Rose Tremain

De duisternis van Wallis Simpson

Uit het Engels vertaald door Eugène Dabekaussen en Tilly Maters

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel The Darkness of Wallis Simpson, verschenen bij Chatto & Windus

Oorspronkelijke tekst © Rose Tremain, 2005

Eerste Nederlandstalige uitgave © Eugène Dabekaussen, Tilly Maters en De Geus BV, Breda 2007

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Roderick Field/Trevillion Images

ISBN 978 90 445 3186 2

NUR 303

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus BV, Postbus 1878, 4801 BW Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eeste druk, 2007.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

De duisternis van Wallis Simpson

De liefde duurt zo kort, het vergeten zo lang.

– Pablo Neruda

Ze zeggen dat ze gaga is. Dat woord heeft ze hen horen fluisteren. ‘Gaga’. Het klinkt als iets wat een baby zou zeggen.

Ze weet dat ze in Parijs is, stad der dromen. Haar gezelschapsdame in de schaduwrijke kamer, die haar voorhoofd kust, die haar handen streelt, blijft haar vertellen dat ze de plicht heeft niet te sterven, niet nu, nóg niet. ‘Wallisse …’ mompelt deze persoon, die ruikt als een vrouw met pepermuntadem, maar wier wangen hard zijn als die van een man. ‘Wallisse … Ik laat je pas sterven als je het je herinnert.’

Wat herinnert? Er zijn genoeg vragen die Wallis zou willen stellen, maar ze kan ze niet uitbrengen. Wat een kreng. Woorden vormen zich in haar hoofd. Ze staan in de juiste volgorde, meestal. Maar ze kan ze bijna nooit uitspreken. Ze heeft een keelziekte. Uit haar mond komt alleen kwijl. Kwijl en wat koddige, onbegrijpelijke taal. Afrikaans?

Haar vrouw-man-gezelschapsdame tilt haar op in het brede bed, legt haar tegen haar lijf, dat lomp-log is, als een volgepropte baal katoen, en begint haar haar te borstelen. ‘Heel mooi …’ fluistert de kolos onder het borstelen. En Wallis probeert te zeggen: ‘O, ja, ik heb altijd prachtig haar gehad. Eigenlijk was het mijn grootste pluspunt, donker en steil als dat van een meisje uit Shanghai. Het maakte me mooier. Het kwam door bloed. Niet míjn bloed. Door de beker rauw-rundvleesbloed die ik elke dag na school moest drinken om tbc te voorkomen, en mijn moeder zei dan altijd: “Drink het helemaal op, Bessiewallis. Laat je vlechten glanzen.”’

Maar haar zinnen worden slijm. De stank van lelies kleeft aan het kussen. En de kamer is zo verdomde duister – met alleen deze ijle bewegingen erin, deze schaduwen die ze niet kan thuisbrengen – dat het een kwelling is, alsof ze kijkt naar een flikkerend beeld van een oude tv, of er niet eens naar kijkt, maar ín een oude tv gevangenzit, een spook van licht dat verlangt naar de wereld achter het scherm, de wereld van de tv-kijkers, zuurstokroze, warm en rond, met hun billen dicht tegen elkaar aan geschurkt op hun sitsen divan. Wat lijken deze fleurig gekleurde mensen knap! Alsof ze nooit door iets kouds worden aangeraakt. Alsof ze in een rij gaan staan om een conga te dansen, handen-aan-kont, handen-aan-kont, voortzwierend, zigzaggend door het meubilair, te hoog zingend, te laag zingend, het kon ze geen zier schelen, onberoerd door de dag van morgen, holderdebolder de hal in, de bedienden wakker makend, de deur openend en naar buiten slingerend onder de zomermaan.

Waar naar buiten?

Haar gezelschapsdame heeft in haar vreemde, moeilijk verstaanbare Engels gezegd: ‘Wallisse, voor jou is deze toestand van vergeten een doodzonde. Een doodzonde! Wil je sterven met deze smet van zonde op je ziel?’

‘Smet van zonde.’ Nee, natuurlijk wilde ze niet sterven met deze smet op haar ziel. Het klinkt weerzinwekkend. Maar wat moet een meid zich dan herinneren? Ze probeert te zeggen: ‘Ik herinner me Baltimore in de lente. Is dat het?’ Maar de gezelschapsdame geeft helemaal geen antwoord. En nu is ze de deur uitgegaan, heeft die dichtgedaan en afgesloten en Wallis alleen gelaten, een gevangene. En het geluid van die draaiende sleutel, dat is het eenzaamste geluid ter wereld, het geluid dat de Nachtmerrie kan oproepen …

Wallis omklemt het beddenlaken. Ooit verstopte ze haar te grote handen in witte handschoenen; nu zijn haar handen klein, als de klauwen van een zijdeaapje – nog zo’n mysterie. Ze roept uit: ‘Laat me niet alleen!’ Maar ze hoort het geluid dat ze maakt. Geen echte woorden, slechts raar lawaai. Niemand zal reageren op dierenlawaai. Ze zullen denken dat er weer wolven zijn in het Bois de Boulogne. De deur blijft potdicht.

En daar is de Nachtmerrie. Altijd hetzelfde tafereel. Palmen in Florida. Een helderwitte gloed aan de rand van de veranda. En Wallis zit op een rieten stoel te wachten. Admiralty Row 6, Pensacola. Te wachten tot haar man thuiskomt. 1916. Te wachten met de armen over elkaar, wollen jurk keurig, onderjurk drie centimeter korter dan de jurk, een schildpadden haarklem die de zachte golven van haar lange mooie haar in toom houdt …

Te wachten met zo veel trots! Te wachten tot ze zijn schaduw voor hem uit ziet bewegen door de Admiralty Row, in haar richting, zij als om door een ringetje te halen, zoals het een vrouw van een Amerikaanse marineman betaamt. Toen ze hem voor het eerst ontmoette, stuurde ze een telegram naar haar moeder in Baltimore: Gisteravond heb ik gedanst met de onweerstaanbaarste vliegenier van de hele wereld. Arme schoolvriendinnen, arme debutantes van Baltimore, arme moeder, arme Amerikaanse meisjes overal, die de omhelzing van Earl Winfield Spencer Jr. nooit hebben gekend. En nu was hij de hare, haar man, en kon ze hem ieder moment zien, gouden strepen op zijn schouderkleppen, donkere snor, gebruinde huid. Hij lachte als hij haar in het vizier kreeg, zijn bruid, zijn Wallis, die zichzelf leerde koken uit Fannie Farmer’s Boston Cooking School Cook Book, die al wist hoe ze Campbell-soep moest kruiden en jus zonder klontjes maken en die nu toe was aan omeletten en vruchtentaarten.

