Elizabeth Nobel

Het talent

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Elizabeth Nobel, 1998

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Jeroen van den Boer

ISBN 978 90 445 3165 7

NUR 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus BV, Postbus 1878, 4801 BW Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de vierde druk, 2000.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

animato

Tussen de huizen van de Brahmsstraat zag Alec de tram voorbijschieten en hij begon te hollen. Om twee uur moest hij op het conservatorium zijn. Hij ontweek de plassen, de regen sloeg hem in het gezicht en een ogenblik herkende hij de straat niet waar hij dagelijks kwam, zoals hij die morgen, misschien door een speling van het licht, ook de slapende Vicky voor een vreemde had gehouden.

Hij hield in om de viool, die hij in zijn rechterhand droeg, onder zijn arm te nemen, rende toen verder met grote passen, zodat een knoop losraakte en zijn jas openviel. Toen hij de hoek nam, klommen aan de halte de laatste mensen traag de tram in. Voor een taxi langs bereikte hij de vluchtheuvel. Een lachend jongensgezicht drukte zich tegen de bewasemde ruit. Hij greep zich vast en verstapte zich op de treeplank, iemand stak hem nog net een hand toe.

In de spiegeling van een ruit ving hij een glimp op van zijn lange, smalle gezicht met de opeengeklemde kaken. Hij geneerde zich voor zijn haast. Zijn hart ging tekeer, zijn keel had een zuurzoete smaak. In de onbeweeglijke mensenmassa omarmde hij zijn viool als een drenkeling een stuk drijfhout. De tram denderde over de brug en de man voor hem zette, achterwaarts stappend, zijn hak op Alecs voet. Door diep adem te halen probeerde hij te kalmeren. Wat was er met hem aan de hand? Normaal leefde hij op in deze tijd. Na de slaperige vakantieweken bracht september lucht. Het concertseizoen begon, er waren nieuwe uitdagingen, nieuwe leerlingen, omgang met collega’s, de frisse westenwind maakte hem wakker en zette zijn geestelijke vermogens op scherp. Maar nu was het alsof hij de greep op zijn leven verloor.

Bij het Roelof Hartplein moest hij overstappen. Op de verlaten terrassen stonden dichtgeklapte parasols en gestapelde stoelen. Hij keek op zijn horloge, en verwierp het idee om te gaan lopen. Plezier! Hoe haalde ze het in haar hoofd?

Nog steeds voelde hij de stijfheid in zijn ledematen, waarmee hij wakker was geworden. Annabel was ook een kwartier te vroeg geweest, die ochtend. Hij zat nog aan tafel met een kop thee, toen ze aanbelde. Eerst had ze haar bril schoongemaakt en langdurig haar neus in een papieren zakdoek gesnoten. De leskamer was nog te koud, hij had snel de verwarming hoger gesteld.

Zoals altijd waren ze begonnen met techniek. Alec voelde zich alsof hij in een geleiachtige huls zat, die zijn vermogen om prikkelingen van buiten te pareren lamlegde. Alleen al de klank van de viool kon hij nauwelijks verdragen. Bij de geringste onzuiverheid verkrampten de spieren diep in zijn oren in een poging om de toonhoogte te corrigeren. Annabel liep rood aan van de inspanning. De decimen leken nergens op. De vermoeidheid maakte hem verbeten. Hij stond op, liep om haar heen en riep haar de namen van de gewraakte noten toe: ‘Gis! E! Cis!’ Het had hem alleen nog maar meer uitgeput. Hij voelde het bloed uit zijn hoofd weglopen, maar hij liet niet los. Hij was als een hond die men een stok wil afnemen, die zich de kop laat omdraaien, maar pas opgeeft als het hout versplintert en in kleine stukjes uit zijn bek valt.

Plotseling was Annabel opgehouden met spelen, ze zag heel bleek. Pijn aan haar pink, zei ze. Hij had gevraagd of ze wel iedere dag die rekoefeningen van Sevcik deed. Ze leek op het punt te gaan huilen, en om dit te voorkomen was hij op Beethoven overgestapt. Het begon al meteen met octaven die ook niet zuiver waren. Beethoven. Hoe vaak had hij niet met een leerling aan die octaven gewerkt?

‘Intonatie’, zei hij met een zucht. Hij bracht een glimlach op zijn lippen en leunde achterover. ‘Neem je nog wel eens op? Je hebt toch een microfoon? Laat dat ijskoude apparaat een spiegel voor je zijn, een objectieve norm. Als jij Beethoven speelt, dan is het niet gezegd dat je zelf hoort wat je doet. Je kunt om de tuin worden geleid door de voorstelling van hoe je het zou willen doen, de voorstelling die in je hoofd zit.’

Hij had met afkeer naar haar rode neus gekeken en wilde dat hij ergens anders was, waar klanken hem laafden, streelden, in slaap wiegden.

Terwijl ze opnieuw begon, met opeengeperste lippen, was een beeld van Vicky bij hem opgekomen, de routineuze liefdeshandelingen van de vorige avond. Ze hadden elkaar naderhand niet meer aangekeken, maar meteen het licht uitgedraaid.

‘Vorige week deed je het tien keer beter’, zei hij.

Ze had de viool op de vleugel gesmeten, waar die vanwege het politoer niet eens mocht liggen. ‘Zo heb ik er helemaal geen plezier meer in!’ had ze uitgeroepen, en ze was de kamer uit gerend.

Het woord had hem getroffen als een stomp in de maag. Wat dacht ze wel! Plezier. Een conservatoriumopleiding was geen kleuterklas. Van Annabel had hij zoiets niet verwacht. Ze moest weten hoe hij haar waardeerde en hoe hij zich voor haar inzette. Ze was verdorie zijn beste leerling.

Na een half uur kwam ze terug met bloemen. Hij had gevraagd of er misschien een speciale reden was voor haar gedrag. Ze keek hem niet aan en ging haar viool inpakken. Toen had hij haar berispt om haar amateuristische houding.

