Alexander Poesjkin

De bruidegom

Sprookjes

Uit het Russisch vertaald door Arie van der Ent

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Oorspronkelijke titel Sobranie sotsjinenij v pjati tomach, verschenen bij Bibliopolis, Sint-Petersburg 1994

De illustraties zijn gemaakt door de auteur, en gekozen uit Poesjkin, Risoenki (Voskresenje, Moskou 1996)

Eerste Nederlandstalige uitgave © Arie van der Ent en De Geus BV, Breda 2000

Met een voorwoord en aantekeningen van de vertaler

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagillustratie © Harold E. Edgerton

isbn 978 90 445 3171 8

NUR 302, 277

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2000.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

De bruidegom

#

Drie dagen was het koopmanskind

==Natasja eens van huis.

De derde nacht kwam zij ontzind

==Weer bij haar ouders thuis.

Haar vader, moeder vragen haar

Naar wat gebeurd is, hoe en waar.

==Natasja zit te rillen,

==Hoort niets, al zou ze willen.

Haar moeder treurt, haar vader treurt,

==Ze blijven haar bestoken,

Ze horen niet wat is gebeurd,

==’t Geheim wordt niet gebroken.

Natasja’s ziekte ging voorbij,

Ze bloosde weer, ze was weer blij.

==Ze ging weer bij de meiden

==Haar vrije tijd verbeiden.

Gezeten voor de houten poort,

==Met haar vriendinnen samen,

Wordt op een dag haar rust verstoord:

==De maagd ziet langs zich razen

Een dartel span, een koene vent,

Die staande zijn drie paarden ment.

==De slee verjaagt hen allen,

==Ze stuiven weg, ze vallen.

Hij snelde langs en keek opzij,

==Natasja keek ook even,

En in een flits was hij voorbij,

==Natasja zat te beven.

Toen is ze vlug naar huis gerend.

‘Dat was hem!’ zegt ze. ‘’t Was die vent!

==Het was hem! Laat hem pakken,

==Ach, laat me nu niet zakken!’

Haar ouders horen het met spijt,

==Het blijft hun maar berouwen;

Haar vader zegt: ‘Ach, lieve meid,

==Toe, zeg ons in vertrouwen:

Heeft iemand je iets aangedaan,

Vertel het, geef het ons dan aan.’

==Natasja zit te pruilen

==En moet alleen maar huilen.

De koppelvrouw komt daags daarna

==Hen onverwachts bezoeken.

Ze prijst Natasja, gaat bij pa

==De overwinning boeken:

‘Ik heb de koper, u de waar;

Een beste jongen, eerlijk waar,

==Fatsoenlijk, maar geen kwezel,

==Geen ezel, en geen wezel.

Bemiddeld, schrander, leidt meneer

==Een leven heel bijzonder.

Hij is dan ook een echte heer

==En doet voor niemand onder;

Hij schenkt zijn bruid alras

Een parelsnoer, een vossenjas

==En gouden zegelringen,

==En meer van dat soort dingen.

Op rijtocht zag hij gister haar,

==Gezeten bij de meiden.

Uw hand erop, dan zijn we klaar,

==Om naar de kerk te rijden!’

Ze zit tevree met een pastei

En maakt er nare grappen bij,

==Terwijl het arme meiske

==Niet weet waar ze moet kijken.

‘Mij best,’ zegt vader voor zich heen,

==‘Het komt in orde, vrouwe.

Op zolder zit ze maar alleen,

==Ze moest maar eens gaan trouwen.

Ze kan niet eeuwig vrijster zijn

En kwelen als een vogelijn,

==Ze moet een nestje bouwen

==Om kleintjes in te houden.’

Natasja klemt zich aan de muur,

==Ze wil de zaak afkappen.

Dan raakt ze eensklaps overstuur,

==Begint te ginnegappen.

De koppelvrouw staat snel paraat,

Met ijskoud water, zeer kordaat.

==Ze giet het laatste plasje

==Pardoes over Natasja.

De ouders kijken doodsbang toe.

==Natasja komt bij kennis.

Ze zegt: ‘Ik eer mijn pa en moe,

==Ik wil geen heiligschennis.

Dus roep de bruigom onvervaard.

Bak brood voor heel de aard,

==Giet honing door de trechter,

==En vraag meneer de rechter.’

