Reggie Nadelson

Barsten in de stad

Vertaald uit het Engels door Ton Heuvelmans

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel Disturbed Earth, verschenen bij William Heinemann of The Random House Group Ltd, London

Oorspronkelijke tekst © Reggie Nadelson, 2004

Eerste Nederlandstalige uitgave © Ton Heuvelmans en De Geus BV, Breda 2007

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Ontwerpers om de hoek

Omslagillustratie © Getty Images/Alexander

ISBN 978 90 445 3160 2

NUR 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2007.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Een vrouw in een jas van rood vossenbont wandelde over de houten promenade, die wit was uitgeslagen door sneeuw en zout, met twee grote zwarte poedels aan het einde van de riem die ze in haar hand hield. De wind duwde haar achterover, en zo leek het erop dat de honden haar vooruittrokken, alsof ze op een slee stond. Boven haar tekende de defecte en gesloten Parachute Drop zich dreigend af tegen de winterlucht en in het amusementspark van Coney Island spookte het van de illusies van een oude, vergane droomwereld.

Terwijl ik langs Nathan’s liep, zag ik binnen drie werknemers van de vroege dienst dicht bij elkaar in hun rode jasjes van Nathan’s zitten kijken naar wat de politie buiten aan het doen was. In het tl-licht van het restaurant kon ik de gezichten van de drie werknemers duidelijk zien; ze hadden platte, bruine indianengezichten, alsof ze rechtstreeks vanuit een dorpje in de Andes naar de kust van Amerika waren gekomen om hotdogs te serveren die dropen van de gele mosterd. Zoals iedereen in Brooklyn hielden ook zij zich bij hun eigen volk; hoe klein en kwetsbaar misschien ook, er ging altijd een bepaald gevoel van bescherming van uit, althans dat dacht ik die ochtend nog. Een van hen lachte plotseling een rij witte tanden bloot.

Twintig minuten eerder had ik in de city nog zitten ontbijten met limoenroomtaart en koffie, toen mijn telefoon ging. Het was mijn baas, Sonny Lippert.

‘Ik heb je nodig.’

‘Zeg het eens.’

‘Een meisje’, zei hij. ‘Een kind. Ze hebben een paar uur geleden wat dingen gevonden.’

Coney Island, mompelde hij. Op de plek waar het spul lag kon je de oude Parachute Drop zien, en Nathan’s, zei hij. Een of andere sukkel die hotdogs zat te eten had het waarschijnlijk kunnen tegenhouden, maar iedereen beweerde niets te hebben gezien. Allemaal stekeblind, godverdomme, schreeuwde hij in de telefoon, ze zien nooit iets, ze zeggen nooit iets, stelletje stomme kankerapen, vervolgde hij. Ze laden maar zuurkool en mosterd op en niet één van hen die godverdomme naar buiten kijkt, weet je dat? Er ligt een stuk land braak vlak bij Keyspan Park, waar tegenwoordig gehonkbald wordt. Een hardloopster zag het vanmorgen. Kun je me volgen? Mijn oren zaten boordevol met zijn woede, en ik zei: ‘Oké, ik kom eraan, ik kom eraan. Oké?’

‘Art?’

‘Ja, Sonny.’

Zijn stem brak open, ik wilde zeggen brak open als een koortspuistje, maar dat klopte niet. Zo werkte het niet. In het echte leven bestonden er geen metaforen; alleen maar doden. Zijn stem brak; hij huilde.

‘Ik weet zeker dat ze dood is. Ik voel het.’

‘Wat voel je? Waar is het lichaam?’

Maar er zat veel ruis op de lijn en het enige wat ik daarna nog verstond was: ‘Haar schoentjes.’ De verbinding werd verbroken.

Terwijl ik van Manhattan naar Brooklyn reed, moest ik voortdurend denken aan wat mij te wachten stond, aan wat Lippert gevonden had in Coney Island. Ik wist dat het een kind was; ik ging ervan uit dat het kind dood was. Seksueel misbruikt. Verminkt. Je zag het tegenwoordig overal, dat gedonder met kinderen, kinderporno, kindermishandeling; zelfs baby’s werden seksueel misbruikt, en je vroeg je af: wie doet dat soort dingen? Ik moest denken aan die moordenaar in Boston die een tunnel gegraven had en kleine meisjes had opgesloten in een rij kooien. Zijn seksslavinnen, had hij gezegd. Sommige meisjes had hij al jaren. Zolang ze de energie nog hadden, klauwden ze aan de tralies, daarna zaten ze gebroken op hem te wachten.

Je wende er nooit aan, je bezatte je, je kreeg een maagzweer, je rookte je ziek, je werd gek van wat je zag. Als een politieagent eraan gewend raakt, wordt het tijd dat hij ontslag neemt.

Ik parkeerde bij Nathan’s, klom de houten promenade op en keek naar het strand, dat zich mijlenver langs de kust van Brooklyn uitstrekte. Daarachter lag de oceaan, met de kleur van staal, en aan de horizon zag ik een schip dat eruitzag als een speelgoedbootje. Er stond een aanlandige wind.

Ik liep een paar honderd meter. Landinwaarts was aan de andere kant van de houten promenade een braakliggend terrein; vlakbij stonden een paar patrouillewagens met flitsende zwaailichten geparkeerd. Ik rende de trap van de promenade af. De halfbevroren grond lag bezaaid met troep, frisdrankblikjes, gebruikte condooms, sigarettenpeuken, spuiten – de opbrengst van een vrijdagavond. Naarmate ik dichterbij kwam, zag ik dat er een kuil gegraven was, als een leeg graf, afgezet met geel tape. Op de hopen zand eromheen lag dood onkruid. Terwijl ik toekeek werd er een zwarte lijkzak in een wachtende ambulance gedragen.

Vlak bij de kuil stonden twee agenten, als doodgravers, een man en een vrouw, ieder met een schop in de hand, kennelijk te wachten op een opdracht. Doorlopen. Ga ergens anders graven. Schiet op. Maar niemand zei iets. Het was net een toneelstuk, niemand bewoog, mensen stonden met gebogen hoofd en een bevroren uitdrukking op hun gezicht. Ergens huilde een sirene.

Plotseling kwam Sonny Lippert achter de ambulance vandaan.

‘Art? Artie?’

Zodra hij me zag, kwam hij met ongeveer honderdvijftig kilometer per uur op me af, een menselijke kanonskogel, compact, vliegensvlug, hij trok de korte kameelharen jas strak om zich heen. Razendsnel en dik ingepakt. Sonny was klein van stuk.

‘Het is een seriemoordenaar’, zei hij. ‘Ik wist dat het zou gebeuren, godverdomme, vroeg of laat. Ik wíst het, verdomme.’

‘Wie is het?’

Hij schudde het hoofd.

‘Dat weet ik niet. Ze is nog niet als vermist opgegeven. Er is nergens in de buurt een kind zoek. Wat zijn dat voor mensen, man, die niet merken dat hun kind verdwenen is?’

Lippert was waarschijnlijk zestig; hij zag er tien jaar jonger uit. Om het andere woord zei hij ‘man’; toen ik hem leerde kennen beschouwde hij zichzelf als een jarenvijftigbeatnik; nog niet zo lang geleden was hij ermee opgehouden, met de kleren en het loopje, maar niet met de verbale tic. Hij leek er merkwaardig jong door, nu woorden als ‘man’ en ‘cool’ te horen waren uit de mond van iedere zogenaamde hippie in elke kroeg in Lower East Side en Williamsburg.

‘Hoe oud is ze?’ vroeg ik.

‘Dat weten ze nog niet.’

‘Doe eens een gok.’

Sonny zei: ‘Sinds ik deze eenheid leid, heb ik het gevoel dat ik in een riool zonder bodem ben gestapt, en het enige wat ik tegenkom is shit.’

Lippert stond aan het hoofd van een speciale eenheid die zich bezighield met zaken waarbij kinderen betrokken waren: ontvoering, pedofilie, kinderporno, priesters – in het hele land barstte het van de smerige priesters. En de afgelopen jaren was die hele gore toestand geëxplodeerd.

Kinderen waren big business; ze waren goedkoop. Je kon een kind krijgen voor veel minder dan je voor een volwassene betaalde, en dat wereldwijd. Niet alleen in Azië of uithoeken van Afrika, waar ze kinderen ontvoerden en verkochten als kindsoldaat of als slaaf. In Oost-Europa kostte seks met een kind minder dan het huren van een auto. Als je naar Teplice en andere grenssteden ging – in Tsjechië, niet in India of Afrika, maar gewoon in Europa – stonden de mensen langs de weg en gaven hun eigen kinderen aan mannen in auto’s. Kleine kinderen. En hun eigen ouders paaiden hen met snoep. Hier is een snoepje, lieverd, ga maar met die aardige meneer mee. Ik was er geweest. Ik had het gezien.

