Rose Tremain

De Kleur

Vertaald uit het Engels door Eugène Dabekaussen en Tilly Maters

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Voor deze vertaling ontvingen de vertalers een subsidie van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel The Colour, verschenen bij Chatto & Windus

Oorspronkelijke tekst © Rose Tremain, 2003

Eerste Nederlandstalige uitgave © Eugène Dabekaussen, Tilly Maters en De Geus BV, Breda 2003

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Uitgeverij De Geus BV

Omslagillustratie © The Random House Group Ltd.

isbn 978 90 445 3187 9

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus BV, Postbus 1878, 4801 BW Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2004.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Het Leemhuis. 1864

I

De koudste winden kwamen uit het zuiden, en het Leemhuis was gebouwd in de baan van de winden.

Joseph Blackstone lag ’s nachts wakker. Hij vroeg zich af of hij het huis moest afbreken en elders weer opbouwen, lager in het dal, waar het beschut zou liggen. In gedachten brak hij het af.

En in gedachten herbouwde hij het in de luwte van een glooiing. Maar hij zei niets en deed niets. Dagen verstreken en weken en de winter kwam, en het Leemhuis bleef waar het was, in de baan van de verwoestende winden.

Het was hun eerste winter. De grond onder hun schoenen was grijs. Het gele beemdgras was ziltig van de hagel. De violette namiddagwolken hielden de belofte in van een immense lijkwade van sneeuw.

Josephs moeder, Lilian, zat aan de houten tafel, met een muts op tegen de kou in de kamer, porselein te herstellen. Porselein gebroken tijdens het transport uit Engeland. Gebroken door achteloosheid, zei Lilian Blackstone, door ondeskundig in- en uitladen, door de onverschilligheid van mensen die persoonlijke bezittingen niet op waarde wisten te schatten. Joseph herinnerde haar er vriendelijk aan dat je niet de hele wereld over kon reizen – helemaal naar de andere kant – en verwachten dat er onderweg niet iets brak. ‘Iéts’, snauwde Lilian. ‘Maar dit is veel meer dan iets.’

Hij schrok van de woede in haar stem. Hij bekeek haar met een vertrouwd soort angst. Ze leek verzonken in de puzzel van het porselein, alsof ze niet meer in staat was zich de vorm van gewone dingen te herinneren. Ze bleef stukken heen en weer schuiven, als letters die maar geen woord wilden vormen. Slechts af en toe ontdekte ze plotseling iets dat paste en durfde ze lijm op een scherf te smeren. Dan drukte ze die scherf op zijn plaats met een overbodig soort drift en bewogen haar lippen in wat een gebed had kunnen zijn of een geluidloos uitspreken van het enige Franse woord in Lilian Blackstones vocabulaire: voilà, dat ze uitsprak als ‘voewalla’. En Joseph zag in dit alles de bevestiging van wat hij al wist: door zijn moeder hier naar Nieuw-Zeeland te brengen was hij tekortgeschoten jegens haar, zoals hij altijd maar weer was tekortgeschoten jegens haar. Zijn hele leven had hij geprobeerd – althans, zo leek het hem – het haar naar de zin te maken, maar hij kon zich geen dag herinneren dat hem dat helemaal gelukt was.

Maar nu had hij een vrouw.

Ze was lang en had bruin haar. Ze heette Harriet Salt. Lilian Blackstone had van haar gezegd: ‘Die staat haar mannetje.’ En Joseph had dit een rake opmerking gevonden, raker dan Lilian kon vermoeden.

Hij wendde zich af van zijn moeder en keek bewonderend naar die nieuwe vrouw van hem, die geknield zat bij het onwillige vuur. En plotseling voelde hij zijn hart overlopen van dankbaarheid en genegenheid. Hij keek toe hoe ze in de weer was met de blaasbalg, geduldig en stil, ‘haar mannetje stond’, zelfs hier in het Leemhuis, in deze koude en rokerige kamer, zelfs hier, met buiten de zuchtende wind en binnen de geur van lijm als een krachtig medicijn dat ze nu alledrie moesten innemen. Joseph wilde naar de andere kant van de kamer lopen, zijn armen om Harriet heen slaan en haar haar in zijn hand tot een knot winden. Hij wilde zijn hoofd op haar schouder leggen en haar het enige zeggen dat hij haar nooit zou kunnen toegeven: dat ze zijn leven had gered.

II

Na hun aankomst in Christchurch had Joseph gezorgd voor de aankoop van materiaal om het Leemhuis te bouwen, mannen ingehuurd om hem daarbij te helpen en paarden en wagens om de tinplaten, grenen planken, zakken spijkers en balen calicot te verslepen en ten slotte aanstalten gemaakt te vertrekken in noordwestelijke richting, naar de rivier de Okuku.

Harriet had haar nieuwe man gevraagd of ze mee mocht. Ze had zich aan hem vastgeklemd en gesmeekt – zij die nooit zeurde of klaagde, die haar mannetje stond. Maar ze was nu eenmaal een vrouw die naar het onbekende en het vreemde verlangde. Als kind had ze het op haar zien wachten, in dromen of in de immense duisternis van de hemel: een of andere woeste wereld die lag buiten het domein van alles wat ze kende. En ze vond het een fascinerende gedachte dat ze van stenen en grond een huis kon bouwen, met ramen en deuren, een schoorsteen en een dak erop om het weer buiten te houden, en er vervolgens in kon wonen. Ze wilde zien hoe het op die manier vorm kreeg, uit het niets. Ze wilde leren hoe ze modder moest mengen en het gele beemdgras fijnhakken om het leem te maken. Ze wilde in alles haar eigen hand herkennen. Al duurde het nog zo lang. Al verbrandde haar huid in de zomerhitte. Al moest ze iedere nieuwe taak leren alsof ze een kind was. Ze was twaalf jaar gouvernante geweest. Nu had ze een oceaan overgestoken en was in een nieuw oord, maar ze wilde nog verder gaan, een wildernis in.

