Arthur Phillips

Angelica

Uit het Engels vertaald door Servaas Goddijn

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Oorspronkelijke titel Angelica, verschenen bij Random House, New York

Oorspronkelijke tekst © Arthur Phillips, 2007

Eerste Nederlandstalige uitgave © Servaas Goddijn en De Geus BV, Breda 2007

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Robert Nix

ISBN 978 90 445 3170 1

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2007

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Ik denk dat het mij voorgeschreven tijdverdrijf zou moeten beginnen als een spookverhaal, want dat was ongetwijfeld Constances beleving van deze gebeurtenissen. Ik vrees echter dat dit woord onredelijke verwachtingen bij u zal wekken. Uitgerekend u verwacht ik nauwelijks angst aan te jagen, zelfs al zou u dit lezen bij een flakkerende kaars en krakende vloerdelen. Of terwijl ik aan uw voeten lig.

Dus: een spookverhaal! De episode begint bij onbedreigend daglicht, op de ochtend dat Joseph het kind uit hun slaapkamer bant. De griezelverhalen die Constance op haar nachtkastje had liggen beginnen altijd vredig, en zo zal ook haar verhaal beginnen:

De explosie van ochtendzonlicht verjoeg het goudkleurige stof uit de gedrapeerde karmozijnen gordijnen en tekende fijne zwarte adertjes langs de rand van de walnootbruine vensterbank. Het raamkozijn moet nodig geschilderd worden, dacht ze. Beneden de verre, onregelmatige loopjes van Angelica’s onzekere vingers die haperend over de pianotoetsen gaan, uit de keuken stijgt de bloemige geur op van de eerste broden; vanuit dit dichte gebladerte van huiselijke geborgenheid overviel haar zijn opgekropte woede.

‘Ik heb me deze belediging te lang laten aanleunen’, zei hij. ‘Ik kan het geen nacht meer toestaan, deze onnatuurlijke gang van zaken. U voedt deze ondermijning van mijn gezag. U schept er behagen in’, zei hij beschuldigend. ‘Nu is het afgelopen. Angelica heeft een slaapkamer en zal daar ook slapen. Hebt u me begrepen? U hebt ons belachelijk gemaakt. Ziet u dat dan niet? Antwoord me. Antwoord!’

‘Maar wat, mijn lief, als ze me midden in de nacht nodig blijkt te hebben?’

‘Dan gaat u naar haar toe, of niet. Deze vraag boezemt me geen enkel belang in en ik twijfel ten zeerste of hij voor haar van enig belang is.’ Joseph wees op het ledikantje, onopvallend aan het voeteneinde van hun bed, alsof hij het voor het eerst zag, alsof alleen al de aanwezigheid ervan zijn wreedheid rechtvaardigde. Het zien ervan wakkerde zijn woede aan en hij gaf het een schop, zijn laars bracht het beddengoed in de war, dat te zien deed hem genoegen. Hij had met dit gebaar Constance willen treffen en ze deinsde terug. ‘Kijk me aan wanneer ik tegen u praat. Wilt u dan dat we als een troep zigeuners leven?’ Hij schreeuwde nu, hoewel ze hem niet had tegengesproken, dergelijke rebellie had ze in zeven jaar niet één keer overwogen. ‘Of bent u niet langer in staat tot enig blijk van gehoorzaamheid? Is het dan zover met ons gekomen? Verhuis haar voordat ik terugkom. En verder geen woord.’

Constance Barton deed er het zwijgen toe na deze schrobbering van haar man. Als hij in zo’n gebiedende bui was, als hij zich inbeeldde volmaakt Engels te zijn, ook al paradeerde hij als een Italiaanse bravo, kon er geen enkele hoop gekoesterd worden dat de rede een voet aan de grond kreeg. ‘Hoelang zou u dit nog hebben uitgesteld als ik u niet ten langen leste had verlost van het besluit dat u als vrouw moest nemen?’ In weerwil van haar instemmende zwijgen bleef hij tieren met de bedoeling haar zo lang te kapittelen tot ze zijn wijsheid zou erkennen.

Constance zou echter verder hebben gekeken dan hij; Joseph mocht dan denken dat hij niet meer deed dan een kinderbedje verplaatsen, zij wist wel beter. Hij was blind (of deed of hij blind was) voor de duidelijke gevolgen van zijn besluit, en Constance zou de prijs betalen voor zijn gebrek aan zelfbeheersing. Als hij er maar toe kon worden overgehaald om iets langer te wachten, dan zou hun conflict vanzelf verdwijnen. Door de tijd zou een andere, koelere verstandhouding tussen hen beiden ontstaan. Dat was het lot van alle echtelieden. Het was waar dat Constances verzwakte toestand (en die van Angelica) vereiste dat Joseph en zij zich veel sneller hadden moeten aanpassen dan de meeste andere echtparen en dat speet haar voor hem. Het was altijd haar bedoeling geweest dat Angelica naar beneden zou worden verbannen, uiteraard, maar later, als ze de beschermende aanwezigheid van het kind niet langer nodig zou hebben. Ze waren niet zo ver van die veilige kust verwijderd.

Joseph wilde echter van geen uitstel weten. ‘U hebt te veel aan uw aandacht laten ontsnappen.’ Hij sloot zijn boordje. ‘Het kind wordt verwend. Ik heb u te veel de vrije teugel gelaten.’

Pas toen de voordeur Constance verzekerde dat hij naar zijn werk was vertrokken, durfde ze naar de keuken beneden te gaan waar ze, zonder iets te laten merken van het verdriet dat de opdracht haar gaf, Nora vroeg de kinderkamer voor Angelica in gereedheid te brengen en er een man bij te halen om het ledikantje dat het kind was ontgroeid uit elkaar te halen en de blauwzijden Edwardian stoel uit de salon naast haar nieuwe bedje te zetten. ‘Voor als ik haar voorlees’, voegde Constance eraan toe, waarbij ze de onderzoekende blik van het zwijgende Ierse meisje ontweek.

‘U zult zien, Con, ze zal de verandering toejuichen’, had Joseph haar voor hij wegging beloofd, wat of misplaatste vriendelijkheid of weloverwogen wreedheid was (het kind dat de scheiding van haar moeder toejuicht). Constance streek met haar vingers over Angelica’s kleertjes, die petieterig in de kleerkast van haar ouders hingen. Haar speelgoed nam zo weinig ruimte van de kamer in beslag en toch had hij bevolen, ‘Dit allemaal. Alles. Helemaal niets meer als ik thuiskom.’ Constance schoof deze excessieve instructies door naar Nora, omdat ze zich er niet toe kon brengen ze zelf uit te voeren.

Ze ontvluchtte met Angelica het huis, vond excuses om tot laat in de middag deze ontwrichting te ontlopen. Ze bracht haar wekelijkse geschenken van geld, voedsel en conversatie naar de weduwe Moore, maar slaagde er niet in haar zorgen te laten verdringen door de gebruikelijke dankbare tranen van de oude vrouw. Ze treuzelde op de markt, in de theesalon, in het park, waar ze naar de spelende Angelica keek. Pas toen de lang dreigende regen eindelijk losbrak en in warme stromen neerkwam, waren ze teruggekomen, ze hield zich beneden bezig, keek geen moment in de richting van de trap, maar bekritiseerde Nora’s werk, herinnerde haar eraan de kamers te luchten, inspecteerde de keuken. Ze prikte in het brood, wees op de slordige manier waarop de voorraadkast was ingeruimd, en liet Nora halverwege een standje staan om Angelica achter de piano te zetten waar ze haar ‘Het stoute en het lieve kind’ liet oefenen. Ze ging aan de andere kant van de kamer zitten om zelf de servetten te vouwen. ‘Welk kind ben jij, schat?’ mompelde ze, maar ze voelde slechts verdriet bij het ingestudeerde antwoord: ‘Het lieve, mama.’