Vorig jaar waren er in Californië twee meisjes op zo’n beestachtige wijze vermoord dat de details nooit openbaar waren gemaakt. Dat kon gewoon niet. Ik hoorde erover van vrienden die daar wonen. Ik probeerde er niet aan te denken. Er waren de laatste paar jaar zo veel kinderen ontvoerd, vaak met zo veel publiciteit omgeven. Duizenden kinderen verdwenen gewoon. Tienduizenden. Je zag affiches op lantaarnpalen, oproepen op melkpakken. Het was als opdwarrelend stof, als vuilnis, als insecten. Gewoon weg. Maar waar bleven ze?

Lippert nam zoveel mogelijk zaken aan en het was klotewerk. Hij moest iedereen tevreden houden: de families, de plaatselijke politie, de plaatselijke kidnapspecialisten, enkele leden van moordbrigades, en de lui van Police Plaza die zich ook met kinderzaken bezighielden. Hij was politieagent en federaal aanklager geweest; hij was een geboren politicus en ik vertrouwde hem niet helemaal, maar ik stond bij hem in het krijt en had me erbij neergelegd.

Hij bezorgde me mijn eerste baantje als politieagent nadat ik van de academie kwam. Hij zei dat hij een talent als het mijne er altijd direct uit pikte. Dat zei hij toen we in een café zaten en een beetje dronken waren. Ik sprak een paar talen; hij zei dat het altijd handig was om iemand in de buurt te hebben die Russisch, Hebreeuws, een beetje Frans en een beetje Arabisch kende. Na zijn scheiding nodigde hij me soms uit om met hem te gaan eten, bij Peter Luger in Brooklyn, omdat hij dol was op de steak en de hash browns daar, of bij Rao’s in Harlem; ik ging op zijn uitnodigingen in omdat hij de enige is die ik ken die een tafel kan krijgen bij Rao’s, en omdat hij me mocht.

Een dikke rechercheur, iemand uit de buurt die eruitzag alsof hij anabole steroïden in zijn cornflakes deed, wierp me een blik toe en ik zag dat hij kwaad was omdat Lippert erbij was en mij uit de city had laten komen. Ze waren nogal territoriumbewust in dit deel van Brooklyn, en ik had al de reputatie dat ik me bemoeide met zaken waar Russen bij betrokken waren in Brighton Beach, bijna twee kilometer verderop aan de kust. Lippert negeerde hem en nam me mee naar de promenade, ging naast me tegen de reling staan en hield even een hand tegen zijn slaap, alsof hij last had van een niet te stuiten migraineaanval.

‘Jezus’, zei hij en de afschuw die hij leek te voelen verspreidde zich als een ziekte en wikkelde zich helemaal om mij heen, en ik hoopte dat Lippert niet zou vragen of ik naar het lichaam wilde kijken.

Niet doen, dacht ik. Vraag het alsjeblieft niet. Ik kan het niet aan. Er was weinig dat me zo aangreep als dat gedoe met kinderen. Ik moest denken aan Billy Farone, het zoontje van mijn neef.

‘Ik wil graag dat je even kijkt’, zei Sonny. ‘Dat je het ziet.’

Als een sleepboot naast me, trok hij me mee naar het busje. Hij gebaarde naar de ziekenbroeder dat hij de zak van zwart rubber uit de auto moest halen en op de grond zetten. Ik wachtte, luisterde naar het knallen van het portier, het geluid van de latex handschoenen die de broeder aantrok, de ritssluiting. Voor mij bestond het geluid van de dood niet uit een pistool, het loeiende vuur van een crematorium of een kist die met een bons in een graf terechtkwam; voor mij was het de rits van een lijkzak.

‘Kijk.’ Hij wierp me een paar latex handschoenen toe, ik trok ze aan en boog me over de kleren.

In de zak zat een paar groene gympen, hoge All Stars. Ze waren zo doorweekt van het bloed dat er maar heel kleine stukjes groen canvas te zien waren. Er zat een kinder-T-shirtje in dat ooit wit geweest was en nu onder het bloed zat. Ik pakte het op bij een punt en zag dat er aan de voor- en achterkant scheuren in zaten, alsof het met een scheermes van het kinderlijfje was gesneden. Er was een gebleekte spijkerbroek. Een blauwe honkbalpet met het logo van de Yankees, ook bebloed. De kledingstukken waren zo doordrenkt met bloed dat de blauwe stof bijna zwart leek. De linkermouw van het jack was opengesneden.

‘Is dat alles?’

‘Het lijkt me genoeg’, zei hij.

‘En het lichaam?’

‘Er is geen lichaam, man’, zei hij. ‘Habeas corpus. Niet dus. Snap je?’

‘Hoezo, er is geen lichaam?’

Hij raakte geïrriteerd en herhaalde dat er geen lichaam was en dat het niets uitmaakte.

‘Rustig maar’, zei ik. Ik had pas een paar keer meegemaakt dat Lippert zo deed, maar het kwam wel voor. Als hij overbelast raakte of zich persoonlijk betrokken voelde, dan verloor hij zijn zelfbeheersing.

‘Je weet niet eens of ze wel dood is’, zei ik. ‘Je weet niet eens wie ze is. Je weet niet eens of het wel een meisje is. Je bent helemaal over de rooie, en waarom?’

‘Val dood, man’, zei hij. ‘Sta me niet zo af te zeiken met dat “rustig maar”.’ Hij duwde me weg, bij de anderen vandaan, met zijn vlakke hand tegen mijn borst. ‘Ik weet het gewoon, en daarom weet ik dat ik het zeker weet. Dit is al twee keer eerder gebeurd, een keer vijf jaar geleden, toen ze ook eerst de kleren vonden en later het lichaam van dat kind, in Long Island. En ongeveer anderhalf jaar geleden, zo rond 20 juli, ja, zomer vorig jaar, werd ik midden in de nacht gebeld, er waren kleren gevonden, snap je, kinderkleren, doorweekt met bloed, net als nu, in een kuil in de buurt van Rockaway’, zei hij en hij gebaarde in westelijke richting langs het strand. ‘Toen vonden ze het lichaam, stukje bij beetje. Ze hadden haar voetjes afgesneden. Eerst haar gympen uitgetrokken en toen haar voeten afgehakt, en de voeten dreven in het kanaal bij Sheepshead Bay. Iemand was gaan vissen op een nachtboot, had er een aan zijn hengel. Genoeg? Oké? Wil je nog meer horen?’ Hij zweeg en kwam weer op adem. ‘Ze was acht en een of ander stuk stront had haar voeten afgesneden. En andere lichaamsdelen. Moet ik het uittekenen voor je? Paar kilometer hiervandaan. Uiteindelijk hebben we haar gevonden. Ik weet nog dat er toen ook gympen waren, hetzelfde soort. Hoge groenen gympen.’

‘Dat herinner ik me niet meer.’

‘Jij zat in Bosnië of zo’n soort fucking plek. Privéklus’, zei hij en ik wist dat hij het me kwalijk nam dat ik destijds uit zijn zaak gestapt was. Als Lippert rancuneus begon te doen, maakte hij er altijd een morele kwestie van. Je deed het alleen maar voor het geld en je was een aso. Je was een loser.

‘Ben je er ooit bij geweest als ouders hun kind moesten identificeren, Art? Zou je dat willen? Zou je tegen een moeder willen zeggen: “Is dit uw kind, zonder die voeten? Zonder handen? Zonder gezicht?”’

De aders in zijn gezicht trokken samen; hij werd vreemd donkerrood, de kleur van pastrami.

‘Ik wist dat het niet voorbij was. Ik wist dat hij weer zou toeslaan. Ze kunnen het niet laten, en ik zei nog, laat het deze keer geen cold case worden, niet deze zaak, maar dat deden ze wel en na 11 september werden er geen cold cases meer behandeld. Die klootzak heeft weer toegeslagen. Ik wist wel dat het een seriemoordenaar was.’

‘Of een na-aper.’

‘Het is zo lang geleden dat die andere zaken in de krant stonden, het kan geen na-aper zijn. Beide zaken. Maar ik weet zeker dat het dezelfde gore klootzak is, en deze keer gaat-ie godverdomme op de stoel. Op de stoel, dat zweer ik je. Of als ik hem zelf een dodelijke injectie mocht geven, dan deed ik het, en dan bouwde ik daarna een feestje.’

‘Sonny?’

‘Ja?’

‘Laat maar.’

‘Je wilde vragen of ze haar voeten ervoor of erna hadden afgehakt?’

Ik reageerde niet.

Hij zei: ‘Dat weet ik niet. Ik weet niet wanneer het gebeurd is.’ Ik voelde zijn adem.

‘Toen ze me belden over deze zaak’, zei hij en hij gebaarde naar de plaats delict, ‘dacht ik al te horen te krijgen dat er een meisje vermist was, weet je wel? Heb je een sigaret voor me, Art?’

Ik zocht in mijn jaszak, haalde een verfrommeld pakje Marlboro tevoorschijn en gaf het aan hem. Sonny, die niet rookt, stak er een in zijn mond en ik gaf hem vuur. De zeewind blies de lucifer uit en ik streek er nog een af.

‘Ik kan niet tegen die stank’, zei hij.