‘Natas, zo lief als jij kunt zijn!

==Ik offer zo mijn leven

Voor jouw plezier!’ Wat een festijn.

==Ze bakken, koken, overdreven.

Er komen gasten, lang niet mis,

De bruid zit tijdig aan de dis,

==De meiden zingen, schreien,

==Daar komt een slee aan glijden.

Het is de bruidegom, terstond

==Gerinkel, glazen klinken,

De bruiloftsdrank gaat rond

==En alle gasten drinken.

Bruidegom

Zeg, waarom eet en drinkt ze niet?

Wat is het dat mijn bruid verdriet?

==Ik wil de reden vinden,

==Vertel het, lieve vrinden.

Het bruidje zegt haar bruidegom:

==‘Ik zal mijn hart eens luchten.

Geen uur dat ik aan rust toekom,

==’k Zit dag en nacht te zuchten:

Een boze droom houdt m’in zijn ban.’

Haar vader vraagt: ‘Wat droom je dan?

==Zeg ons, mijn lieve kindje,

==Wat nare beelden vind je?’

‘Ik droomde’, zegt ze, ‘van een woud,

==Een bos vol stille luister.

Het was al laat, de maan scheen koud

==Vanachter ’t wolkenduister.

Ik mis het pad: een bomenrij,

Geen ziel te horen, woestenij;

==Alleen de dennenbomen,

==Die ruisen met hun kronen.

Opeens zie ik een kleine stulp,

==Om zo op af te tijgen.

Ik loop erheen, bid God om hulp.

==Ik kloppen, roepen, louter zwijgen.

Ik duw de deur weg, stop gelijk …

Een kaars brandt eenzaam, waar ik kijk:

==Het blinkt er allemachtig,

==Van goud en zilver, prachtig.’

Bruidegom

Wat scheelt er aan je droom, vertel,

==Je zult in rijkdom baden.

Bruid

Geduld, meneer, dat komt nog wel.

==De kleden, de gewaden,

Het dure laken, ’t fijn brokaat,

Het goud en zilver dat er staat …

==Ik staarde stomverwonderd,

==Volkomen overdonderd.

Opeens geschreeuw en hoefgetrap,

==Een span kwam voorgereden.

Ik sloeg de deur dicht, met een klap,

==Ben haastig heen getreden.

De stemmen zwellen dreigend aan

Als twaalf knapen binnengaan,

==Met hen een poppedijntje,

==Een schoon jong maagdekijntje.

Ze eten zondig tot en met,

==Negeren de iconen;

Hun mutsen op, en geen gebed,

==Geen eerbied die ze tonen.

Als tafelhoofd de grote broer,

Met rechts de jongste, stoer,

==En links het lieve kleintje,

==Het schone maagdekijntje.

Gejoel, gelach, gelal, een hel,

==Een schunnig slempfestijn …

Bruidegom

Wat schort er aan je droom, vertel,

==Je zult heel vrolijk zijn.

Bruid

Geduld, meneer, dat komt nog wel.

Het feest gaat door, een ware hel,

==Een levendig gebeuren,

==Alleen de maagd maar treuren.

Ze eet noch drinkt, ze zwijgt en staart,

==Een traantje komt opzetten.

De oudste broer grijpt naar zijn zwaard

==En gaat het fluitend wetten.

Dan monstert hij de maagd zo mooi,

En pakt opeens haar harentooi.

==Hij hakt af, de infame,

==Het handje van de dame.

‘Welja,’ zegt dan de bruidegom,

==‘Wat kunnen mensen liegen!

Maar treur niet om een droom zo stom,

==Want dromen die bedriegen.’

Ze kijkt hem plompverloren aan.

‘En waar komt deze ring vandaan?’

==Zo vroeg ze onverstoorbaar.

==De gasten schrikken hoorbaar.

De ring valt op de grond, getinkel,

==De bruigom trilt, verbleekt.

‘Toe, grijp de snode boerenkinkel!’

==(De rechter die zo spreekt.)

==De booswicht wordt snel opgepakt,

Zijn hoofd er weldra afgehakt.

==Natasja’s sterke staaltje,

==Het is een mooi verhaaltje.