Joseph Blackstone had vertederd naar haar gekeken. Hij zag dat ze stond te popelen om te beginnen aan de volgende etappe van hun tocht, maar zoals altijd moest hij rekening houden met Lilian. Zoals altijd waren de keuzen die hij moest maken, niet eenvoudig.

‘Harriet,’ zei hij, ‘het spijt me, maar je moet in Christchurch blijven. Ik vertrouw erop dat jij Lilian helpt wennen aan het Nieuw-Zeelandse leven. We moeten een zangvereniging voor haar vinden.’

Harriet opperde dat Lilian met behulp van mevrouw Dinsdale, in wier nette en opgeruimde kamers ze logeerden, wel op eigen kracht een zangvereniging kon vinden. ‘En dan’, voegde Harriet daaraan toe, ‘heeft ze mij niet meer nodig, Joseph, want het is haar stem die zingt, niet de mijne.’

‘Alles is zo vreemd’, zei Joseph. ‘Je beseft niet hoe verontrustend deze nieuwe wereld is voor een vrouw van drieënzestig.’

‘De kamers zijn niet vreemd’, hield Harriet aan. ‘Het patroon van de lampetkan met kom is bijna hetzelfde als dat van de po die je moeder onder haar bed in Norfolk had staan …’

‘Er zingen andere vogels buiten.’

‘O, maar het zijn wel vógels, geen apen.’

‘Het licht is anders.’

‘Feller. Maar alleen een graadje feller. Het zal haar geen kwaad doen.’

En zo ging het maar door, dit gesprek, want het was geen gesprek, maar een oorlog, een kleine oorlog, hun eerste oorlog, die ze nooit helemaal zouden vergeten, ook niet nadat Harriet hem verloren had. En op de ochtend dat Joseph vertrok naar de okeren vlakten, moest Harriet zich van hem en van Lilian afwenden, zodat geen van beiden zou zien hoe bitter kwaad ze was.

Ze rende de houten trap op naar de kamers, liep de groengeschilderde zitkamer in en sloot de deur. Ze ging bij het raam staan, ademde de zilte lucht in. Ze wilde een vogel of een walvis zijn – een of ander schepsel dat tussen de daden van de mensen en hun vergeetachtigheid door kon glippen om zijn eigen bestemming te bereiken. Want ze besefte dat ze in de vierendertig jaar van haar leven nog nooit was beproefd of getest, nog nooit de grenzen had overschreden die de maatschappij haar had gesteld. En ook nu weer was ze buitengesloten. Joseph was degene die op de kale vlakte hun huis zou laten verrijzen uit het niets, Joseph was degene die een vuur zou aanleggen onder de sterren en in de verte de roep van de rimboe zou horen. Harriet geeuwde. In de keurige zitkamer voelde ze haar woede langzaam overgaan in een diepe en verlammende verveling.

III

Kolonisten uit Engeland werden kaketoes genoemd, had Joseph te horen gekregen.

Kaketoes? Hij had geen idee waarom. Hij wist niet eens meer wat voor soort vogel een kaketoe eigenlijk was.

‘Je krabt wat in de grond, haalt eruit wat erin zit, krijst wat en gaat verder. Als een kaketoe.’

Joseph dacht aan een papegaai, grauw en gemelijk, kniezend tussen de zaadjes in een kooi. Hij zei dat het niet op hem sloeg. Hij zei dat hij een nieuw leven wilde beginnen bij de Okuku, zijn morgens rendabel maken, streven naar dingen die blijvend waren.

‘Mooi zo, meneer Blackstone’, lieten de mannen weten. ‘Dat strekt u tot eer.’

Wat Joseph niet zei was dat hij in Engeland iets schandelijks had gedaan.

‘U bent een denker’, zeiden de mannen toen de bouw van het Leemhuis begon. Ze waren modder en gras aan het mengen voor de muren, stenen aan het klieven voor de schoorsteen, en ze waren sterker dan Joseph, die vaker rustte en die ze omlaag zagen staren naar de vlakten, die hier laaglanden heetten, uitgestrekte vlakten met amper bomen, die onder hem tot in het oneindige reikten, zagen hem staren, stil als een uil.

‘Een penny ervoor? Mist u thuis?’

‘Nee.’

‘Niet erg, meneer Blackstone. Heimwee: daar weten we hier alles van.’

‘Nee’, zei hij weer. En hij pakte zijn mes, wette het, zette zich weer aan het gras snijden en begon te fluiten, opdat de mannen de juiste indruk kregen van zijn stemming, zijn optimistische stemming. Want als hij uitkeek over de laaglanden of zich omdraaide en omhoog tuurde naar de verre bergen, voelde hij een golf van hoop opkomen. Hij was hier. Hij was op het Zuideiland van Nieuw-Zeeland, het oord dat ze Aotearoa noemden – Land van de Lange Witte Wolk. Hoewel hij in Engeland iets verschrikkelijks had gedaan, had hij overleefd. De toekomst lag om hem heen, in de stenen, in het woelige water van de kreek, in het verre woud.