Terwijl het spel van het kind haperde en zich herstelde, dwong Constance zich er eindelijk toe naar boven te gaan waar ze heen en weer liep voor de gesloten deur van Angelica’s nieuwe onderkomen. Daarbinnen wachtte haar geen grote schok. De waarheid was dat de verandering van de kamer nauwelijks opviel, want hij wachtte al zes jaar in teleurgestelde verwachting. Zes jaar eerder had Joseph, toen zijn nieuwe vrouw zeven maanden zwanger was, zonder merkbare rancune zijn geliefde huislaboratorium ontmanteld om plaats te maken voor een kinderkamer. God vroeg van Constance echter drie pogingen voor er een kind in leven bleef om de kamer in gebruik te kunnen nemen. Zelfs toen bleef hij leegstaan, omdat in die eerste weken van Angelica’s leven zowel moeder als dochter ziekelijk was en het veel verstandiger was de pasgeborene naast haar slapeloze moeder te laten slapen.

In de maanden die volgden wisselden Constances kraamkoorts en Angelica’s kinderziektes als eb en vloed, alsof er tussen deze twee verbonden zielen slechts gezondheid voor één was, zodat er een jaar was voorbijgegaan waarin het geen moment raadzaam leek het kind naar de kinderkamer beneden te sturen. Zelfs toen Angelica’s gezondheid vanzelf terugkeerde had dokter Willette met nadruk gewezen op die andere, veel gevoeliger kwestie en dus – Constances oplossing – leek het eenvoudiger en veiliger dat Angelica voorlopig binnen gehoorsafstand zou slapen.

Nora had de stoel naast het bed geplaatst. Ze was sterk, het Ierse meisje, ze moest over meer spieren dan vet beschikken om hem zelf verplaatst te hebben. Ze had Angelica’s kleding in de kersenhouten kinderkleerkast geschikt. Kil, deze nieuwe behuizing waartoe Angelica was veroordeeld. Het bed was te groot; Angelica zou zich erin verloren voelen. Het raam zat los in het kozijn en de straatgeluiden zouden haar zeker uit haar slaap houden. In het licht van een regenachtige dag maakte het beddengoed een versleten en groezelige indruk en de boeken en poppen zagen er in hun nieuwe omgeving triest uit. Geen wonder dat hij hier zijn laboratorium had ondergebracht; het was in alle opzichten een donkere, nare kamer, slechts geschikt voor het stinkende afval van de wetenschap. Op het hoofdkussen rustte prinses Elizabeth in een geliefde pose, haar benen bij de enkels gekruist; Nora wist uiteraard wat Angelica’s lievelingspop was en het kon niet anders of ze wilde op deze wijze blijk geven van haar genegenheid voor het meisje.

De blauwe stoel stond te ver van het bed. Constance duwde er met haar rug tegen tot hij rammelend een stukje naar voren schoof. Ze ging weer zitten, streek haar jurk glad, stond weer op en legde de benen van prinses Elizabeth in een iets natuurlijker houding. Tijdens hun dagje uit was ze meerdere keren tegen Angelica uitgevaren, had ze haar vinnig terechtgewezen (precies zoals Joseph tegen haar had gedaan) waar vriendelijkheid effectiever zou zijn geweest. Dat nu juist op de dag waarop ze een deel van haar kind zou verliezen, de dag dat ze haar voor altijd dichtbij en onveranderd wilde houden – die dag, nota bene – Angelica haar zo makkelijk had geërgerd.

Deze verandering van Angelica’s plaats in huis, deze cataclysmische verandering van alles, zo kort na haar vierde verjaardag, markeerde waarschijnlijk de geboorte van de eerste, onvergetelijke herinneringen van het meisje. Alles wat eraan voorafging – de omhelzingen, offers, momenten van loom lonkende tevredenheid, haar antwoord op een van die kille wreedheden van Joseph – niets van dit alles zou in het kind als bewuste herinnering voortleven. Wat was de zin van die vergeten jaren, al die niet opgetekende genegenheid? Alsof het leven een verhaal vertelt waarvan het midden en het eind onbegrijpelijk zijn zonder een duidelijke herinnering aan het begin, alsof het kind ondankbaar zou zijn, schuldig aan zijn opzettelijke vergeten van al die generositeit en liefde die het had gekregen in meer dan vier jaar van haar leven, acht maanden haar dragen, al die ondraaglijke pijn van de jaren daarvoor.

Dit, vandaag, markeerde het moment waarop Angelica’s verhouding tot de wereld veranderde. Ze zou nu haar eigen geschiedenis verzamelen, zou met het zaad rondom haar de middelen vergaren om haar eigen tuin te cultiveren: deze ruiten van bubbeltjesglas zouden haar ‘kinderkamervenster’ zijn, zoals dat van Constance, herinnerde ze zich nu, een cirkel van gekleurd glas was geweest, door houten roeden als een taart in acht punten verdeeld. Aan de weefselstructuur van dit dekentje zou Angelica in haar verdere leven haar idee van ‘zacht’ ontlenen. Haar vaders voetstappen op de trap. Zijn geur. Daarmee zou ze zich in angstige momenten troosten.

Een haperend wijsje verdrong de onvolledige toonladders, maar ook dat brak plotseling af, halverwege de herhaling. De verstoorde harmonie bezorgde Constance de rillingen. Even later hoorde ze Angelica’s lichte tred op de trap. Het meisje rende haar nieuwe kamer in, sprong op het bed en sloot haar pop in haar armen. ‘Hier heeft de prinses zich dus teruggetrokken’, zei ze. ‘We hebben overal naar uwe hoogheid gezocht.’ Ze raakte ceremonieel elk van de donkere bedposten aan, bekeek de kamer van het plafond tot de vloer, speelde een nuffige hoveling. Ze probeerde zichtbaar een vraag te formuleren, bewoog bij het zoeken naar woorden geluidloos haar lippen. Constance kon bijna haar dochters gedachten lezen. Ten slotte zei Angelica: ‘Nora zegt dat ik nu hier zal slapen.’

Constance drukte haar kind dicht tegen zich aan. ‘Het spijt me heel erg, lieverd.’

‘Hoezo spijt? Moet de prinses bij u en papa blijven?’

‘Natuurlijk niet. Jij bent haar hofdame. Ze zou zich boven geen raad weten.’

‘Hier zal ze voorlopig gevrijwaard zijn van koninklijke zorgen’; Angelica citeerde onbewust een verhalenboek. Ze liep naar het kleine toilettafeltje en sleepte ondanks haar moeders protest het bijbehorende stoeltje naar het raam en ging erop staan om naar buiten te kijken. ‘Ik kan de straat zien!’ Ze stond op haar tenen op de uiterste rand van zijn scharlakenrode zitting en drukte haar handen en neus tegen de loszittende ruit.

‘Wees alsjeblieft voorzichtig, lieverd. Dat moet je niet doen.’

‘Maar ik kan de straat zien. Dat daar is een vospaard.’

‘Kom eens hier, alsjeblieft, heel even. Je moet me beloven dat je niet zult aarzelen me te roepen of zelfs boven te komen als je me nodig hebt en dat je me wakker zult maken. Ik zal nooit boos zijn als je me nodig hebt. Er zal niets veranderen, geloof me. Kom op mijn schoot zitten. Ja, de prinses ook. Zeg nu eens, ben je blij met deze regeling die je vader ons heeft bevolen of niet?’

‘O ja. Hij is lief. Is dit een toren, omdat er een raam is?’

‘Geen toren, nee. Als je een toren zou willen, dan zou je met ons op een hoger punt slapen, boven. Ik ben het, daarboven in de toren.’

