Elizabeth Nobel

De Celesta

roman

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Elizabeth Nobel, 1996

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Sandro Botticelli, De geboorte van Venus (detail)

ISBN 978 90 445 3163 3

NUR 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus BV, Postbus 1878, 4801 BW Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 1996.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Na jaren droom ik van Loré. Hij is geen dag ouder, ik zou zijn moeder kunnen zijn. In zijn witte jas staat hij aan mijn voeteneind, zoals dagelijks de specialisten die mij observeren, en vraagt waarom ik mijn hand onder de dekens houd. Ik wil niet dat hij ziet dat ik de ring nog draag. Schichtig kijkt hij om en zijn gezicht wordt rood van geilheid. ‘Vuurtorentje,’ fluistert hij, ‘je weet toch dat je nog steeds mijn Vuurtorentje bent?’

Ik sla mijn ogen op. De patiënt in het bed tegenover mij is vanmorgen geopereerd. Ze is nog suf. Links van mij ligt een oude vrouw woordeloos te staren. Rechts de glaswand, die me scheidt van de diepte. Mijn uitzicht bestaat uit de betonnen woonblokken aan de overkant met hun wirwar van televisiemasten. Vogels landen op de uitsteeksels en vliegen op. De lucht is egaal grijs.

Een nieuw gezicht naast mijn bed, jong en blozend. Het verpleegstertje stelt zich voor. Mariëtta.

‘Heeft u pijn?’

Ik stak mijn hand onder de hete kraan, en voelde niet dat hij verbrandde. Later kwam de hoofdpijn, toen ik het wist. ‘Hersentumoren zijn doorgaans goedaardig’, verzekerde mij de huisarts, alsof dat iets hielp. Het woord ‘goedaardig’ deed me denken aan iets sulligs als een speelgoedkonijn. Dat goedaardige in mijn hoofd is bezig uit te dijen, alles op zijn pad vernietigend.

‘Als u even op de stoel wilt gaan zitten maak ik uw bed op.’

Hoop doet leven; hoop doet vrezen. De gezichten van de specialisten geven mij weinig reden tot hoop. De angst bestrijd ik door de hoop te laten varen en haar te smoren in mijn herinneringen. De blauwheid van het meer. De vlammende bougainvillea. Angela’s vocalises in de vroege morgen. Het geklets van kindervoeten rondom mijn bed. Gerds ondersteunende hand op het bergpad, de zinderende droogte van het gras in de hoogliggende weiden. Ik voel een onweerstaanbare drang om te praten, om te getuigen van mijn geluk.

Ik tast in mijn kastje en haal het album te voorschijn.

‘Mijn zuster Angela, als Aïda,’ wijs ik, ‘Angela - ‘. Mariëtta glimlacht verlegen.

‘Ik heb geen verstand van muziek.’

‘Hier staan ze samen op, Angela en Gerd. Op het terras van hun huis. Toen men het stuwmeer aanlegde kwam het dorp, dat tegen de rotsen was aangebouwd, aan het water te liggen. Een “village perché” noemen ze dat. Het was vervallen en grotendeels verlaten, maar nu kwamen er allochtonen. Mijn zwager wist de hand te leggen op de mooiste plek aan het meer. Zijn huis is vanwege het gedurfde ontwerp tot ver in de omtrek bekend. Deze foto is vanaf het meer genomen, je kunt zien dat de hele achterkant van het huis in glas is uitgevoerd. En dit zijn de kinderen: Eline, de oudste, Sandra, George, en het kleintje, Klaus. Iedere vakantie paste ik op. Ik ben onderwijzeres, moet u weten …’ Onder het vertellen knijpt mijn keel dicht. Ik zie dat ik haar verveel. Ze vraagt me of ik weer in bed wil. Ik mag ook op blijven. Maar zwerven door de gangen of me in de treurige conversatiezaal ophouden vind ik geen alternatief. Het verpleegstertje pakt me in, trekt de lakens onder en boven me glad, alsof ik op de post moet worden gedaan.

‘Ik heb wat met kinderen’, zeg ik nog, maar opeens ben ik doodmoe.

Ik ben in Angela’s huis. Het is de logeerkamer, maar ik ervaar hem als de mijne. Met blote voeten loop ik over de zonverwarmde plankenvloer. Een briesje neuzelt door het open raam en beweegt de mousselinen gordijnen. Door de blauwe lucht schieten zwaluwen voorbij. Aan de achterkant zijn de luiken nog gesloten. Ik open het raam en duw ze voorzichtig open. Het meer. Blauw, alles blauw. Naadloos gaat het water over in bergen en lucht, alles van eenzelfde, ijle glinstering. Heerlijk is het hier, heerlijk. Ik adem de zuivere lucht in, tintelend als een koolzuurhoudende drank. Bootjes met gekleurde zeilen dobberen op het meer. De schittering van de zon op het water is verblindend. Heel in de diepte breken kleine golfjes op het kiezelstrand.

Aan de toilettafel maak ik mijn haar los. Mijn huid is vaal van de Hollandse winter, maar warmte en opwinding hebben mijn trekken verzacht. Ik borstel mijn haar met het luxueuze gevoel dat ik alle tijd heb.

Op het bed knip ik mijn koffer open. Mijn kleren berg ik op in de mahoniehouten kast. Op de bovenste plank mijn nieuwe ondergoed, op de tweede: bloesjes en twinsets. Aan de hangers twee rokken en drie zomerjurken. Onderin vier paar gepoetste schoenen. Niets versleten of overbodig. Een weldadige orde.

Op het ladenkastje, waarin ik mijn boeken en andere spullen onderbreng, zet ik een paar foto’s neer, moeder, jong en lachend, vader in de cockpit, Jan Egbert, het leerlingetje dat ik een tijd onder mijn hoede heb gehad, en de poes die op haar rug in de zon ligt. Als ik de lege koffer onder de kast schuif hoor ik de kreten van de pasgeboren baby. Haastig verwissel ik mijn kamerjas voor een van de zomerjurken, stapel mijn haar op mijn hoofd, en met mijn fototoestel in de hand daal ik van de houten wenteltrap, opgewonden als een kind dat een cadeautje verwacht. Eindelijk is Angela dan toch moeder geworden.