Maar dan. De heldere gloed van de zon op de veranda is verdwenen. De zon gaat onder, boven de baai. De huizen aan de overkant van de Admiralty Row liggen al in diepe schaduw. De lucht wordt frisser. Het is winter. En Fanny Farmers volmaakte jus kan nog niet worden bereid omdat de onweerstaanbare vliegenier nog niet thuis is.

Op de marineluchtmachtbasis van Pensacola is een gong die altijd klinkt wanneer een vliegtuig neerstort. Een gong. Alsof er een film begint, behalve dat er toen nog geen films bestonden. Het wordt stil op de basis, en de vrouwen slaan hun armen om elkaar heen en je kunt zelfs door het talkpoeder heen hun angst ruiken, en al wat je kunt doen is volhouden, jullie jonge vrouwen allemaal, met jullie bonzend hart. Volhouden tot je het weet. En de wind waait. Hij lijkt altijd zand in je ogen te blazen en je kunt hem horen in de hoge palmen: de dood die probeert te flirten met de bladeren.

Maar de gong klinkt niet die avond. Het wordt donker, en Wallis gaat naar binnen om het stuk rundvlees uit de oven te halen en staart ernaar, het gele vet bruin geworden, bloed in de pan. Ze weet niet hoe ze moet voorkomen dat het verpietert, dus legt ze het maar op de afdruipplank. En dan beseft ze dat ze het koud heeft, het is een koude avond, en ze gaat naar de slaapkamer om een sjaal te halen, een witte, die bij haar beige-bruine jurk past.

Ze bereikt de slaapkamer nooit, want Win is bij de voordeur. Ze hoort hem met zijn sleutel aan het slot morrelen en weet wat dat betekent.

Toen ze aankwamen bij Hotel Greenbrier in White Sulphur Springs, de eerste avond van hun huwelijk, bestelde Win whisky op de kamer, maar de receptionist zei: ‘Het spijt me, meneer, maar West Virginia ligt droog.’ En Win vloekte, hij vloekte als een ketter. Hij zei: ‘En dat overkomt een man op zijn huwelijksreis!’ En hij haalde uit zijn koffer een zilveren heupfles, liet zich neervallen in een leunstoel en dronk, dronk de fles leeg tot op de laatste drup, en Wallis probeerde: ‘Win, je kwetst een meid d’r gevoelens als je die fles drank kust terwijl je ook je bruid had kunnen kussen …’ En hij zei tegen haar: ‘Waag het niet. Waag het nooit een man te zeggen wat hij wel of niet moet doen.’

Wins adem is heet en schroeit haar gezicht, maar de rest van haar huivert.

Waarom haalde ze de sjaal niet uit de kast? Omdat ze naar de deur rende om die open te maken voor Win en te zeggen: ‘O, Win, ik dacht dat je dood was! Ik luisterde al of de gong ging.’

Er zitten gele vlekken op de borst van zijn witte uniform. Zijn ogen zijn groot en woest. ‘Luisterde of de gong ging? Je wilt me zeker dood? Verdomd als het niet waar is.’

‘O, zeg dat niet …’

‘Jou maakt het niet uit of ik leef of dood ben. Frigide feeks.’

Hij duwt haar opzij en gaat naar de keuken, en zij volgt hem, hij opent de koelkast, haalt er een kan melk uit en begint uit de kan te drinken. Dan ziet hij het vlees op de afdruipplank en zegt: ‘Wat is dat voor homp drek?’

‘Win,’ zegt ze, ‘dat is ons avondeten. Ik ga jus maken …’

‘Te laat’, zegt hij. ‘Ik ga dat niet eten.’ En hij neemt het stuk vlees, dat druipt van het half koude vet en smijt het naar haar toe. Ze duikt weg, maar het klapt tegen haar hoofd, verwondt haar oor en bederft haar keurige kapsel. En dat maakt haar furieus. Furieus op hem omdat hij niet ziet hoezeer ze haar best doet een goede vrouw te zijn – met haar kookkunst, haar verzorgde uiterlijk, om er nog maar van te zwijgen dat ze hét voor hem doet, terwijl het alleen maar schrijnt, vanbinnen schrijnt – en dus vliegt ze hem aan en beukt met haar vuisten op zijn borst. Hij is haar man en behandelt haar nooit als een vrouw, en dat maakt haar zo furieus, zo furieus en verdrietig. Maar hij is een sterke man. Hij grijpt haar armen. Hij draait ze om, alsof hij probeert ze te breken, haar magere armen in de wollen jurk. Ze begint te gillen, maar het doet hem niets. Hij duwt haar vooruit, trapt tegen haar benen zodat ze gaat lopen.