‘Maar u hebt geen torenraam dat op de paarden daar in de diepte uitkijkt, dus dit is de toren.’ Het kind was kennelijk gelukkig.

‘Vind je het niet erg om alleen te slapen?’

‘O, mama, ja! Natuurlijk. Het is heel eng’, en haar gezicht spiegelde haar gedachte aan de donkere nacht die haar wachtte, waarna het meteen weer opklaarde. ‘Maar ik zal zo dapper zijn als het herderinnetje. “Als het donkert in het hout/en met de sterren bleek en koud/ook Gods licht verdwijnt/verliest ze alle goed/ook Gods licht … Als het donkert in het hout …”’

Constance streek over het haar van het meisje, over de kleine zachte wangen, bracht het volle gezichtje vlak voor het hare. ‘“Als het donkert in het wóúd/en met de sterren bleek en koud/ook Gods licht verdwijnt/verliest ze alle móéd. Maar …”’

‘“Maar haar geloof is als een lamp”’, interrumpeerde Angelica trots, maar ze struikelde opnieuw. ‘“En God … God bliefde, God bl…” Ik weet het niet meer.’

‘“En Gods liefde is lichter … nog … dan …”’ hielp haar moeder haar.

‘Zal ik een maan zien door het torenraam?’

2

Bij het vallen van de avond was Angelica’s opwinding onmiskenbaar. Ze keek twee keer onderzoekend naar Constance en zei ernstig: ‘Ik vind het eng om vannacht alleen te zijn, mama.’ Maar Constance geloofde haar niet. Angelica beweerde alleen maar dat ze bang was omdat ze voelde, om redenen die ze niet kon begrijpen, dat haar moeder wilde dát ze bang zou zijn. Haar bewering bang te zijn was een ongewild geschenk – een slordige kindertekening – geschonken in op waarneming berustende liefde.

Niettemin, die doorzichtige leugens waren de uitzondering op haar oprechte verwachting. Constance waste haar, en Angelica sprak over de avonturen van de prinses, alleen in haar toren. Constance borstelde haar haar terwijl Angelica dat van de prinses borstelde, en Angelica vroeg of ze alstublieft al naar bed mocht. Constance las Angelica voor vanuit de blauwe stoel, en halverwege een zin beweerde ze tegen de gewoonte in dat ze moe was, waarna ze voor haar moeders aanbod om te blijven tot ze in slaap zou vallen, lief bedankte.

‘Zal ik de deur openlaten, lieverd?’

‘Nee, dank u, mama. De prinses verkiest het alleen te zijn.’

Constance wachtte aarzelend in de smalle gang, schikte het linnengoed in de kast, hing schilderijen recht, liet lampen zakken, maar hoorde geen protest, alleen het geprevel van hofintrige, tot ook dat wegstierf.

Beneden bleek Joseph nog niet teruggekeerd. ‘Is alles in orde in de slaapkamer van het kind?’ vroeg het dienstmeisje.

‘In de kínderkamer, Nora. Ja, dank je.’

Toen Joseph thuiskwam, stelde hij geen vragen omdat hij ervan uitging dat zijn bevelen zonder meer waren opgevolgd. Hij sprak over het verloop van zijn dag en zei helemaal niets over Angelica, bleef zelfs niet – toen ze het gaslicht beneden doofden en naar de tweede verdieping gingen – op de eerste verdieping staan om naar zijn kind in haar nieuwe omgeving te kijken. Zijn kille triomf werd opgepakt. ‘Angelica verzette zich tegen de nieuwe regeling’, veroorloofde Constance zich als een lichte vorm van verzet te zeggen.

Joseph toonde geen bezorgdheid, leek zelfs enig plezier te beleven aan deze mededeling, of op z’n minst aan het feit dat Constance ondanks haar protest gevolg aan zijn wensen had gegeven. Ze was nieuwsgierig of een beschrijving hem zelfs maar tot medeleven zou aanzetten, laat staan tot intrekking van de fatale bevelen. Daarbij komt dat de feitelijke tevredenheid van het kind vanavond ongetwijfeld tijdelijk was, en Constance vroeg zich af wat zijn reactie zou zijn als het kind ten slotte de moed zou verliezen, en dus zei ze: ‘Angelica huilde zichzelf in slaap, zo eenzaam voelt ze zich.’

‘Ze zal eraan wennen, stel ik me zo voor’, antwoordde hij. ‘Er is in dit geval geen keus en waar geen keus is past men zich aan. Daar zal ze gauw genoeg achter komen. Of niet.’ Hij pakte haar hand. Er verschenen nieuwe haren op zijn wangen, een groeiende schaduw aan de rand van zijn baard. Joseph drukte zijn lippen op haar voorhoofd. Hij liet haar hand los en liep naar de spiegel boven de wasbak. ‘Ze zal zich aanpassen’, herhaalde hij, waarna hij zijn gezicht bestudeerde. ‘Dit terzijde, ik heb eens nagedacht over haar opvoeding.’

Het leek erop dat hij niet tevreden zou zijn met zijn overwinning van vandaag, zoals een dam die jaren heeft standgehouden het bij zijn eerste scheur binnen luttele minuten begeeft. ‘Het is echt niet nodig om daar nu al over te beslissen’, probeerde Constance.

‘Het is me ongetwijfeld toegestaan iets te zeggen voordat u toegeeft aan uw hardnekkige behoefte me tegen te spreken.’

‘Het spijt me.’ Zonder nog langer haar leugen te betreuren, slechts met de wens dat het huilen van zijn kind hem hoe dan ook zou verdrieten, nam ze een haarborstel ter hand.

‘Ik heb me onvoldoende met haar opvoeding bemoeid. Ze heeft een leeftijd bereikt waarop haar vorming als een denkend wezen moet worden begeleid.’

‘Denkt u dat ze onder mijn toezicht tekort is gekomen?’

‘U moet niet meteen alles zo somber inzien, mijn lief. Er is meer vaderlijke invloed nodig. Ik ben van plan eens serieus na te denken over de vraag of een privéleraar zou volstaan of dat ze naar meneer Dawson moet. Ik zal zo gauw mogelijk beslissen.’

‘U wilt dat ze haar dagen zonder mij zal doorbrengen? Ze is nog te jong.’

‘Ik kan me niet herinneren dat ik hierover in debat ben gegaan.’ Hij ging naar haar toe en pakte haar hand. ‘Ze zal me te zijner tijd als haar vriend gaan zien.’

‘Dat ze me als haar vriend gaat zien’, een bekende frase, zoals die zo veel jaar eerder tegen de dochter van een kantoorboekhandelaar was gebruikt, hoewel Constance toen het gezicht van een veel jongere vrouw had. ‘U zult me te zijner tijd als een vriend gaan zien’, had Joseph gezegd tegen het meisje dat hij voor zich wilde winnen.

En vanavond keek hij naar haar met een niet te ontkennen begeerte. Dus nu al wilde hij hun eerder gemaakte afspraak niet meer nakomen – vanavond al. Hij zou, hoewel het kind beneden huilde (voorzover hij wist) hongerig aanvallen, geen rekening houden met het gevaar dat Constance liep, hij verried met zijn onmiskenbare lustgevoelens de afwezigheid van enige tederheid voor haar.

‘Ik moet even bij Angelica gaan kijken’, zei ze. Hij gaf geen antwoord. ‘Het is haar eerste avond zonder mij. Zonder ons. Ze was overstuur. Ze zal een beetje van slag zijn, u moet geduld met haar hebben.’ Hij zei niets – zijn voornemen haar te verleiden vocht waarschijnlijk met zijn ergernis – maar hij deed geen poging haar tegen te houden. ‘U bent heel begripvol’, zei ze ten slotte, en toen hij zich afkeerde ging ze weg.