Het enige wat ik rook was de frisse, ietwat zilte zeelucht.

‘Welke stank?

‘Ik weet het niet. Ik heb iets in mijn hoofd wat stinkt en ik krijg het er niet uit, en ik ruik het sinds ik hier ben. Laat maar.’ Hij nam een trek van zijn sigaret en gooide hem toen zo ver mogelijk weg.

Er kwam een cameraman van een plaatselijk tv-station dichterbij en Sonny schreeuwde: ‘Zorg dat die klootzakken opsodemieteren.’ Hij wendde zich weer tot mij en wierp een blik op de met bloed doordrenkte kleren op de zwartrubberen zak.

‘Er heeft niemand gebeld, weet je dat, man? Niemand neemt de moeite om te bellen.’ Hij gebaarde naar de ambulance met de bloederige zak. ‘Wie doet zoiets, Artie? Wie haalt nou dit soort shit uit met een kind? Ik blijf de hele nacht op en lees dikke boeken om erachter te komen wie er zo slecht is om dit soort dingen te doen, man, en ik weet het nog steeds niet. Ik dacht dat je er wijs van werd. Maar je hebt er geen fuck aan.’

‘En de leeftijd?’ vroeg ik. ‘Kon je die niet afleiden uit de kledingmaat?’

‘Ja, elf of zo. Maar het blijft giswerk.’

‘En haar jasje?’

‘Ja.’

‘Wat nog meer?’

‘Het T-shirt, het was een meisjesshirt voor een kind van elf, we hebben het al gecheckt bij de winkel. De voeten ook’, zei hij. ‘De maat van de gympen.’

Zijn woorden bleven in de lucht hangen. Daar stonden we, twee hulploze gasten, die luisterden naar hoe zijn woorden als bevroren in de ochtendlucht hingen, en geen van beiden durfden we ze aan te raken.

‘Wat nog meer?’ vroeg ik.

‘De huid’, zei hij. ‘Huidresten op de binnenzolen van de gympen. Huidschilfers en bloed, alsof iemand ze uitgerukt heeft.’

‘En sokken?’

‘Geen sokken.’

‘Is dat niet raar? Het is ijskoud. Een kind gaat met dit weer toch niet zonder sokken naar buiten?’

‘Ja, ik weet het, toch waren er geen fucking sokken. Of misschien liggen die sokken ergens anders. Daarom zijn ze hier overal kuilen aan het graven.’ Zijn stem klonk mat, emotieloos.

Ik smeet mijn half opgerookte sigaret op de grond en keek weer naar de zwarte zak, naar de ritssluiting, waarvan zilveren vonken opspatten in het heldere zonlicht. Sonny pakte mijn arm vast als een hond die zich vastbijt, en ik volgde hem, weg van de ambulance in de richting van de vindplaats.

Een bouwvakker – iemand moest hem gebeld hebben – was met een pneumatische hamer bezig een stuk bevroren grond open te breken. Er kwamen steeds meer mensen omheen staan. Ik hoorde ergens een vlag klapperen in de wind, dat enge geluid dat een vlag maakt als hij wordt geteisterd door de wind en de metalen katrollen tegen de mast slaan. Ik zag hem niet en dat zat me dwars, geen vlag te zien, en toch het lawaai, het wapperen van de stof als nat wasgoed.

‘Art?’ Sonny liep weer terug naar de ambulance.

Ik was in de war en zette mijn zonnebril op.

‘Waarom die zak?’ vroeg ik ten slotte.

Hij haalde zijn schouders op. ‘Ik wist niet waar ik die kleren anders moest laten’, zei hij. ‘Ik wilde dat spul niet open en bloot laten liggen.’

Ik stak opnieuw een sigaret op.

‘Wat heb je nodig?’ vroeg ik.

‘Ik heb hulp nodig. Ik wil dit onderzoeken. Hoe zit je dit weekend?’

‘Niks bijzonders’, zei ik. ‘Maandag is een vrije dag, dus ik heb drie dagen voor mezelf, maar ik wil je best helpen als je me nodig hebt. Zeg maar wat ik moet doen. Wil je dat ik naar het bureau kom of zo? Zeg het maar.’

‘Ik heb je laten komen omdat de hardloopster die het honkbaljack gevonden heeft, Russisch is, weet je, en haar Engels is niet geweldig. Daarginds staat ze.’ Hij gebaarde naar een van de patrouillewagens. Er stond een vrouw in een trainingsbroek tegen de motorkap van Sonny’s auto geleund, met gebogen hoofd en haar handen voor haar ogen.

‘Wil je dat ik met haar praat?’

‘Ja, praat maar even met die hardloopster, ga daarna naar huis en wacht af. Ik wil dat je voortdurend telefonisch bereikbaar bent.’

‘Ik heb mijn mobiele telefoon bij me.’

‘Ik wil dat je bij je vaste telefoon blijft. Ik wil niet dat er mensen meeluisteren. Een mobiel is net een megafoon, de eerste de beste fucker kan meeluisteren, weet je dat? Ik wil ook niet dat een of andere lamlul van een rekruut de zaak hier komt verkloten. Ze zijn helemaal geobsedeerd tegenwoordig: carrière maken, een zaak toegewezen krijgen. Ik wil dat je naast de telefoon zit, vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week. Praat maar even met die Russin. Ik zeg hier en daar wel dat ik je nodig heb in deze zaak vanwege je talenknobbel. Ik zorg wel dat ze denken dat het daarom gaat.’

Ik was verbaasd. ‘Maar dat is niet het geval?’

Hij haalde zijn schouders op.

‘Je zet hier zo’n man of twaalf op’, zei ik. ‘Onder wie een inspecteur van het plaatselijke bureau die ik gezien heb, en die Russisch spreekt. Dus wat moet ik hier eigenlijk?’

‘Jou vertrouw ik.’

‘Ik begrijp het niet, bedoel je dat er politie bij betrokken is, dat er meer mensen mee te maken hebben?’

‘Ik wil iemand die ik vertrouw op een centrale positie. Het is gewoon een gevoel’, vervolgde hij. ‘Ik zeg wel dat het is omdat jij Russisch spreekt, oké?’ Hij verviel in herhaling. ‘Net als vroeger, man? Ik zeg gewoon dat ik je nodig heb omdat je Russisch spreekt, dat je die gemeenschap kent. Oké, man? En dat klopt ook, toch? Min of meer?’

Ik knikte.

‘Dit soort bewijsstukken, een dood meisje ergens, niemand die iets weet, niemand die zelfs weet wie de fuck ze is; als het lichaam gevonden wordt, zijn wij de lul. Dan beweren ze dat we niet snel genoeg gewerkt hebben. Dat het ons niks kon schelen omdat het hier was, in Brooklyn, bij de zee, in bepaalde kringen waar alleen immigranten wonen, weet je wel? Dan zitten we tot over onze oren in de shit, dat weet je. Shit van de media. Iedereen staat te popelen om angst te zaaien’, zei hij. ‘En je kunt er niks tegen beginnen, zeg je, herinner je de sluipschutters, zeg je, herinner je die andere ontvoeringen, die herinner je je, en je smeekt hun, we smeken die klootzakken om ons wat ruimte te geven om dit af te werken, en hun advocaten schreeuwen meteen: “Eerste Amendement.” Jezus, ik word doodziek van die kankergrondwet.’

Hij stak zijn hand weer uit alsof hij de mijne wilde pakken, een gebaar dat ik hem nooit eerder had zien maken; maar hij greep alleen de mouw van mijn jasje beet.

Hij zei: ‘Ik ben bang, man. Bang om wat er allemaal nog gaat gebeuren. We hebben hier dat meisje, en er zijn er meer geweest in de staat, in het land, om nog maar te zwijgen over de cold cases. Ik kan niet eens alarmfase oranje afkondigen, tenzij ik meer bewijzen heb. Er zijn nog meer gevallen geweest, waar ik jou nooit over verteld heb, dat kon ik gewoon niet. We weten niet wie ze is of waarom iemand zoiets zou doen, maar ik ben evengoed bang. Ik ben bang voor na-apers. Ik ben bang. Ik ben bang voor alles, voor die gekken, die psychopaten. Als ik eraan denk, zie ik in gedachten van die papieren poppetjes, weet je wel, zoals ik vroeger voor de kinderen knipte, een rijtje papieren poppetjes die elkaars hand vasthouden, en dan ineens steekt iemand ze aan.’

‘Denk je dat dit het werk van terroristen is?’

‘Waarom niet? Als je mensen bang wilt maken, pak je hun kinderen, toch?’

‘Ach, kom nou!’

‘Denk je dat het niet voorkomt? Ik denk helemaal niks meer. Ik probeer alleen maar buiten schot te blijven.’ Hij aarzelde. ‘Ik raak die stank niet kwijt.’

We deden alsof er niets meer aan de hand was, net als ieder ander; we deden alsof iedereen zich ervan hersteld had, maar na al die tijd was de stad nog steeds bloednerveus, en Sonny Lippert was die dag in het World Trade Center geweest.