Zijn hand, die ruikt naar iets bitters, ligt nu over haar mond. In die kooi van zijn stinkende hand verstommen haar gillen. Is dít nu het huwelijk? Ze had een jurk van wit geplet fluweel gedragen, met een met pareltjes bestikt lijfje en een onderrok van klassieke Brusselse kant. Een lange sleep viel van haar schouders naar beneden. Een diadeem van oranjebloesem lag rond haar prachtige haar …

Nu tilt Win haar op, als ze de badkamer ingaan. Hij laat haar vallen in het koude witte bad. Haar ruggengraat doet pijn. Ze huilt en smeekt: ‘Ik ben je vrouw … Ik ben je vrouw …’ Met één voet houdt hij haar lichaam neergedrukt in de badkuip, zijn schoen zwaar op haar maag. Hij knoopt zijn gulp los. Ze gilt harder, bedekt haar gezicht. Zijn brandende urine doordrenkt haar. Ze kokhalst. Ze is de vrouw van een beest. Maar hoe kan dat nou, terwijl hij voor het altaar toch een echte knappe man had geleken, terwijl zij, toen ze door het middenpad naar deze mooie en kaarsrechte bruidegom liep, een boeket witte orchideeën en lelietjes-van-dalen had gedragen, bijeengehouden door witte zijden linten …? Ze huilt zonder ophouden. Ze denkt dat ze nooit meer zal ophouden met huilen zolang ze leeft …

Dan wordt het nacht. Liggend in de badkamer in haar doorweekte jurk. Ziek en huiverend. Alleen. Alleen als nooit tevoren. Alleen in het donker, want Win heeft het lichtpeertje uit de lamp gerukt, de sleutel gegrepen en in het slot omgedraaid. Alleen voor altijd? Want waarom zou een man die haar zoiets kon aandoen, ooit terugkomen om haar te redden?

Hij heeft de handdoeken meegenomen. Ze kan zich niet afdrogen, kan haar lichaam nergens in wikkelen. Ze trekt haar jurk en haar ondergoed (dat ze iedere dag wast in zeepvlokken om ervoor te zorgen dat een jonge bruid altijd schoon en geurig is) uit, laat warm water lopen, klimt terug in de badkuip en gaat daar bewegingloos in liggen, voelt de warmte terugkomen. Maar het water koelt af. Ze laat meer water in het bad lopen. Dat koelt ook weer af. Wallis stapt eruit en gaat op de badmat liggen, probeert zich te wikkelen in de mat, die grauw en versleten is. Ze is eenentwintig. Ver weg in Europa sterven mannen in een oorlog waar geen eind aan lijkt te komen. Ze wilde dat Winfield Spencer daar naartoe vloog en met zijn vliegtuig neerstortte in de sneeuw en dat stukjes van zijn lichaam verstrooid raakten in poelen van bloed op de harde korst van Noord-Frankrijk.

Haar nachtmerrie is als een oorlog. Er komt geen eind aan. Die nachtmerrie heeft haar al die jaren sinds 1916 achtervolgd. Alsof ze dit verdíénde, alsof de maatschappij had besloten: Bessiewallis, geboren Warfield, dochter van de mooie Alice Montague en de arme ziekelijke Teackle Warfield die overleed aan tuberculose voor zijn dochter zijn eigenaardige naam kon zeggen, deze knappe Bessie met haar violette ogen, dit meisje met haar koeiennaam, zal gekoeioneerd worden. Mannen zullen op haar spugen. En erger. En aan het eind van dat al zal ze helemaal alleen achterblijven.

Wallis hunkert naar slaap. Hoewel het beddengoed zwaar op haar drukt, omdat ze nauwelijks nog uit zacht vlees bestaat, slechts pezen en botten, weet Wallis soms op de een of andere gedachtestroom weg te drijven en in slaap te vallen. En dit is er zo een: ze is in Baltimore, in de tuin van haar grootmoeders huis, East Preston Street 34. Ze is veertien of vijftien. Ze draagt een kleurig lint in haar donkere haar. (Haar oom Sol noemt haar ‘Minnehaha’.) Ze helpt Ruby, het zwarte dienstmeisje, de lakens ophangen in een zoute wind, in die wind van de zee die zo heilzaam voor de longen is, die ze negenennegentig maal per dag moet inademen ter voorkoming van de Ziekte die niet meer genoemd mag worden.

Ze ademt gehoorzaam in. De wind beweegt in de grote lindeboom, met zijn schattige bladknopjes nog dicht. Zeemeeuwen scheren rond, hoog aan de blauwe hemel van Baltimore. De linnen lakens aan de lijn wapperen de hele tijd tegen Wallis’ lichaam, alsof iemand anders haar aanraakt, en dat is heel fijn, dat is bijna heerlijk. Je zou over dat gevoel een gedicht kunnen schrijven, als je de woorden kon laten zeggen wat je voelde.

Tijdens het middageten vraagt ze haar grootmoeder: ‘Zou ik een gedicht kunnen schrijven, oma?’

‘Rechtop zitten, Bessiewallis’, antwoordt haar grootmoeder. Na een poosje verklaart ze snuivend: ‘Schrijven is heel slecht voor de houding. Gelukkig doen niet veel vrouwen het. In Amerika laten we de poëzie aan de mannen over.’

Grootmoeder Anna Emory Warfield zit zo kaarsrecht op haar stoel dat geen centimeter van haar ruggengraat de rugleuning raakt. En ze wil dat Bessiewallis haar voorbeeld volgt, om haar zuidelijke afkomst eer aan te doen, zich te herinneren dat ze een dame is, te proberen nooit sloom te zijn, ernaar te streven geestig te zijn, maar toch op anderen te letten, van ze te leren, naar ze te luisteren, ze in de conversatie te betrekken: ‘Op die manier word je op een dag een goede gastvrouw, lieverd, en kom je aan het hoofd van een schitterende tafel te zitten.’

Een schitterende tafel? Bessiewallis stelt zich een miljoen flikkerende kaarsen voor, gele vlammen die langs het glaswerk likken, was die druipt en uitvloeit en in de soep valt, het tafellaken dat vlam vat …

‘Waar zal die schitterende tafel dan staan?’ informeert ze, en ze ziet een zeldzame glimlach op het gezicht van Anna Emory Warfield komen.

‘Waar die zal staan? Nou, dat weet ik echt niet, lieverd. Maar zeker in het Zuiden. Trouwen met een yankee is uitgesloten.’