Constance ging beneden zitten en keek naar de slapende Angelica. Het kon onmogelijk zijn bedoeling zijn Constances veiligheid zo snel, zo doelbewust in gevaar te brengen. Zo’n noodlottige onverschilligheid voor haar was toch niet mogelijk. Hij had echter al sinds lang zijn belangstelling voor haar verloren; een dergelijke niet-aflatende harteloosheid zou ongetwijfeld tot onverschilligheid voor haar welzijn kunnen leiden.

Constance ging terug toen ze er zeker van was dat hij zou slapen. Ze bleef in de deuropening staan, bekeek hem zwijgend en ging naast hem liggen. Ze wilde echt liefhebbend en plichtsgetrouw zijn, maar zonder hem op te winden. Ze dommelde in en werd weer wakker, meteen klaarwakker, de slaap was weg. Kwart over drie. Ze glipte weg vanonder Josephs greep, pakte een kaars en lucifers van de ebbenhouten wandtafel en stapte in de lichtloze nacht op het dikke, karmijnrode tapijt.

De traptreden kraakten zo doordringend dat ze nauwelijks kon geloven dat het lawaai noch Joseph boven haar, noch Angelica onder haar uit hun slaap haalde. Ze stak haar kaars aan en liep door de gang naar Angelica’s veel te grote kamer. Nora sliep beneden; vannacht sliep Angelica dichter bij de hulp in de huishouding dan bij haar eigen moeder.

Ze leek zo klein in dit reusachtige bed, in de wolken van linnen. Constance bracht de kaars dichter bij het volle gezichtje en het zwarte haar. Ze zag zo verschrikkelijk bleek. Constance raakte het hoge voorhoofd aan en Angelica gaf geen kik. Ze hield de kaars nog dichterbij. Het meisje ademde niet.

Natuurlijk ademde ze. Deze niet-aflatende angsten vanaf het moment dat ze werd geboren! Er was helemaal niets aan de hand met het meisje. Er was allang geen reden meer om voor haar gezondheid te vrezen. Het kon Constance worden vergeven dat ze nog steeds door oude gewoontes werd geplaagd, maar de waarheid kon niet worden ontkend: Angelica was robuust, Josephs vaste omschrijving van haar.

‘Robuust’, had hij Constance verzekerd tijdens hun vakantie in de voorgaande zomer, toen hij Angelica dwong na het vallen van de avond buiten te blijven, waar ze naar insecten prikte tot ze doodziek werd en de plaatselijke arts (die Joseph niet had willen roepen) al zijn kennis nodig had om het meisje in leven te houden, terwijl Joseph met zijn tong klakte over de kosten en zich gedroeg alsof het hele gedoe een bron van vermaak was. ‘Een robuust meisje’, had hij tegen Constance gewauweld, alsof ze wel imbeciel moest zijn om zijn gelijk te betwijfelen.

De kaars begon te walmen, de was huilde en stolde tot marmeren tranen, en vanuit de blauwe stoel keek Constance naar het kind. Die diepe slaap, de slaap van een jong poesje. Hoe benijdenswaardig zo diep te kunnen en te durven slapen dat je die andere, duistere staat lijkt te bereiken – zo te slapen is volwassenen niet gegund, dacht ze, alleen een onschuldig kind. Constances eigen broers en zus waren in een te diepe slaap gevallen.

Haar hoofd viel met een ruk naar voren en ze keek met knipperende ogen naar de bundel kaarslicht, die nu een paar centimeter lager flakkerde dan een moment daarvoor. Die flauwekul van toen, ‘sliep te diep’ – het zaad dat in haar eigen moeder was geplant toen ze niet veel ouder was dan Angelica, die uitdrukking waaraan Constance zich toen jarenlang in haar angst had vastgeklampt, die haar het donker en de slaap had doen vrezen. Zelfs nu nog, volwassen en in de kamer van haar eigen dochter, ervoer ze die kinderlijke angst weer even, maar toen de jaren terugkeerden liet ze die vallen. Het was nu twintig of meer jaren geleden sinds haar moeder haar in haar armen hield, haar gezicht nat van tranen, Constance zo stevig vasthield dat haar schouders pijn deden; ‘Je moet je niet aan zo’n slaap overgeven, Connie, je mag niet, je mag me niet verlaten.’ Welke verklaring haar moeder er ook aan gaf, de feiten spraken voor zich: Alfred stierf aan de tyfus, George en Jane stierven beiden door de besmette bron aan de cholera.

Ik weet dat Constance jaren later, in een bepaald stadium van hun verkering – tijdens een urenlange wandeling, van stad naar park naar koffiehuis naar park – aan haar minnaar opbiechtte dat ze een wees was. Ze dacht dat deze bekentenis het einde van hun korte samenzijn zou betekenen en dat haar illusies over zijn liefde voor haar (die ze zelfs als ze alleen was heimelijk koesterde) een zekere doem te wachten stond. Ze vertelde het niettemin, alsof ze een hogere rechter de rechtvaardiging voor haar slechte karakter gaf. Ze vertelde Joseph over haar broers en zus, en in haar beschrijving van het ene na het andere sterfgeval zei ze: ‘Ze sliepen te diep. Dat was wat mijn moeder altijd zei.’ Hij verstootte haar niet, vroeg haar alleen of ze hem naar zijn huis wilde vergezellen, hij wilde haar iets laten zien. Dat had niet gemogen – want het was een belediging die ze wel doorzag maar waarvan ze niet wilde weten, omdat ze op dat moment tot de bodem had willen zinken om zijn goedkeuring te krijgen. Ze betrad blij zijn ruime woning en werd naar zijn werkkamer gebracht, dezelfde kamer waar nu haar dochter bij kaarslicht lag te slapen. ‘Dit zijn uw vijanden’, zei hij en hij vroeg haar in de zwarte koker van zijn microscoop naar lussen en draden te kijken. ‘Dit zijn de beestjes die levens roven. Uw broers en zus sliepen niet te diep. Integendeel, ze baden er waarschijnlijk om. Slapeloos waren ze, met een van angst bezweet voorhoofd, doodziek en zonder soelaas, een martelgang voor zowel patiënt als ouder.’ Een pittige lezing voor een jonge vrouw die hij het hof maakte. De biologieles eindigde ermee dat hij haar hand pakte. Op dat moment was het voor hen al bijna beklonken, omringd door laboratoriumapparatuur en opgehaalde herinneringen aan de ondergang van haar gezin, de knappe wetenschapper die haar de wreedheid van de natuur uitlegde, waarbij ze geen verdriet voelde, slechts de tintelende warmte in haar vingers en wangen en de wens dat zijn hand de hare zou blijven omsluiten.

Ze wist dat Josephs beschrijvingen accuraat waren, maar ze kon zich geen gebeurtenissen voor de geest halen zoals hij ze beschreef. Haar allerbetrouwbaarste herinneringen (hoewel ongetwijfeld vals) leken even onaanvechtbaar als heilige relieken of krantenverslagen: haar gezonde, sterke oudere broer een goede nacht wensen, naast zijn bed zitten, hem in slaap zien vallen, dieper en dieper, tot hij zonder meer wit en koud werd en er een laatste zichtbare ademstoot tussen zijn gebarsten en zwart geworden lippen ontsnapte. In het licht van Josephs geduldige, leerzame uiteenzetting, kon ze aantonen dat deze bizarre herinnering onmogelijk was; ze was toen zo veel jonger dan Alfred, zou hem nooit in bed hebben gelegd of hem in slaap zien vallen, en daarbij kwam dat dit ook niet de manier was waarop de menselijke ziel naar de hemel ging. Ze moet zijn lichaam bij de begrafenis hebben gezien, lijkbleek en koud. Misschien was dat een van de stukjes waarmee ze tot dit verzinsel was gekomen: haar eigen adem die namens hem in de novemberkou naar buiten stroomde, haar eigen gebarsten lippen in de droge lucht.