Hij was op weg naar een vergadering in Two World Trade toen het gebeurde, en ik wist zeker dat hij gegaan was, want ik had hem tien minuten eerder nog gesproken. Ik dacht dat hij dood was. Een halve dag lang dacht ik dat Sonny dood was, dat een stel andere mensen die ik kende ook dood waren. Later kwam ik hem tegen. Hij stond te graven op Ground Zero, nog steeds in zijn grijze pak, onder het stof, hij stond te graven op zoek naar overlevenden, maar vond er niet een. Een week lang zijn we daar toen samen gebleven. Ik kon hem niet in de steek laten. Ik kon niet weg bij dat gat. Misschien had ik naar huis moeten gaan, naar Lily. Als ik naar huis was gegaan, was ze misschien bij me gebleven. Maar dat deed ze niet. Ze vertrok en trouwde met een ander.

Sonny zei: ‘Als je echt weg moet, zorg dan in ieder geval dat je je mobiele telefoon bij je hebt, en bel me dan terug op een vaste telefoon, oké? Ik bedoel, zorg dat je bereikbaar bent, ook als je gaat pissen, ook als je slaapt. Als je gebeld wordt, of opgepiept, wat dan ook. Oké? En geen andere dingen doen. Niks anders doen zonder mij te waarschuwen. Gewoon bij de telefoon blijven. Oké?’

Lippert kon volkomen doordraaien en tegelijkertijd glashelder denken, en in dit geval was ik niet van plan om tegen zijn instructies in te gaan.

Ik zei op zo rustig mogelijke toon: ‘Misschien leeft ze nog, Sonny. Misschien heeft dit met iets heel anders te maken, het bloed en die kleren en zo. Ze kan best nog in leven zijn, weet je dat?’

‘Luister eens goed. Dat kind leeft natuurlijk allang niet meer. Maar we kunnen wel doen alsof we nog hoop koesteren, zoals je voorstelt. Ik wil niet dat iets hiervan uitlekt. Ik wil dat er niks van op tv komt. Ik weet dat jij hier mensen kent, maar je houdt je bek dicht, afgesproken?’

‘Duidelijk.’

‘Ik wil niet dat iemand weet dat wij denken dat dit een herhaling is van die andere zaken, dat het om een seriemoordenaar gaat, oké? We bekijken het stap voor stap. Want als dit bekend wordt, dan krijgen we al die gezinnen op onze nek van al die kinderen die een half uur geleden het huis verlaten hebben en nog niet terug zijn. Is dat duidelijk? Dus je houdt je mond dicht, man, oké?’

Hij overdreef, hij blies de zaak enorm op, het was allemaal volstrekt buiten proportie, dat wist ik zeker. De reden dat ik uiteindelijk besloot mee te doen, dat ik Sonny geloofde, was iets wat hij zei en wat ik hem in twintig jaar tijd nooit had horen zeggen.

‘Het was mijn schuld’, zei hij. ‘Dat andere meisje. Ik reageerde niet snel genoeg. Het was mijn schuld’, zei hij en hij liep weg.

Ik hield mijn mond dicht.

2

De hardloopster heette Ivana Galitzine. Ze was lang en mager, had lange armen en droeg een grijze trainingsbroek, een dik sweatshirt met capuchon en hoge roze All Stars, dezelfde als de bebloede gympen in de zak van zwart rubber, maar dan roze. De veters van de linkerschoen waren los en sleepten over de grond. Ik kon mijn blik niet van die schoenen afhouden; ze zag dat ik ernaar keek, hield haar handen weer voor haar gezicht en leunde opnieuw tegen Lipperts donkergroene Jaguar, die hij goedkoop leaste. Net als bij een kind waren de nagels van Galitzine afgebeten en de felroze nagellak was geschilferd. Ik tikte tegen haar arm en vroeg zachtjes in het Russisch: ‘Gaat het een beetje? Wilt u met een dokter praten?’

Ze liet haar handen zakken en keek me aan. Ze was bloedmooi, ondanks haar angstige ogen die heen en weer schoten tussen de groep agenten, de zandbult en haar gympen. Haar donkere haar was door het hardlopen drijfnat van het zweet en ze streek het weg van haar hoge, ronde voorhoofd. Ze keek me eindelijk aan met een strakke blik, maar haar lichtgrijze ogen stonden niet-begrijpend. Ze knikte en wreef met de rug van haar hand langs haar voorhoofd.

‘Het gaat wel weer’, zei ze in het Russisch. Ze gebaarde naar de berg zand. ‘Ik struikelde.’ Ze rilde. ‘Ik struikelde en toen zag ik het.’

‘Wat zag u?’

‘Die bebloede gympen. Die groene gympen.’ Ze keek naar haar voeten. ‘Dezelfde als de mijne, alleen groen en van een kind, een meisje.’

‘We weten niet of er veel meer is dan die gympen’, zei ik.

‘Ik haat mensen die zoiets doen met kinderen.’ Ze stond op instorten.

‘Kom, we gaan koffie drinken en misschien kunt u me dan vertellen wat er precies gebeurd is. Goed?’

‘Ja.’

Ik pakte haar bij haar arm en we liepen zwijgend naar een koffiebar aan de overkant van Surf Avenue. We gingen aan een tafeltje bij het raam zitten, ik bestelde koffie en vroeg of ze iets wilde eten. Ze schudde haar hoofd, en toen de enige serveerster de koffie bracht, pakte ze haar kop en dronk de gloeiendhete vloeistof op zonder een spier te vertrekken. Wij waren alleen in de zaak, samen met de serveerster, die gekleed was in een uniform van roze nylon.

Nadat Ivana haar koffie had opgedronken, zette ze de lege kop op tafel en vroeg om een sigaret.

Ik haalde mijn pakje tevoorschijn, gaf haar een sigaret en stak die aan.

‘Kunt u me vertellen wat er gebeurd is?’ vroeg ik.

‘Natuurlijk’, zei ze in het Engels. ‘Oké.’

‘Het mag ook in het Russisch, als u wilt’, zei ik.

Door het raam zag ik Sonny Lippert en de anderen – politie, auto’s, de tv-ploeg – allemaal in een soort stomme film. Er was geen stem te horen door het glas.

Galitzine wist niet precies meer hoe ze de gympen gevonden had. Eerst zei ze dat ze erover gestruikeld was en ze had uitgegraven, en toen ik vroeg hoe ze had kunnen graven terwijl de grond bevroren was, zei ze dat de schoenen niet begraven waren, alleen maar bedekt waren met kranten, dode bladeren en troep. Ik liet het er voorlopig bij en luisterde naar haar. Ze sprak tegen me in het Russisch, met zachte stem. Ik maakte een paar aantekeningen. Voor het eerst drong het tot me door hoeveel macht je hebt als interviewer. Talen gingen me vrij gemakkelijk af; ik had veel gereisd, zo pikte ik talen op; het zat in de familie. Maar plotseling realiseerde ik me dat je woorden kon vertalen zoals je wilde. Je beheerste de situatie. Vreemd eigenlijk, dat had ik nooit eerder bedacht.

Iedere zaterdagochtend, zei Ivana Galitzine, stond ze vroeg op om langs het strand te rennen, vooral ’s winters als er niemand was; ze vond het heerlijk, zei ze. Ze was dol op de winter, op de sneeuw en het zand, het ijskoude water, en als ze zich erg dapper voelde, nam ze een duik. Op de middelbare school had ze gezwommen, en ze was lang en slank met lange armen en brede schouders, hoewel ze nu ineengedoken zat, over haar koffie gebogen. Maar iedere zaterdag rende ze kilometers lang, van Brighton Beach naar Coney Island en terug, en halverwege stopte ze om te ontbijten.

Ze was een jaar eerder in New York aangekomen, en ze woonde bij haar tante, neven en nichten in een gehorig, overbevolkt huis in een van de achterafstraatjes die uitkwamen op Brighton Beach Avenue. Galitzine werkte in de city, in een medisch laboratorium annex groothandel aan Lexington Avenue tussen een Tasti-Delitezaak en een winkel in mobiele telefoons, waarvandaan ze snel metrolijn 6 kon nemen. Haar technische opleiding was belangrijker voor deze baan dan haar Engels, zei ze. ’s Avonds studeerde ze. Ze ging naar Engelse les, keek tv, las de kranten; heel langzaam las ze de kranten, één pagina tegelijk, woord voor woord, en ze zocht veel op in haar beduimelde woordenboek. Wiskunde vond ze het leukst, zei ze, en natuurkunde. Lezen ging haar moeilijker af, maar wiskunde! Terwijl ze het zei, straalde haar hele gezicht, en je herkende het ijverige meisje dat ooit de beste van de klas was geweest op haar middelbare school in Moskou.

‘Ik word laat wakker vandaag, maar ik ga wel rennen’, schakelde ze over op Engels. ‘Ik ren en ren, is mooie ochtend vandaag, blauwe lucht, heel koud en niemand te zien. Ik ren hard en dan, als ik van promenade af ren om te ontbijten, ik val op dat ding. Is nog half begraven.’