Trouwen. Dat woord speelt door ieders hoofd. En de tijd vliegt, scheert als meeuwen. Daar blijven de volwassenen maar op hameren. Geen seconde verspillen aan poëzie. Geen tijd om ‘tikkertje’ te spelen met Ruby, zigzaggend door de lakens aan de waslijn. Geen tijd om wat dan ook te spelen. Haar aankleedpoppen, mevrouw Astor en mevrouw Vanderbilt, met hun papieren garderobe van cocktailjaponnen, liggen in het duister en stof van haar kast, samen met alle andere overblijfselen van haar jeugd. Soms denkt ze verdrietig aan ze, mevrouw A en mevrouw V, zo eenzaam, zonder soirees om naartoe te gaan. Maar de tijd gaat steeds sneller zoals de nieuwe automobielen in de Preston Street. Over drie jaar is Wallis debutante. Dan draagt ze een kanten avondjurk en danst op het Debutantenbal. En in de menigte jonge vrijgezellen in zwaluwstaart, met hun witte stropdassen, nerveuze glimlachjes en haren glad van de pommade, zal ze hem vinden, de ware jakob.

Het middagmaal is voorbij en nu, terwijl Bessiewallis naar buiten stapt de zon van Baltimore in, op weg naar de Richmond Market met haar grootmoeder, wordt het ochtend in Parijs, eerst als een grijze verschijning in de kamer, iets wat nog niet weet of het blijft, en dan als een lichtstraal, goud en zacht bij het venster, waar de zware gordijnen een paar centimeter zijn opengeschoven. Wallis kijkt naar deze lichtstraal. Ze heeft geslapen en niet gedroomd. Ze voelt zich iets beter. Ze ziet het verdomde venster heel duidelijk. Ze denkt dat ze misschien wel een paar woorden kan zeggen die dag, in verstaanbaar Amerikaans.

De gezelschapsdame is er. Haar huid is lichtbruin, met hier en daar sproeten, en strak en vlak over haar schedel getrokken. Ze tilt Wallis op in het bed. Trekt haar nachtpon omhoog. Een meisje in uniform met een schort voor dat Wallis zich niet kan herinneren ooit eerder gezien te hebben, schuift een steek onder haar. ‘Fais pipi, ma duchesse’, zegt de metgezellin. ‘Fais un petit pipi pour moi.’

Allejezus. Frans.

Alsof spreken al niet moeilijk genoeg was. Amerikaans spreken. Alsof dat niet al te veel voor haar was.

‘Geen Frans spreken’, commandeert Wallis. En, inderdaad, haar stem is in orde vandaag. De vrouw-man glimlacht verrast.

‘Prima’, zegt ze. (Ze is een ‘zij’, toch? Of een verklede man? Een man met een grote borstkas?) ‘Ik zie dat mijn duchesse weer zichzelf is. Bravo. Heel goed. Dus doe je plasje nu maar, schatje, en dan ‘eb ik iets om je te laten zien. Iets om je te helpen herinneren. Vandaag is denk ik de dag dat je het weer zult begrijpen.’

Wallis staart de gezelschapsdame aan. (‘Nooit staren, Bessiewallis’, maant oma Anna. ‘Want dat is vulgair. Als je je inwendig iets afvraagt, neem een gezicht dan even in je op.’ Maar wat zou het. Ze is allang dood, Anna Emory Warfield. Baltimore is veranderd. Van bruin naar grijs. De lindeboom is gekapt. Waarom niet staren naar alles wat gebleven is?) Het haar van de gezelschapsdame is kort en dik en grijs. Haar handen zien er vervaarlijk uit.

Het meisje met de schort gaat de kamer rond en maakt schoon wat al schoon genoeg lijkt. Ze heeft tenminste het fatsoen, denkt Wallis, om niet naar me te staren terwijl ik probeer te plassen. Maar de gezelschapsdame kent geen schaamte. Ze streelt mijn hand, kust mijn haar, en intussen zit ik op die rottige ondersteek.

‘Ga weg’, zegt ze.

De vrouw-man kijkt een moment heel gekwetst, alsof iemand haar een mes in het hart heeft gestoken. Maar ze trekt zich niet terug, gaat gewoon door met haar gestreel en gekus en dan nog meer Frans: ‘Oui, ma duchesse, oui, oui. Mais tu sais que tu ne comprends rien. Je suis la seule qui est là pour toi …’

‘Jezusmina!’ zegt Wallis, terwijl ze probeert de gezelschapsdame weg te duwen.

Maar ze is te zwak om haar weg te duwen, en nu is de vrouw-man woedend. ‘Pas op je woorden!’ snauwt ze. Grijpt dan Wallis’ hand en geeft er een klap op. Een gemeen, schrijnend klapje, zoals je een hond zou geven. ‘Anders haal ik de steek weg en kun je in een nat bed liggen. Wil je in een nat bed liggen?’

Het ene moment kust ze haar, het volgende moment slaat ze haar. Een figuur uit een nachtmerrie. Met zo’n schepsel valt niet te praten. Wallis kan vandaag woorden zeggen, maar waarom zou ze? Waarom zou ze haar kostbare adem verspillen door tegen dit kreng te praten?

Ze draait haar gezicht af. Ziet het meisje met de schort naar haar staren met zo’n intrieste medelijdende blik dat ze moet huilen. Dat al die lui verrekken. Plas in die verdomde steek, dan ben je van ze af. Laat ze de gordijnen weer dichttrekken. Ga weer in het duister zitten.

Ze leegt haar blaas. Zegt hun dat ze klaar is. Het meisje en de gezelschapsdame tillen haar met z’n tweeën weer op, en de gezelschapsdame, niet het meisje, duwt een stukje papier tussen haar benen om haar af te vegen. Kust haar wang terwijl ze dat doet, het rotwijf. Wie denkt ze wel dat ze is om zich zulke vrijheden te veroorloven?

Maar plotseling herinnert ze zich dit: de aanraking van een meisje.

God, zo lang geleden.

Wanneer?

Liggend onder de sterren. Een vuurkorf om hen warm te houden. Eigenlijk mieters, de brandende korf en de ijzige hemel.

In China. Met Katherine. Katherine die is gestorven. Haar mooie vriendin, Kitty.

Elkaar kussen, mond op mond, op een zijden bed op de grond. Of was het iets wat ze gedroomd heeft? Was het iets wat ze wilde doen en nooit gedaan heeft? God weet het.