Daar was lijn drie. In de tram ging Alec voor het raam staan. Zijn vioolkist zette hij op de botte kant voor zich neer en terwijl hij hem in evenwicht hield, boog en strekte hij de vingers van zijn linkerhand. De tram schoof en schokte. Het raam stonk. De voetgangers op straat hielden een paraplu of een capuchon voor hun gezicht. Een stuk krant woei tegen de ruit en bleef hangen tussen de duizenden druppels. Plezier. Het leek hem toe dat de leerlingen anders waren dan vroeger. Oppervlakkiger, minder consciëntieus, minder gedreven. Misschien hadden ze ook wel minder talent. Toch had hij evenveel succes met zijn leerlingen als vroeger. Maar succes was relatief, het was niet te zeggen. Misschien was hij kritischer geworden. Een werkelijk groot talent, mijmerde hij, een Heifetz, een Perlman, een Shlomo Mintz. Hij dacht aan zijn beste leerlingen, Annabel, Stella, Marijke. Allemaal meisjes, tegenwoordig. Het kwam zelden voor dat een vrouw de top bereikte.

Naast de trambaan wrong zich een file auto’s. De tram trok op van de halte bij het Concertgebouw en stond na honderd meter weer stil. Sommige passagiers kwamen van hun plaats om te zien wat er aan de hand was.

‘Een demonstratie’, opperde iemand.

Rondom liepen de auto’s vast. Mensen verdrongen zich op de stoep.

‘Een stunt’, zei de man die naast Alec stond.

Parallel aan de dakrand van het Stedelijk Museum liep een clownsfiguur in de lucht. Nu zag Alec dat aan het gebouw een stellage was bevestigd. Er was een draad. De clown droeg een bont beschilderd gasmasker en een pak dat uit louter kettingen leek te bestaan. Hij zwaaide met een blindenstok.

‘Dat moet kunst voorstellen’, zei iemand.

Alec probeerde vergeefs de deuren van de tram te openen. Het was al kwart over twee.

Achteloos drentelde de clown over de draad heen en weer. Hij reikte met zijn stok naar de muur en deed alsof hij zijn evenwicht verloor.

‘Oehh!’ klonk het in de tram.

Zich excuserend begon Alec naar voren te dringen.

‘Er komt al ruimte’, hoorde hij de conducteur roepen.

‘Ik moet er nú uit’, beval Alec.

Enkele minuten later nam hij de trappen van het bordes van het conservatorium. Hij hing zijn jas aan de kapstok, griste in het voorbijgaan uit zijn postvak de enveloppe die, naar hij verwachtte, zijn salarisstrookje bevatte, en nam de trap met twee treden tegelijk. Een paar meter voor de studiezaal hield hij zijn pas in en stapte met waardige tred op de deur af, waarachter hij de klanken van het dissonantenkwartet van Mozart herkende.

Toen hij binnenkwam, hielden de studenten op met spelen. In de zaal zaten wat toehoorders. Annabel zag hij niet. Tussen de rijen liep hij naar voren.

‘Goedemiddag,’ begon hij plechtig, ‘een volksoploop in de Van Baerlestraat heeft me opgehouden. Mijn excuses.’

Alle ogen waren op hem gericht. Alec nam op de eerste rij plaats. Zijn colbert hing zwaar in zijn nek en hij was zich onaangenaam bewust van het zweet in zijn oksels.

De eerste violist van het strijkkwartet was een veertienjarig fenomeen dat Georgi Kalinski had geïmporteerd, aan de tweede lessenaar zat zijn eigen leerling Peter. Op een teken van Alec zette de cellist in, een jongen met een kalkwitte huid.

De doffe beklemming die in de noten besloten lag, ging kennelijk aan de jongelui voorbij. Het had weinig met Mozart te maken. De samenhang ontbrak. Zijn leerling Peter, die geen licht was, maakte er niets van. Joeri, het Russische wonderkind, stak met kop en schouders boven de anderen uit, maar op zijn stijl viel wel wat aan te merken. Zijn vibrato paste niet bij Mozart en zijn toon was te fors, misschien was de Russische stokhouding hier debet aan. Sowieso hadden die Russen de neiging om alles te spelen alsof het Tsjaikowski was. Bij het herhalingsteken liet Alec de vier stoppen.

‘Jullie lijken op acteurs die met de rug naar elkaar toe hun rol staan op te zeggen. Er is geen samenspel. Je kijkt te veel in de noten. Met “in de maat spelen” heb je nog geen ritme! Ritme is beweging. Die moet uitgaan van degene die de hoofdstem voert, dus meestal van de primarius. En jij, Joeri, blijf er een beetje bij, raak niet van je eigen mooie spel in trance.’

Het was duidelijk dat de jongen niet alles begreep, maar hij lachte toch mee met de anderen. Hoewel Alec zich op het werk wierp, naar beelden zocht, schimpte, plaagde, prikkelde, was het alsof een deel van hem zichzelf van een afstand beschouwde. Hij nam zijn stem waar alsof die aan een ander toebehoorde en walgde van de gladde routine en de overbekende zinsneden, voelde zich lusteloos, afgestompt, afglijdend naar het niets. Zijn blik bleef haken aan details, het rode oor van de cellist, de wenkbrauwen van de altiste.

Na anderhalf uur kondigde hij een pauze aan. Samen met de studenten liep hij de trap af naar de kantine. Nu pas voelde hij hoe moe hij was. Hij ging op zoek naar een tafel.

‘Hé, Alec?’

Hij herkende haar niet meteen, maar toen ze lachte, de tanden op elkaar en rimpels in haar neus, wist hij het weer.

‘Olga! Wat doe jij hier?’

Ze hadden in dezelfde tijd viool gestudeerd, en bij dezelfde leraar, Otto Krauss. Olga was een paar jaar jonger; hij herinnerde zich haar als een redelijk goede student, maar geen hoogvlieger. Olga nam de arm van een jongen die zwijgend naast haar stond.

‘Dit is mijn zoon. Hij moet voorspelen bij Steeman.’ De jongen had de ronde, blauwe ogen van zijn moeder.

‘Een pianist. Ben je nerveus?’

‘Als hij nerveus is, speelt hij op zijn best,’ lachte Olga, ‘of niet?’

De jongen haalde zijn schouders op: ‘Valt wel mee.’

‘Moet jij ook spelen?’ vroeg Alec, wijzend op de viool die Olga omarmde.

‘Ik moet straks repeteren met mijn kwartet, hier vlakbij. Goh, wat leuk om jou weer te zien, ik hoopte al dat ik je zou tegenkomen.’

‘Wanneer moet je spelen?’ vroeg Alec aan de jongen, die zijn handen aan zijn broek stond af te vegen en naar de uitgang keek.

‘Over een kwartier.’