Meestal rende ze door tot aan Coney Island om te ontbijten. Het was haar zaterdagse traktatie, legde ze uit; ze nam koffie en kocht Russische kranten – op zaterdag mocht ze van zichzelf Russisch lezen – en zat urenlang koffie te drinken, te lezen en te eten, een driehoekige appelflap bedekt met poedersuiker en een donut met jam.

Die ochtend had ze een kortere route genomen, langs de vuilstort, en daar viel ze, zei ze, plat op haar gezicht. Ze raakte niet gewond, ze was gewoon nieuwsgierig. Ze was een nieuwsgierig meisje. Ze zag iets uit het zand steken en trok eraan. Het was een gymschoen. Helemaal bebloed. Ze gooide wat afval opzij en vond het jack. Er liep een politieagent op de houten promenade en ze rende naar hem toe en vertelde hem over de kleren. Als ze erover nagedacht had, zou ze dat alles genegeerd moeten hebben. In deze buurt spraken mensen niet vaak een politieagent aan. De politie, vervolgde ze, wij vertrouwen niet. Maar hij had gevraagd of ze wilde wachten, en dat had ze gedaan.

Hij rende terug met haar en ze liet hem de plek zien.

‘Waarom?’ vroeg ik. ‘Waar maakte je je zorgen om als het alleen maar een kinderschoen was? Kwam het door het bloed?’

Na een tweede kop koffie ritste ze haar sweatshirt open. Ze droeg een strak T-shirt dat haar middenrif vrijliet. Ze stak nog een sigaret op en vertelde dat ze aanvankelijk dacht een voet te hebben gevonden. Ze schrok zich dood en raakte in een soort trance, zei ze, ging op de grond zitten en staarde ernaar zonder zeker te weten wat het was; een diertje of zo, dacht ze. Ze dacht dat het vlees van een dier was. Toen een voet. Ze keek nog een keer goed en zag dat het een gymschoen was.

‘Met bloed eraan’, zei ze.

‘Heb je iemand anders in de buurt gezien?’ vroeg ik.

Ze schudde het hoofd. ‘Niemand’, zei ze. ‘Alleen maar bergjes zand en aarde.’

Ik geloofde haar niet. Het was onmogelijk je een tijdstip voor te stellen dat het hier helemaal verlaten was, zelfs vroeg in de ochtend. Er moest een kind geweest zijn dat op weg was naar basketbaltraining of iemand op een van de handbalvelden of een Rus die midden in de winter ging zwemmen of een junkie of een dronkelap die onder de promenade zijn roes van vrijdag lag uit te slapen. Ze moest iemand gezien hebben; maar ze zei van niet, ze had niemand gezien. Zeker weten.

Ivana Galitzine dronk van haar derde kop koffie en beantwoordde beleefd al mijn vragen. Maar ze had helemaal niets gezien, behalve het niet-bevroren graf. Zo noemde ze het melodramatisch in het Russisch. Niet-bevroren graf, herhaalde ze met de ernstige uitdrukking van een schoolmeisje en haar stem klonk erg jong en schel.

Ik legde wat geld op tafel en stond op. Ik gaf haar mijn mobiele nummer en ze stopte het stukje papier in haar zak, streek haar sweatshirt glad, trok de capuchon over haar natte haar en keek me aan.

‘Wil je me nog een keer uitnodigen voor koffie?’ Ze schreef haar telefoonnummer op de achterkant van de rekening. ‘Alsjeblieft?’ Voor het eerst glimlachte ze. Ze had scheve tanden.

‘Hoe oud ben je?’ vroeg ik.

‘Tweeëntwintig’, zei ze. ‘Ik word vandaag tweeëntwintig. Ik ben jarig vandaag.’ Ze keek uit het raam naar het desolate uitzicht. ‘Dit is mijn verjaardag en die hebben ze me afgenomen.’

3

‘Ik word bestolen’, zei Johnny Farone tegen mij. ‘Iemand jat spullen van mij, weet je, ik bedoel geld, witte truffels, van die Super Tuscanwijnen, daar baal ik verschrikkelijk van, Art, weet je dat? Weet je hoeveel honden ze hebben om rond te snuffelen en die witte truffels op te graven? Jezus, die krengen hebben me godverdomme een fortuin gekost. En dan die wijn. Ik moest erom smeken, weet je dat, een of andere Guido, of erger nog, een gavone, in een wijngaard in Italië die dacht dat hij een prins was, een hertog, wat dan ook, dus ik sleep me helemaal naar Italië om dat spul op te halen en nu loopt er een of andere schlemiel mijn zaak uit met die wijn onder zijn jas, en ander spul en ook nog geld, en ik ben pislink.’

Johnny Farone zat in mijn auto op de parkeerplaats van zijn restaurant. Hij hamerde met zijn vuist op zijn vlezige bovenbeen en wierp me een hulploze blik toe. Hij was in de loop van de jaren dikker geworden; zijn Armani-jasje zat strak om zijn heupen. Hij bekeek de crèmekleurige leren bekleding van mijn rode Cadillac.

‘Mooi, heel mooi. Nieuw?’

‘Ja, dat mocht ik willen. Tweedehands, zeg maar. Hoor eens, hoe is het met Billy?’

‘Goed, Artie, heel goed.’ Hij keek me stralend aan. ‘Je bent echt dol op dat joch, hè?’

Ik had besloten Johnny te bezoeken in zijn restaurant, dat uitkeek over Sheepshead Bay en de vissersboten die er lagen aangemeerd; het was nauwelijks twee kilometer van Coney Island en lag min of meer op mijn route naar huis. Johnny had al de hele week berichten ingesproken. Ik barstte van de koppijn: eerst die klaagzang van Lippert; toen dat meisje, Galitzine; de bebloede gympen. Ik besloot Johnny er niets over te vertellen; hij zou zich alleen maar doodschrikken; Johnny was een lieve kerel.

Hij stond me op te wachten. Zodra ik het lege parkeerterrein kwam oprijden, deed hij de achterdeur van zijn restaurant open. Hij had geen jas aan. Zijn dijen schuurden tegen elkaar. In zijn dikke handen droeg hij een dienblad met een pot espresso, een kannetje stomende melk en een bord vol biscotti. Hij stapte in en plaatste het dienblad voorzichtig tussen ons op de doos met cd’s.

‘Ik heb koffie voor je gezet’, zei hij. ‘Vind je het erg als we hier praten, Artie? Ik wil niet dat die gasten binnen het horen, ze zijn de tafels aan het dekken voor vanavond.’

‘Om één uur ’s middags?’

‘Ja, op zaterdag doen we geen lunch omdat het zaterdagavond altijd hartstikke druk is, weet je. Wil je wat eten? Ik kan zó iets voor je klaarmaken.’

‘Nee, dank je.’ Ik pakte de pot, schonk mezelf een kop koffie in en dronk ervan.

Ik zei: ‘Die koffie is fantastisch. Vertel eens hoe het met Billy op school gaat.’ Ik was een beetje beschroomd; soms had ik het gevoel dat ik Billy’s genegenheid voor zijn echte vader had gestolen.

Maar Johnny vond het prima, hij was niet rancuneus of jaloers; hij grijnsde en zei: ‘Ja, niet slecht. Hij doet het heel aardig, Artie. Ik vind dat heel leuk zoals jullie met elkaar omgaan, weet je dat? Het is goed voor hem als hij ook met normale lui zoals jij omgaat. Hij vertelde dat je hem zelfs een beetje hebt leren autorijden. Moet je hem dan op een telefoonboek zetten, zoals mijn ouweheer bij mij deed?’

‘Zoiets, ja. Vind jij dat goed, Johnny? Ik bedoel, we oefenen alleen maar op parkeerterreinen.’

‘Natuurlijk, man, zeker weten. Ik vind dat juist mooi. Ik wil geen moederskindje. Biscotti?’ vervolgde hij. ‘Zelfgemaakt. Pistache. Toe maar, neem gerust.’

Toen ik Johnny Farone voor het eerst ontmoette werkte ik aan een zaak in Brighton Beach. Hij was toen een mager mannetje met een nylon shirt met korte mouwen en een goedkope gestreepte das, en eigenaar van een groothandel in auto-onderdelen in Brighton Beach. Hij was Italiaan, maar hij deed het goed omdat hij een beetje Russisch kende en de plaatselijke bevolking hem vertrouwde. Hij was vriendelijk tegen hun kinderen. Hij stelde nooit vragen. Hij gaf contant geld voor losse onderdelen. Toen hij zijn restaurant opende had hij genoeg klanten in de buurt.

In de jaren negentig barstte het in Brighton Beach van het geld. Mensen waren altijd op zoek naar een snelle deal met contant geld. De oudere Russen, arme mensen over het algemeen, die altijd immigranten zouden blijven, verborgen hun geld onder hun matras of stopten het in kluisjes; de jongere generatie was altijd op zoek naar deals waarmee snel geld viel te verdienen zonder dat de belastingdienst er weet van had. Toen Farone net was begonnen, was zijn zaak ideaal voor het witwassen van zwart geld. Nu was hij een gevestigd middenstander, en ik denk trouwens dat Johnny nooit iets in de gaten heeft gehad; hij dacht dat mensen hun geld bij hem kwamen uitgeven omdat ze zijn maaltijden lekker vonden.

