bron hoorde ik plots dat het bedrijf op het punt stond failliet te gaan.

Ik stopte de samenwerking, het was half februari. Had ik door de mislukte samenwerking een jaar van mijn leven weggegooid? Want kon ik nu nog wel in mijn eentje de hele reis ‘aforganiseren’? Ik belde de documentairemaakster in Zuid-Afrika en hoorde dat ze niets gedaan had aan het werven van financiën, de planning of een producent vinden voor de documentaire.

‘Jij had toch een bedrijf gevonden dat dat allemaal kon doen?’

‘Dat was nooit onze afspraak.’

Ik stopte de samenwerking met de jongen die de buitenlandse festivalprogrammering zou doen. Hij praatte alleen maar en liet de deadlines van inschrijving voor die festivals verstrijken.

Een fonds dat me een ton aangeboden had voor reis en documentaire gaf door interne hervormingen ineens niets meer, ik viel buiten de boot. En alle mensen aan de zijlijn en alle media konden inmiddels allang niet meer geloven dat ik er nog altijd alleen voor stond. Ik riep het van de daken, er werd teruggeroepen ‘ja, dat zal wel!’

Maar ik wilde niet onnodig kwaad spreken over de mensen, bedrijven die mij in eerste instantie wel dat goede zetje in de rug hadden gegeven.

Ik vond een nieuwe producent voor de voorstelling en ik ging zelf achter de tractorsponsor aan. In april startten de repetities voor de reisvoorstelling. Mijn dagen vulden zich met sponsorwerven en repeteren, verschillende bedrijven wilden mijn project met praktische zaken of materialen ondersteunen. De grootste was Same Deutz-Fahr Nederland en de internationale tak van de Deutz. Zij sponsorden met een trekker, mijn oude. Ik wilde geen statussymbool in Afrika, maar wel degelijke ‘ouderwetse’ kwaliteit. De trekker werd totaal gereviseerd voor de reis. Verder sponsorden ze met reserveonderdelen, technische onderdelen en onderdelen in alle landen waar ik doorheen zou reizen, en met diesel bij Same Deutz-Fahr-trekkerbedrijven onderweg in Europa en Afrika. Door hen wist ik dat mijn trekker in ieder geval zijn eindbestemming zou kunnen halen.

De Europeesche Verzekeringen sponsorde de verzekeringen voor alle teamleden en voertuigen tot aan hun einddoel.

Verder kreeg ik een reislaptop mee van Rentware, een laptopverhuurbedrijf, zodat ik onderweg kon schrijven aan mijn websiteteksten, persberichten en dagboekverslagen én ze bij een eventueel internetcafé kon versturen. Outdoorkledingbedrijf Tenson sponsorde mij en mijn team met kleding voor de reis door Europa en Afrika (van zomer naar herfst, met fleecejassen, regenpakken, skibroeken en degelijke jassen, afritsbroeken, safaribloesjes voor Afrika et cetera). Te zijner tijd gaan we opnieuw om de tafel of zal ik een ander kledingbedrijf benaderen voor de poolexpeditiekleding. (Spannend!)

Joost en Emmy van Wild Vleesch en Iboi bouwden een website. Toen hij klaar was, was ik helemaal onder de indruk van het resultaat; de ziel van mijn project had vorm gekregen. Ook hielpen ze me met het maken en ontwerpen van posters, flyers, T-shirts, teddyberen, kinderboeken, cd-hoesjes en andere ‘merchandising’ om geld in te zamelen voor de projecten onderweg en mijn reis. Van rijschool Rohof uit Vriezenveen kreeg Colin vrachtwagenrijlessen cadeau. Aannemer Harms & Jansen uit Vriezenveen bouwde een trekkerkist op de hefinrichting van de trekker en schilder Slijkhuis voorzag die van betonverf.

Bureau ExPRtease werd pr-sponsor, zij zullen contact met de media onderhouden en persberichten doorsturen. Apotheek ’t Rikkelder werd medicijnensponsor. We vonden vaccinatiesponsors en technische reistips in de vriendelijke mensen van ‘Safe Wheels’. En kledingbedrijf Sissy Boy wilde de ‘Trekker T-shirts’ voor ons produceren en verkopen in zijn winkels (de opbrengsten gaan naar mijn project en naar de bezochte projecten van War Child en andere onderweg), ik zal die T-shirts ook via mijn site verkopen. Boekbinderij Kroeze drukte de flyers en folders. En dankzij Colin vonden we een gesponsorde repetitieplek in Amsterdam-Noord. War Child deed er alles aan om te zorgen dat ik hun projecten onderweg kon bezoeken.

Maar naast al de praktische sponsoring was er nog geen budget om daadwerkelijk op reis te kunnen gaan. Er was alleen een fijne maar niet sluitende subsidie voor de voorstelling in Nederland en op Europese festivals. Dus bedachten we een noodoplossing. Vrijwel iedereen die meehielp aan de voorstelling sponsorde zijn loon, geheel of gedeeltelijk. Zo ontstond er een startbudget voor de reis. Dit was een grote gok om te nemen, maar ik bedacht dat het beter zou zijn om tenminste van start te gaan met de reis, en te spelen op de festivals onderweg. Dan zouden mensen zien dat het geen ‘droom’ maar echte daadkracht was waar ik mee bezig was. Uiteindelijk zou blijken dat ook na Europa mijn reis kon doorgaan omdat de mensen via de website en bij Sissy Boy-winkels trekker- of Doe!-T-shirts bleven kopen, hun dromen meegaven, een kilometer of het rechtervoorwiel van de trekker sponsorden. Zij maakten en maken dus de reis mogelijk!

Ik sprak uitvoerig met verschillende ‘gegadigden’ en formeerde een wisselend reisteam voor Afrika, ieder steeds voor een paar maanden.