Olga was aan een tafel gaan zitten. Ze zag er nog jong uit, constateerde Alec. Haar haar, vroeger van een onbestemde kleur bruin, was nu blond en springerig.

‘Tijd geleden’, sprak ze met ontzag. ‘Als ik er nog aan denk! Was jij ook zo bang voor Krauss?’

Hij lachte. ‘Wie niet!’

‘Maar jij was goed, jij was de beste. Daarom was hij ook aardig tegen jou. Mij kneep hij af.’

‘Hij was voor iedereen streng.’

‘Streng! Hij brak je af. Ik heb nog minstens tien jaar de angst in de benen gehad. Ik durfde nauwelijks te spelen. En voorspelen durfde ik al helemaal niet, ik gaf alleen les. Ik wist echt niet meer hoe ik muziek moest maken. Je werd toch van A tot Z geprogrammeerd? Streken, vingerzettingen, niets mocht je zelf verzinnen. En dan het idee dat techniek vóór de muziek komt. In plaats van tegelijkertijd.’

‘Jij bent zeker een van die mensen die meent dat het allemaal leuk moet zijn.’

‘Ik geloof niet dat iemand eerst lelijk moet spelen voordat het mooi wordt, dat het eerst vervelend moet zijn voordat het leuk wordt. Dat is heel calvinistisch, dat moeten verdienen. En uit de tijd. Toch?’

‘Ma, we moeten gaan.’ De jongen stond plotseling op. Olga kwam ook overeind en steunde met haar handen op tafel.

‘Toen ik op het conservatorium kwam, ging ik mijn viool haten. Ik griezel als ik eraan denk hoe lelijk ik in die tijd moet hebben gespeeld.’

Ze haalde haar viool onder de tafel vandaan, hield hem in de drukte tegen zich aan en wuifde vrolijk goedendag.

Uit de tijd? Otto Krauss? Hoe kwam ze erbij. Hij was de aartsvader van de vioolschool, die in Nederland de toon aangaf. Negen van de tien belangrijke violisten in het land kwamen uit die school. Calvinistisch.

Hij zag zijn vader voor zich. Hij herinnerde zich zijn eerste viooltje, dat hij niet kon stemmen omdat de knoppen zo vast zaten. Hoe hij zich vergaapte aan de gemakkelijke streek van zijn leraar.

Toen hij zeven jaar was, had een oom hem meegenomen naar een recital van een beroemdheid, die hij kende. Naderhand in de kleedkamer mocht de kleine Alec even de viool vasthouden, een Guarneri. ‘Later mag je er eens op spelen’, had de violist gezegd. Toen ze wegliepen, had zijn oom in zijn oor gefluisterd: ‘Later word jij ook beroemd.’

Alec liep terug naar de zaal. Het tweede ensemble, een pianokwintet, zat te stemmen.

‘Schumann, het tweede deel,’ zei de pianiste. Ze boog haar hoofd over de toetsen.

Dat stuk, dacht Alec.

Hij nam zich voor om kritisch te luisteren. Zoals hij had verwacht, miste het thema ritmische precisie, en hij greep in.

‘Een marche funèbre. Een begrafenis. Het ritueel wil bescherming bieden tegen het mateloze verdriet door de dood in een groter verband te plaatsen. Er is behoefte aan een strak kader. Denk aan een staatsbegrafenis. De kistdragers en de militaire band hebben een afgemeten motoriek, die sloffen niet.’

Maar hoe hij ook zijn best deed, zijn eigen associaties met het stuk lieten zich al niet meer bezweren. Eva. Die eindeloze zomer. Spelen terwijl je hemd aan je rug plakt, en je vingers aan de snaren. Spelen en alles zeggen in de muziek, alles wat je nu meemaakt, de noten nieuw als dauwdruppels. Muziek was volgens Shakespeare voer voor de liefde, en de liefde was het die door hem heen gonsde. Jong en onbevangen was hij nog. Kon hij het zich destijds daarom veroorloven om zich zo over te leveren aan de dood? Hij was het zelf, die de treurmars liep. Hij liep op de scheidingslijn van leven en dood. Slechts het nu telde. Deze dagen, deze nachten. Elke noot, elke streling, de eerste en de laatste.

Het ijle slotakkoord stierf weg.

‘Niet slecht,’ zei hij schor, ‘maar het mist hartstocht.’

De spelers keken hem aan alsof hij een obsceen woord had gebruikt.

‘Hartstocht’, zei hij, wat luider. ‘Dit is de Romantiek. Zelfverheerlijking, maar ook bittere zelftwijfel. God is van zijn troon gestoten. Maar als God niet meer almachtig is, zal de mens dat moeten zijn, een onhaalbare zaak. Hij kan zich heel wat wijsmaken, maar eens komt de ontgoocheling. De kloof tussen illusie en werkelijkheid kan het gevoelsleven ontwrichten. Schumann zelf was niet bestand tegen de stormen van zijn innerlijk. Dát moeten jullie laten horen.’

Ze begonnen opnieuw, en nu maakten ze muziek. Ze wisten werkelijk beklemming in de noten te leggen. Een inertie kwam over hem, een vreemde verstarring, zoals altijd wanneer hij aan Eva werd herinnerd. Halverwege het stuk kapte hij de les af, en liep met een vage verontschuldiging de deur uit.

Alec bracht zijn viool naar zijn kamer en sloot die af. In de garderobe wierp hij een blik in de spiegel. Om zijn mond speelde spot, maar zijn ogen stonden dof. Met zijn vingers raakte hij even zijn wang aan, om zich ervan te verzekeren dat hij bestond.

In de hal liep hij Dirk tegen het lijf, een student cello.

‘Hallo, Dirk. Goede vakantie gehad?’

Dirk leek verbaasd dat Alec hem aansprak.

‘Jullie hebben mooi gespeeld, toen, dat Borodin-kwartet. Maar hoe is het eigenlijk met die Raimond afgelopen? Hoor je nog wel eens wat van hem? Hij was toch een vriend van jou? Heeft hij zich soms in Maastricht ingeschreven?’

‘Ik geloof van niet.’

‘Zonde van zo’n jongen. Hij heeft talent.’

Alec liep de straat op en dacht aan Raimond. Vlak voor de vakantie was het geweest, eind juni. In de Bachzaal zou hij voor het eindexamen van een leerling het ensemblewerk nog even doornemen. Aan de tweede lessenaar van het kwartet zat een wildvreemde jongen.

‘En wie ben jij, als ik vragen mag?’