Toen Alfred stierf was ze jonger geweest dan Angelica nu, en hij was de eerste die overleed. Alfred, George, Jane, vader, moeder. Onzichtbare draadvormige beestjes kruipen in het bloed en verslinden ons. Joseph lachte toen ze vroeg: ‘Hoe kan van dokters worden verwacht dat ze zulke kleine duiveltjes te pakken krijgen?’ Ze herinnert zich dat ze toentertijd dacht dat zijn lach goedbedoeld was. ‘Ze kunnen niet gepakt worden. Men kan hun alleen de voorwaarden ontzeggen die hun groei bevorderen’, zei hij luchthartig.

Wat kon een moeder nog doen in een wereld waarin dergelijke vijanden hun kinderen belaagden? Hoe kon ze bijvoorbeeld een ziekte voorkomen die haar moeder zo veel verdriet bezorgde; moeten meemaken dat haar kinderen haar een voor een ontvielen? Wat kon Constances machteloze arm doen tegen bacteriën, moordenaars of die zwarten die, las ze die avond in de krant, zesenvijftig weerloze Engelse vrouwen en kinderen hadden afgeslacht in hun huizen in een ver land? De waarheid stak fel af tegen deze donkere Londense nacht; ze kon Angelica niet beschermen tegen grote of kleine, menselijke of onmenselijke gevaren. Moeder zijn betekende gedoemd te zijn gewoon toe te zien, nooit te voorkomen, slechts te wachten tot haar kind iets verschrikkelijks zou overkomen om er dan huilend en nutteloos bij te zitten. Nu, als een volwassen vrouw met haar eigen geliefde kind, besefte ze wat haar moeder moest hebben meegemaakt; het was noch verrassing noch een zonde dat ze ten slotte de diepe teleurstellingen van deze wereld was ontvlucht en Constance alleen had achtergelaten.

Ze stak een nieuwe kaars aan en smolt de onderkant op het boveneinde van zijn korte voorganger. Haar haar was losgeraakt. Ze wilde het samenbinden, maar het volgende moment was Angelica een brug, haar benen op het bed en haar handen op haar moeders knieën, in een kamer die een en al grijs en geel was. ‘Moeder, moeder, moeder, moeder!’ Angelica lachte om haar moeders moeizame ontwaken, imiteerde het snelle knipperen van haar ogen, haar verwarring bij het zien van de pit, zwart in een poel van gesmolten was. Het meisje schreeuwde het uit van ochtendvreugde, piepte meer dan ze sprak. ‘Stil, muis’, zei Constance. ‘Ik hou van je snoetje in het morgenlicht.’

‘U hebt hier bij mij geslapen’, zei het meisje verbaasd. ‘In een stoel!’

‘Dat klopt’, zei Constance, die naast Angelica onder de dekens kroop.

‘U sliep en ik heb u wakker gemaakt.’

‘Ik sliep en jij hebt me wakker gemaakt.’

‘Waar is papa?’

‘Nog in bed, denk ik. Zullen we hem wakker maken?’

‘Nee’, zei Angelica. ‘Moeder en kindje.’

Constance kuste het haar van haar kind. ‘Jazeker, en o zo fijn.’

‘Moeder en kindje heel fijn.’

3

Angelica leek met de dag minder op haar moeder. Pijnlijker nog was dat deze verandering tijdens afwezigheden versnelde. De laatste tijd, als Constance gedwongen was Angelica onder Nora’s hoede te laten, kon ze zich bij terugkeer inbeelden dat deze weerzinwekkende verandering zelfs met het uur geschiedde, als in een of ander angstaanjagend sprookje.

Angelica was, als pasgeborene met een plattegrond van aderen onder haar doorschijnende huid, haar blinde oogjes naar Constances onmisbare borsten gekeerd, met stijve ledematen en schreeuwend uit een onverzadigbare honger, haar leven als een vreemd wezen begonnen, maar Constances borstvoeding bracht in het kind zo snel een element van haar moeder dat de ene na de andere bewonderaar wees op hun groeiende uiterlijke gelijkenis. Het commentaar klonk op straat, in winkels en onder bezoekers met de dag luider: ‘Ze lijkt sprekend op u.’ Nee, onmisbaar was ze niet, herinnerde Constance zich, want ze was gedwongen geweest gedurende twee gestolen maanden de vreugde van haar leven met die verachtelijke min te delen.

Uiteraard had Joseph in een gevaarlijk vroeg stadium een van zijn kortstondige maar onontkoombare aanvallen van bemoeizuchtige belangstelling voor Angelica getoond en een plan gepresenteerd (‘op het allerbeste medische advies’) en erop gestaan dat dit kleine kwetsbare kind gillend van haar moeders borst moest worden gerukt en per direct achter een bord eten geschoven. ‘Wilt u dat ze zich zo jong al in macaroni verslikt?’ had ze gevraagd, waarmee ze hem de mond had gesnoerd en een paar maanden erbij kreeg om haar navolgster vet te mesten met het magische product dat was bedoeld hen in temperament en uiterlijk aan elkaar te binden. Ook nadat hij zijn zin had gekregen, nam ze Angelica nog wel eens stiekem in haar armen om haar te voeden, langer als Nora voor een tijdje ver weg was en niemand haar op liefde gegronde ongehoorzaamheid kon verklikken. De verandering kwam toch. Naarmate ze minder voedde, werd de transformatie duidelijker. Het duurde niet lang of Angelica’s metamorfose versnelde: haar haar doorkruiste kastanjebossen om gitzwarte vlakten te bereiken, en in het koude, noordelijke zeewater van haar ogen verschenen vegen Italiaanse inkt.

Vandaag, toen het ophield met regenen, ging Constance in op de bedrieglijke belofte van een blauwe lucht en nam ze Angelica mee naar het park waar het meisje een inspannende gedachtewisseling begon met een jongetje dat gekleed was als matroos. Van waar ze zat kon ze hen niet horen, maar ze zag dat haar dochter gedurende het gesprek een groeiende onbuigzaamheid tentoonspreidde. Waarover konden deze kinderen zo hartstochtelijk delibereren? De matroos, roodharig en bleek, leek elk moment in huilen uit te zullen barsten. Op een dag zou hij een stevige, blozende Engelsman zijn. Zou hij dan zulke emotionele gesprekken met vrouwen voeren? Hij stampte met zijn voet in zijn keurige zwarte schoen, en zijn boosheid bracht Angelica aan het lachen, een geluid dat Constance als het allermooiste moment van de dag beschouwde.

Ze fluisteren in elkanders oor, verborgen hun geheimen met onnodig drama achter hun handen, de zijdelingse subtiliteit van beginnende samenzweerders. Ze doen alsof hetgeen wordt besproken zelfs niet door Constance mag worden gehoord. Hoe kan deze onaantrekkelijke onbekende zonder de minste moeite zulke uitdrukkingen op Angelica’s gezicht toveren, waarmee hij een prijs wint die het slome duikelaartje totaal ontgaat? Wat zijn dat voor opmerkingen die Angelica nu al uitsluitend tegenover anderen verwoordt, zo wreed vroeg, die ze nooit zal delen met of zelfs maar samenvatten voor Constance, die ooit – gisteren nog – diende als haar enige vertrouwelinge? In plaats daarvan reserveert Angelica, die daar onder de boom tegen hem fluistert, haar gedachten voor de mannen die algauw hun roofdierglimlach aan de oude moeder zullen laten zien, terwijl een van hen met Angelica weg danst in een menigte wervelende paren.