En met de hulp van Harriet, zo hield hij zichzelf voor, zou hij erin slagen een eerlijk en welvarend leven te leiden, waarin Lilian zich uiteindelijk veilig en verzorgd zou voelen en op een dag haar hand op zijn wang zou leggen en hem zeggen dat ze trots was op alles wat hij had bereikt.

IV

De kamers die mevrouw Dinsdale in Christchurch aan Harriet en Lilian verhuurde, roken naar de hars die sijpelde uit de planken wanden en naar wasgoed bestoven met hard water en geschroeid met gloeiende strijkijzers.

Mevrouw Dinsdale was uit Dunedin naar Christchurch gekomen, en uit Edinburgh naar Dunedin. In Edinburgh, zei ze, zaten er geen kreukels in haar wasgoed.

Ze was van Lilians leeftijd en net als zij weduwe, maar met een hardnekkige bekoorlijkheid die nog niet helemaal verdwenen was, het soort bekoorlijkheid dat aangaf dat mevrouw Dinsdale misschien al snel – in weerwil van haar leeftijd – mevrouw Iemand-Anders zou zijn.

Lilian zei tegen Harriet: ‘Volgens mij is ze een coquette. Heet dat niet zo?’

En in vreemd contrast met de ruwe manier waarop ze het strijkijzer hanteerde, leek mevrouw Dinsdale zo’n makkelijk en zachtaardig persoon dat Lilian binnen de kortste keren op wat mevrouw Dinsdale ‘mijn beste veranda’ noemde limonade zat te drinken en haar veel van haar zorgen en moeilijkheden uit haar vroegere leven toevertrouwde.

Onder het staalgrijze haar, met een scheiding in het midden en in een vlassige vlecht om haar hoofd geslagen, was het gezicht van Lilian Blackstone wit als deeg toen ze mevrouw Dinsdale haar ‘strubbelingen’ met wijlen haar man Roderick beschreef. Zonder veel aandacht te schenken aan mevrouw Dinsdales opmerking dat ‘het huwelijk altijd en eeuwig een verschrikkelijke strijd der willen’ was, fluisterde Lilian tegen haar nieuwe vriendin dat Roderick één ondeugd had en dat die ondeugd zijn beschamende dood had veroorzaakt.

Bij het woord ‘ondeugd’ kwam er een gretige glans in de ogen van mevrouw Dinsdale en ze schoof een stukje naar voren in haar rieten stoel.

‘Aha,’ zei ze.

‘Sommigen zouden het niet “ondeugd” noemen’, zei Lilian. ‘Maar ik wel.’

‘En wat was die … ondeugd?’

‘Nieuwsgierigheid.’

‘Nieuwsgierigheid?’

‘Ja. Roderick kon niets met rust laten. Als hij de dingen met rust had kunnen laten, was hij niet gestorven en was ik niet de hele wereld over gesleurd.’

Mevrouw Dinsdale nam het mousseline met kralen van de limonadekan en schonk de twee glazen weer vol. Lilian zag dat mevrouw Dinsdale met deze kleine handeling, die haar aandacht vestigde op de manier waarop de zon zo genoeglijk, zo on-Engels, fonkelde in de bleke vloeistof, haar eraan herinnerde dat Christchurch zijn charmes had en dat ze zich daar niet voor moest afsluiten.

‘Ik bedoel niets ten nadele van Nieuw-Zeeland’, zei Lilian haastig. ‘Ik bedoel alleen dat ik het leven leidde dat ik wilde, in het dorp Parton Magna in Norfolk, en dat ik er niet voor heb gekozen om weg te gaan. Het was het idee van mijn zoon, om de Oude Wereld te verlaten. En toen hij dat idee eenmaal in zijn hoofd had …’

‘O ja. Als ze eenmaal een idee hebben, laten ze zich daar niet meer van afbrengen.’

‘Precies.’

‘En als weduwe beschikte u wellicht niet over voldoende middelen?’

‘Veel te weinig. Roderick had niet verwacht dat hij al dood zou gaan.’

Mevrouw Dinsdale kruiste haar voeten, gehuld in, zo merkte Lilian op, heel elegante bruine laarsjes.

‘Dus het was nieuwsgierigheid?’ zei mevrouw Dinsdale, met ogen die nog steeds groot waren en schitterden van belangstelling. ‘Maar hoe kan iemand doodgaan aan nieuwsgierigheid?’

Lilian nam een slokje limonade. Ze had er nooit erg van gehouden, maar hier had je kans op scheurbuik als je het niet dronk, had iemand haar gezegd.

‘Struisvogels’, fluisterde ze.

‘Struisvogels, mevrouw Blackstone?’

‘Ja. Ik durf het echt niet hardop te zeggen, want de mensen lachen je uit. Maar ik kan het u wel toefluisteren: Roderick is gedood door struisvogels.’

Toen Joseph was vertrokken om het huis te bouwen, begon Harriet haar plakboek. Ze hield zichzelf voor dat ze het maakte voor haar vader, Henry Salt (een aardrijkskundeleraar die nooit verder van huis was geweest dan Zwitserland), maar ze wist ook dat ze het voor zichzelf maakte.

In haar eerste brief aan Henry Salt schreef ze dat ze niet verwachtte dat er in het begin ‘veel interessants’ in het plakboek zou komen, maar als het Leemhuis was gebouwd, als ze daar woonden, midden in het niets, ‘dan zal ik wel iets boeiends voor u kunnen vinden.’