Beneden in de gang staat een weldadige tocht. Over de leistenen vloer bereik ik het terras dat nog in de namiddagzon ligt te bakken. Angela heeft Eline naar beneden gehaald. Het kleine lijfje, als een rollade ingepakt, wringt zich in bochten. De baby slaakt kleine onderdrukte kreetjes, opent en sluit de vuistjes en slaat zich maaiend in het gezicht. We lachen vertederd.

‘Ze lijkt op jou,’ zeg ik, ‘maar het kinnetje is van Gerd.’

‘Ach, je kunt er niets van zeggen’, reageert Angela wrevelig. ‘Iedereen ziet er weer iemand anders in.’

Gerd komt naar buiten met het flesje. In verband met haar werk heeft Angela afgezien van borstvoeding. Hij zet het op het muurtje in de zon als hij ziet dat ik mijn toestel richt.

Door de lens zie ik hem plagerig op mij afkomen met konijnenoren.

‘Hè hè’, zegt Angela.

Ik stel Gerd naast haar op. Gerd lacht gewillig. Hij staat op één been, een hand op zijn heup, het hoofd scheef, de zon weerkaatst in zijn brilleglazen. Angela knijpt één oog dicht. Ze draagt een witte minirok, een geruite blouse en een lichtblauwe sjaal om haar hoofd. Tegen de diepblauwe lucht staan ze haarscherp afgetekend, hagelwit zijn het muurtje, de zijkant van het huis, de tegels. Een uitklapillustratie in een kinderboek. Ik druk af.

Gerd neemt het toestel van me over. Ik ga naast Angela op het muurtje zitten. De wind streelt mijn rug, de zon brandt op mijn gezicht. Ik leg mijn arm om Angela’s schouders, die breder zijn dan je zou vermoeden. Het ziet er naar uit dat het kind nu echt gaat huilen.

‘Schiet nou op’, zegt Angela.

‘Lachen, bitte.’

‘We lachen toch al’, zeg ik met krampende kaken.

Hij drukt af, en Angela en ik lachen naar elkaar.

Zijwaarts draaiend op de muur wijs ik Angela op een boot met een rood zeil. Ik kijk niet in de diepte, want dan draait mijn maag om.

Ongemerkt ben ik terechtgekomen in een angstdroom. Een zwart kader trekt weg als een donkere wolk. Het plafond is weer strak wit zonder zelfs maar een barstje. Ik sla de dekens van mij af. Rustig ademen. Er is niets aan de hand. Ik doe mijn ogen weer dicht. Verglijdende grijze vlakken. Wegvallende, zich openende vormen. Ik sta met vader aan de rand van de zee. Het stormt. Wolken als ragebollen jagen door de lucht als op een zeventiende-eeuws schilderij. Hij heeft het bootje aan een touw. ‘Stap in’, gebiedt hij. Ik zou alleen gaan, een stevige tocht maken, opdat hij trots op mij zou zijn. Ik draag een werkbroek met laarzen. Onderin het bootje klotst water. Tot mijn schrik merk ik dat ik ongesteld ben. Dat mag geen beletsel zijn. Ik neem wel een vracht verband mee. Maar dan moet ik eerst terug naar huis. In mijn droom weet ik dat ik droom. En dat het, wanneer ik eerst naar huis ga, te laat zal zijn. Want een droom die je loslaat kun je nooit meer oppakken.

Bijna elke dag onderzoeken. Borstfoto, cardiogram, EEG, bloedonderzoek. Als ze in mijn arm prikken zie ik ze altijd even kijken naar het litteken op mijn pols. Kleren uit, kleren aan. Soms moet de ring af. Ik ben vermagerd, hij zit los. Apparaten staren me aan. Ik word in een tunnel geschoven met oorbeschermers tegen het lawaai dat me als een helse muziek bedreigt. Ze vangen echo’s op, traceren met contraststof de bloedvaten in mijn hoofd om de verdringing op te sporen. Ze beelden mijn lichaam uit in adembenemende kleuren. Ik ben voor de heren medici één grote puzzel om op te lossen. Het goedaardige ding in mijn hoofd echter, groeit rustig voort.

De middag duurt lang. Na het bezoekuur sterven de geluiden weg, alsof het personeel en bloc het ziekenhuis verlaten heeft. De duisternis dringt binnen als een besmettelijke ziekte. Niemand knipt zijn lampje aan. Ik sluit mijn ogen. Het felle, blauwe licht. De besneeuwde bergtop aan de overkant is van een onbestaanbaar wit als op een reclame voor ijs. Vanuit de rotsen grijpen de gletsjervingers in de alpenweiden. Bruine puntjes bewegen op het veld. Voor koeien te klein. Berggeiten, gis ik. Waar zijn Angela en Gerd gebleven? Zojuist zag ik ze nog lopen, Angela voorop, langzaam voortkruipend als vliegjes op een schilderij. Door de kijker probeer ik de plek op te sporen. Maar de uitvergrote segmenten zijn onherkenbaar. Misschien zitten ze al een stuk hoger. Ja, nu heb ik ze. Angela’s blauwe hoofddoek, Gerd met rugzak, aan de sneeuwgrens.