En wat ziet de zeeman op die prille leeftijd nu eigenlijk als hij naar de donkere prinses kijkt? Ongetwijfeld heeft hij het ijzige bloed van de Engelsman, is hij niet van zijn stuk te brengen, nauwelijks in staat zijn bleke gezicht te bronzen, ook al heeft de zon er sproeten over gestrooid in een poging wat kleur toe te voegen. Maar dat bloed – dat van Constance, uiteraard – stroomt als machteloos vloedwater onder de zachte, glanzende blik van de zuidelijke maan. Want dat Joseph in Londen was geboren, deed niets af aan de feiten, en dat gold ook voor zijn vlekkeloze accent en zijn houding, zijn wetenschappelijk werk in het hart van de Engelse gezondheidszorg, zijn dienst in het Engelse leger, zijn Engelse moeder. Hij was een Italiaan, en zijn vader had de naam Bartone gekregen, al het andere deed er niet toe.

En wat Angelica en deze matroos betrof, het Italiaanse element had bepaald geen kleine rol gespeeld in Josephs macht over Constance, zelfs in het begin, voor ze wist wat hij was. Toen hij de waarheid onthulde, voorafgaand aan zijn huwelijksaanzoek, begreep ze hoeveel overwicht hij over haar had gehad van het moment dat hij Pendelton’s was binnengelopen en haar was opgevallen. En hier zag ze in het ronde gezicht van de matroos het effect van dat warme bloed op koud bloed: het geleidelijk zwichten, de nieuwsgierigheid, de enigszins beangstigende verwondering zich in de nabijheid te bevinden van iets onnoembaars, maar pittig en aanmatigend in zijn zekerheid. Ja, Angelica beschikte daar nu al over, van het bloed in haar aderen tot haar bijna zwarte haar. De begeerte in de ogen van de matroos was onmiskenbaar. Angelica was aantrekkelijk – Constance zag het weerspiegeld in de ogen van vrijwel iedereen die met het meisje sprak. Joseph had tevreden moeten zijn; Constance kon hem geen zoon schenken, maar daar schitterde als opwekkende vertroosting deze absoluut volmaakte dochter, die met de dag volmaakter werd en meer op haar vader ging lijken, minder op de moeder die bijna het leven had gelaten om haar voort te brengen.

Constance steigerde; moest haar schuld tot in de oneindige toekomst reiken? Zelfs Joseph kon, hoe teleurgesteld hij ook was, toch niet bedenken dat ze hem dit expres had aangedaan? Ze had zijn huwelijksaanbod niet geaccepteerd in de wetenschap dat ze fysieke beperkingen had – hoe had ze dat kunnen weten? Wisten andere vrouwen voor ze beproefd waren dat ze succesvol zouden zijn? Fluisterde hun lichaam beloften die een echte vrouw kon horen, terwijl Constance het zwijgen van haar eigen lichaam als instemming had begrepen? Ze had het de vroedvrouw gevraagd, de eerste keer dat de oude vrouw met nog meer lappen naar de kamer was teruggekeerd, ‘Waarom wist ik het niet?’

In alle eerlijkheid, Constance was tenslotte niet echt onvruchtbaar. Ze was, welbeschouwd, een te vruchtbare aarde geweest. En uiteindelijk had ze voor hem dit bijzondere meisje voortgebracht dat in zo’n wreed tempo groeide, dat nu al haar babyvet had verloren, dat zich al zo nu en dan tegen Constances kussen verzette, zichzelf waste, alleen at, dol was op haarborstels en kammen die Constance haar enthousiast had gegeven om daar meteen weer spijt van te krijgen toen Angelica erop stond haar haar zelf te kammen. Het was bijna ondraaglijk (de matroos hing nu aan een lage tak en Angelica negeerde hem nadrukkelijk, ook al schreeuwde hij om haar aandacht), ondraaglijk te weten dat ze nooit meer in babybillen met kuiltjes zou knijpen, poeder op de gladde, mollige beentjes zou strooien en het kleine naveltje kussen. Eens en nooit meer was haar beloning en doel in dit leven. Ze had, als ze het zich had toegestaan, kunnen huilen, net als deze jongen die tegen zijn tranen vocht nadat hij van zijn tak was gevallen en zijn neus had opengehaald, waarmee hij meteen Angelica’s gretige belangstelling had gewekt.

‘Het spijt me uw gesprek te moeten onderbreken,’ zei ze tegen de converserenden, ‘maar ik moet Angelica eraan herinneren dat het eten ons wacht. We mogen Nora niet teleurstellen. En u wordt natuurlijk op de admiraliteit verwacht, bijzonder knap heerschap.’

‘Tot ziens, Angelica’, zei de matroos, die Angelica zonder erbij na te denken wilde omhelzen, maar door een gouvernante behendig werd opgevangen en door Angelica bespot.

‘Heb je trek, lieverd? Nora heeft ons een heerlijke vis beloofd.’ Het meisje antwoordde niet. Opnieuw een verongelijking, en dat op de dag nadat ze voor het eerst gescheiden van haar had geslapen; ze had ergens de kunst geleerd haar moeder te negeren. Ze gingen zonder iets te zeggen. Angelica vertrok geen spier. Ooit bracht willekeurig welke verandering van klank in Constances stem een overeenkomstige reactie op Angelica’s gezicht teweeg. Maar nu leerde het kind haar gelaatsuitdrukking beheersen, zelfs haar schatten voor haar moeder te verbergen. ‘Geef antwoord als ik tegen je praat, deugniet die je bent.’ Angelica’s gezicht viel meteen uit de plooi, werd maar al te leesbaar, en Constance trok het huilende meisje berouwvol tegen zich aan.

4

Angelica sliep bijna. Omdat ze niet wilde dat haar moeder wegging, deed ze haar best een gesprek te voeren. ‘Is papa matroos?’ vroeg ze met het beeld van haar nieuwe vriendje nog duidelijk voor ogen.

‘Nee, liefje. Hij was ooit soldaat, maar nu werkt hij.’

‘Wat is werk?’

‘Werk is wat iedere man moet doen.’

‘Wat moet papa doen?’

‘Ik weet het niet, mijn engeltje. Hij moet voor ons zorgen en ons beschermen. Hij moet ziektes genezen. En jij moet je oogjes dichtdoen.’

Dat deed ze, ze sliep bijna, uitgeput van de dag, hoewel ze zich nog bleef verzetten. ‘Waar is papa?’ dacht Constance dat ze vroeg.

‘Hij is op zijn werk. Je zult hem bij het ontbijt zien.’

‘Nee, dáár is papa.’

Constance draaide zich geschrokken om, want daar stond Joseph, achter haar in de deuropening. Hij stuurde haar weg: ‘Ik zal zorgen dat de kleine meid gaat slapen.’

‘U kunt zich de moeite besparen’, begon ze, maar hij herhaalde slechts zijn voornemen. Ze trok zich terug, gunde hem de rol die hij niet eerder had gewild, en ze voelde, rook bijna zijn voortdurende en onveranderlijke boosheid. Hij was man genoeg om het anders te laten lijken, misschien zelfs anders te geloven, maar niet slim genoeg om het voor haar verborgen te houden. Zijn boosheid was er al lang voor hij Angelica naar beneden had verbannen, hij was kwaad op Constance, kwaad op het door de artsen opgelegde strikte en drastische verbod, op de compromissen die het leven van hem vroeg. Constance nam het hem niet kwalijk dat hij haar verachtte. Hij had zo veel offers gebracht om haar tot zijn vrouw te maken, dat zou hij trouwens nooit gedaan hebben als hij had geweten wat er nog meer van hem werd verwacht terwijl er geen ontsnappingsmogelijkheden meer waren. Een echte Engelsman zou zich misschien aan deze beperkende omstandigheden hebben aangepast, maar een Italiaan niet, die zijn er niet op ingesteld dergelijke ontbering en tegenslag te dragen. Wel, hij had reden haar te verachten.