De pope en zijn klusjesman Kluns

#

Er was eens een pope,

Die wilde iets kopen.

De pope doet de markt aan,

Om voordelig zijn slag te slaan.

Loopt Kluns hem tegemoet,

Die lummelt, zoals hij vaker doet.

‘Zo, vader, al vroeg uit de veren?

Op zoek naar appels en peren?’

De pope zegt: ‘Ik zoek een klusjesman:

Die koken, rossen, timmeren kan.

Waar vind je zo’n figuur,

Die werken wil, en niet te duur?’

Kluns antwoordt hem: ‘Je bent net op tijd,

Ik werk voorbeeldig en met vlijt,

Na een jaar krijg jij drie oorvijgen

Ik hoef alleen maar gort te krijgen.’

De pope dacht even door,

Krabde zich achter het oor.

Je had klappen en klappen, wat heet.

Maar hij hoopt echt Russisch: wie weet.

De pope zegt tegen Kluns: ‘Geef me de vijf

’t Is geen van ons beiden een rib uit het lijf.

Je woont gewoon bij de kerk.

Wees vlijtig en doe goed je werk.’

En Kluns woont bij de pope in huis,

Hij voelt zich er thuis,

Hij eet voor vier

En werkt met plezier.

Voor dag en dauw huppelt bij rond,

Hij spant het paard in, hij ploegt een lap grond,

Hij stookt, hij kookt, hij koopt met geld,

Hij bakt een eitje dat hij zelf pelt.

De popevrouw is zeer opgetogen,

Haar dochter moet haar tranen drogen,

‘Ome’ noemt haar zoon hem fijntjes,

Hij maakt de pap, wiegt de kleintjes.

Alleen de pope mag Kluns niet,

Geen woord als hij hem ziet,

Aan betaaldag denkt hij vaak,

Als Kluns slaat, dan is het raak.

De tijd gaat door, het jaar is bijna afgelopen.

Niet eten, drinken, slapen kan de pope:

Dan bekent hij aan zijn vrouw:

‘Zus en zo: wat moet ik nou?’

Vrouwen zijn snugger geschapen,

Ze zijn sluw en uitgeslapen …

De popevrouw zegt: ‘Ik zal je leren,

Hoe je die rampspoed af moet weren:

Geef Kluns een klus die hem bezwaart

En eis dat hij hem puntgaaf klaart.

Dan blijft je kop in oude staat

En zet je Kluns gewoon op straat.’

De pope was weer vrolijk,

Ziet hij Kluns, dan kijkt hij olijk.

Dan schreeuwt hij: ‘Kom eens dan,

Mijn trouwe klusjesman.

Hoor eens: de duivels zijn ooit gezwicht,

Tot mijn dood zijn ze cijns verplicht;

Betere inkomsten kan ik niet wensen,

Maar ze betalen nog slechter dan mensen.

Als jij je buik vol hebt met gort,

Dan in je de cijns, dan ga je maar vort.’

Kluns had er vrede mee,

En liep naar de kust langs de zee.

Daar ging hij een touw zitten twijnen,

Liet het eind in het water verdwijnen.

Toen dook de oude Droes uit de baren:

‘Zeg, Kluns, kun je niet bedaren?’

‘Ik wil met dit touw deining maken,

Jullie addergebroed gevoelig raken.’

Toen voelde de Droes diepe smart.

‘Zeg Kluns, waarom ben je zo hard?’

‘Jullie willen van geen betalen weten,

Zijn al drie termijnen vergeten.

Nu beleven wij eens leut,

Zijn jullie, honden, de pineut.’

‘Klunsje klein, wacht met de zee te beroeren,

Spoedig zullen we de betaling uitvoeren.

Wacht, ik stuur mijn kleinzoon wel.’

Kluns peinst: ‘Die hapt ook snel!’

Alras dook hij op, de gestuurde Droes,

Hij miauwde als een krolse poes:

‘Dag, Klunsje klein;

Welke cijns mag dat zijn?

Wij hebben nooit van cijns gehoord,

Die last zijn we nooit mee gestoord.

Maar vooruit, onder één beding,

We spannen samen een geding:

Wie het eerst de zee rondt,

Die krijgt het volle pond.

Dat spaart ons beiden leed,

Men zet de zak reeds gereed.’