De kamer is vol licht als Wallis probeert wat te ontbijten: melbatoast met boter, thee met citroen, een partje witte perzik. Dit soort eten wordt haar tenminste nog voorgezet, geserveerd op porselein zo fijn dat het licht erdoorheen schijnt. Het theezeefje is nog steeds van zilver. De boter is versierd met een patroon van eikeltjes en bladeren. De keuken heeft haar best gedaan. Maar ze vindt dat ze haar maal met iemand zou moeten delen. Delen met wie? Al wat ze zich kan herinneren, is het gevoel van een gulzige mond die uit haar hand eet.

Uit haar hand?

Ze weet dat haar hoofd is dolgedraaid. Dat bedoelen ze met ‘gaga’. Het is alsof er een mist is neergedaald. Ze kan zich nog de Grote Mist in Londen van 1934 of 1935 herinneren: mannen die zwaaiend met rode vlaggen voor bussen uit liepen; mensen die hoestten en stierven; roet op de lambrisering. Ze kan zich herinneren dat ze uit het raam van haar bleekgroene woonkamer aan het Bryanston Court naar de mist zat te staren en bedacht wat een lange weg ze had afgelegd van de Preston Street in Baltimore en hoe ze hier in Londen eindelijk aan het hoofd van een ‘schitterende tafel’ zou zitten. Ze kan zich nog herinneren dat ze kaarsen bij Harrods kocht, glaswerk bij Goodes. Ze kan zich nog de slagersjongen herinneren die op de fiets arriveerde met het vlees van topkwaliteit dat ze via de telefoon had besteld. En ze kan zich nog haar echtgenoot herinneren, haar tweede echtgenoot, Ernest Simpson. Hoe hij altijd te dik en te omvangrijk leek voor zijn pakken. De prettige gewoonte van hem om zijn zware arm om haar smalle schouders te slaan, om haar warm te maken, haar te beschermen. De geur van zijn pijp. Zijn mannenlach, schor en luid. Ze kan zich nog herinneren dat ze met Ernest danste in de een of andere chique club. ‘Vind je het niet geweldig?’ Een gestreepte tafzijden jurk. Champagne in ondiepe glazen. Lucht vol rook. Tea for Two.

Maar was hij er nog die dag dat ze door het venster naar de mist keek? Want van na die dag had ze echt geen herinneringen meer aan hem. Was hij gestorven? Is er een graf in Engeland dat ze zou moeten bezoeken? Zo ja, dan had iemand haar dat verdorie moeten zeggen. Ernest Simpson was een aardige man.

Haar ontbijtblad is weggenomen, en Wallis ligt daar naar haar kamer te staren. Het meubilair komt haar vertrouwd voor, al zou ze niet kunnen zeggen waarvan. Het ziet eruit alsof het van haar had kunnen zijn. Iemand heeft lelies geschikt in een hoge vaas. De zijden gordijnen (Ernest noemde ze altijd ‘voorhangsels’) zijn rustgevend blauw, de soort kleur die zij had kunnen kiezen. Op de toilettafel staat een assortiment parfumflesjes, of wat volgens Ernest ‘odeurflesjes’ zou moeten heten, omdat ‘parfum’ een vulgair woord was. Ernest was altijd zo behulpzaam. Hij leerde zijn Amerikaanse vrouw heel veel over Engeland en zijn starre gewoontetjes. Maar deze flesjes zien er leeg uit, alsof de ‘odeur’ erin was verschaald en de inhoud in de plee was gekieperd. Of anders waren ze opgebruikt. Wie zal het zeggen?

Wallis draait haar hoofd en ziet op haar nachtkastje een grote foto in een zilveren lijst. Het is een afbeelding van een jonge man. Wie heeft die daar gezet en waarom? Want allejezus, de arme jongen op de foto ziet er door en door miserabel uit. En daar moet ze om glimlachen, en het ís ook wel heel vermakelijk hoe treurig hij lijkt. Hij kan niet ouder zijn dan drieëntwintig. De jeugd zou een gouden tijd moeten zijn. De jongen op de foto heeft gouden trekken, gladde huid, licht haar, oren plat tegen zijn hoofd, maar die gekwelde ogen! Goeie grutjes (zoals de oude mensen in Baltimore plachten te zeggen), wat een levensmoeë blik. Een meid zou er gedeprimeerd van kunnen raken, als ze was uitgelachen.

De gezelschapsdame komt weer binnen. Ze komt altijd onuitgenodigd binnen, zonder te kloppen, alsof ze ooit butler is geweest.

‘Wie is dit?’ vraagt Wallis aan haar, naar de foto wijzend.

De gezelschapsdame tuit haar lippen, zegt: ‘Wallisse, je weet dat ik weiger te antwoorden op zo’n domme vraag. En ik word doodmoe van je spelletjes.’

Spelletjes? Ach, waren er maar spelletjes te spelen. Zou dat niet geweldig zijn? Engelse-landhuisspelletjes als verstoppertje, croquet en boompje verwisselen. Mooie, angstaanjagende Amerikaanse spelletjes als poker. Dwaze, onfatsoenlijke spelletjes in de avond, met geleende pruiken, mannenkleren en de behoefte mensen te zoenen of in de neus te bijten of ze te zeggen dat je van ze hield. Van spelletjes kreeg je nooit genoeg. Ze maakten het leven draaglijk. Nu is er niemand meer over om mee te spelen.

‘Zie je dit?’ vraagt de gezelschapsdame terwijl ze een grote leren juwelendoos openmaakt. ‘Weet je nog wat dit is?’

‘Ja’, zegt Wallis. Omdat ze het nog weet, zich de geur ervan herinnert, die geur van leer. Maar ze heeft geen idee wat erin zit.

‘Zo,’ zegt de gezelschapsdame, ‘ik ‘eb je een tijdje niet naar deze dingen laten kijken, want de laatste keer dat ik ze je liet zien, was je heel ondeugend. Heel, heel erg ondeugend, Wallisse. Maar ik denk vandaag is een goede dag. N’est-ce pas? Ik denk vandaag zul je verstandig zijn en me precies zeggen wat het is.’