Tot haar verrassing had ze een heel mooi in leer gebonden boek ontdekt in een winkel aan Worcester Street, met bladzijden stijf en romig als gesteven kussenslopen. Ze kwam in de verleiding haar naam op de omslag te laten stempelen in gouden sierletters, maar Joseph had haar gewaarschuwd geen geld te besteden aan ‘iets duurs of onnodigs’. Wat ze aan geld had, moest worden gebruikt voor het kopen van groentezaden, gevogelte, hekpalen, ijzerdraad en een melkkoe. Ze wist dat ze het boek zelf eigenlijk ook niet had moeten kopen, maar het was haar manier om de grens tussen haar nieuwe en haar oude leven te markeren.

Het eerste wat Harriet in het boek plakte was een blad. Ze dacht dat het een esdoornblad was. Het was midden op de Tasmanzee uit de lucht op het schip gevallen – althans zo leek het. Ze noemde het Blad uit de lucht aan boord van de ss Albert. Het tweede object was een etiket van een kistje Chinese thee dat ze had gekocht in een winkel die Read’s Koopwaar heette. Op het etiket stond een tekening van twee reigers met verstrengelde halzen te midden van wat Chinese karakters, en Harriet vond het mooi en vreemd. Ze schreef eronder: Eerste aankoop van thee.

Ze voegde een paar foto’s toe van boten voor anker in Lyttelton Harbour die ze had gevonden in de winkel waar ze het boek had gekocht, en een paar Nieuw-Zeelandse postzegels met de beeltenis van koningin Victoria erop. Deze laatste dingen vond ze allemaal niet interessant, maar ze zag dat het blad en het thee-etiket alleen geen goed beeld van het toekomstige boek gaven.

En dat was wat haar opwond, het plakboek dat zich vulde met alle elementen van haar toekomstige leven. Aan haar vader schreef ze:

Ik heb nog niet het gevoel dat ik in Christchurch ben aangekomen. Waar Joseph is, dáár zal ik het ware Aotearoa vinden, dáár zal ik het buitengewone anderszijn van de dingen ervaren. Dáár zal ik loopvogels zien en gletsjers die schitteren in de zon.

Om de tijd te doden terwijl Lilian en mevrouw Dinsdale op de ‘beste veranda’ limonade zaten te drinken, ontwierp Harriet een groentetuin voor het Leemhuis. Ze wilde een houten hek om het terrein zetten, maar had te horen gekregen dat hout duur was en dat ze wel houten vensters en deuren voor het huis konden betalen, maar meer ook niet. Dus omgaf ze haar tuin met stenen. Ze stelde zich voor hoe warm de stenen zouden voelen in de zomerzon en hoe ijzig in de winter. Ze zou er wortelen en pastinaken in verbouwen, en kumara, de zoete aardappel die het hoofdvoedsel van hun leven vormde, zei mevrouw Dinsdale, ‘even onmisbaar als brood’. Tussen haar erwten, bonen en sla tekende ze rijen paardebloemen. De boeren van Nieuw-Zeeland, zo had ze gehoord, voerden hun varkens paardebloembladeren en slakken en die varkens waren even gezond als varkens waar dan ook ter wereld. Ze bewogen zich dartel, ze hadden borstelige en parmantige staarten en hun vlees smaakte als kalfsvlees.

Uiteindelijk zouden er op de boerderij van Joseph en Harriet ook varkens komen, maar Harriet vroeg zich af of er wel slakken te vinden waren.

V

Onderwijl kreeg het Leemhuis vorm rond zijn natuurstenen schoorsteen.

De ijzeren scharnieren van de deur glinsterden in de hitte. Het dak van tinplaten werd erop gespijkerd. In het huis werd de aarde doordrenkt van water, aangestampt en glad en vast geslagen, maar er kwamen geen kamers, geen besloten en afgezonderde ruimten, slechts afscheidingen van gespannen calicot.

Joseph zat met zijn rug tegen de lemen muur een frêle pijpje te roken en prees zichzelf gelukkig dat hij de juiste plek voor het huis had gevonden, waar de middagbries trilde in de berkenbladeren en het calicot zachtjes bewoog. Hoewel de mannen hem hadden aangeraden meer naar beneden te bouwen, ‘dieper in het laagland, meneer Blackstone, waar u de winters niet zo erg voelt’, had hij hun advies naast zich neergelegd. Hij wilde hoog bouwen, bij de paar verdwaalde bomen. Hij wilde de wildernis in zijn rug weten en het laagland onder zich. Hij kwam uit Norfolk, was de zoon van een veeveiler en had voor hem als administrateur had gewerkt en in weer en wind langs wegen en paden gereisd. De winter boezemde hem geen angst in. En de schoorsteen was goed en stevig gebouwd. Harriet en Lilian zouden het warm hebben in het Leemhuis als de sneeuw kwam, áls die al kwam. En telkens als hij naar buiten keek uit de vakkundig gemaakte houten vensters, zag hij de enorme lap grond die van hem was, het eerste land dat hij ooit had bezeten en waarvoor hij niet meer dan een pond per morgen had betaald. Op den duur – op den niet zo heel lange duur – zou dat land een gedaanteverwisseling hebben ondergaan. Het zou omheind zijn en beplant met heggen en bomen. Hij zou een vijver graven voor eenden en ganzen. Wilgen zouden naar de vijver overhangen, zoals ze overhingen naar een Norfolkse poel. Het beemdgras zou worden omgeploegd en het land ingezaaid met klaver voor de paarden en tarwe voor het gezin. Er zou een molen komen.