Ik zet de kijker op het muurtje en neem de dag in me op. Het is windstil. Het wateroppervlak is als leisteen. De gevlekte bergen slapen in het water als reusachtige schildpadden. Vanaf de overkant bereiken me, licht en onbetekenend, de slagen van een kerkklok. Schril echoënd tegen de rotsen raast een auto over de kustweg. Dan heerst weer de stilte, slechts onderbroken door het gepiep van voorbijscherende zwaluwen. Ik keer me om naar het kind in de wagen, dat de kleur heeft aangenomen van een lichtgebakken broodje. De zon is voorbij de nok van het huis en beschijnt het slapende gezichtje. Als ik de parasol aan de wagen uitzet, geeft de baby een zuchtje en steekt, bezeten zuigend, twee vingers in zijn mond. Rinkelend schuif ik door het kralengordijn en maak, met mijn ogen knipperend in de halfdonkere keuken, het flesje klaar. Eenvoudige handelingen met onmiddellijk praktisch nut. Ik denk aan mijn klaslokaal, nu leeg, schoongemaakt, de vensterbank plantenloos, het bord geveegd, de stoelen op de tafels. Was ik dat die de hele winter, dag in dag uit, voor de klas stond? Die ’s middags ontmoedigd of soms ook tevreden door de regen naar huis fietste, onderweg boodschappen deed en vermoeid de trap opklom? Ik stel me mijn etage voor, de stoelen zwijgend tegenover elkaar, de tafel leeg, de keukenhoek droog en blinkend. Ik hoor de tram kreunend en knetterend onder mijn raam voorbijrijden.

Maar als ik in de schaduw van het huis met het kind op het terras zit kan ik evenmin geloven in wat ik voor me zie. Het felle licht doet alles zweven, de blauwe bergen zijn als een luchtspiegeling. Het is of ik onderdeel ben van een fantasie, opgeroepen door een speelse god.

In de namiddag komen ze aan, tomaatrood en zwetend. Gerd zwaait de rugzak van zijn schouders.

‘Wir sind wieder da! Das war ein schöner Tag, ein recht schöner Tag. Wirklich schön.’

Angela laat zich in een ligstoel vallen.

‘Vögli is een beetje moe, niet waar mijn Schatz? De tocht was zwaar, misschien te zwaar voor haar. Vögli, was de tocht te zwaar?’

Maar Angela antwoordt niet. Ik vraag wat ze willen drinken. Als Gerd er bij is spreken we Duits.

‘Angela wil Campari, niet? En ik graag een bier. Is het goed, Vögli, een Campari?’

Gerd vraagt het op hoge, ietwat geaffecteerde toon, als aan een kind. Angela knikt en doet haar ogen dicht.

Als ik terugkom met de dranken lijkt ze te slapen.

‘Ik heb jullie zien gaan,’ zeg ik, ‘hebben jullie de top bereikt?’

Angela zit opeens rechtop.

‘Ja, de top’, zegt ze geanimeerd. ‘Ik ben nog nooit zo hoog geklommen. En ik was niet eens moe! Je kunt je niet voorstellen hoe mooi het daar is. De wereld ligt aan je voeten. De bergketens golven als een zee tot aan de horizon. Ik voelde me alsof ik zo over de bergen kon wegvliegen.’

‘Heb je geen hoogtevrees?’ vroeg ik.

‘Ik weet niet eens wat dat is.’

‘Ze is vreselijk,’ zegt Gerd, ‘net een berggeit. Hoe hoger ze komt, hoe sneller ze gaat. Ik houd haar nauwelijks bij.’

‘Maar jij bent ook zo traag’, zegt Angela met licht dédain.

Gerd neemt de aantijging serieus. ‘Ik kies mijn tempo,’ zegt hij met nadruk, ‘zo, dat ik het de hele weg kan volhouden. Niet te snel dus. Maar ook niet stoppen onderweg. Niet drinken. En zeker nooit spurten. Dat zijn overbekende regels voor het bergklimmen. Als je die volgt kom je waar je wezen wil.’

‘Ik kom er op mijn manier anders ook’, zegt Angela met een lachje naar hem opkijkend, het glas tegen haar mond.

‘Maar jij bent ook een wonder’, zegt Gerd, en zijn blauwe ogen smelten van verliefdheid.

Angela veegt een vlieg van haar voorhoofd, dat nog steeds bezweet is. Ze roert in haar drankje, neemt een diepe teug en schudt haar krullen naar achteren.

Gerd staat op en rekt zich uit. ‘Ik ga nog even zwemmen. Wie gaat er mee?’

Angela schudt loom haar hoofd. Ik kijk naar het meer. De lucht begint al te kleuren.

‘Eline heeft om half vier nog een flesje gehad’, zeg ik en kijk op mijn horloge.

‘Angela blijft toch hier? Jij hebt nu vrij. Volgens mij slaapt dat kind als een roos.’

Ik verkleed me snel en samen dalen we de ijzeren trap af die aan de rotsen hangt.

‘Jij bent zeker apetrots op dat kind’, zeg ik.

‘Ja zeker, hoe kan het ook anders, ja?’ Zijn stem klinkt luid, tegen de rotsen. Onder ons is het water als donkergroen flesseglas. De lucht is weldadig koel aan mijn huid. Boven de bergen smeult de zon in een dun wolkenbed. Het strand is zo goed als verlaten. We dragen badschoenen tegen de kiezels. Ik heb een paar oude van Gerd aan. Gerd lijkt met zijn tengere gestalte kleiner, maar we zijn even groot. Verderop raapt een gezin de spullen bij elkaar, handdoeken worden uitgeslagen, een grondzeil opgevouwen. Aan de waterkant trekt een donker verbrande jongen een eenmaster het strand op. We hebben niet meer bij ons dan een handdoek.

Gerd steekt me zijn hand toe. Ik ben zo afgekoeld dat ik me moet vermannen. Maar het water is zacht, lauw. Onze handen raken los en ik laat me drijven. Ik moet denken aan de plotselinge verstilling van Eline als je haar in haar badje laat zakken. Zonder het te weten heb ik hier de hele dag naar gesnakt. Dromerig beschouw ik de bergen, uit het water oprijzend als prehistorische monsters. In enkele minuten tijd is de zon achter de bergen weggezakt waardoor een lichtspel is ontstaan: de middelste berg is donkerlila van kleur en wordt geflankeerd door banen licht die aan weerskanten de bergen versluieren. De lichtjes aan de overkant komen te voorschijn als sterren. Met luie slagen zwemt Gerd naar mij toe. Zijn stem klinkt gedempt. ‘Wunderbar, nicht?’