Toen hij beneden kwam had Nora voor hen gedekt. ‘Heeft de jongedame zich opnieuw tegen de nieuwe regeling verzet?’ vroeg hij, maar zonder oprechte belangstelling.

‘Zoals u al zei heeft ze wat dat betreft geen keuze.’

Joseph kauwde en knikte, lang nadat de klank van haar opmerking was weggeëbd. ‘Hoe hebt u de dag doorgebracht?’

‘Het is aardig van u dat te vragen. Het regende vanochtend onophoudelijk, en Angelica heeft zich, na haar piano-oefeningen, kostelijk vermaakt met dat platenboek van u. Dat was heel aardig van u. “Papa’s boek” noemt ze het. Ik heb haar de naam van elk dier zowel in het Engels als in het Latijn geleerd en haar de skeletten en de tekeningen van de spieren getoond. Een deel daarvan lijkt me niet zo geschikt voor haar, maar als u dat verstandig lijkt, zal ik zeker geen bezwaar maken. Ze heeft serieus aan de piano geoefend en maakt goede vorderingen. Ik denk dat als u zo goed zou willen zijn naar haar te luisteren, u echt onder de indruk zult zijn. Ik zal tegen haar zeggen dat we een recital voor u moeten voorbereiden. Dan heeft ze iets om naartoe te werken en dat zal haar inspireren. Daarna brak de zon nog door en hebben we even in het park gewandeld waar ze heeft gespeeld met een jongetje dat heel gecharmeerd was van haar gezelschap, maar het is vermakelijk hoe discreet ze over hem is, ze wil zijn naam niet noemen, noch iets over hun privégesprek vrijgeven. Daarna hebben we bij Miriam Brothers thee gedronken, maar ik vind de bediende achter het buffet daar nogal brutaal en ik ben van mening dat we elders thee moeten gaan drinken.’

Ze zou graag verder hebben gebabbeld tot hij, versuft door echte en ingebeelde details, aan tafel in slaap zou zijn gevallen. De naderende nacht baarde haar grote zorgen. Naar bed gaan met Angelica zo ver weg maakte de nacht al pijnlijk genoeg, en dan is er nog die andere dreigende zorg: Constance kon niet langer rekenen op de nabijheid en de zeer lichte slaap van het meisje om het verbodene af te kunnen weren. Een tweede nacht zonder incident zou een miraculeus uitstel betekenen, maar hooguit voor één dag. Was het niet vannacht, dan toch gauw, het probleem zou zich toespitsen tot een verschrikkelijk conflict, en haar vrees vermengde zich met medelijden voor zijn al even moeilijke maar tegengestelde hachelijke situatie.

Het was niet haar keuze, noch haar bedoeling om hem teleur te stellen, maar dat had ze al jaren niet duidelijk kunnen maken. Al na de eerste arme ziel, zeven maanden na hun trouwen, hadden de artsen hun twijfel uitgesproken. ‘Het is niet Gods bedoeling dat iedere vrouw moeder wordt’, mompelde een oude, bibberende arts, ondanks zijn wrede woorden op vriendelijke toon. Een halfjaar later moest ze Joseph opnieuw teleurstellen, en de nieuwe arts had aanmerkelijk minder compassie. Ze hadden het echter bij het verkeerde eind – ze kon nog steeds blozen van trots om hun vergissing – want tien maanden later had ze Joseph Angelica geschonken, hoewel het kind zich bij haar geboorte hevig had verzet, zodat ze zelfs nadat ze veilig ter wereld was gekomen haar moeders leven nog in gevaar had gebracht. Constance kon geen eten verdragen, noch staan. Aanvankelijk kon ze zelfs haar kind niet voeden zonder een flauwte te krijgen. Toen Nora haar een min ter goedkeuring voorstelde, bracht die ontmoeting haar zo van haar stuk dat ze geen woord kon uitbrengen, zodat Nora het initiatief nam, de jonge vrouw ondervroeg en verlangde dat ze zich zou ontbloten om Constance haar tepels te tonen. ‘Mevrouw? Kan ze ermee door, mevrouw?’

Laat uw opdracht mij ruimte een opmerking te maken? Begrijp dan alstublieft dat van u – zoals alle mannen, met uw chique collega-artsen van Cavendish Square, uw lichte mineraalwatertjes of bittere tonics – niet kan worden verwacht het blijvende verdriet te voelen van Constances medische geschiedenis, een geschiedenis die uw vrouw en zussen, moeder en dochters zouden meevoelen. Constances hart was gebroken door onhandige vrouwenartsen en nooit meer netjes geheeld, door het soort specialísten dat in hun overtuiging onbetwistbare meesters te zijn de deur sloot voor wijzere vroedvrouwen om vervolgens met koude handen en een onbetrouwbare blik hun patiënt te onderzoeken. Het was in haar eigen huis dat ze in hun aanwezigheid bloedde, gilde, schreeuwde om kinderen die niet gebaard wilden worden of niet wilden ademen, om vervolgens haar armen uit te steken naar de dochter die haar bijna vermoordde met haar gewelddadige verschijning op het toneel, terwijl de artsen onomwonden spraken over de naderde dood van het kind en de onvermijdelijke begoocheling van de moeder, alsof ze zowel doof als radeloos was. En hoewel zowel moeder als kind in leven bleef, werden de hoogdravende colleges voortgezet, te dichtbij gegeven in kille behandelkamers terwijl haar echtgenoot altijd ver weg was.

Gedurende de drie jaar na Angelica’s geboorte – onbetwistbaar een onmenselijke last op Josephs schouders – bleef het absolute verbod van de artsen zijn ontnuchterende, bittere kracht behouden. Tot ze elf maanden geleden, met Angelica aan hun voeteneinde, geen van beiden weerstand hadden geboden aan hun ergste driften. Constance was in het donker in zijn armen wakker geworden, geschrokken en nog half in slaap. Ze riep ‘Het kind’, zich nog steeds niet bewust waar ze was en in welke veelarmige macht, zo diep en onbekommerd had ze geslapen, maar hij trok zich er niets van aan en, laten we wel wezen, Angelica sliep ongestoord aan hun voeteneinde en werd geen moment wakker om haar mama te verdedigen, die inmiddels, nog half gehuld in dromen, het lichaam omhelsde dat haar omhelsde. ‘De artsen zeiden dat we ons moesten onthouden’, fluisterde ze steeds weer in zijn oor, zij het zonder overtuiging, op een toon die geleidelijk aan haar ware verlangen verried. Ze zou voor haar onoprechtheid een wrede prijs moeten betalen.

De volgende dag vermeden ze elkaar zwijgend en beschaamd, en toen al begon haar angst haar in zijn greep te krijgen, maar hij zei of deed niets om die te verjagen. Vijf maanden later stelde ze hem opnieuw teleur, opnieuw niet in staat zijn kind te behouden, misschien wel de door hem zo fel begeerde zoon, speculeerde de vroedvrouw. Opnieuw moest worden betaald met het verlies van een kind, een dat Constance verliet met zo’n klauwende pijn dat ze het onontkoombare beeld kreeg dat het bedekt was met messcherpe stekels, alsof kinderen in een normale schoot tijdens de groei weker werden, maar in haar hun tijd begonnen als een met ijzeren pinnen bedekte bal. Op het beslissende moment waarschuwde ze de oude vroedvrouw gillend op haar handen te passen, want de messen van het monster zouden onvermijdelijk in het vlees van haar handpalmen snijden.