Oké, het kreng heeft voor één keer haar nieuwsgierigheid gewekt.

‘Het moet wel de moeite waard zijn’, zegt Wallis.

‘Het ís de moeite waard’, zegt de gezelschapsdame, maar waar Wallis een glimlach zoekt, is er geen.

Ze maakt de doos open. Verwijdert een plat kussentje. Ze zet de doos op de schoot van Wallis. Het gewicht doet meer pijn dan een dienblad.

Wallis gluurt erin. Op een lichtgekleurd stuk zeemleer ligt een aantal sieraden. In het ochtendlicht van de kamer ziet ze diamanten flonkeren.

‘Voilà’, zegt de gezelschapsdame. ‘Voilà, ma duchesse.’

Wallis’ gezichtsvermogen kan geen ingewikkelde dingen meer aan. Ze kon de eikeltjes op de boter zien – waarschijnlijk omdat je beter kunt zien wat je weet dat er is. Maar al deze stenen, deze vormen vervagen tot een sneeuwblinde massa. Waar is haar bril?

‘Et bien?’ zegt de gezelschapsdame.

Om de vrouw-man tevreden te stemmen, want ze wil niet op haar pols geslagen worden, knikt Wallis, alsof ze wil zeggen dat ze begrijpt waarom ze dit allemaal te zien krijgt, begrijpt wat van haar wordt verwacht. Maar ze kan dat verdomde spul niet goed zien. Wat kan zij eraan doen dat ze niets scherp in beeld krijgt?

Ze voelt dat haar pols wordt opgetild, dit armpje van het zijdeaapje, en dan schuift over de pols een zware armband gemaakt van … wat? Een sprankje rood. Een glinstering ijs. Diamanten en robijnen.

‘Goed’, zegt de gezelschapsdame. ‘Deze herinner je je nog wel. Dat weet ik zeker.’

Robijnen helderrood als bloed, maar gestelpt en ingedamd: het kan niet wegvloeien door het harde verband van diamanten. De schikking hiervan heeft iets moois, moet Wallis toegeven. Een moment geleden zag ze het nog niet, maar sjonge, het is wel zo. Dit ene stuk dat uit de doos is gehaald is, eenmaal los van de rest, fabelachtig.

De gezelschapsdame glimlacht goedkeurend. ‘Aha, ik zie het aan je gezicht’, zegt ze. ‘Je weet het weer, niet?’

Met haar andere hand raakt Wallis de armband aan, strijkt er met haar vinger overheen, het zicht geholpen door de tast. Ze ziet het helder en duidelijk: de robijnen bijeengepropt in vierkantjes, tien of meer per vierkantje. De vierkant geslepen diamanten die de vierkantjes van elkaar scheiden en tegelijk insluiten …

Ze verdwijnt erin. Ze is zonder verlof afwezig in de armband.

Wie heeft hem gemaakt? Wiens geest zag deze prachtige symmetrie? Jammer dat je er niet op kon knabbelen en kauwen, er je tanden in zetten tot ze pijn deden, de essentie ervan in je opzuigen, de minerale kracht ervan laten doordringen tot je longen, tot je lever, alle oude trieste vlees erdoor laten afbreken en vervangen door nieuw.

Ze wil alleen gelaten worden met deze juwelen. Haar tanden zijn bros en niet allemaal van haarzelf, maar toch wil ze in deze armband bijten zoals een hond in een bot, zoals een baby in een bijtring. Ze wil het opdringerige kreng vragen weg te gaan, maar de woorden zijn weer één brij, dat voelt ze wel. Niets zal er goed uitkomen.

‘Prima’, kirt het kreng. ‘Zeg me nu wat voor inscriptie op de sluiting van deze armband staat.’

De zoveelste keer dat ze haar op de proef stelt. De zoveelste keer dat ze een kortstondig moment van plezier vergalt.

Wallis weigert om ook maar één lettergreep in welke taal dan ook uit haar mond te laten komen. Ze gaat liggen met haar hoofd op het kussen, de armband in de holte van haar hand. De doos met de juwelen valt op de vloer.

‘Wallisse! Mon dieu!’

Ze zal nu wel een klap krijgen, maar het kan haar niet schelen. Ze heeft de armband.

‘Wallisse! Praat tegen me. Hou op met doen alsof. Dat is zó ondankbaar. Hij ‘eeft een Wereldrijk voor jou opgegeven. Een Wereldrijk! En jij doet alsof je je niets herinnert. Maar ik ‘eb gezworen dat ik pas zal rusten, dat ik mijn juridische praktijk pas weer zal opnemen en weer aan het maatschappelijk leven ga deelnemen als je me toegeeft dat je het je wél herinnert. Want ergens in jezelf herinner je je het nog wél. Dus zeg me nu alsjeblieft: er zijn twee woorden in de armband gegraveerd en jij gaat me zeggen welke woorden dat zijn, anders ga ik je straffen. Ik ga je heel zwaar straffen.’

Wallis heeft de armband tegen haar mond gedrukt. Wat maakt het uit welke woorden in die kolerearmband zijn gegraveerd? Het ding zelf is prachtig, niet de woorden. De meeste tijd leeft ze in duisternis, een geest gevangen in een oude tv, maar nu heeft de gezelschapsdame haar iets moois gegeven en dat laat ze zich verdomme niet meer afnemen.

Maar het kreng wil haar niet met rust laten. Haar stem klinkt moordlustig.

‘Ik had nooit gedacht dat je zo obstinaat kon zijn. Je bent een stijfkop! Ik durf niemand te vertellen hoe misdadig het is wat je doet. Ik schaam me te erg.’

Schamen.

Wallis weet wat dit woord betekent. De schaamte voor dingen. Dat haar moeder zegt: ‘Bessie, ik kan me dat schooluniform niet veroorloven, liefje. Maar weet je, ik ben handig met de naaimachine. Maak er een voor je, zo goed dat niemand het verschil ziet.’ Behalve dat zij het altijd wist. Wist dat het anders was. Er zat geen etiket van een winkel in. De plooien vielen niet helemaal zoals het moest. De schaamte voor die slecht vallende plooien.