We zwemmen samen een eindje op. Ik zeg hoe geweldig zij boffen. Gerd richt zich op. Het is hier ondiep. Hij komt vlak voor me staan.

‘So fühlt mann sich doch der Glücklichste der Welt! In deze omgeving te wonen, deze schoonheid om zich heen, dat maakt werkelijk gezond, geloof me. Dan heb ik zojuist een belangrijke opdracht gekregen, dat weet je, het stadhuis voor S., maar dit alles is niets vergeleken bij het allerbelangrijkste: dat ik de liefste vrouw van de wereld heb.’

En het liefste kind, wil ik toevoegen, maar iets weerhoudt me. Want zijn ogen staren in de mijne op een vreemde manier, die ik in het halfdonker niet geheel kan peilen. Hij lijkt mij niet te zien, zich niet van mijn aanwezigheid bewust te zijn, maar te kijken in een wereld die hem angst inboezemt. Ik ril, plotseling koud geworden. De zon is weg. Een somber duister ligt over het meer. Ik neem Gerds hand.

‘Kom, rennen!’

Als kinderen galopperen we door het water het strand op en klauteren hijgend omhoog. We vinden Angela in diepe slaap, het kind krijsend. Gerd schudt haar wakker.

Versuft kijkt Angela op haar polshorloge. Ze staat op met dikke ogen en loopt het huis in. Het gegil verstomt.

Gerd en ik staan bij de terrasmuur en kijken uit over het sprookjesachtige, met lichtjes omzoomde meer.

‘Ik ben blij dat je er bent, Aleida.’

Hij klinkt weer gewoon, de vreemde intensiteit is verdwenen.

‘Heb je het niet koud?’

Hij legt zijn arm om mijn schouder, en het troost me, komt tegemoet aan een heftig verlangen naar geborgenheid. Van het begin af aan heb ik Gerd gemogen en vertrouwd. Met hem voel ik een ondefinieerbare verwantschap. Hij zou mijn broer kunnen zijn.

Het stormt in de nacht. Regen geselt de ruit met het geluid van glazen kralen. Mijn hoofd bonst. Het is geen ritme, zoals de tiktak van een klok, maar een accentloos hameren alsof iemand op een gesloten deur beukt. Elke slag doet me ineenkrimpen. Na een tijdje druk ik op de bel.

De nachtverpleegster trekt het gordijn om mijn bed en knipt mijn lampje aan. Een lichte troost gaat uit van de schijn van huiselijkheid in de besloten ruimte.

‘Ik zal u wat geven tegen de pijn’, zegt ze en loopt weg. Wachten is haast onmogelijk. Als ze terugkomt zie ik aan haar ogen dat ze met me te doen heeft, en ik zou haar willen smeken om te blijven. Ze geeft me een injectie en aait me over mijn hoofd.

Het lichtje accentueert alleen nog maar de duisternis rondom en ik knip het uit. Het donker is tastbaar. Als ik mijn hand uitstak zou het aanvoelen als de vleugels van vleermuizen, zacht en beweeglijk. Ik ben klein. Mensen staan om mij heen als bomen. Ik heb iets misdaan. Ik sla mijn moeder tegen haar been en ren naar de open deur. Buiten is een verschrikkelijke wereld. De hemel is wit en eindeloos. Er zijn bedden met sla en boerenkool. Ik houd stil en probeer niet naar de lucht te kijken. Gelach uit het huis waait tegen mijn achterhoofd. Ik hurk tussen het groen. Een slak krult zich om een blad als een vette tong. Ik loop verder langs een pad, terug kan niet meer. Plotseling sta ik voor een vijver, het wateroppervlak glimt als ijzer. Aan de oever likken kleine golfjes de boven het water uitstekende wortels schoon. Het water weerspiegelt de witte lucht. Ik roer met een stokje in het water, modder opwoelend. Steeds verder reik ik naar voren. Bijna verlies ik mijn evenwicht, de schrik staat op mijn weerspiegeld gezicht. De rimpeling van het water doet het gezicht wiebelen. Ik wacht tot het water tot rust komt en gooi met een steen mijn gezicht stuk. Ik lach, en mijn watergezicht lacht rillend mee. De hemel lijkt nog witter dan daarnet. Het is alsof de trillende, witte lucht in brand zal vliegen of in stukken naar beneden zal komen. Ik weet niet meer waar ik ben, in die angstaanjagende lucht of daar in het zwarte water.

#

Paasvakantie. De zon beschijnt de ruwhouten keukentafel. Sperziebonen, tomaten, paprika’s, uien, aardappelen, alle ingrediënten voor het middagmaal liggen voor me uitgespreid. De morgen is nog jong en koel. Soms hoor ik stappen voorbijgaan door de steeg tussen huis en kerk. Vanuit de muziekkamer klinkt moeiteloos stijgend en dalend Angela’s heldere sopraan. Ze zingt uit Carmen, niet echt een rol voor haar, maar het klinkt pittig en temperamentvol. Vandaag gaat het goed. Uitgerekend op dagen dat ze een prestatie moet leveren is ze dikwijls hees. Met zwarte kringen onder haar ogen komt ze beneden. Ze kan niets eten. Kouwelijk drentelt ze door het huis of duikt weg in een stoel met een sjaal om haar hals en kauwt zoals vroeger op een haarlok. Gerd en ik sloven ons uit met huismiddeltjes en opbeurende woorden. Maar we hoeven niet te vrezen want het gaat altijd goed. Stralend komt ze na een concert thuis, vol van haar succes.

De aria is uit. Even later dwaalt Angela de keuken binnen met de vraag of de koffie klaar is.

‘Ging goed, hè?’ vraag ik belangstellend.

‘Ja, het gaat lekker’, zegt Angela voldaan, zich de keel strelend. Ze leunt met haar blanke handen op de tafelrand en bestudeert mijn werk.