Ik kwam in contact met Johnny en zodoende kwam hij in contact met mijn nicht Evgenia. Johnny opende het restaurant, hij vroeg haar ten huwelijk, ze gingen trouwen. Ze kregen Billy, hij kocht een groot huis voor haar en een auto. De Amerikaanse droom.

Johnny was opgeruimd van aard, hij had zijn school niet afgemaakt, maar hij was inschikkelijk en Gen – Johnny noemde haar Gen en dat bleef hangen en werd haar Amerikaanse naam – kon haar geluk niet op: Johnny was Amerikaan, hij had een zaak, hij was dol op haar. Soms had Genia’s vreugde iets onnatuurlijks. Van veel hartstocht was geen sprake. Maar ze leerde wel fantastisch pasta maken.

Zittend naast mij in de auto tilde Johnny de koffiepot op en zette hem weer neer. Hij was gespannen.

‘Wat is er?’

‘Niks tegen Gen vertellen, hè? Niet vertellen dat ik je gevraagd heb om me te helpen, hè, Artie?’ Hij praatte zo snel dat de woorden als lettervermicelli uit zijn mond leken te tuimelen.

‘Hoezo, slaat ze je dan in elkaar met een bos natte spaghetti of zo?’

‘Ze vindt dat we onze nek niet moeten uitsteken, dat we overal buiten moeten blijven, dat we hier liever geen politie over de vloer moeten krijgen, weet je wel? Zij vindt dat als iemand zo nu en dan eens iets meeneemt, dat we daar geen probleem van moeten maken. Ze is fucking paranoia, Artie.’

‘Ze is Russisch. Ze maakt zich zorgen. Dat is normaal.’

‘Ja, mooi lullen, maar ik wil weten wie mij dit flikt. Ik wil niet dat er zomaar geld verdwijnt. En het gaat me niet eens om het geld, maar ze nemen ook mijn beste witte truffels mee, ze jatten wijn waar ik om heb moeten bedelen in een of andere wijngaard, allemaal spul dat niemand anders heeft, daar ben ik behoorlijk kapot van. Heb ik al verteld dat ik zevenentwintig van de dertig punten scoor in de Zagatgids?’ Hij lachte. ‘Niet te geloven, ze bellen op en smeken om een tafel. Ze komen vanuit de city hierheen! Ze betalen zich blauw voor het voorrecht om hier binnen te mogen.’ Farone grinnikte. ‘Ik kan vragen wat ik wil. Hoe meer ik vraag, hoe leuker ze het vinden.’

Ik had een paar keer bij Farone gegeten, maar altijd op kosten van de zaak.

‘Neem je alleen maar contant geld aan?’

Hij moest lachen. ‘Dat is een oude Italiaanse gewoonte’, zei hij. ‘Als het je lukt, waarom niet?’

Hij hield me opnieuw het bord met biscotti voor, ik nam er een en likte de kruimels van mijn lippen. Hij zat barstensvol pistachenoten. Ik herinnerde me nog de smaak van de risotto met de witte truffels van de laatste keer dat ik bij Johnny gegeten had.

‘Wil je me helpen, Artie?’

‘Ik kan officieel niets doen, ik bedoel, ik mag geen zaak aannemen in dit gebied, weet je. Maar geef me je kasboek en kwitanties maar, een diskette, je boekhouding, wat je maar hebt. Heb je dat allemaal in een computer staan? Ik zal er weleens naar kijken, als je wilt.’

Farone zei: ‘Ik heb ook een handgeschreven boekhouding. Ik heb al kopieën voor je gemaakt. Gen neemt drie, vier keer per jaar de boeken door. Ze doet een opleiding voor accountant, weet je. Ze vindt het leuk om de boekhouding te doen, ze zegt dat het een goede oefening voor haar is. Volgens haar kunnen we de fucking boekhouder wel ontslaan en daarop besparen.’

‘En heeft zij niets gemerkt?’

‘Dat weet ik niet. Maar ik heb naar niet verteld dat ik in de boeken gekeken heb. Dan zou ze zeggen: “Blijf van de boeken af. Je maakt jezelf nog gek.”’

‘Johnny?’

‘Wat?’

‘Heb je enig idee wie dat soort dingen doet? Ik zit hier en ik denk dat jij wel een vermoeden hebt wie het doet, maar je wilt geen namen noemen. Kan dat kloppen?’

Hij zweeg. Ik probeerde me te concentreren, maar ik moest steeds denken aan die bebloede kleren en de Russische hardloopster en het vermiste meisje.

‘Johnny?’

‘Ja’, mompelde hij. ‘Ik denk dat het een paar gasten zijn die voor iemand werken.’

‘Ik versta je niet.’

‘Laat maar.’

‘Kom op.’

‘Volgens mij is het Elem Zeitsev’, zei hij. ‘Misschien. Misschien is het Zeitsev.’

Als Johnny serieus Zeitsev de schuld wilde geven, dan was hij gek geworden.

‘Ach kom! Zeitsev heeft geen behoefte aan die witte truffels van jou. Hij zwemt in het geld. Bovendien is hij heel braaf nu zijn ouweheer dood is. Hij is opgehouden met die smerige zaakjes van hen. Over en uit.’

Johnny keek op.

‘Hoe dom denk je dat ik ben, man?’ zei hij. ‘Ik bedoelde natuurlijk niet Zeitsev zelf, ik bedoel een paar van zijn mannetjes, van die criminelen die hij heeft laten zitten. Ik bedoel, die hebben honger nu hij ze niet meer nodig heeft.’

‘Ik zal weleens rondvragen.’

‘Dank je, man. Hartstikke bedankt.’

‘Geen dank.’ Ik keek op mijn horloge. ‘Ik moet weer eens terug naar de city. Zeg maar tegen Billy dat ik hem in het weekend bel, oké?’

‘Wacht even’, zei hij. ‘Ik geef je even een lekker flesje mee voor vanavond. Ik heb een fantastische Barolo. Toe, neem nou mee. Ik haal ook even de boekhouding, voor als je echt een kijkje wilt nemen.’

Ik aarzelde.

‘Wij zijn familie, Art. Oké? Lily was altijd dol op mijn Barolo. Weet je nog?’

Dat wist ik nog heel goed. Ik veranderde van onderwerp.

‘Dus zeg maar tegen Billy dat ik bel, oké? Ik zal proberen langs te komen.’

‘Je bent een heel goede peetvader, Artie, ook al geloof je niet in die godsdienstige shit. Ik weet nog hoe je Billy vasthield toen hij gedoopt werd. Hé, ik heb nog wat oude filmpjes gevonden, die heb ik laten ontwikkelen, met foto’s van Billy. Wil je ze zien?’

‘Natuurlijk.’

Farone haalde ze uit zijn portefeuille en gaf ze aan mij. Toen opende hij het portier, stapte uit, boog zich weer naar binnen en nam het dienblad met koffie en biscotti mee. Hij liep waggelend weg als een dikke ober en verdween door de zware bronzen deuren van het restaurant, op zoek naar de Barolo.

De foto’s waren tien bij vijftien, en terwijl ik wachtte, liet ik ze verstrooid door mijn handen gaan, alsof het speelkaarten waren: Billy op het dek van een vissersboot; Billy zittend op een steiger met een vishengel; Billy met een reusachtige plastic vis tussen zijn handen; Billy voor een kerk in een marineblauwe blazer en stropdas. Farone was katholiek; Gen maakte het niets uit. Net als ik was zij zonder geloof opgevoed. Ze vond het prima dat Johnny de jongen mee naar zijn kerk nam. Ze was katholiek geworden voor hem. Ze hadden hem William John genoemd, maar iedereen noemde hem Billy.

Ik stak een sigaret op en bekeek de laatste foto. Billy keek niet in de lens, zijn gezichtsuitdrukking was afwezig, ietwat afstandelijk, en in zijn handen hield hij een donkerblauw jack van de Yankees. Hij hield het omhoog om het logo te laten zien, alsof degene aan de andere kant van de camera had gezegd: ‘Laat dat jack eens zien, Billy. Hou het eens omhoog.’ Mijn hart klopte in mijn keel; ik had een droge mond, de haartjes op mijn armen stonden recht overeind.

De radio stond nog aan en ik zette hem uit. Het zonlicht stroomde naar binnen en vormde lichte vlekken op de bekleding van crèmekleurig leer. De verwarming stond aan, maar ik had het ineens zo koud dat ik begon te rillen. Ik reikte naar de achterbank en pakte mijn jasje. Ik begon te zweten.