Kluns lacht schaapachtig:

‘Hoe verzin je het, waarachtig?

Maar je moet het zelf weten

Om je met de grote Kluns te meten!

Is me dat een heksentoer!

Wacht maar op mijn kleine broer.’

Kluns liep naar een bos vlakbij,

Ving twee hazen, in de zak allebei.

Hij komt weer bij het grote water,

Vindt het duiveltje even later.

Kluns houdt een haasje aan zijn oren:

‘Zul jij eens een deuntje horen.

Duiveltje, je bent nog te groen,

Om een wedstrijd met mij te doen.

Dat is tijdverspilling hoor,

Blijf eerst mijn broer maar voor.

Een, twee, drie! Start.’

Wat renden ze hard:

Het duiveltje om de zee heen,

Het haasje naar huis meteen.

Toen hij rond de zee was gehold,

Was het duiveltje uitgedold,

Hijgend, bezweet, zijn kop in zijn nek,

Zich het hoofd afwissend, zijn tong uit zijn bek,

Menende: van Kluns was hij af.

Maar hij zag hoe Kluns een aaitje gaf,

Zeggende: ‘Broertje, lieve jongen,

Rust wat uit, maar wat heb jij een longen.’

Het duiveltje wist niet wat hij moest,

Hij plette zijn staart, hij hield zich koest,

Bezag het broertje met geveins.

‘Wacht,’ zegt hij, ‘ik haal de cijns.’

Hij loopt naar grootpa, zegt: ‘Een ramp!

Kleintje Kluns die won de kamp!’

De oude Droes dacht na met een zucht,

Maar Kluns maakte zoveel gerucht,

Dat de hele zee begon te beven

En de golven alle kanten op dreven.

Kleintje Droes kwam boven: ‘Mooi,

We sturen je de hele zooi,

Maar luister: zie je daar die staken?

Kies het doelwit dat je wilt raken.

Wie het beste kan mikken

Mag de cijns inpikken.

Wat? Ben je bang voor armpijn?

Waar wacht je op?’ ‘Dat wolkje klein:

Daar ga ik jouw staak heen gooien,

En, duivels, daarna vallen er dooien.’

Het Droesje schrok, kwam naar grootpa snellen,

Van Kluns zijn overwinning vertellen.

Kluns begon alweer te lawaaien

En dreigend met zijn touw te zwaaien.

Droesje komt weer boven: ‘Wat doe je toch wild?

Je krijgt je cijns, als je dat wilt …’

‘Nee,’ maakt Kluns zich dik,

‘Eerst was jij, nu ben ik.

Ik stel de regels en vragen.

Ik zal je, vijand klein, eens belagen.

Laat maar zien, wat ben je waard.

Zie je daar dat blauwgrijze paard?

Je tilt het paard omhoog

En je loopt een ronde boog;

Lukt het, dan win jij;

Lukt het niet, is de cijns van mij.’

Het arme Droesje neemt een duik,

Kruipt onder het paard zijn buik,

Spant zich in,

Niet te min,

Tilt het paard op, stapt twee stappen,

Valt bij de derde, zijn spieren verslappen.

En Kluns zegt: ‘Jij stomme gast,

Waarom bezorg je ons zoveel last?

Jij kunt er met je handen niets van,

Kijk, terwijl ik het met mijn benen nog kan.’

Kluns besteeg het paard, ging in galop,

Draafde een werst, een stofwolk woei op.

Het Droesje schrok, kwam naar grootpa snellen,

Van zijn smadelijke nederlaag vertellen.

De duivels maakten een kringetje rond,

Niets aan te doen, ze verzamelden het volle pond

En gaven Kluns de zak terstond.

Daar wandelt Kluns, hij gnuift,

De pope steigert als Kluns naar hem wuift,

Hij kruipt weg achter zijn vrouw

Krimpt ineen van spijt en berouw.

Maar Kluns neem je niet in de maling,

Hij geeft hem de cijns en eist betaling.

De arme pope

Komt aangekropen:

De eerste hijs

Is dadelijk prijs;

Bij de tweede haal

Verliest de pope zijn taal,

En na de derde veeg

Is zijn hoofd helemaal leeg.

En toen zei Kluns, een beetje zuur:

‘Dat krijg je, pope, goedkoop is duur.’