‘Wat maak je?’

‘Een maaltijdsoep’, antwoord ik. Aan aardappelen schillen heb ik een bloedhekel. Ik knijp mijn ogen dicht tegen de zon die in mijn mesje schittert. Angela kijkt neer op mijn handen.

‘Hé, ken ik die ring? Of ben je stiekem verloofd?’

‘Nee’, zeg ik en pak een nieuwe aardappel.

‘Vertel eens?’

‘Ach, van die vriend gekregen, je weet wel.’

‘O, die! Ja? Heb je die van hèm gekregen? Hoe heette hij ook alweer? O ja, Kees.’

Ik zwijg.

‘Daar had je het toch mee uitgemaakt? En heb je die ring dan niet teruggegeven?’

‘Zoals je ziet.’ Ik schuif de schillen op een hoop, vouw de krant op en deponeer de hele mikmak in de afvalemmer. Dan laat ik de kraan lopen, was mijn handen met zeep en droog ze zorgvuldig af.

‘Hij is wel mooi, met dat briljantje. Vast duur geweest. Van Gerd kreeg ik met onze verloving die met de saffier. Die is ook mooi.’

Ze bekijkt zich in het spiegeltje bij het stopcontact waar Gerd zich wel eens scheert en duwt wat tegen haar haar, zodat de wijde mouwen van haar blouse terugvallen.

‘Was ook niks voor jou, die Kees.’

Bedoelt ze dat ik voor hem te goed was, of hij voor mij?

‘Heb je geen vriend, Aleida?’ Nog steeds geen vriend, bedoelt ze.

‘Nee’, zeg ik opgeruimd. Ik leg de gesneden groente in het vergiet en zet hem onder een harde waterstraal. Dan ben ik zo in de weer met schalen en pannen dat Angela verdwijnt.

We zijn opgetogen over de hoge vlucht die Angela’s carrière neemt. Ze gaat de Aïda zingen! En vanmorgen repeteert ze met de beroemde Helmut Knaus. Stel je voor, Helmut Knaus hier in huis! Ik heb vanmorgen vroeg al sachertorte gehaald bij de bakker. Op de commode woelt Eline onder mijn handen. Ik probeer haar een luier om te doen. Ze is uitgegroeid tot een magere baby met wereldwijze ogen. Van beneden dringen de zangstemmen door. Wanneer ze gezamenlijk de hoogte ingaan, spitst Eline haar oren en ligt een ogenblik stil, zodat ik mijn slag kan slaan. Angela’s stem heeft veel aan kracht gewonnen. Dramatische operarollen zijn binnen haar bereik gekomen. Ik stel me voor hoe Angela daar naast Helmut Knaus staat te zingen in de fraaie, sobere muziekkamer, naast de Bösendorfer concertvleugel op het diepblauwe tapijt. De kamer ligt op de noordwesthoek van het huis en hangt, ondersteund door betonnen balken, spectaculair vrij van de rotsen. Ik laat een speld vallen en reik naar de vloer, mijn andere hand op Elines buik. Het is even stil, dan klinkt een lachsalvo. Een toon wordt aangeslagen op de piano en de tenor zet in. Met één hand haal ik Elines mooiste jurkje uit de commode en trek het over haar hoofd. Als ik het onder haar rug doorhaal valt me op hoe onrustig haar oogjes staan. Ik knijp haar in de wang, maar ze lacht niet. Natte washandjes, luier en kleertjes achterlatend neem ik de baby op en loop met haar de trap af. Op mijn arm verend staart ze, duim in de mond, in de diepte. In de keuken zet ik haar op de grond waarna ze onmiddellijk wegkruipt.

Gerd, die dag en nacht aan zijn opdracht werkt, komt om me heen draaien.

‘Heb je er geen last van’, vraag ik, en beweeg mijn hoofd in de richting van het gezang.

‘Nou, nee, het gaat wel,’ zegt hij, een hand door zijn verwarde haren halend, ‘je weet, ik hoor haar graag.’ Hij pakt een appel uit de schaal en neemt er een hap uit. ‘Maar ik moet zeggen, twee is wel beduidend meer dan één.’ De appel weer neerleggend steekt hij zijn handen in zijn zakken en kijkt vaag uit het keukenraam. Naast hem schenk ik water op de koffie. ‘Ik had de muziekkamer beter moeten isoleren. Die polystyreenplaten zijn lang niet voldoende.’ Ongedurig draait hij zich weer om.

‘Neem Eline even, wil je?’ vraag ik. Afwezig haalt hij het kind achter de keukentafel vandaan.

‘Vroeger kon ik me uitstekend afsluiten als ik aan het werk was. Ik zou natuurlijk ook aan de werkkamer iets kunnen doen …’

Ik ga hem voor naar de kamer met koffie en taart. Helmut en Angela ploffen juist neer op de bank, ieder in een hoek. Het wordt al warm. Ik open de deuren naar het terras. Helmut spreidt zijn armen alsof hij weer gaat zingen.

‘Da ist ja die Kleine’, roept hij pathetisch. ‘Sie ist doch ein schönes Geschöpf!’

Angela staat op, plukt Eline van de drempel en gaat met het kind zitten. Helmut slaat de handen ineen.

‘Ach ja, wirklich ein Gemälde. So ein Schatz. Kommst du bei Onkel Helmut, nein? Hast Angst? Ha ha ha!’

Eline glibbert weg tussen Angela’s benen en we lachen vertederd.

Helmut gaat verzitten en begint aan een monoloog waarbij hij weinig behoefte schijn te hebben aan bijval of weerwoord. Zijn verhaal begeleidt hij met zijn resonerende lach en onstuimig schudden van zijn leeuwekop. Hij richt zich voornamelijk tot Angela. Ze zullen een mooi paar vormen op het toneel, beiden zo knap en blond.