‘Twee woorden!’ zegt het moordlustige kreng. ‘Zeg me nu welke twee.’

Twee woorden. Welke woorden konden dat toch zijn? Romantische mensen maakten toch een heel verhaal van dríé woorden? I love you. Als je al kon stellen dat ‘I’ een woord is. Want het voelt niet echt aan als een woord. Meer als de spoel van een film, die snort in de duisternis, vastloopt, breekt, weer wordt gelast, snort, flikkert, je de een of andere scène laat zien, een of andere met sneeuw bespikkelde scène lang geleden om dan weer kapot te gaan, of anders gaat de projector kapot, net als je iemand of iets begint te herkennen, een kasteel in Duitsland bijvoorbeeld, of die kamer in Baltimore waar het schooluniform werd gemaakt, een kleurloze kamer waar oom Sol op bezoek kwam en soms geld gaf aan Alice Warfield, geboren Montague, bedragen die nooit genoeg waren, nooit twee keer achtereen hetzelfde bedrag, nooit iets waarvan je op aan kon. De schaamte voor dat geld.

Twee woorden.

In pension.

Zo noemden ze het later, het pension waar haar moeder en zij moesten wonen nadat ze de Preston Street hadden verlaten. Maar ‘in pension’ was een leugen, een beschamende leugen. Het was een flatgebouw. Kamers en suite, niet duur, nooit gestoft, maar als echte flats. Helemaal niet ‘in pension’. Een plek waar ze konden zijn, zij tweeën, weg van grootma Anna, met haar zwarte jurken, haar sleutels voor alle kasten en haar voorouderlijk meubilair dat kraakte in het duister. En toen kwam moeder met een knalidee: maaltijden bereiden voor de andere huurders. Kostgangers van hen maken. Daarvan leven. Het was een geweldig plan. En ze zou het goed doen. Ze was een Montague. Ze wist wat mensen wilden eten: fijne rib, krab, schildpad …

Dus kocht ze deze delicatessen, en sjonge jonge, die lui kwamen bij bosjes! Duifjes en kreeft. Ze verslonden het. Wallis ging rond en hielp met bedienen. ‘Minnehaha’ was een geliefde serveerster. Ze bereidde zich voor op haar schitterende tafel. Maar die zwelgers betaalden niet genoeg. Ze bleven ruziemaken over de prijs van de maaltijden. En toen begonnen de winkeliers rekeningen met rode cijfers te sturen: Te betalen binnen dertig dagen. Krediet niet meer mogelijk. En er begonnen mannen langs te komen, te dreigen. ‘Wat is er aan de hand, Bessiewallis, schat?’ vroegen de huurders, de zwelgers. ‘Ach, niets, mevrouw Brightwell, niets, mevrouw Carpenter. Gewoon een paar oude vrienden van ons.’

Maar het kon niet zo doorgaan. Alice Montague had er ‘de beste eetclub in de geschiedenis van Baltimore’ van willen maken, maar ze kon niet overweg met de cijfers en dus werd het een mislukking, en Alice wist niet wat ze moest doen en hoe ze de winkeliers moest betalen. En toen ze weer meer geld van oom Sol aannam, fluisterde ze: ‘Bessiewallis, ik schaam me zo.’

Wallis is in slaap gevallen, de armband in haar hand geklemd. Als ze wakker wordt, is er iemand anders in de kamer. Ze ruikt een man. Ze mag dan wel gaga zijn, maar een neus heeft ze nog wel.

Hij is dicht bij haar, maar niet vlak naast het bed, staat gewoon ergens een sigaret te roken. Waarschijnlijk wacht hij om te zien hoe gaga ze is. Nu en dan hoort ze hem kuchen. Ze zegt hardop: ‘Ik hoop dat er een asbak in de buurt is.’

Nu komt de man naderbij. Zijn ogen zien er groot en blauw uit, alsof hij oogschaduw op heeft. Hij drukt een tedere kus op het voorhoofd van Wallis. ‘Hertogin,’ zegt hij, ‘ik ben het, Cecil. Hoe gaat het met je, schat?’

Cecil? Welke Cecil? En ze wil hem vragen: Wat moet dat met dat ‘hertogin’? Wanneer is dat begonnen?

Maar ze kan niets uitbrengen, en dus zegt de man, Cecil: ‘Zeg maar niets, Wally. Doodgaan is kut.’

Dan gaat hij zitten waar de gezelschapsdame vaak zit, maar hij lijkt vriendelijk zoals hij daar zit, niet klaar om te slaan of te snauwen. Hij vervolgt: ‘Eigenlijk wilde ik zeggen “doodgaan is klote”, maar ha, was het dat maar!’ Hij lacht, en de lach gaat over in een hoest. De man trekt een zakdoek tevoorschijn en hoest daarin. Daarna veegt hij over zijn lippen en vraagt: ‘Vind je het goed dat ik nog een sigaretje neem?’

Ze wil zeggen wat ze over de asbak had gezegd, maar nee, je herhaalt jezelf niet, dat is vreselijk onbeleefd, erger dan staren. Alleen een bekrompen geest neemt zijn toevlucht tot herhaling.

Cecil heeft mooie handen. Daarmee duwt hij een sigaret in een lang zwart sigarettenpijpje en steekt die aan. Dan zit hij daar, volmaakt kalm en beminnelijk, ademt de rook in en blaast hem weer uit. Hij draagt iets met plooien bij zijn hals, een das of een sjaaltje. Zijn jasje is van wit linnen. Ze is blij dat hij er is.

Met haar kleine klauw houdt ze hem de mooie armband voor.

‘Ach, ja!’ zegt hij in zijn staccato-Engels. ‘Een van je favorieten. Je was gek op juwelen, hè, meid! Was het echt waar over de smaragden van koningin Alexandra?’

Smaragden?

