Tomek Tryzna

Meisje Niemand

Een geheimzinnige roman over het volwassen worden

Uit het Pools vertaald door Karol Lesman

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Panna Nikt, verschenen bij Czarna Owca

Oorspronkelijke tekst © Tomek Tryzna, 1994

Eerste Nederlandstalige uitgave © Karol Lesman en De Geus bv, Breda 1996

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © J. Baylor Roberts, Florida. National Geographic Society

ISBN 978 90 445 3191 6

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de zevende druk, 1996.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

1

Ik loop achter mamma aan en gooi met een schopje de kuiltjes met de stukjes pootaardappel dicht. Mamma is een goed mens. Ze zal er nooit iets van zeggen als ik de kuiltjes niet goed dichtgooi, ze hoeft maar te kijken en dan weet ik dat ik het over moet doen. De aarde is zacht. Pappa heeft hem met een spade rul gemaakt. Nu is hij bezig bij de omheining, en Tadzio slentert achter hem aan. Dat is mijn jongere broer, hij is tien. Het is een leuke, vrolijke knaap. Hij wil voortdurend vuistje drukken met me, maar ik win steeds. Dan begint hij te blèren dat ik vals speel, maar ik speel niet vals en daarom blèrt hij. Misschien moet ik hem een keer laten winnen, maar ja, vals spelen mag dus niet. Ik ben erg gek op hem. Ik heb voor hem gezorgd toen hij nog heel klein was. Ik heb hem verschoond en hem de fles gegeven. Nu zorg ik voor Zenuś. Zenuś slaapt de hele tijd, en als hij niet slaapt, huilt hij, of hij lacht. Het ruikt heel zoet. Het is lente. De hele dag brandt de zon. Op het ogenblik niet zo fel meer, want hij staat laag. Ons stukje land grenst aan het bos. Het bos is donkergroen, de velden zijn donkergrijs. Als de aardappelen opkomen zal het hier ook groen zijn. Maar het lijkt wel alsof er sinds vanmorgen iets in mijn buik zit. Gisteren ook, maar minder. Ik hoor iemand piepen. Ik kijk op, het is Zosia. Ze rent weg, Tadzio zit haar achterna. Zosia is mijn zus. Verder hebben we ook nog Krysia. Het is een tweeling, alle twee zijn ze vijf. Ze zijn de hele tijd aan het spelen met het springelastiek. Ik heb vroeger ook wel geëlastiekt, maar nu doe ik het niet meer, want ik ben er te oud voor. Maar wat is dat? Tadzio loopt op de kinderwagen van Zenuś toe en laat er een regenworm boven bungelen. Even verderop staat Zosia. Ik hoor haar zeggen: ‘Toe nou, geef het hem. Eens zien of-ie hem opeet.’

‘Hij is nog te klein om vlees te vreten’, zegt Tadzio. O jee, ik sta maar wat te staren en te luisteren, en mamma is al een heel eind verder. Dus ik achter haar aan, vlug de kuiltjes dichtgooien. Roetsj, roetsj en de volgende. Tadzio komt voorbijgerend. Hij schreeuwt: ‘Goal! Goal!’ en springt over de draad van de omheining en rent het heuveltje op. Ik kijk hem na en mijn buik begint zo erg pijn te doen dat ik niet meer weet waar ik het zoeken moet. Misschien is het een darmkronkel? En meteen is het over. Godzijdank. Aan de hemel vliegt een vogel. De hemel is blauw, de vogel wit. Tadzio mikt met een katapult op hem, hij schiet. Pief, paf! En de vogel blijft maar doorvliegen. De natuur is mooi als de zon schijnt. Als hij maar niet in je gezicht schijnt. En opnieuw heb ik maar wat staan staren, en weer is mamma een heel stuk verder. Dus ik pak mijn schopje en probeer haar in te halen, maar daar staat mamma recht overeind en zegt tegen me: ‘Marysia, hoor je dat?’

‘Wat?’

‘Nou, dat …’

En inderdaad. Zenuś ligt zachtjes te huilen. Hij heeft vast in zijn luier geplast. Ik leg mijn schopje neer en loop naar het kinderwagentje dat bij het bos staat, in de schaduw van de bomen. Maar Zenuś ligt te slapen. Ik ga met mijn hand onder zijn luier. Droog. Misschien kermde hij in zijn slaap, misschien heeft hij gedroomd? Niks dus, ik moet weer terug, en dan is het ineens net of er in mijn buik iets samentrekt en meteen weer loslaat. Tot ik er bij neerval. Ik zit nu op de grond en krimp ineen van de pijn. Er gebeurt iets heel vreemds in die buik van me. Misschien heb ik bij het water drinken wel een kikkervisje ingeslikt en is dat nu een kikker geworden? Misschien heeft hij wel honger en zit hij nu aan mijn buik te knagen? Ik sla met mijn hand tegen mijn buik, misschien schrikt dat hem af. Hij knaagt nog een beetje en houdt er dan mee op. Het doet geen pijn meer. Ik zit in het gras, tussen de madeliefjes. Ik had er best een paar willen plukken en er een bloemenkransje van willen maken, maar ik moet ervandoor, kuiltjes dichtgooien. Ik sta op het punt om op te staan als ik een schreeuw hoor. Ik draai me om, kijk eens goed rond, misschien is het Zosia, of misschien Krysia, maar nee, zij zijn het niet, ze staan bij een boompje te elastieken. Iemand schreeuwt vanuit het diepe bos. Het lijkt wel een meisje, want het is een hoge schreeuw. Ik sta op en loop in de richting van de bomen. Ik ben een beetje bang, maar ook wel een beetje nieuwsgierig.