‘Hij valt in’, zei zijn leerling, de primarius. ‘Voor Peter. Die is ziek.’

‘Maar dat kan toch zomaar niet!’

‘Hij is een vriend van mij’, had Dirk toen gezegd, alsof dat alles verklaarde. ‘Het gaat alleen om vanmiddag.’

De invaller kon allicht beter zijn dan Peter.

‘Laat dan maar eens horen. Mag ik je naam ook weten?’

‘Raimond.’ Hij sprak de naam op zijn Frans uit.

Borodin, strijkkwartet. De jongen moest het stuk vaker hebben gespeeld, hij paste zich goed aan. Een enkele keer speelde hij iets wat niet in zijn partij stond, maar zo dat het nauwelijks opviel. Wel bleek in de paar solo’s die de partij rijk was, dat hij een voorliefde had voor glissando’s. En zijn toon vroeg erg veel aandacht, waardoor zijn partij zich los scheen te maken van het geheel.

Maar uit de manier waarop Raimond tegen zijn stoelleuning hing, zou je toch ook weer niet opmaken dat hij bewust op de voorgrond wilde treden. Zijn motoriek was ontspannen op het luie af, zijn vingers leken nauwelijks te bewegen. De jongen had een Latijns uiterlijk: een scherpe, rechte neus, bruinverbrande huid, donkere wenkbrauwen, maar zongebleekt blond haar. Alec werd gebiologeerd door het contrast tussen zijn loomheid en de manier waarop hij in het gezelschap de boventoon scheen te voeren. Zijn spel dwong tot luisteren, en Alec wilde de jongen wel eens alleen horen spelen.

Na de repetitie hoorde Alec dat de jongen alleen maar les had gehad van zijn vader, die in een zigeunerorkest speelde. Dit verklaarde voor hem veel van de eigenaardigheden in zijn spel, zijn stokhouding, zijn vibrato.

‘Waar komt hij vandaan?’

‘Sittard, net als Dirk.’

Sittard. Daar kwam Alecs moeder vandaan. Ze was geboren in een klein dorp daar in de buurt. Als jongen ging hij er dikwijls logeren, bij zijn tante.

Toen hij die middag voor het examen in de Bachzaal terugkwam, klonk vanuit de stemkamer Paganini, caprice vierentwintig. Wat een tempo! Wat een flair en wat een roekeloze virtuositeit! Zijn leerling Dieter kon dat niet zijn. Bij de kleedruimte aangekomen zag hij dat het Raimond, de invaller was, die met gesloten ogen stond te spelen. De lastigste passages nam de jongen met een toon van fluweel. Alecs hoofd werd licht. Alle pijn verdween uit zijn lichaam en het was of er een heel andere substantie dan lucht in zijn longen kwam. De jongen speelde, maar het ging vanzelf, het was haast alsof het buiten hem om ging, alsof hij fietste of zwom. Iedereen luisterde ademloos. De altvioliste zat achterstevoren op een stoel, met haar kin op haar armen. Ook Dirk keek over zijn cello dromerig toe. Dieter, echter, riedelde met gepijnigd gezicht de openingsmaten van het vioolconcert van Mendelssohn. Hij kreeg Alec in de gaten en zei: ‘Raimond.’

De jongen sloeg zijn ogen op en stak zijn viool onder zijn arm zoals een vogel zijn vleugels opvouwt. Alec schraapte zijn keel. ‘Ik wil je nog even succes toewensen met je examen, Dieter.’

Na de uitslag zag Alec de blonde jongen samen met Dirk weggaan. In de hal tikte hij Raimond op de schouder. ‘Jullie hebben goed gespeeld vanmiddag, Raimond.’

Het compliment leek bij de jongen geen emotie los te maken. Zijn ogen waren half geloken.

‘Je speelt goed. Je hebt talent. Maar je zit niet op een vakopleiding, begrijp ik dat goed?’

De jongen ging op zijn andere been staan en keek naar zijn voeten.

‘Ik ben in Maastricht aangenomen, maar toen wist ik weer niet zeker of ik het wou.’

Alec had hem wel willen toeroepen: maar jongen, je kan al zowat eindexamen doen! In plaats daarvan zei hij: ‘Je zou het ver kunnen brengen.’

Raimond keek Alec even aan.

‘Wat vinden je ouders ervan?’

‘Mijn vader is primas. In Hongarije kent iedereen zijn naam.’

‘Geeft hij je nog les?’

‘Hij wil dat ik violist word. Maar mijn moeder wil het niet.’

‘Ik wil je wel lesgeven. Eigenlijk zit ik vol, maar voor jou maak ik een uitzondering.’

De jongen keek hem verschrikt aan. Toen lachte hij. Zijn hele gezicht veranderde. Er kwamen kuiltjes in zijn wangen en zijn groene ogen blonken als nat gras. Meteen viel het gezicht terug in passiviteit.

‘Ja, dat weet ik nou niet. Ik woon in Sittard.’

Alec stak zijn handen in zijn zakken en wipte op zijn hielen. De meeste toehoorders van het examen waren weg, alleen Dirk wachtte nog.

‘Je moet het met je ouders bespreken. Een talent als het jouwe moet je niet laten verpieteren.’ Het kostte hem moeite om niets van de ergernis, die de afwijzing hem bezorgde, te laten blijken.

‘Mijn moeder …’ begon de jongen. ‘Ik zou bij een timmerman in de leer gaan. Antieke kasten restaureren en zo …’ Hij aarzelde. ‘En ik heb een hond …’ Even vlaagde weer die overrompelende lach over zijn gezicht.

‘Ik hoor wel van je’, zei Alec kort.

Raimond knikte en keerde zich duidelijk opgelucht af. Samen met Dirk liep hij naar de uitgang.

‘Hé, wacht even.’ Alec hield hem bij de deur staande. ‘Mijn telefoonnummer.’ In zijn zak vond hij een vodje papier. ‘Dit is mijn nummer thuis, en dit is van school. Bel zo gauw mogelijk.’

De jongen had het papiertje aangenomen en in de buitenzak van zijn jack gestopt. Zonder dankwoord of groet was hij op een jongehonderige manier van het bordes afgesprongen, zijn viool onder zijn arm, zijn blonde haar flappend tegen zijn achterhoofd.

Alec had niets meer van hem gehoord.