Joseph werkte zo hard aan het Leemhuis dat hij in de warme nachten, luisterend naar de melancholieke kreet van de weka, moeiteloos in een verdoofde, droomloze slaap viel. Hij lag bij de kreek, opgerold in een gestreepte deken die naar kamfer rook, met zijn hoofd in de holte van zijn elleboog. Hij was vijfendertig, een magere, pezige man met fletse ogen. Hij had donker haar en grote, smalle voeten. Nu al had hij de gewoonte om zijn dunne zwarte baard te strelen als hij zijn ogen dichtdeed.

Meestal werd hij bij zonsopgang gewekt door het geluid van het water, maar zelden vóór zonsopgang, alsof de rivier tot rust kwam in een stille vijver tijdens alle donkere uren en pas in de morgen de kracht vergaarde om weer te gaan stromen.

De mannen hadden Joseph verteld dat deze kreek geen naam had ‘om de eenvoudige reden dat niemand hier lang genoeg heeft stilgehouden om er een naam aan te geven.’

Dus besloot Joseph haar ‘Harrietskreek’ te noemen, omdat hij wist dat hij zijn nieuwe vrouw daar een groot plezier mee deed. Hij stelde zich haar voor, zittend aan de oude mahonie tafel die uit Engeland was meegevoerd op de Albert, en een brief schrijvend aan haar vader, de aardrijkskundeleraar, waarin ze hem vertelde hoe snel het water over de stenen stroomde, ‘en vindt u dat niet heel romantisch van Joseph?’

Na de tijd van mijn schande gaf ik mijn vrouw een rivier.

Lilian zou hier natuurlijk niet blij mee zijn. Joseph wist dat zijn moeder liever zou hebben gehad dat de rivier naar haar was genoemd, zich liever het middelpunt van alles voelde, ook al bestond dat alles nu uit een calicottent in een huis gemaakt van modder. Maar op den duur, zei hij tegen zichzelf, als de vijver en de wilgen er eenmaal waren, het land was omheind en de dieren begonnen te gedijen … dan zou Lilian toch wel oog krijgen voor de schoonheid van deze nieuwe wereld? Ze zou toch zeker het gevoel krijgen dat haar enige kind het juiste had gedaan? En als dat niet zo was, dan zou hij zich daar in ieder geval kapot voor hebben gewerkt.

Een koppige klotekaketoe, begonnen de mannen hem onder elkaar te noemen. En ze vertelden hem in de schemering rond het kampvuur verhalen over kaketoes. ‘Wist u dat een kaketoe een havik kan nadoen, meneer Blackstone? Hij doet dat om de kippen aan het schrikken te maken. Hij doet het puur voor de lol, om de kippen kakelend te zien wegrennen! En hij kan ook lachen. Wist u dat? Kippen stuiven allemaal weg of vallen dood van angst en de oude, harteloze kaketoe, die lacht als een hyena.’

Joseph lachte, omdat dat van hem verwacht werd, omdat hij goede maatjes wilde blijven met deze mensen die hem hielpen en hem leerden overleven. Maar hij huiverde bij het woord ‘harteloos’. Hij schoof dichter naar het vuur. Hij klampte zich vast aan gedachten over Harriet en riep zich bij wijze van troost het beeld voor de geest, niet van haar zijdeachtige haar of sterke lichaam, maar van één tand van haar die onbedoeld zichtbaar werd als ze glimlachte. Zonder deze smet, deze kleine ivoren smet in wat hij zag als haar ondoordringbare hardheid, had hij misschien niet de moed gehad haar ten huwelijk te vragen? Het was de tand die hem hoop had gegeven dat dit een vrouw was van wie hij kon leren houden. En als hij van haar hield en verstandig met haar samenleefde, zonder haar te haten en kwaad te doen, dan zou, zo geloofde hij, zijn verleden langzaam vervagen. Hij zou oud kunnen worden zonder dat verleden, zoals je, als je voorzichtig bent, oud kunt worden zonder verlangen.

Hij was alleen bang dat Harriet zou zeuren om een kind. Hij had nooit iets tegen haar gezegd over dat onderwerp, maar hij hoopte dat zij het voelde: hij hoopte dat zij begreep dat een kind geen deel uitmaakte van hun overeenkomst. Ze was een intelligente vrouw. Hij hoopte dat ze begreep dat ze met zijn tweeën moesten blijven, samen met Lilian, en wat ze daarvan ook konden maken, zij tweeën en dat tot het einde toe.

VI

De zomer verstreek dus langzaam voor Harriet Blackstone. In januari, toen het in Christchurch zo warm was dat Lilian tweemaal flauwviel op de trap van mevrouw Dinsdale, ging het gerucht dat overal in de stad de gebouwen instortten. Volgens sommigen ontbrak het in Nieuw-Zeeland aan bouwtechnische kennis en zou er voor het einde van het jaar een epidemie van instortingen kunnen komen.

Harriet onderzocht de wanden en het plafond van haar kamer. Ze hoorde ze nooit bewegen of kraken in het donker. Hoewel er hars uit de planken bleef druppen, was er aan de buitenkant verder geen ander teken van onveiligheid te zien, maar hoe kon ze er zeker van zijn – iemand als zij, die geen verstand had van bouwtechniek – hoe kon ze er zeker van zijn dat het dak niet naar beneden zou komen en haar verpletteren in haar slaap?

Ze ging naar McArthur Street om het omgevallen gebouw te zien. Ze probeerde zich voor te stellen waar, op welke plek precies – in al die maanden dat het gebouw bestond – de aarde de dakspanten had neergetrokken, geroepen en gewenkt. Ze wist dat dit een gechargeerde, vrouwelijke manier van voorstellen was, dat de zware aarde elk afzonderlijk ding erop tot in alle eeuwigheid neertrok, riep en wenkte en dat uiteindelijk elk afzonderlijk ding zou vallen. Toch hoopte ze dat Joseph daar bij de bouw van het Leemhuis rekening mee zou houden, dat hij fantasie genoeg had om naar de aarde te luisteren.