Hij heeft het over zijn fabelachtige zoon, voor wie geen enkel instrument geheimen heeft. Met zijn acht jaar speelt hij moeiteloos het vioolconcert van Mendelssohn, maar studeren, ho maar. Helmuts hart breekt van verdriet als hij moet aanzien hoe zijn bloedeigen kind zijn talenten verspilt. Helmut heeft alles geprobeerd. Hij heeft de jongen geslagen, opgesloten, omgekocht en ten slotte naar kostschool gestuurd, maar niets helpt.

Gerd lijkt niet te luisteren en evenmin slaat hij acht op Eline, die zijn schoenveters heeft gevonden. Hij richt een donkere blik op een plek naast Helmuts hoofd alsof zich daar iets afspeelt. Maar dan wendt de zanger zich tot hem.

‘Das ist ja hier ein Haus! Einmalig! Alles Glas. So etwas hab ich nie gesehen. Aber hat es keinen Namen? Wie heisst denn dieses Haus?’

Gerd schrikt op, schuift zijn goudgerande bril in een karakteristiek gebaar hoger op zijn neus, leunt naar voren en neemt het kind op schoot. Hij beschrijft hoe hij het huis heeft ontworpen en daarin al Angela’s wensen verwezenlijkt. Uitvoerig gaat hij in op de technische problemen met bodem en lokatie en hoe hij die te lijf ging. Over een naam hebben ze zich dikwijls het hoofd gebroken. Iets bijzonders moest het zijn, ‘Seesichts’ en ‘Schönblicks’ genoeg.

Eline ligt aan Gerds borst, duim in de mond. Ze ziet wat bleek.

‘Etwas besonderes, ja’, peinst Helmut. ‘Ein Musikinstrument vielleicht … Ja! Mit einem heiteren, himmlischen Klang, wie die Liebe …’ En hij kijkt Angela in de ogen.

Zo werd het: Die Celesta.

Vandaag schijnt de zon. De lucht is hardblauw. Ik vraag de zuster om het gordijn aan mijn kant te sluiten. Het is alsof ik word bekropen door mieren. Er was een brief, doorgestuurd door mijn buurvrouw. Een brief van Gerd. Hij werd vanmorgen bij het ontbijt gebracht. Ik tast om mij heen. Op mijn kastje ligt alleen nog de blauwe enveloppe van het gasbedrijf. Waar is in godsnaam die brief? Er valt van alles om, ik hoor iets over de grond wegrollen en kan wel gillen. Wanneer kreeg ik voor het laatst een brief van Gerd? Zeker een jaar geleden. Het was een reisverslag. Ik heb hem niet beantwoord. Van Klaus en Monica heb ik met Kerstmis een kaart gekregen, en ook van Eline.

Ik vraag het Mariëtta. Zorgvuldig gaat ze de papieren na in mijn kastje. Alle laden doorzoekt ze. Dan mijn bed. Zelfs onder de matras. Ze richt zich op.

‘Was het belangrijk’, vraagt ze bezorgd.

‘Dat weet ik niet’, antwoord ik en leg de rug van mijn hand op mijn ogen. ‘Laat maar,’ zeg ik, ‘het doet er niet toe.’

Ik zou willen slapen zonder dromen.

Mariëtta loopt doelbewust de kamer rond, hier opruimend, daar gladtrekkend. Ze vouwt de blauwgrijze sprei op en hangt ze netjes over het voeteneind. Ze verwijdert uitgebloeide bloemstukken, schikt de resterende vaasjes op tafels en kastjes. Ze reikt me mijn pijnstiller aan en ik glimlach. Zo houden wij samen de dood op afstand.

Daar komt mevrouw Labij. Een collega van school, die berucht staat om haar onstuitbare evangelische drift. Heel de wereld heeft ze aan haar navelstreng. Omdat ze het overduidelijk goed meent en zelf geen gemakkelijk leven heeft gehad, kun je niet om haar heen.

Ze gaat in de stoel naast mijn bed zitten en lacht naar me op een manier die geen enkele zelftwijfel verraadt. Ze vraagt hoe het gaat, en brengt groeten en gevoelens van medeleven over van mijn andere collega’s. Zonder omhaal vraagt ze vervolgens of ik in God geloof, en als ik daarop ontkennend antwoord, of ik dan soms ergens anders in geloof. Ze is op zoek naar mijn gevoelens, maar ze heeft aan mij niets. Vandaag ben ik leeg, aangenaam leeg. Ik luister naar haar gepraat als naar het geruis in een schelp. Intussen dwalen mijn gedachten naar elders. Ik open de deur van de klerenkast in mijn lege flat. Daar hangen ze goeiig, mijn deux-pièces, het zwarte mantelpak, mijn broekpak, mijn petrolkleurige winterjurk, mijn rokken, de broeken. Met het wisselen der seizoenen heb ik altijd mijn kleren weggehangen, zoals ik het vroeger heb geleerd. Kleren van toen ik nog slank was, heb ik al lang naar het Leger des Heils gebracht. Kleren die te lang hangen krijgen iets treurigs, alsof ze leeggelopen zijn. Mevrouw Labij is blij dat ze tranen ziet, maar weet er toch niet goed raad mee. Ze wil me helpen. Maar ik heb eerder het gevoel dat ik haar moet helpen. Ze maakt me moe.

‘De anderen komen ook nog. Ik heb een rooster gemaakt.’

Allemaal weten ze dat ik doodga, denk ik met redeloze woede. Ik keer me van haar af en huil in mijn kussen.