Ik bekeek de foto nog een keer. Het was het jack dat ik twee jaar geleden voor Billy gekocht had op de dag dat ik hem meegenomen had naar de World Series in het Yankee Stadium. Er waren kaarten beschikbaar voor politie- en brandweerpersoneel, en ik kon er twee regelen, want ik wilde graag dat hij met me meeging; ik wilde dat hij die kant van New York leerde kennen, en dus mocht ik hem van Gen meenemen, hoewel het haar bang maakte dat Billy in een grote mensenmassa terecht zou komen, zo vlak na 11 september. Ik zal goed voor hem zorgen, zei ik, en we gingen erheen en juichten de Yanks toe, en het publiek deinde heen en weer in een soort gemeenschappelijk rouwritueel; niemand was bang, niemand maakte zich zorgen, er was alleen de wedstrijd en de liederen, en Billy en ik. Ik voelde zijn gewicht naast mij; zijn warmte tegen mijn zij. Maar hij was de hele dag afwezig. De hele dag had hij in een boek over vissen zitten lezen.

Ik ging ervan uit dat de bebloede kleren van een meisje waren. Sonny Lippert ging er ook van uit. Vermiste kinderen, als je er tenminste over hoorde, waren meestal meisjes. Ik keek opnieuw naar het honkbaljack en naar Billy. Er waren miljoenen Yankeesjacks. Miljoenen kinderen droegen die dingen. Er zat een scheur in een mouw. Ik herinnerde me dat Billy ermee achter een spijker was blijven hangen toen we het stadion verlieten.

Johnny kwam terug met een fles onder zijn ene arm en twee plastic draagtassen in zijn andere hand. Hij stapte in, zette de tassen op de bodem en hield de fles omhoog.

‘De laatste’, zei hij. ‘Laat maar horen wat je ervan vindt, Art.’ Hij pakte de ene plastic tas. ‘De boekhouding, oké, man?’ zei hij en toen pas merkte hij dat ik naar de foto van Billy met het Yankeesjack zat te kijken.

‘Weet je nog?’ zei hij.

Ik reageerde niet.

‘Yo, Artie.’

‘Wat?’

‘Je had hem meegenomen naar die wedstrijd, en ik heb die foto genomen toen hij thuiskwam. Ik vroeg steeds naar de wedstrijd, naar de spelers, maar het leek wel of hij er niet bij was, Art. Het enige waar hij aan dacht waren zijn visspullen. Ik snap er niks van. Het is een slimme jongen, toch? Zijn leraren zeggen allemaal dat hij heel intelligent is. Hij schijnt een heel hoog IQ te hebben. Hij sprak al hele volzinnen voordat hij drie was. En goochem, hè? Ik bedoel, hij gaat soms alleen naar zijn oma en dan helpt hij haar, weet je dat? Hij is heel aardig zo. Hij is oké. Jij vindt hem toch ook oké, hè?’

‘Natuurlijk, Johnny’, zei ik. ‘Het is een geweldig joch.’

‘Ik maak me zorgen om hem, man. Ik bedoel, hij en zijn moeder maken aldoor ruzie, en als ik dan naar hem toe ga, wil hij niet met me praten, en dan zie ik aan zijn gezicht dat hij me een domme lul vindt. Hij sluit zich op in de garage en klooit wat aan met dat aquarium dat ik hem heb gegeven, en daar blijft hij dan urenlang. Soms denk ik weleens dat hij meer om die vissen geeft dan om mij.’

‘Dat is een bepaalde fase’, zei ik omdat ik dat had horen zeggen. ‘Alle ouders gaan door die fase met hun kinderen’, vervolgde ik en ik zag Johnny’s lieve, domme gezicht opleven.

‘Denk je echt?’

Wat ik wel wist en Johnny niet, was dat Billy een bijzonder joch was; hij was inderdaad heel erg slim; hij praatte al vanaf zijn zevende of achtste als een volwassene; hij dwong me min of meer om hem te leren autorijden, en hij had het razendsnel onder de knie.

Billy bedacht zijn eigen wereldjes, compleet met personages en eigen talen; normaal gesproken lees je daar alleen maar over in de krant, dat een kind plotseling een heel boek heeft geschreven en iedereen uit zijn bol gaat. Maar als jij Johnny was en het was jouw kind, dan zou je denken dat hij niet normaal was, nukkig en vreemd. Ik begreep Billy wel, en dat wist Billy, en we hadden inderdaad iets samen, maar ik wilde niet dat het tussen mij en zijn vader kwam, ik wilde geen machtsstrijd, dat had ik al eens eerder meegemaakt.

En dus hield ik me gedeisd, ik belde één keer per week, en ongeveer om de maand pikte ik hem op om samen te gaan vissen, het enige waar hij om gaf, soms naar Sheepshead Bay, soms op het eiland, soms gewoon bij Battery Park, tussen de oude Chinezen. Als het kloteweer was gingen we naar het Aquarium of we gingen van de ene winkel naar de andere op zoek naar visgerei. Tegenover Johnny, of Genia als ze me ernaar vroeg, wat ze vrijwel nooit deed, hield ik ofwel mijn mond dicht, of ik herhaalde het soort gelul dat ik in zelfhulpprogramma’s gehoord had. ‘Dat is een fase, man, waar alle pubers doorheen gaan.’

Ik stak een sigaret op. Ik wilde iets vragen over het jack, over Billy.

‘Je hebt er al een aan, man’, zei Johnny en hij drukte hem voor me uit in de asbak. ‘Wat is er met je? Wil je nog wat koffie? Of wil je liever even binnenkomen?’

Mijn hart ging als een razende tekeer, het zweet brak me uit. Ik zei: ‘Johnny?’

‘Ja, Art.’

‘Ik weet het niet. Misschien moet ik toch maar even bij Gen en Billy langs. Zijn ze thuis? Zijn ze binnen?’

‘Dat weet ik niet.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Soms, als het erg laat wordt, of als ik er een paar te veel heb gehad, dan blijf ik hier, weet je wel, op vrijdagavond. De dronken lui naar buiten werken, een paar glaasjes met de obers en de hulpkelners. Dat is belangrijk, een goede relatie met je personeel. Ik heb een slaapbank in mijn kantoortje, een oud uitklapbed van toen ik nog alleen woonde in dat krot bij Marine Park, voordat ik Gen leerde kennen. Wacht even. Weet je, Billy ging ergens heen met dat joch, ze gingen met zijn vader mee, ze hebben een tweede huis ergens in de provincie, zoiets was het, geloof ik. Stevie. Dat joch heet Stevie Gervasi. Volgens Gen is het goed voor hem als hij met andere kinderen omgaat. Ik heb er niet echt op gelet, sorry, ik had een zware vrijdagavond voor de boeg. Wil je dat ik Gen even bel?’

Ik knikte.

Hij toetste het nummer in, luisterde en hing weer op. ‘Niemand thuis’, zei hij. ‘Billy is natuurlijk bij dat andere joch. Genia in waarschijnlijk naar les.’

‘Wat voor les?’

‘Ze doet accountancy, dat zei ik toch.’

‘Bel haar op haar mobiel’, zei ik. ‘Wil je dat doen? Bel haar even.’

Hij tikte het nummer in en wachtte. ‘Zoals ik al zei, Billy is weg met dat andere joch, Stevie Gervasi. Hij woont tegenover ons. Wil je dat ik hem bel op zijn mobiel? Wil je het zelf proberen?’

‘Goed’, zei ik zo nonchalant mogelijk.

Johnny probeerde het nog een keer en gaf het toestel aan mij. Er was geen bereik waar wij waren, en de robot aan de andere kant van de lijn zei: ‘Geen bereik.’

Ik vroeg aan Johnny: ‘Ben je vannacht hier geweest?’

‘Ja. Hé, Art, kerel, je ziet er ineens slecht uit. Wacht, ik ken een leuke mop.’

Johnny dacht altijd dat hij je met een mop wel weer kon opvrolijken, en dus grijnsde ik en zei: ‘Laat maar horen.’

‘Ken je die van die rabbi met dyslexie die zijn teen stootte en keihard YO! riep?’

Ik glimlachte met moeite en gaf hem zijn telefoon terug.

Ik wilde Johnny niet gek maken; ik had geen enkel bewijs dat de kleren op het strand van Billy waren. Ik wist dat ik me te veel zorgen maakte over Billy, maar ik was dol op hem en vond het geweldig dat hij ook dol op mij was. Daardoor voelde ik me minder eenzaam, vooral nu Lily weg was, en Beth ook. Ik sprak Beth nog weleens, het meisje dat Lily met mijn hulp had geadopteerd, maar nu ze samen in Londen zaten, was dat allemaal veranderd. Nadat ze vertrokken waren, was ik Billy vaker gaan bezoeken; ik probeerde Beth te vervangen door Billy. Soms voelde ik me als een puber van middelbare leeftijd, ongehuwd, zonder kinderen, nog steeds op zoek naar ontsnappingswegen. Billy gaf mij het gevoel dat ik voor een kind kon zorgen, dat ik volwassen was, een man zoals – ik wilde zeggen een man zoals mijn vader – maar die was zelf ook nooit echt volwassen geworden.

Ik keek nog eens aandachtig naar de foto en vooral naar het donkerblauwe honkbaljack.