Joseph Blackstone. Ze kende hem nog niet. Ze zag – wat ze al vanaf het begin had geweten, maar niet erg vond – dat hij een heel gewone man was. Ze wist dat ze elkaar bijna voorbij waren gelopen. En toen was hij, zonder dat ze er een reden voor kon bedenken, op een najaarsavond teruggekomen, teruggesneld op een schutterige manier, alsof hij zich plotseling had herinnerd wat hij wilde zeggen of doen, alsof een deel van hem had ontbroken toen hij haar voor het eerst had ontmoet en hij het daarna weer had teruggevonden.

Hij maakte haar het hof met ontsnappingsdromen. Ze zat op het haardkleed met haar hoofd op zijn knieën en hij beschreef haar het paradijs dat hij aan de andere kant van de wereld zou scheppen. Het waren zijn woorden die haar voor hem wonnen toen hij haar aanraakte. En terwijl ze de warmte van zijn lichaam voelde en de geur van zijn kleren rook, die haar herinnerde aan de geur van boomschors, zag ze in hoe zat ze haar leven als gouvernante was, hoe genoeg ze ervan had niets te bezitten en nergens te komen en haar dagen te slijten bij de povere haardvuren van anderen. Dus besefte ze binnen heel korte tijd dat ze blij was om met Joseph Blackstone te kunnen weggaan, een uitzet te kopen voor een nieuwe wereld, naar de hemel te kijken en je de veranderde sterrenbeelden van een ander halfrond voor te stellen.

Maar er was nauwelijks tijd voor de bruiloft. Nauwelijks tijd om de ring aan de vinger te schuiven. Nauwelijks tijd om in het grote bed te gaan liggen terwijl hij deed wat hij deed met zijn hand over haar gezicht (opdat ze het niet zou zien?) en zich terugtrok net voor hij zijn genot bereikte. En toen, in een roes, in een soort razernij, rende hij met haar van winkel naar winkel, trok orders en meetlinten en geld uit zijn muffe zakken. Hoge schoenen, omslagdoeken, kousen, wollen jurken en schorten: deze doordeweekse kleren leken de pasmunt van haar huwelijk, geen kussen – althans niet veel – geen gefluisterde intimiteiten, geen gelach.

Maar hij bleef praten over Nieuw-Zeeland en zij bleef luisteren. En terwijl ze luisterde, lag ze graag dicht bij hem om het rijzen en dalen van zijn ademhaling te voelen.

Op een avond vertelde hij haar over de Eerste Mensen. Ze stonden bekend als de moajagers. Ze doodden de reusachtige moavogel, leefden van zijn vlees, bouwden hutten van zijn beenderen en sliepen gewikkeld in zijn veren. Ze joegen erop tot hij was uitgestorven en keken toen vol ongeloof om zich heen. Ze wisten niet waarvan ze anders moesten leven dan van de moa, en dus werden ze ziek en stierven. ‘En dit, Harriet,’ zei Joseph, ‘is een belangrijke les voor ons. We houden niet vast aan vertrouwde gewoonten. We zullen ons daar als herboren beschouwen. Op de morgens die ik ga kopen, zal alles opnieuw beginnen.’

Ze lagen in zijn slaapkamer in het huis van Lilian en de duisternis van Norfolk kwam op hen af door het halfopen venster. Harriet genoot van de manier waarop haar nieuwe echtgenoot het woord ‘herboren’ gebruikte. Ze nam zijn hand en zonk weg in een slaapdroom, gewikkeld in de veren van een bruine vogel.

Toen ze na het bekijken van het ingestorte gebouw terugkeerde bij mevrouw Dinsdale, bestudeerde Harriet haar gezicht in de spiegel. Haar haar was krullerig in de middaghitte, haar wangen waren rood en vochtig. Ze had er niet vaak zo uitgezien, zo wild en geagiteerd en klam. Maar alles in haar leven veranderde ook. Minder dan zes maanden geleden kende ze Joseph Blackstone nog niet; nu was ze zijn vrouw en droeg ze zijn naam. Op de een of andere manier had hij haar geroepen, zoals de aarde de brekende dakspanten, en zij had geantwoord.

Hoewel Lilian klaagde dat het ‘te warm was om te zingen’, ging ze op een woensdagavond met mevrouw Dinsdale mee naar de kort tevoren opgerichte Laura McPherson Zangclub.

De club had nog geen eigen ruimte, maar kwam bijeen in het magazijn van een kledingwinkel, waar mevrouw McPherson de stapels hoedendozen en kasten met in linnen gewikkelde mantels en jurken ‘op een akoestisch gunstiger manier’ had mogen rangschikken. Het was een donkere ruimte, koel als een kerk, waarin een kleine piano was geperst. Laura McPherson liep er almaar omheen en zette alles op de juiste plek, alles verplaatsend, met inbegrip van de brandemmer van de kledingverkoper en zijn strijktafel. Toen stofte ze het brede schap van haar boezem af, ging voor de verzamelde vrouwen staan en zong met een melodieuze, hese alt: ‘Jezus, ga ons voor’.