Vader is weg. De dagen zijn duister. Vier kaarsjes branden op mijn taart. Moeder helpt me ze in één keer uit te blazen. Later krijg ik een kaart. Er staat een rare man op. Er staan kerven in zijn gezicht en hij lacht waanzinnig, waarom weet ik niet. Ik zie fietsers door de straat gaan. Ik wil een fiets. Maar ik ben te klein. Moeder lacht, ik weet niet waarom. Ze houdt me een krantefoto voor, maar dat kan papa niet zijn, het is een kerstman met een bontmuts op en een enorme zonnebril. Ik droom dat vader achter de deur staat om mij te verrassen. Lang leef ik met deze droom. Van een vreemde tante krijg ik een paraplu. Ik ga er mee naar buiten. Het wil niet regenen. Er is niets te doen. De straten zijn leeg. Binnen stofzuigt moeder. Het maakt veel lawaai, zweet staat op haar gezicht. Dan is moeder ziek. Ik wacht bij een gesloten deur. Vader komt thuis. Hij aait mij over mijn hoofd en gaat de slaapkamer binnen. Later zijn we in de huiskamer. Vader zit op de bank met de baby in zijn armen. Hij lacht voor de foto. Ik loop weg en verstop me in het kolenhok. Na uren vinden ze mij. Ze zijn heel boos.

Als vader weer weggaat, vraag ik moeder waarom. We zijn in de keuken. Nellie de dikke werkster dweilt kruipend de vloer, haar blauwe bloemetjesschort dweilt mee. Moeder zegt dat vader moet werken. Ik vraag waarom. Om alles te betalen, ons huis, onze kleren, ons eten. Ik vraag waarom. Ze geeft geen antwoord meer en begint af te wassen. Dan zegt ze afwezig dat vader over twee maanden weer terugkomt. Weer vraag ik waarom, moeder en Nellie lachen, heel lang. Maar ik zeur niet. Ik wil het weten.

Een witte kerst. Angela is weer in verwachting. Ze klaagt over misselijkheid. Gerd heeft met zijn stadhuis opzien gebaard. Kritiek uit de Bauhaushoek viel in het niet bij de lof van andere artikelen, die spraken van ‘vernieuwing’, ‘een frisse wind’, ‘een veelbelovende toekomst’. Desondanks is zijn stemming gedrukt, waarom weet ik niet. Zelf ben ik op deze kerstmorgen ook niet op mijn best, want ik ben de halve nacht op geweest met een huilende Eline. Ziek is ze niet. Tegen de morgen viel ze in een diepe slaap en nu moet ik haar wakker maken, want we gaan naar de kerk.

We zijn geen van drieën gelovig, maar we doen het voor de sfeer. Een menigte dromt voor de kerkdeuren. Stap voor stap volgen we de ruggen naar binnen. Angela en ik vinden op de achterste rij nog een plaats, Gerd blijft staan. De kerk is een zee van licht. Bij mij op schoot staart Eline naar de kaarsen en steekt haar duim in haar mond. De mis begint. Ik werp een blik op Angela, die wit en roerloos als een standbeeld naast me zit.

Ik voel me katterig, en misschien daardoor ontvankelijk, kwetsbaar. De onwerkelijk pure stemmen van het jongenskoor bewegen me tot tranen. De pastoor zegt dat het Kind licht brengt in donkere dagen, dat Het antwoord geeft op onze levensvragen. Eline valt tegen mijn borst in slaap. Weer zingt het koor en ik word overrompeld door een geluksgevoel, zoals me lange tijd niet is overkomen.

Na afloop wisselen Gerd en Angela kerstgroeten uit met de dorpelingen, terwijl ik vast met Eline naar huis ga. Ze is humeurig wakker geworden, en ik draag haar het kleine stukje op de arm. Thuis knip ik, om haar af te leiden, de kerstboomverlichting aan en laat haar naar de versieringen grijpen, de kerstman op ski’s, het engeltje met de zilveren haren en de klokjes, die ze haast fijnknijpt. Dan maak ik melk warm, die ze hortend opdrinkt. In haar bedje slaapt ze onmiddellijk weer in.

Bij thuiskomst stelt Gerd een feestelijk glaasje Enzian voor, de geliefde Zwitserse kruidenjenever, en haalt onmiddellijk de fles te voorschijn. Ook Gerd heeft slecht geslapen en ziet er uit alsof hij de nacht op zee heeft doorgebracht in een orkaan. De fles hanteert hij met heldhaftige opgewektheid. Als hij Angela het glaasje aanreikt wil hij een hand op haar schouder leggen, maar ze trekt zich ogenblikkelijk terug als een kat die niet geaaid wil worden.

‘Ach nee, wat dom van mij! Jij drinkt nu niet. Ik haal een glaasje sap voor je. Bosbessen?’

Als Gerd naar de keuken is vraag ik of ze zich niet goed voelt. Angela haalt haar schouders op. Haar blik vertoont dezelfde koppigheid waarmee ze als kind onze teerhartige moeder om haar vinger wond. Ik heb even de neiging om haar door elkaar te schudden met het vanzelfsprekende recht van de oudere zuster, maar dat is verjaard. Ze zit niet meer op zusterlijke raad te wachten. Op geen enkele manier neemt ze me nog in vertrouwen. Introverter dan ooit maakt ze de indruk een in zichzelf gesloten wereld volledig te beheersen.

Gesterkt door de Enzian begin ik aan het kerstdiner. Bij de samenstelling van het menu heb ik rekening gehouden met Angela’s voorkeur, die in haar huidige toestand volledig uitgaat naar frisse zaken: grapefruit vooraf, canard à l’orange met appelmoes en compôte, en vruchtenijs toe. Gerd is in de weer met wijn. Om vier uur kunnen we eindelijk aan tafel.

Gerd schuift zijn stoel aan met het air van iemand die een belangrijk werk gaat verrichten. Met zijn wijsvinger duwt hij zijn bril hoger op zijn neus. Soms denk ik dat Gerd niet een bril draagt om beter te kunnen zien, maar eerder om zich van de wereld af te schermen.

‘Het is een van de mooiste dingen in het leven, samen aan een feestmaal zitten, vind je ook niet, Aleida?’ Hij heft het glas en drinkt ons toe, Angela een kus zendend met getuite lippen. Angela knikt kort en nipt van haar wijn.