Dat fiasco – Constances derde – was na een halfjaar niet meer dan een herinnering, en Joseph dacht er niet meer aan. Maar Constance zou nooit vergeten hoe dokter Willette tegen haar tekeerging en hoe ze om wat hij zei moest huilen, ook al verdiende ze zijn berisping. ‘Mevrouw Barton, wilt u dat uw dochter moederloos wordt? Wilt u dat? Het is me duidelijk dat ik wat ik bij haar geboorte zei, toen u dankzij een bijzonder barmhartige God aan uw gezin werd teruggegeven, in nog krachtiger termen moet herhalen.’ Het recente verlies was bovenal een straf voor het niet willen luisteren naar de artsen. Dokter Willette was haar bestraffend blijven toespreken, ook al verborg ze haar gezicht in haar handen en kromp haar buik ineen van de pijn. Een passender straf was ondenkbaar. ‘Mevrouw Barton, u bent niet bevoegd de wijze raad van de geneeskunde in twijfel te trekken. U laat zich ten koste van uw gezin door uw lusten leiden.’

‘Wat wilt u dan dat ik doe?’ vroeg ze haar rechter. Hij vervolgde zijn pijnlijke, koude onderzoek. ‘Alstublieft. Zeg het me. Wat moet ik dan?’

‘Madam.’ Hij stond op en keek, terwijl zij daar nog met gespreide benen lag, geërgerd op haar neer, veegde zijn handen zorgvuldig aan een doek af. ‘Wilt u dat ik het voor u uitteken? Goed dan. U dient zich geheel te onthouden. Pudicitia pervigilans te beoefenen. Maak van uzelf een hortus conclusus, mevrouw. Als u dit een te grote opgave vindt voor uw wellustige en ongebreidelde wil, dan zult u zich moeten houden aan een strenge en niet-aflatende ratio menstrua en u op het ergste voorbereiden in het geval u zelfs de kleinste berekeningsfout maakt. Een andere techniek zal niet helpen. Men kan er niet op vertrouwen dat de man zich strikt zal houden aan de praktijk van het voortijdig terugtrekken. En zelfs als iemand er zeker van zou kunnen zijn dat hij zich aan de regels zal houden, kan ik u geen enkele zekerheid beloven. Natuurlijk zijn er charlatans – Londen zal ze uitbraken, geloof me – die u zonder enige bevoegdheid of kennis slechte oplossingen bieden, die zijn gebaseerd op begrensde kennis en onbegrensde misleiding. Ik zeg u in niet mis te verstane woorden, mevrouw, dat ze zowel immoreel als ineffectief zullen blijken. God en de wetenschap zijn het op dit punt volkomen eens.’

Constance moest wekenlang het bed houden, ze herstelde uiterst langzaam, de gedachte aan haar kind zonder moeder bleef haar gedurende haar droevige dagen en duistere nachten achtervolgen. Angelica kwam dagelijks bij haar op bezoek, maar in gezelschap van Nora. Elke dag zag Constance hoe het meisje zich meer en meer hechtte aan haar Ierse verzorgster, en ze wist dat hoe langer ze daar kwijnend zou liggen, des te zekerder ze haar enige overlevende kind zou verliezen aan een dikke, sproetige Ierse vrouw, die via een advertentie was ingehuurd, in het souterrain woonde en per maand werd betaald. ‘Nora, laat Angelica met rust. Je verwaarloost je verplichtingen door voor haar moeder te spelen.’

En nu had Joseph bevolen dat Angelica de kamer moest verlaten. De redelijke vrees het kind wakker te maken zou Constance niet langer beschermen, en hoewel hij het zelfs niet tegenover zichzelf wilde toegeven, leed het geen twijfel dat hij haar verachtte. Als ze in zijn schoenen had gestaan, zou ze nooit zo geduldig dit kille vonnis hebben geaccepteerd. Ze zou de afspraak allang hebben verbroken, ongeacht de consequenties.

Nu, deze tweede nacht zonder bescherming, lag ze in het donker dat in juni goddank zo laat kwam. Ze bouwde aan haar zeewering tegen de te verwachten vloed. ‘Men zegt dat we een dergelijk risico niet mogen nemen, mijn lief’, zou ze op een sussende, ontnuchterende toon zeggen. ‘Als ze ergens zeker van zijn, mijn lief, dan is dit het wel. We hadden geluk bij onze laatste vergissing.’ Dat kon ze niet zeggen – geluk, dat was na haar recente falen een wrede grap. Maar het deed er niet toe, niet vanavond, want na een paar minuten van ongemakkelijke rust hoorde ze zijn ademhaling en niet lang daarna de zware begeleidende ondertoon. Een wonder met de levensduur van een vlinder; het gevaarlijke, beslissende moment was voorbij. Hij had niet gevraagd om waar hij in alle opzichten recht op had en wat hem nooit mocht worden gegeven.

Kwart over drie. Ze sloop naar beneden om naar Angelica te kijken, van wie het gezicht, vredig in haar slaap, nog steeds haar ziel weerspiegelde. Ze was hem nog meer kinderen verschuldigd, zo veel als ze zou kunnen opbrengen. Het was het enige wat haar leven zin gaf. Haar lichaam was in elke plooi en van welke kant ook bezien gemaakt om kinderen te krijgen. Wat moest er worden van haar en haar arme, misleide Joseph als de artsen moesten worden gezien als goden die erop stonden hun bijdrage te leveren aan haar kloosterlijke opdroging en totale nutteloosheid? Morgenavond zou ze hen trotseren. Ik ben niet bang, dacht ze. Maar dat was natuurlijk een leugen. Ze was bang Angelica achter te laten en, heel egoïstisch, opnieuw te moeten lijden.

Constance staarde in de kaarsvlam die in de was danste en zijn heldere, op een traan lijkende tong naar alle kanten wierp tot hij met zijn blauwe zoom de plas bedekte om even later met een zacht sputterend en zuchtend geluid te doven, in harmonie met de ademhaling van het slapende meisje en haar eigen daarop afgestemde ademhaling. Ze moest nu maar eens naar boven gaan en zich beréíd verklaren. Hij zou kunnen denken dat ze zich te goed voor hem voelde. Ze onteerde hun bed, niet met een of andere man van vlees en bloed, maar met angst, het instrument van de arts. Constance kon niet zomaar wegzweven, zich hoog boven het huis verheffen, haar ademhaling afgestemd op die van het slapende meisje, met alleen haar angst als houvast, haar toestemming onthouden aan hem die haar had gered. In haar droom werd haar zwevende lichaam overweldigd door haar eigen verlangen, en ze wist dat alleen Joseph deze honger kon bevredigen. Ze wilde het hem naar zijn zin maken, ondanks de pijn van haar lust afzien van haar maaltijd, en dus beheerste ze zich en at ze slechts handen vol van zijn haar, maar daarmee was haar niet-aflatende honger verre van gestild en was ze gedwongen van zijn slapende, buigzame lichaam alle makkelijk te verwijderen delen af te breken, ze verslond zijn vingers, oren en neus. Ze bleef deze knagende honger voelen en begreep onmiddellijk dat ze eerder bevredigd zou zijn als ze die andere, veel efficiëntere mond zou gebruiken. ‘Wat verbeeld ik me eigenlijk?’ verbeterde ze zich, ‘ik heb geen tweede mond.’ Maar het was nauwelijks bij haar opgekomen, of haar adem stokte van angst, en ze keek weg om dit beeld te ontvluchten. Ze moest er nooit naar kijken, voortdurend op haar qui-vive zijn. Ze probeerde zichzelf zo ver te krijgen dat ze niet zou kijken, echter zonder succes; daar was hij, die tweede, veel gevaarlijker mond, bloederig. Ze keerde zich huilend van medelijden naar Josephs slapende lichaam en wenste dat deze mond niet van haar zou verlangen hem te vernietigen.

Joseph maakte haar wakker en zei: ‘Kom naar boven en naar bed.’ Hij torende boven haar uit, een kaars in zijn hand, en bijna schreeuwde ze ‘nee’ in haar verlangen hem te beschermen voor de bedreiging die ze nog steeds droomde, haar lichaam bezweet en rillend.