Ter hoogte van het Stedelijk Museum bleef hij besluiteloos staan. De wind deed hem goed. Hij liep het Museumplein op, de regen spetterde in zijn gezicht. In de verte verhief zich het Rijksmuseum, al leek het met de snelheid waarmee hij vorderde terug te wijken. Haarfijne barstjes zaten in de neuzen van zijn schoenen. Een oude angst uit zijn kindertijd kwam boven, dat zijn ouders hem in een verlaten landschap uit de auto zouden zetten en dat hij altijd op die plaats zou moeten blijven, in het vuile verwaaide gras.

Een rafelige hond met een loshangend touw om zijn nek snuffelde aan zijn broekspijpen, krabde zich en hupte van de stoep. Alec keerde zich om en sloeg zijn kraag op. Aan de Van Baerlestraat werden paraplu’s opgestoken. Auto’s met walmende koplampen dromden voor het stoplicht. Terwijl een tram bellend voorbijrammelde, dook hij de pluchen rust van café Keyzer in.

==

Toen Alec in het conservatorium terugkwam, was het half zeven en betrekkelijk stil in het gebouw. Hij stak de sleutel in het slot van zijn kamerdeur met het gevoel dat hij veilig aan land kwam. De kamer was een toonbeeld van orde. Op de donkere vloerbedekking lag geen stofje. Kuis gesloten de zwarte vleugel. Een bankje voor de vioolkist van de leerlingen, een tafel voor zijn eigen instrument en benodigdheden: stofdoek, hars, metronoom. Een stapeltje bladmuziek. De muziekkast, overzichtelijk ingedeeld. Twee stalen lessenaars. Aan de wand hingen een portret van Ginette Niveu, foto’s van oud-leerlingen en een opname van Vicky als Giselle.

Hij nam de viool uit zijn velours bedding en veegde met een doek enkele stofjes van de lak. Zijn a klonk eenzaam in de stilte. Altijd begon hij met dezelfde streekoefening, waarin iedere combinatie van snaarwisselingen voorkwam. Dan ging hij over naar een linkerhandoefening, die hij door de jaren heen had ontwikkeld. Zijn vingers deden hun werk automatisch. De terugkerende tournures vulden de ruimte als de bezwerende klanken van een religieus gezang. Hij wandelde door het vertrek en gaf zijn vingers opdrachten: langzaam! Duidelijk, regelmatig, krachtig! Zéér langzaam. Nu sneller. Nog sneller. Nu zeer snel.

Boven in zijn hoofd leidden zijn gedachten ondertussen een eigen leven. Al spelend kwam hij bij Vicky’s foto terecht. Het was een romantische foto uit de tijd dat hij haar had leren kennen. De tulen rok tot aan haar enkels, de glanzende balletschoentjes. Ze droeg haar hoofd met koninklijke zelfverzekerdheid. Negentien, en al beroemd.

Zelf was hij toen tweeëndertig geweest. Krauss leefde nog. Hij woonde met Eva op de bovenwoning in de Van Ostadestraat toen Krauss hem het assistentschap aanbood dat zijn opvolging impliceerde. Zijn succes als leraar kwam precies op tijd, toen duidelijk werd dat een solistencarrière er voor hem niet in zat.

Er hing geen foto van Eva. Ook thuis niet. Hij volstond met een pasfotootje in zijn portefeuille, waarop ze vaag glimlachte, het haar half voor haar gezicht. Evenwicht, warmte. Ze was geen hoogvlieger geweest, maar ze had het talent om hem precies te geven wat hij nodig had. Totdat ze een keer met Ilona, toen drie jaar, en Ted in de wandelwagen, beneden op de straat liep. Zomaar een gek die het trottoir opreed, alsof hij speciaal op haar gemikt had. De klap had Alec aan het venster gebracht. Hij zag de auto tegen de pui staan. Een vrouw met een roze jas en een hoed met een voile had de gillende kinderen in haar armen. Het was de moeder van Vicky.

Wat had haar bewogen om zich over hem en de kinderen te ontfermen? Een pianolerares uit Den Helder, die om het ballettalent van haar dochter naar Amsterdam was gekomen. ‘Jullie kwamen op mijn pad’, verklaarde ze later schouderophalend. Ze ving de kinderen op, belde begrafenisondernemers, stelde adreslijsten op, verzond de rouwkaarten, kookte en stuurde Alec met slaappillen naar bed. Een half jaar hadden ze praktisch bij haar in huis gewoond. En zij was het ook die, toen Alec na een jaar met Vicky trouwde, zonder aarzeling de zorg voor Ilona en Ted op zich had genomen. ‘Grotemama’ noemden de kinderen haar.

Er werd op de deur geklopt. Een oud-leerling die voor een auditie een steuntje in de rug nodig had.

Rond tien uur liep Alec die avond naar huis. Het was kil maar droog. De maan verborg zich achter de wolken. Hij werd beheerst door een gevoel van onvrede, een niet te definiëren, onmatige begeerte, een verlangen naar iets wat hem boven zichzelf uit zou tillen, en meteen kwam het beeld van Raimond in hem op, het moeiteloze spel, de captiverende toon, de glinstering in de groene ogen als hij lachte. Een fluorescerende vis. In zijn hoofd speelde zich steeds weer het tweede thema van de marche funèbre van Schumann af, het sirenenlied. Het ijle slotakkoord. Een antwoord, een vraag?

Hij besloot binnendoor te gaan, via de Harmoniehof, Reijnier Vinkeleskade, rustige stille buurten, zoals waar hij zelf woonde. Rust was iets anders dan harmonie. Zijn dochter Ted was de enige in het gezin die rust uitstraalde. Ilona, die al een paar maanden samenwoonde, versnipperde haar tijd, liet zich drijven op het enthousiasme van het moment, en zadelde de familie vervolgens op met haar problemen. Ze had in feite nog niets gepresteerd, terwijl ze alles zou kunnen, dat kind.

En Vicky …

Het was nu twee maanden geleden dat Vicky tijdens het Holland Festival door David, haar choreograaf, in een taxi was thuisgebracht. Alec stond op het punt de deur uit te gaan. David en hij namen haar tussen zich in en zwaar leunend op hun schouders hinkte ze naar binnen. Ze zag krijtwit.

‘Zou Ravel ook een choreografie hebben geschreven voor de linkervoet?’

Die had ze van tevoren bedacht, misschien in de wachtkamer van de eerste hulp. In alle omstandigheden bereidde ze haar act voor.