Lilian luisterde en was ontroerd. Ze had het gevoel terug te zijn in ‘de beschaving’ en slaakte een diepe, melancholieke zucht. Ze hoopte dat haar eigen stem goed genoeg bevonden zou worden. Ze hoopte dat deze vrouwen haar vriendinnen zouden worden, net als mevrouw Dinsdale. Ze waagde het zelfs zich even af te vragen of ze misschien bij Joseph een goed woordje voor haar zouden doen en tegen hem zeggen dat je van iemand van haar leeftijd en achtergrond (ze had zichzelf – als dochter van een dominee – altijd beter geacht dan Roderick, de veeveiler) waarachtig niet kon verwachten dat ze zou vertrekken naar de heuvels of rimboe of laaglanden of hoe die ellendige oorden ook heetten, om daar eenzaam en ongehoord op haar piano te spelen en te zingen, voor de vogels en de wind …

Toen dacht ze aan geld. Bijna alles wat haar en Joseph was gebleven, was besteed aan de overtocht op de ss Albert en aan de ‘boerderij’. De rest zou worden opgevreten, als door snuitkevers of stofmijten, door de treurige aankoop van zaaigraan en pluimvee en varkens. Er zou voor haar niets overblijven om in Christchurch van te leven. En te moeten bedelen of lenen, aalmoezen aan te nemen, was Lilian Blackstones eer te na. Ze had haar trots. Voewalla. Die zou met haar meegaan de wildernis in. Het zou het enige zijn wat niemand haar kon afnemen.

Voorlopig kon ze alleen maar een keelpastille in haar mond steken en meedoen aan het ronddelen van de muziekbladen. Ze zette haar bril op en zag dat ze als eerste lied het ‘Heft op uw hoofden, poorten wijd’ gingen proberen. Ze herinnerde zich dat ze dat in Cromer had gezongen. Het was een tijd van stormen geweest. Ze had de zee als een grijze muur zien oprijzen en op haar afkomen.

Terwijl de vrouwen een keurige rij vormden en begonnen aan de moeilijke tweestemmige harmonie van ‘Heft op uw hoofden’, opende Harriet de deur van Lilians kamer en ging naar binnen.

Ze ging op het Perzische tapijt staan en keek in het rond. Naast Lilians bed stond een pasteltekening van een kind in een jurk. Harriet pakte die op en zag aan de donkere krullen en de lichte frons op het gezicht dat het kind Joseph was. Hij zat in een grote leunstoel en zijn peutervingers klemden zich om de gestoffeerde armleuningen, alsof de stoel een koets was die door een gevaarlijk, nieuw landschap hotste. Ze zette het portret terug op het nachtkastje naast een flesje eau de cologne en een linnen zakdoekzakje. Liefdevol uitgespreid op Lilians bed – als voor iemand anders, niet voor haar zelf – lag een witte wollen omslagdoek waarin ze zich ’s nachts graag wikkelde. Harriet streek over een punt ervan en rook haar schoonmoeder: een mengeling van rozenwater en iets als pepermunt, een doordringende geur die je niet lang zou kunnen verdragen.

Harriet ging op het bed zitten. De kamer was heel netjes. Alles leek zich te bevinden waar het hoorde, met inbegrip van een kruisbeeld met een palmtakje op de achterwand dat met een onopvallende spijker aan de planken wand was bevestigd. Daarnaast hing een ingelijste schets van het marktkruis in Parton Magna, in Norfolk.

Aan de deur van de kleerkast hing Lilians op één na beste hoed, de linten gekreukeld waar ze die stevig onder haar kin strikte. En terwijl Harriet naar die dingen keek, bedacht ze hoe moeilijk het is om oud te worden, een fragiel kruis aan je wand te spijkeren en naar een jongetje in een jurk te kijken zonder te weten … zonder te weten hoeveel tijd je nog rest en of de man die ooit het kind was, voor je gaat zorgen of niet …

Arme Lilian.

Arme ongelukkige Lilian.

Harriet zat heel stil en hoopte dat zij, voor haar eigen leven zo’n onzeker einde nam, op zijn minst één uitzonderlijk en onvergetelijk iets had gezien of meegemaakt.

VII

Het was al herfst toen Joseph terugkeerde. Herfst in april.

Hij zag er mager uit en de huid van zijn gezicht was gegroefd en bruin. Maar hij was in een triomfantelijke stemming: het Leemhuis was gebouwd. Het had een wei voor de ezel en een kippenren van biezen en ijzerdraad. De wolken boven het laagland hadden tegen de avond de kleur van rode aarde.

Lilian huilde. Iets in haar had geloofd dat het huis nooit werkelijkheid zou worden, behalve in Josephs hoofd. Maar nu was het er. Ze pakte een schone zakdoek van kant, gestreken door mevrouw Dinsdale, en hield die, nog steeds keurig opgevouwen, tegen haar gezicht. Joseph staarde vol verbijstering naar haar. Toen probeerde hij zijn arm om haar schouders te leggen, maar ze duwde hem weg.

Lilian dacht aan Rodericks grijze marmeren graf in Parton en zijn naam erop, in die pikzwarte, gebeitelde letters, bestand tegen zon en regen.

Harriet ging de kamer uit en wachtte tot Joseph naar haar toe kwam. Haar hart stond in vuur en vlam bij de gedachte aan de aarderode wolken en aan het witte Leemhuis dat op haar stond te wachten in zijn beschutting van een paar verdwaalde bomen. Toen na een tijdje zijn hand over haar gezicht kroop, schoof ze die weg. Want Harriet wilde hem nu zien, in al zijn naaktheid, met al zijn pietluttige geploeter – haar man die een huis had gebouwd aan het uiteinde van de wereld en het had overleefd. Ze trok zijn gezicht omlaag naar het hare en hij kuste haar als een vreemde, een harde, droge kus. Toen, op het moment dat hij zich van haar wilde terugtrekken, fluisterde hij haar toe dat hij de rivier Harrietskreek had genoemd.