‘Alles goed, Artie?’

‘Prima, Johnny. Niks aan de hand. Mag ik deze foto van Billy hebben? Ik wil hem graag houden.’

‘Natuurlijk, ik laat wel een nieuwe afdruk voor mezelf maken. Wat een leuk joch is het toch, hè, Artie? Vind jij hem ook zo’n leuk joch?’

‘Zeker. Ja, zeker.’

‘Soms lijkt het wel alsof Gen gek van hem wordt omdat hij helemaal in zijn eigen wereldje zit, en dan zeg ik, moet je horen, het is nog maar een kind, alleen vissen telt voor hem, en hij heeft er een hekel aan als ze om hem loopt te janken, en dan zeg ik, kom op, Gen, hij wil een grote jongen zijn, een macho, net als de andere jongens op straat. Toch? Laat hem in zijn waarde. Ik bedoel, ze zal hem toch ooit los moeten laten.’

‘Precies.’

‘Bel Gen later maar op, als je wilt. Waarom kom je morgen niet bij ons thuis eten? Breng een leuke meid mee. Heb je iemand? Jij hebt altijd van die mooie meiden, toch?’ stamelde hij. ‘Ik bedoel, geen een is zo aardig als Lily, maar, je weet wel …’

‘Ja, ik weet het.’

‘Zou je iets voor me willen doen?’ vroeg hij. ‘Ik bedoel, alleen als je tijd hebt, hoor. Ik bedoel, ik heb het hartstikke druk, het is zaterdag, en drie man personeel vrij omdat het weekend is en een ander beweert dat hij griep heeft, godverdomme.’

‘Wat is er?’

Hij pakte de tweede plastic tas van de bodem.

‘Wat is dat?’

‘Moet je horen, ga je vanhier naar huis, naar de city? Dan is het maar vijf minuten omrijden voor jou om dit af te geven bij mijn moeder. Je kent haar nog wel, hè? Je hebt haar ontmoet bij de doop van Billy. Je was niet bij zijn communie, hè? Maar je vindt haar vast wel aardig, Artie, dat zweer ik je, en je hoeft alleen maar deze tas af te geven. Ze is half Pools, ik bedoel, dat is ook bijna Russisch, niet dan? Ze heet Tina. Je kunt haar gewoon Tina noemen, dat is prima, je hoeft niet mevrouw Farone te zeggen, of zo. Oké?’

Hij gaf me een papiertje met een adres erop.

Ik zag er niet echt naar uit, maar Johnny smeekte me zowat, dus nam ik de tas en het adres van hem over en Johnny stapte uit de auto, en voordat hij het portier dichtdeed zei hij: ‘Rij voorzichtig, Artie.’

Ik keerde de auto en reed weg van de parkeerplaats, en in de achteruitkijkspiegel zag ik dat Johnny mij nakeek, lachend en zwaaiend.

De city. Het verbaasde me nog steeds dat mensen in de andere wijken – Queens, de Bronx, Staten Island en hier in Brooklyn, de enorme koloniën die Manhattan omringden en daarmee samen New York City vormden – er nog steeds naar verwezen als ‘de city’. ‘Ik ga naar de city’, zei iedereen die op weg was naar Manhattan. Het was een vreemd land. Ik kende mensen in Brooklyn die nooit de brug over durfden, immigranten die zich ingroeven aan de kust, doodsbang als ze waren voor het lawaai, de mensenmassa’s, de pure macht. Ik sprak met een oude man in Red Hook, die voor het laatst in Manhattan was geweest op VE Day om de overwinning op de Duitsers te vieren. Hij had als GI gevochten in Europa en hij ging naar Times Square. En dat was het. Hij had zijn hele leven in Brooklyn gewoond en uitgekeken op de skyline van Manhattan, en hij was er verder nooit geweest; hij zei tegen me: ‘Waarom, waarom zou ik daarheen gaan?’

Al dat beton en dat geld en die mensen samengebald op een strook land van twintig kilometer lang, het was beangstigend. Slechts verbonden met de buitenwereld door middel van tunnels en bruggen, was Manhattan een dankbare prooi voor terroristen, verkeersopstoppingen en eigendunk. Het was het middelpunt van de wereld; dat geloofden wij, zelfs die winter, toen de toestand behoorlijk beroerd was. Toen we op een keer onderweg waren naar New Jersey om te gaan vissen en door de Holland Tunnel reden, vroeg Billy Farone: ‘Wat gebeurt er als de tunnel breekt? Als de rivier naar binnen stroomt? Artie? Wat gebeurt er dan?’ Hij had te veel rampenfilms gezien.

Ik wierp een blik op de kaart naast mij en reed naar het huis van Johnny’s moeder. Als je Brooklyn binnenreed, was het alsof je in het buitenland kwam, het was zo groot en onbekend, zoals het zich uitspreidde in zuidwestelijke richting vanaf de zuidpunt van Manhattan tot aan de Atlantische Oceaan. Aan de andere kant van de bruggen en de tunnel woonden tweeënhalf miljoen mensen, de meesten in laagbouw, in van die schitterende oude brownstones, in chique lofts, in goedkope huurkazernes, in klassieke twee-onder-een-kapwoningen.

In de delen van Brooklyn die het dichtst bij Manhattan lagen – Brooklyn Heights, Williamsburg en DUMBO – waar de kunstenaars woonden en mensen honderd dollar uitgaven voor een sushimaaltijd, daar zat het meeste geld. Het eindeloze binnenste van het klassieke Brooklyn – Flatbush, Bensonhurst, Sunset Park – zat stampvol immigranten en hun nakomelingen: Italianen, Ieren, joden, Aziaten, Zuid-Amerikanen, Russen en zwarten. Het ging altijd maar door, mensen die vochten om woonruimte, om vrijheid van godsdienst, om de volgende trede op de ladder.

De wijken van New York, maar vooral Brooklyn, breidden zich allemaal uit in de richting van het water, vanaf de Hudson River en de East River naar de Atlantische Oceaan. De zeekust van New York. Zestien kilometer van Manhattan. Gemakkelijk te onthouden hier aan de kust dat de city ooit een archipel was, een reeks eilandjes, inhammen en kreken, stranden en moerassen, rivieren, getijbekkens, vervallen scheepswerven, kwelders waar vogels zich verzamelden, Jamaica Bay waarop de vliegtuigen laag kwamen aanvliegen als grote watervogels.

Ik reed door Sheepshead Bay, keek naar de vissersboten en dacht aan Billy. Hij was ergens in de provincie met zijn vriendje. Johnny mocht dan rare ideeën hebben over zijn zoon, hij hield van hem en hij zei dat hij ergens in de provincie was, dus dat zat wel goed.

Ergens in de haven stond een eenzame visser vis te verkopen uit een emmer, en de klanten stonden in de rij; sommige wachtten, andere stopten de in vetvrij papier verpakte vis in hun tas of kar en gingen ermee vandoor.

De buurt was veranderd. Afgezien van het vissen, was het jarenlang een verlopen boel geweest, met armoedige huizen met tuinen overwoekerd door onkruid. Een aantal Russen uit Brighton Beach had zich hier gevestigd. Er waren Chinezen gekomen uit Sunset Park. De prijzen van onroerend goed schoten omhoog, opgejaagd door de hoogconjunctuur vanuit Manhattan.

Aan de baai lagen de restaurants: Farone’s, El Greco, de Sahara. Lundy’s, het reusachtige visrestaurant, was heropend, en dan was er nog Baku, een nieuwe Russische tent opgetrokken uit gele nepstenen en met zilveren deuren. Je kon er palingsalade met teriyakisaus krijgen en naar Russische rockmuziek luisteren.

Ik passeerde een aantal bejaardentehuizen – hier in Brooklyn werden heel wat bejaarden veilig opgeborgen – en een motel zonder uithangbord. Het was een ouderwets neukmotel, had iemand mij uitgelegd, waar je nog steeds kamers per uur kon huren. Vlak voor mij doemde een gigantische rioolwaterzuiveringsinstallatie op, een kathedraal vol met stront met een bord waarop stond WIJ BOUWEN EEN BETER BROOKLYN.

Hoe verder ik reed, hoe rustiger het werd. De dorpen hier leken steeds meer in zichzelf gekeerd te raken en lagen op afstand van elkaar, als eilanden, met witte huizen. Er kwam hier geen ondergrondse en slechts een paar bussen; de meeste mensen verplaatsten zich in hun eigen auto. Het grootste deel van dit gebied bestond uit terreinen waarop afval als vulgrond was gestort.

Tot in de jaren vijftig en zestig was het hier een en al moeras geweest. Toen er nieuwe gebouwen kwamen in Manhattan, werd de grond aan de kust van Brooklyn gestort, en kort daarna ontstonden er nieuwe dorpen. Zandwegen werden geasfalteerd. Ik was op mijn hoede terwijl ik naar Gerritsen Beach reed. Ik genoot van de oceaan en de zilte lucht, maar ik had me hier nooit op mijn gemak gevoeld. Er heerste te veel angst.