Ze legden haar op de bank. David kuste haar op het voorhoofd en spoedde zich terug naar het theater. Wie zou invallen die avond?

‘Aardig van David’, zei Alec.

‘Ach, die zeikerd’, zei Vicky teder.

David was altijd een beetje verliefd op haar geweest.

‘Afgelopen’, zei Vicky. ‘Afgelopen.’

Ze sloot haar ogen.

‘Dat weet je niet’, zei Alec zwakjes.

Zevenendertig was ze. Over een jaar zou haar contract aflopen. Maar er was sprake geweest van verlenging.

‘Het is niet alleen die teen, er zijn ook middenvoetsbeentjes gebroken.’

‘Heb je pijn?’ vroeg Alec.

‘Je begrijpt niet hoe één teentje zo’n pijn kan doen,’ zei Vicky met haar kaken op elkaar geklemd, ‘en een paar middenvoetsbeentjes dan.’ Voorzichtig draaide ze zich op haar zij en na een minuut of tien sliep ze in.

Ted kwam uit school.

‘Vicky heeft haar voet gebroken’, zei Alec. Ted sloeg een hand voor haar mond. Tegen etenstijd kwam ook Ilona thuis. De meisjes kookten samen, met gedempte stemmen.

De volgende avond stond in de krant een juichende kritiek van het nieuwe ballet van David. Ook Vicky’s val werd breed uitgemeten.

… In de topsport die ballet heet is er een moment van gaan, ook voor de groten. Bij de één vroeger, bij de ander later. Margot Fonteyn danste nog op haar vijftigste successen. Maar niet allen hebben zo’n formidabel sterke fysiek als Dame Fonteyn. Prima ballerina Vicky Lamé maakte bij de generale repetitie van David Kronstadts nieuwe choreografie, ‘Water’, een lelijke val. Met de voetbreuk die ze heeft opgelopen is het de vraag of we de bij het publiek zo geliefde danseres nog zullen terugzien.

Gisteravond werd Lamé meteen vervangen door de nog zeer jonge Gerda Malamud. En dat was een ware verrassing! In dit moderne ballet past zij uitstekend met haar lange lenige lichaam. Op bijna volmaakte wijze wist ze het stromen en golven van het water gestalte te geven en een terecht overweldigende ovatie was haar deel …

Per telefoon meldde zich de ochtend daarna een journalist.

‘Ik denk niet dat mevrouw …’ begon Alec.

‘Wie is het?’ vroeg Vicky vanaf de bank. ‘Van de NRC? Laat maar komen. En haal boven mijn zwarte stola.’

Het zwart accentueerde haar bleekheid. De journalist, een jonge knul met een ringetje in zijn oor, hoefde zijn mond bijna niet open te doen.

‘Je wilt over een tragedie horen,’ stak Vicky van wal, ‘welnu, die is er niet. Ik ben gevallen en ik dans niet meer. Jullie willen altijd hetzelfde weten: hoe ik mijn leven lang niets liever heb gedaan dan dansen, dat ik leef om te leren en zonder dansen niet zou kunnen leven. Ik heb nooit iets ánders gedaan dan dansen, dat is een waarheid waar je iets aan hebt. Wat je altijd hebt gedaan, kun je geen dag missen. Daar kun je niet gemakkelijk mee ophouden.’

‘Kun jij een dag zonder sigaret?’ vroeg ze aan de verbouwereerde jongen, die juist op dat moment een pakje shag uit zijn broekzak viste. ‘Dat kun je niet. Je mag roken’, vervolgde ze met een koninklijk gebaar. ‘Het is moeilijk maar wel mogelijk. Een tragedie is het niet.’

Vicky streek peinzend langs haar hals. De journalist waagde het niet haar in haar gedachten te storen.

‘Of het een verschrikkelijk zwaar vak is? Wat Ons Drijft? Hoe We Het Volhouden? Roken is ook zwaar. En het is even onduidelijk wat een roker drijft. Toch houdt hij het ook vol. Meestal zeggen wij balletdansers als we eerlijk zijn dat de lusten en de lasten zo’n beetje tegen elkaar opwegen. Als je zojuist een succes hebt gehad en je bent zes keer teruggeroepen, gelooft niemand dat. Natuurlijk, succes helpt. Je kunt van succes naar succes surfen en niet merken dat je lichaam er maar matig zin in heeft. Dat we moe zijn, dat we altijd moe zijn, dat we altijd moe zijn geweest en moe blijven totdat we ophouden, daar wordt door niemand over gepraat. Ken je het gezegde “Rust is voor een balletcarrière wat een koude wind is voor een soufflé”?

Wat ik nu ga doen? Wel, ik ben jarenlang veel te moe geweest om daar over na te denken.’

’s Middags kwam haar collega Bea. ‘Gek mens,’ zei Bea, ‘vallen, dat doe je niet.’

Ze had een gevoelige snaar geraakt, want Vicky zweeg en keerde even haar hoofd af.

‘Hé! Iedereen is verslagen. David sloft rond als een man van drieënnegentig. John vraagt zich vertwijfeld af of het door hem kwam.’

‘Het kwam door mij’, zei Vicky.

Ook andere collega’s maakten hun opwachting, John, gewapend met een reusachtige bos witte rozen. Vicky liep alweer vrij handig rond op krukken.

Alec, die alle leerlingen bij hem thuis ontboden had, keerde na een paar dagen weer terug naar het conservatorium. Wanneer hij ’s middags thuiskwam zat de huiskamer vol met balletmensen, het leek wel een feestje. Maar om zes uur was iedereen weg in verband met de voorstelling.

Toen na een week het bezoek minder werd en ten slotte ophield, werd Vicky stil. Alec wist niet wat hij moest zeggen, hij was onhandig in die dingen. Van troost wilde ze helemaal niets weten. Alleen Ted kon haar opbeuren.

‘Denk eens aan wat je nu allemaal mag eten! Marsrepen, ijsjes, patat …’

Vicky trok een scheef gezicht: ‘Big is beautiful …’

Wanneer Alec haar over haar bol aaide of informeerde naar de pijn, haalde Vicky wrevelig haar schouders op. Op een avond viel ze tegen hem uit: ‘Laat me nou maar!’

Alec voelde zich gekwetst en schuldig tegelijk. Hij betrapte zich erop dat hij haar, wanneer ze ’s avonds op de bank lag te slapen, tersluiks bekeek. Wie was deze vrouw? Was dit zijn Vicky? Een Vicky zonder dansen?