‘Ja’, zei ze. ‘Mijn kreek. Van mij!’ En ze klemde zich aan hem vast.

Ze wilde direct vertrekken naar de boerderij. Wagens voor het vervoer van de meubels en Lilians porselein waren gemakkelijk te huren. Maar Lilian wilde niet. Ze wilde het niet eens in overweging nemen. De Laura McPherson Zangclub gaf op de negentiende april haar eerste openbare concert en ze had beloofd dat ze zou meedoen, want er was één hoge noot in ‘Heft op uw hoofden’ die alleen haar stem, haar stem en geen andere in het nieuwbakken gezelschap, echt kon bereiken.

‘Eén noot’, zei Harriet tegen Joseph. ‘Gaan we de hele aanplant van een seizoen opofferen voor één noot?’

Hij vertelde haar vriendelijk dat ze weinig konden planten in het najaar, dat ze de eerste winter moesten leven van wat ze konden meenemen – thee, bloem, biscuit, sardientjes, suiker en ham – en van schapenvlees dat ze zouden kopen op de Orchard Drift, de grootste schapenhouderij op de laaglanden van Okuku. Hij bekende ook dat hij toe was aan rust. Zijn voeten zaten onder de blaren en zijn handen onder de schrammen en beurse plekken. Zijn nek deed pijn van het liggen in de holte van zijn elleboog.

Dus bleven ze nog een week of drie hangen in de kamers van mevrouw Dinsdale en stelden lijsten op: vijfentwintig legkippen en een haan, één melkkoe, een ezel, haver, graanzaad, jonge boompjes, hekpalen, ijzerdraad …

Ze waren nu bij alles samen, maakten krabbels en berekeningen, marchandeerden driftig, maakten keuzen, kochten wel of niet. Terwijl de stem van Lilian in weerwil van het komende vertrek van de rand van de beschaafde wereld plotseling een nieuwe, irritante volmaaktheid leek te bereiken, liepen Joseph en Harriet, buiten gehoorsafstand, gearmd de stad door. In sommige winkels van Christchurch werden ze nu herkend, de lange Joseph Blackstone en zijn lange, enigszins opgewonden vrouw.

Harriet herinnerde zich hoe ze in Engeland als bezeten kleren hadden gekocht en zei Joseph dat ze dit veel liever had, dit ‘boerderijgedoe’, en dat ze zich eindelijk een voorstelling van hun toekomst kon maken. Ze was zo trots op hem, zei ze. Ze keek naar hem met een nieuw gevoel van verlangen. Terwijl ze in McKinley’s IJzerwarenhandel de lange vingers van haar handen over het blad van een zeis liet gaan, zei ze: ‘Joseph, we moeten dit leven van ons niet gewoon maar laten komen en dan weer laten ontglippen.’

Ontglippen? Wat bedoelde ze daarmee?

O, dat wist ze niet precies, zei ze. Maar ze dacht dat er iets moest zijn – een mijlpaal. ‘Het moet zin hebben’, was wat ze besloot te zeggen.

Joseph dacht dat hij er iedere dag van zijn leven naar zou streven een ‘zin’ te vinden. In de zon die achter hen zou opkomen en licht weven tussen de blauwgroene bladeren, in het niet aflatende stromen en kolken van de Harrietskreek, zelfs in de koude nachten als ze de loopvogels hoorden roepen, roepen uit hun holen en schuilplaatsen. Daar zou hij naar streven en hij hoopte dat het hem lukte.

Maar toen keek hij naar Harriet, naar haar gezicht weerspiegeld in het glanzende blad van de zeis. Had ze het misschien over iets anders? Hij wachtte, bleef stokstijf staan, camoufleerde een plotselinge stekende pijn in zijn borst.

‘Nou?’ vroeg ze.

‘Natuurlijk zal het … zin hebben …’ stamelde hij.

‘En na ons?’ zei ze luchtig, terwijl ze zich naar hem toe wendde en haar hand op zijn arm legde.

Daar had je het. De vraag waar hij bang voor was. Nu was die er en was niet meer weg te denken.

‘Na ons?’

Ze drukte haar gezicht, heel even, tegen zijn schouder. In deze winkel hing er een geur van stof om hem heen, van sintels of as, iets dat was verbrand en verdwenen.

‘Denk je niet dat er een kind zou kunnen komen?

Nu, meer dan ooit, probeerde hij zich groot te houden, haar niet te laten zien dat hij wel wilde wegkruipen, de streek rond zijn hart masseren tot het geen pijn meer deed. Hij probeerde te slikken, maar zijn speeksel bleef in zijn mond en hij moest een zakdoek tevoorschijn trekken om zijn lippen af te vegen.

‘Harriet, daar heb ik nooit …’ begon hij.

‘Nooit wat?’

‘Daar heb ik nooit aan gedacht. Ik heb altijd gedacht dat je op jouw leeftijd …’

‘Ik ben vierendertig, Joseph.’

‘Precies.’

Ze had hem kunnen zeggen hoe hevig ze iedere maand bloedde, hoeveel van die rotlappen ze moest inzepen, uitslaan, spoelen en ophangen waar ze niet te zien waren. Maar ze kende hem niet goed genoeg om daarover te praten. Ze liet de zeis los en liep verder langs de lange rij van glanzende gereedschappen tegen McKinley’s provisorische wanden, en hij volgde haar op een afstand.