Ik zit aan de lange kant van de tafel en heb uitzicht op het meer. De namiddagzon werpt romige plekken in de blauwe schaduwen van het sneeuwlandschap en doet het wateroppervlak glinsteren als mica. Binnen is het licht luguber. Alles heeft scherpe contouren, de juskom, de glazen, de schaal met preiselbeerensaus. Angela neemt een muizeportie, maar Gerd en ik kluiven met overgave aan de botjes. Ik vraag naar zijn succesvol ontwerp.

‘Ik heb mij door de natuur laten inspireren. Eigenlijk is de vorm niet helemaal origineel. In de twintiger jaren zijn ook dergelijke ontwerpen gemaakt, de zogenaamde “crystal palace”-ontwerpen, maar ze zijn nooit uitgevoerd. In deze tijd kan men in plaats van met glas, met plexiglas werken.’

‘Maar hoe ziet het er uit?’

‘Als een bergkristal, zoals die hier in de omgeving te vinden zijn. De segmenten staan schots en scheef. Het wordt uitgevoerd in plexiglas met ribben van aluminium.’

‘Spannend!’

‘Ja, Aleida. Het is vreemd hoe zoiets werkt. Waar komt een idee vandaan? Het wordt geboren, het is een beetje je kind. Soms is het een moeilijke bevalling!’

Angela heeft na een paar hapjes haar eten laten staan. Ze zit met een hand aan haar voorhoofd naar buiten te staren.

‘Gaat het een beetje, mein Schatz?’ informeert Gerd.

‘Hoezo?’ Ze staat op en stapelt de vuile borden en schalen op het dienblad. Ik vertel haar waar ze het toetje kan vinden. Gerds gezicht verstrakt, met een angstige uitdrukking volgt hij Angela terwijl ze de deur uit gaat.

‘Het is niet eenvoudig’, herneemt hij langzaam en een paar minuten lijkt hij in beslag genomen door zijn zorgen. ‘Men zou willen dat het mooi werd, perfect als het kan. Men moet vertrouwen hebben dat het gaat lukken, anders kan men de moeite niet opbrengen. Ik denk dat veel mensen goede ideeën hebben, maar te weinig zelfvertrouwen. Ze beginnen ergens aan en geven halverwege op.’

Eten en drinken hebben een blos op zijn wangen gebracht. Hij buigt zich vertrouwelijk naar mij over.

‘Soms vindt men zichzelf niet belangrijk genoeg om een idee door te zetten. Er zijn zoveel goede ideeën. Wat is zo bijzonder aan het mijne?’

‘Zo moet je niet denken, Gerd! Je hebt toch niet voor niets succes?’

‘Het lijkt zo. Maar veel is toeval. Wat ik heb ontworpen is ongewoon, daarom wordt er aandacht aan besteed. Maar het had om dezelfde reden verguisd kunnen zijn. Alles hangt van de mode af, van de heersende trend.’

Angela heeft ons dessert in glazen coupes opgemaakt. Ze zit nog niet of we horen Eline huilen. ‘Blijf zitten,’ zegt ze tegen mij, ‘ik ga wel.’

We krijgen het over creativiteit, over de vonk, het zogenaamde heilige vuur, de inspiratie. Ook over een stokpaardje van hem, het Zwitserse geloof in een ‘werdende Gott’, een god die in en door ons bezig is te ontstaan.

‘Zou dat niet een menselijke projectie kunnen zijn van die kiem van creativiteit, die men in zich voelt? De mogelijkheid om te groeien, om zich te vernieuwen?’ opper ik.

‘Zoiets als dat men zichzelf baart, ja’, peinst Gerd. ‘Het is een archetype, het Kind. In de meeste godsdiensten komt hij voor.’

Angela komt binnen met Eline op de arm. Ze houdt niet van dit soort gesprekken. Ze gaat aan tafel zitten en voert Eline haar ijsje. De zon is haast weg. De peper- en zoutvaatjes werpen schaduwen als degens.

Op de een of andere manier komen we op ‘het geluk’. Gerd grijpt het onderwerp aan alsof hij blij is hierover zijn ideeën te kunnen ventileren. Geluk moet een bijprodukt zijn van ethisch handelen. Als dat niet zo is wordt het, nu het geloof terrein verliest en men niet meer hoeft uit te zien naar een beloning in de hemel, helemaal de vraag waarom men ethisch zou moeten leven. Bij mij roept het woord ‘ethiek’ de associatie op van cerebraal uitgedachte stellingen en ik zie niet hoe geluk op recept zou kunnen worden gemaakt.

‘Zou je het niet kunnen omkeren? Zou ethiek niet juist kunnen voortkomen uit het geluk?’

Gerd lacht toegeeflijk. Dan is de beer los. De maatschappij valt ten prooi aan volstrekt persoonlijke willekeur. Nee. Er zal een nieuwe ethiek moeten worden ontwikkeld, nieuwe, voor mensen haalbare, regels en normen. Want zonder regels zal de mensheid het nooit kunnen stellen.

Abrupt staat Angela op, zet Eline op mijn schoot en roept de hond die op het haardkleedje ligt. Zonder overgang springt het beest opgewonden overeind. We horen de voordeur achter haar dichtvallen.

‘Angela heeft de laatste tijd een grote behoefte aan frisse lucht’, zegt Gerd naar buiten kijkend. In het violette licht valt weer een beetje sneeuw, in fijne vlokjes. Met de traagheid van de verzadiging komt hij uit zijn stoel en haalt opnieuw de fles Enzian. We steken een sigaret op en roken een paar minuten zwijgend. Ik denk aan het gezang van het jongenskoor. Gerd heft zijn likeurglaasje.

‘Zalig Kerstfeest, Aleida’, zegt hij, zijn ogen onpeilbaar, diffuus als blauwe mist.

Eline heeft een glazen messelegger gegrepen en slaat ermee op mijn coupe. Onder protest neem ik het voorwerp uit haar kleine handje, en ik vraag mij af hoeveel mensen terwille van regels ook maar het kleinste beetje geluk vrijwillig zullen opgeven.