Zijn huis, aan het pleintje. De gevel nagenoeg geheel met klimop bedekt. Boven brandde licht. Vanaf de overkant zag hij het blonde hoofd van Ted, gebogen over haar werk. Alsof ze zijn ogen op zich voelde rusten keek ze op, maar ze staarde over hem heen in het duister.

Tegen twaalven die avond kwam Ilona binnenvallen. Met haar jack nog aan plofte ze op de bank. Ze wierp haar tas, een buidel van canvas die eruitzag alsof hij in de modder had gelegen, op de glazen salontafel, rukte de knip uit haar staart en schudde haar zwarte haren los.

‘Wat zitten jullie hier duf bij elkaar!’

Haar blik scheerde geringschattend over het gezelschap. Vicky zat met haar benen opgetrokken in een hoek van de bank. Ted gaapte uitputtend.

‘Het is hier geen speelhol, als je dat bedoelt,’ zei Alec, ‘we gingen net naar bed.’

‘Herrie met Ton,’ zuchtte Ilona, ‘ik baal als een stekker.’

‘Doe je jas uit,’ zei Alec, ‘hij is nat.’

Ilona zuchtte nogmaals en liet haar jas op de vloer vallen. Maar zelfs wanneer ze moedeloos was, straalde ze een merkwaardige vitaliteit uit die de atmosfeer oplaadde. Ze droeg een vlekkerig lila overhemd op een smerige spijkerbroek met slijtplekken. Haar sportschoenen beleefden hun laatste dagen, op haar zonverbrande enkel schemerde een blauwe plek.

‘Heb je in dit tenue bediend?’ informeerde Alec.

Ilona rolde een shagje.

Alec merkte dat hij alleen uit gewoonte naar bed had gewild. Hij was klaarwakker, zelfs een beetje high. Hij dacht aldoor nog aan de jongen, Raimond, en hij overwoog zijn adres op te sporen. Een niet te benoemen onrust beving hem, een redeloos verlangen, het blinde geloof dat ergens op aarde iets bestond wat hem zou kunnen teruggeven aan zichzelf.

Ted had thee gezet en kwam binnen met het dienblad.

‘Waarom draag jij nooit eens een minirok? Zou je goed staan’, zei Ilona.

Bedaard zette Ted het blad neer.

‘Ik haat panty’s.’

Alec kwam terug op het baantje van Ilona in het eetcafé. ‘Hoe lang gaat dit project nu weer duren?’

‘Project?’

‘Gril, dan.’

‘Dat weet ik niet.’

‘Als je het vak in wilt, kun je beter naar de hotelschool gaan.’

‘Moet het nu weer meteen iets zíjn? Ik kijk wel.’

‘Vanmorgen onder geschiedenis had ik een steengoede karikatuur getekend van Brakel’, kwam Ted tussenbeide. ‘Pakt hij hem af. Of ik niets beters te doen had. Wat is dat nou voor een vraag, er zijn natuurlijk altijd betere dingen te doen dan in geschiedenis zitten, bijvoorbeeld de hongersnood in Afrika lenigen, een oude dame helpen met oversteken of gewoon een ijsje eten in de zon, maar het enige wat voor Brakel in aanmerking komt is naar hem luisteren en dan ook nog al die onzin in je schrift noteren, waarom heb je eigenlijk ruzie met Ton?’

‘Ik was te laat. En toevallig liep het een keer storm. En ik probeerde een nieuw recept uit, dus dat duurde uren.’

‘Er was vanmiddag iemand voor je aan de deur,’ zei Vicky.

‘Wie?’ vroeg Ilona, zonder belangstelling.

‘Een zekere Aaron.’

‘Nee toch!’ Ilona schoot overeind.

‘Het is een lieverdje’, zei Ted verwijtend.

‘Die kun je met geen kanon van je afhouden.’

‘Hij beweerde dat hij uit Israël was gekomen om jou te zien’, zei Vicky.

‘Hij is gestoord. Hij is er zo een die denkt dat hij je kan inlijven. Je opvoeden, omdat hij toevallig tien jaar ouder is. Grow up! Settle down! Ik word er niet goed van.’

‘Volgens mij val jij op macho’s die de vloer met je aanvegen’, zei Ted. Ze wierp haar sluike haar uit haar ogen. ‘Ik vind het wel indrukwekkend dat hij zo veel voor je over heeft.’

‘Hij bleef maar zitten,’ vervolgde Vicky, ‘en wij maar bellen. Maar Ton wist ook niet waar je was.’

‘Demonstratie. In Den Haag. Het was wel lachen. We hadden heel maffe leuzen.’

‘Ach kind,’ zei Alec, ‘wat weet jij nou van politiek.’

‘Niks. Maar je moet toch iets doen als je kwaad bent?’

‘Wanneer ga je eens aan je toekomst denken?’

‘Hè hè, daar gaan we weer. Wat kan mij de toekomst nou schelen? In de toekomst ga je dood. Hebben we niks lekkers in huis, koekjes of zo?’

‘Maar hoe wil je leven, Ilona?’ vroeg Vicky.

‘Pff. Ik leef toch?’

Dat viel niet te ontkennen. Ze blies in haar thee, haar dikke haar wierp een schaduw over haar gezicht. Alec had haar krachtig tegen zich aan willen drukken.

‘Ik lees een boek over het boeddhisme’, zei Ted. ‘Om gelukkig te zijn moet je helemaal níets willen. Dan verdwijnt je “ik” en je gaat op in het “Al”. Dan heb je “eeuwig geluk”.’

‘Maar als je dat wílt,’ interrumpeerde Ilona scherpzinnig, ‘dan lukt het dus niet.’

‘Nee. Je moet eigenlijk níet niets willen.’

‘Ik wil mijn “ik” helemaal niet kwijt,’ zei Ilona, ‘ik moet er niet aan denken.’

‘Gemakkelijk hoor, zoals jullie dat tegenwoordig doen’, hervatte Alec. ‘Weglopen als het niet bevalt. Een adresje waar je altijd terecht kunt.’

‘Maar hoe zit het nou met jou en Ton,’ vroeg Vicky, ‘is het aan of uit?’

‘Je had het toch uitgemaakt’, zei Ted.

‘Ja, ik wel. Maar Ton niet’, lachte Ilona.

‘Slapen jullie dan nog samen?’

‘Hè Vick’, zei Ilona wrevelig.