Waarom dwalen mannen altijd af? Je laat ze robijnen en diamanten zien, maar dat schijnt niet genoeg; ze halen er smaragden bij.

Wallis tikt met één lange vingernagel op de sluiting van de armband. ‘Woorden’, zegt ze. ‘Twee woorden.’

‘Wat zeg je, schat?’

Ze tikt nog eens. ‘Twee woorden.’

De man kijkt verbaasd. Hij brengt de armband dicht bij zijn ogen en tuurt ernaar. ‘O,’ zegt hij, ‘een of andere inscriptie. Is het dat wat je me wil laten zien? Wat staat er?’

‘Twee woorden.’

‘Ik ben zo blind als een mol, lieverd. Zou geen foto’s meer moeten maken. Kan verdraaid nog aan toe de helft van de tijd niet zien wat er in de verdraaide zoeker staat. Ik zal m’n lorgnetje eens pakken.’

Cecil legt het pijpje met de sigaret op een porseleinen schaaltje. Hij tovert een bril tevoorschijn en zet die op, en zijn blauwe ogen achter de glazen zien er violet en vreemd uit. Hij houdt de armband dicht bij de bril, dan weer op een afstand.

‘Verrekte slecht licht hier, hertogin.’

Ze wacht. Ze vertrouwt deze man, deze Cecil, ook al noemt hij haar ‘hertogin’. Hij zal haar zeggen wat die twee woorden zijn en dan krijgt ze rust. Dan zal het kreng de armband niet afpakken.

Ze wacht lang. Er is een soort avondhemel bij het raam, indigoblauw, dat vertrouwde blauw van het cocktailuurtje. De sigaret op het porseleinen schaaltje is opgebrand.

‘Hold tight’, verklaart Cecil.

Ze denkt dat hij bedoelt ‘wacht even, zet je schrap, nu komt er een verrassing’. Dus blijft ze wachten, naar de hemel kijken, herinnert zich dat ze Ernest had geleerd een goede martini te maken, zegt tegen hem: ‘In Engeland weet niemand wat hij moet doen tussen de thee en het diner. Dus dat zullen we ze eens even laten zien.’

‘Dat staat erop.’

‘Wat?’

‘Die twee woorden van je, snoesje. “Hold tight”. En daarachter de datum: “27 maart 1936”.’

Hold tight.

Hou je vast. Dat zeiden ze altijd in de bus in Londen. Als je de Piccadilly afreed naar de Knightsbridge met de 19 of de 22. Hold tight. In haar nopjes met haar aankopen bij Fortnum’s. Een pond gerookte zalm. Een pot perziken op brandewijn. Voor een dineetje met Ernest, alleen zij tweeën, in hun nieuwe flat. Eindelijk geld. Stoelen in hun eetkamer bekleed met wit leer. Een zilveren sigarenschaartje van Asprey’s bij Ernests elleboog. Zijn conversatie zo onderhoudend terwijl hij aan zijn martini nipte. Zijn manieren zo Brits en volmaakt terwijl hij zijn gerookte zalm at. Zijn ogen zo zacht van bewondering.

Hold tight.

‘Dat zeiden ze altijd in de bus.’

De man in de kamer barst in lachen uit. ‘In de bús! Schat, hij is zijn hele leven niet in een bus geweest! Wat een rare snijboon ben je toch.’

‘“Aansluiten, alstublieft.”’

‘O, het is om je dood te lachen!’

De man hoest en hoest, en dan is hij verdwenen. Het ene moment zit hij daar te stikken, het volgende is hij verdwenen. Net als haar arme vader, Teackle, plotseling weg, nog voordat ze hem echt hadden leren kennen, nog voordat hij een echtgenoot of vader had kunnen zijn, Alice Montague en haar dochter overlatend aan de genade van oom Sol.

En Wallis verschuilt zich achter de deur van hun appartement, dat waar moeder haar schildpadsoep, haar lamskronen opdiende, en kijkt toe hoe Sol zijn grote, klamme handen om Alices middel legt. ‘Wil je me niet omhelzen, Alice? Ik doe zo veel voor je. Je toont me nou nooit eens de minste … Zonder mij waren jij en Minnehaha … Waar waren jullie dan, schatje?’

Wallis weet dat dit niet goed kan zijn, Sols rubberen mond op Alices hals, zijn handen die vlekken maken op de zijden jurk die zij verstelt in de vroege uurtjes van de ochtend in Baltimore. Hoe kan dit ooit goed zijn?

‘Laat mijn moeder met rust. Ga weg, oom Sol.’

Hij gaat. Hij kruipt de trap af, in zijn zwarte jas met de astrakan kraag, en ze doen de deur achter hem op slot. Ze zeggen: ‘Nooit meer. Nooit ofte nimmer.’

Maar hij vergat het nooit.

Het kreng zou tevreden zijn geweest met zo’n man, die zich maar herinnerde en herinnerde, tot aan de dood, na de dood, in de bureaucratie van de dood, in het testament waarin staat dat al zijn geld, zijn Warfieldfortuin, alle vijf miljoen dollar, moet worden besteed aan de stichting van een Tehuis voor Behoeftige Dames.

‘Behoeftige Dames’. Wat een grap! Je zag ze al voor je, die behoeftige dames in hun nieuwe ‘Tehuis’, hun damesdeftigheid te grabbel gooiend aan de pokertafel, in nachtelijke drinkgelagen, in wolken tabaksrook, in stiekeme bestellingen uit lingeriecatalogussen, in de manier waarop ze de conciërge belaagden, de tuinmannen, de dokter die kwam voor hun maagstoornissen en hun eeltknobbels. Hele verhalen kon je over ze verzinnen, lachen tot de tranen je over de wangen liepen, als het niet zo verschrikkelijk was om een Warfield te zijn en niets te hebben terwijl de Behoeftige Dames alles hadden.

Vijf miljoen.

Alleen al de gedachte. Alleen al de gedachte dat je er destijds de hele wereld mee had kunnen kopen. De gedachte aan dat geld zonder er iets van te hebben. Nog geen sou.