‘Ze heeft daar toch een eigen kamer?’ vergoelijkte Ted.

‘Waarom ligt al haar rommel dan nog hier?’ vroeg Alec.

‘Ja, ontruim die kamer eens,’ zei Vicky, ‘misschien wil ik er wel iets mee doen.’

‘Zeker een naaikamertje van maken’, spotte Ilona.

Ted sloeg zich op de knieën. Ilona griste haar tas van tafel: ‘Oké, oké, ik ga al. Ik slaap desnoods in het Vondelpark. Kan mij het schelen.’ In een oogwenk was ze de kamer uitgehold en had de voordeur met een indrukwekkende slag dichtgetrokken.

‘Ik ga haar wel achterna’, zei Ted.

Vanuit zijn bed hoorde Alec ze terugkomen. Ze stonden een tijdje op de overloop te fluisteren, toen hoorde hij de zoldertrap kraken. Alec voelde zich opgelucht. Ilona, zijn oogappel, het eerste kind van Eva en hem. Hij was bang voor haar onbezonnenheid, haar blinde overmoed, en hij was blij dat ze vannacht bleef slapen in de veiligheid van hun huis.

Om half vier werd Alec wakker. Hij draaide zich op zijn andere zij, vast van plan om weer snel in te slapen, maar in zijn hoofd was het licht aangedaan en meteen liep hij vol met onrust. Hij zag de rest van zijn leven voor zich, hoe de dagen elkaar opvolgden, de een niet veel anders dan de ander, en het was of er iets in hem blokkeerde. Hij gooide het dekbed van zich af en liep de overloop op. Onder Teds deur scheen licht. Na een korte aarzeling opende hij de deur en wierp een blik naar binnen.

‘Moet jij niet slapen?’

Ted zat in haar pyjama aan haar tafel te schrijven. Ze wipte met haar stoel naar achteren, haalde haar gespreide vingers door haar haar, liet de stoel terugvallen en schreef nog enkele woorden in het schrift dat voor haar lag.

Alec overwoog om de deur weer zachtjes te sluiten. Ilona begreep hij vaak beter dan hem lief was, maar Ted woonde in een andere wereld. Alleen de bureaulamp brandde. De tafel lag bedolven onder boeken en schriften, een dik boek met de titel ‘De Grote Godsdiensten der Wereld’ lag in het licht.

‘Wat schrijf je?’

‘Zomaar wat’, zei Ted, en sloeg haar schrift dicht. Ze gaapte. ‘Vind jij het leven leuk?’

Alec lachte kort.

‘Ik niet. Er moet zo veel.’ Ze stond op en keek op haar horloge. ‘Morgen twee proefwerken.’ Ze haalde haar schouders op en ging op het bed zitten, met de rug tegen de muur. Alec nam de enige stoel.

‘Ik verspil mijn tijd met op school zitten.’

‘Hoe zou jij dan liever je tijd verspillen?’

‘Dat weet ik niet. Lezen. De wereld zien. Ik zou wel naar China willen. Japan.’

‘Weet je al wat je gaat doen?’

‘Na school, bedoel je? Raar is dat. Dat willen mensen altijd weten. Het lijkt wel of het hele leven daar om draait. Alsof je dan pas echt bestaat.’

‘Het is wel bepalend voor je leven, welk vak je kiest.’

‘Wanneer wist jij dat je naar het conservatorium wilde?’

‘Je opa wou het niet.’ Een Duitse koordirigent, wiens leven bestuurd werd door gedragsregels. Alec zag de afkeurende blik boven de grijze snor. Zijn vader had altijd gelijk. Een reden voor zijn koorleden om hem te aanbidden. Een van hen, Alecs moeder, was ook gevoelig geweest voor zijn autoritaire manier van doen.

‘Oma is voor hem van haar geloof afgevallen.’

‘Maar je hebt toch doorgezet wat je wou.’

‘Vioolspelen was het enige wat ik kon.’

Ted lachte ongelovig. ‘Het enige wat je wilde, bedoel je. Eigenlijk is het wel gemakkelijk als je maar één ding wil. Maar het was vroeger toch heel erg om als katholiek met een protestant te trouwen? Dan leefde je toch in zonde?’

‘Ik geloof niet dat oma daar zo zwaar aan tilde. Het was opa die streng in de leer was.’

Alec was opgevoed met de ‘dialoog met de Heer’. Maar op een dag – hij was toen zestien – zag hij met de kracht van een bekering in dat alles leugen was. Deze God was niet anders dan een verlengstuk van zijn vader, die hem te vaak strafte en nooit beloonde, terwijl hij wel een onhaalbare gehoorzaamheid eiste. Vanaf die dag kon Alec zich alleen maar verbazen over de kinderlijke projecties van de mensen. Hij had zich tegenover de kinderen dan ook nooit over het geloof uitgelaten, zozeer liet het hem onverschillig. Maar nu was er niet aan te ontkomen.

‘En jij? Wat geloof jij?’ vroeg Ted.

‘Ik kan me onmogelijk een god voorstellen, die zich iets aantrekt van de luttele angsten en wensen van ons mensen.’

‘Maar angsten en verlangens kun je ook zelf overwinnen. En dan ben je gelukkig.’

‘Dat is een denkfoef’, zei Alec korzelig. ‘Als je je inbeeldt dat je niets verlangt, dan verlang je niets. Zo kun je je ook wijsmaken dat je geen honger hebt. Maar als je niet eet, ga je wel dood.’

‘En yogi’s dan? Die kunnen maandenlang zonder eten.’

‘Ach, die verhalen.’

‘Een meisje in mijn klas heeft anorexia,’ zei Ted, ‘haar benen zijn net stokjes, zo dun. Daar snap ik niets van. Niemand vraagt haar uit, en zelf denkt ze dat dat komt omdat ze te dik is. Volgens mij wil bijna iedereen anders zijn dan hij is. De één doet heel stoer en opschepperig en de ander stottert en verschuilt zich. Of veel te blij met zichzelf, of ze vinden zichzelf niks.’

‘Daar heb jij toch geen last van?’ Alec voelde de slaap tegen zijn ogen drukken. Hij stond op. ‘Ga nou maar gauw slapen, anders maak je er morgen niets van.’

Ted gluurde door het raam. ‘O, kijk eens! De overbuurvrouw staat te vrijen met een vreemde man.’

Het werd al licht. Alec kuste haar op haar wang en ging terug naar bed.