Ik ben in het bos. De bomen groeien hier dicht op elkaar, het is er donker, de zon dringt hier niet door. Ik hoor gekletter, ver weg. Wat zou dat kunnen zijn? Ik baan me een weg door het struikgewas, ik sta nu op een smal paadje. Ik hoor iets van een scherp geluid, het lijkt wel gehinnik. Gestampvoet. Ik kijk en zie een grote koets, helemaal in het zwart, met zilveren sterretjes, bespannen met vier zwarte paarden. Hij komt recht op mij af. Uit de monden van de paarden gutst het schuim. Ik spring opzij, klamp me vast aan een boom. In het raam van de koets zie ik het guitige snuitje van een meisje. Volgens mij is ze even oud als ik, ze draagt een gouden jurk en de diadeem op haar hoofdje is van puur goud en bezet met diamanten. Ze heeft me opgemerkt, ze wil iets schreeuwen, maar plotsklaps komt er een zwarte, verschrikkelijke hand te voorschijn en valt op het roze mondje. En door rijdt de koets. Achterop zitten twee afzichtelijke apen, harige apen in smoking die hun tandjes laten zien, ze strekken hun pootjes naar mij uit, maar ik duik in elkaar en ze grijpen mis. Ze zijn al weg. Het is stil. Op het paadje ligt iets te blinken. Ik ga op mijn hurken zitten. Op de grond ligt een diamant, waarschijnlijk uit de diadeem van het meisje gevallen. Of misschien uit haar ring? Misschien heeft ze hem mij toegeworpen als aandenken, zodat ik dit niet zou vergeten. Wat is-ie mooi. Alsof de hele zon erin is gekropen en nu aan het schijnen is. Ik leg hem op mijn hand en bewonder hem. Iemand kreunt. Net of het uit de richting komt waar de koets vandaan kwam. Ik loop het paadje af, druk de diamant in mijn hand en ben doodsbang voor wat ik daar te zien zal krijgen, want het kreunen wordt steeds luider. Ten slotte kom ik uit bij de plaats waar het gekerm vandaan komt. Er ligt hier een jongeman op de grond te kreunen. Er steekt een lans in zijn buik. Hij kan niet opstaan, want de lans heeft hem aan de grond vastgepind. Rond zijn gezichtje liggen mooi gekapte gouden lokken. Hij draagt een rode kaftan die met goud is afgezet en een gele maillot en prachtige rode schoenen. Naast hem ligt een gebroken zwaard en een muts met veren. Och, wat zal hij verschrikkelijke pijn hebben. Zich vastklemmend aan de lans buigt hij zijn lichaam alsof hij van plan is zich aan die la … op te trekken. Hij heeft me gezien. Met een klaagstem vraagt hij: ‘Meisje, help me. Trek dit uit me, zelf lukt me het niet. Alsjeblieft, trek hem eruit …’

Ik wil hem wel helpen, maar kan het niet. Ik weet niet waarom, ik kan me niet bewegen. Ik schaam me zo, want misschien denkt hij wel dat ik hem niet wil helpen, dat ik boos ben. Maar hoe moet ik hem helpen als ik me niet kan bewegen? Ik wil dat tegen hem zeggen, maar ook mijn mond kan ik niet bewegen. En zijn roepen klinkt steeds pijnlijker: ‘Meisje, ik smeek je, trek hem uit me, pak hem beet en trek hem uit me! Pak hem dan toch en trek hem uit me! Pak hem en trek hem uit me! Meisje toch, pak hem en trek hem uit me!’

Maar ik kan niks, niks, letterlijk niks, helemaal hartstikke niks, het enige wat ik nog kan is mijn ogen dichtdoen, dat kan ik tenminste. Ik doe ze pas open als het weer stil is. Ik zie dat de jongeman omhoogklimt in de lansschacht die helemaal in een boog staat. De lans buigt door en de jongeman valt op de grond. Uit de aarde springt de blinkende punt te voorschijn. De jongeman kermt niet meer, hij is dood. Onder hem vandaan stroomt heel langzaam een straaltje bloed. Het stroomt over het paadje, in de richting van mijn blote voeten. Ik sta in een plas bloed en kan me niet bewegen. Rode stroompjes kruipen als addertjes langs mijn benen omhoog. Een grappig meisje staat in het bos wanhopig te schreeuwen. Dat meisje ben ik. Ik schreeuw: ‘Mamma!’

Het pad stroomt weg. Tadzio heeft een tijdje achter ons aangehold, maar hij is moe geworden. Mamma fietst en ik zit in het aanhangwagentje op de zakken waar de pootaardappelen in hebben gezeten. O, daar komt een auto aan. Hij komt steeds dichterbij. Er zitten een meneer en een mevrouw in. Bij het passeren kijken ze me aan. Het zonnetje schijnt aan mijn linkerkant, laag. Aan mijn rechterkant zie je de schaduwen op de weg. Van de fiets, van het aanhangwagentje, van mamma en van mij. Mamma’s hoofd flikkert op de stammen van de bomen onderweg. Het zijn kersebomen.

Ik lig in bed, mijn onderbroekje zit vol watten en ik wil helemaal nog niet gaan slapen. Tot vandaag was ik een klein meisje. Misschien ben ik daarom wel zo lang, de langste van het hele gezin. Ik ben één meter zevenenzestig. Na mij komt pappa, hij is één meter vijfenvijftig. Dan komt mamma, precies anderhalve meter. Dan Tadzio en de meisjes. Ja, en helemaal aan het einde Zenuś. Pappa is mager, maar sterk, sterker dan mamma, ook al weegt hij de helft minder. Mamma is heel erg vet, pappa zegt dat ze zo dik is als een biervat. Mamma zegt dat als ik net zo veel kinderen zal krijgen als zij, ik ook zo zal worden. En de buurman in onze barak, meneer Krzysiek, is ongeveer één meter negenennegentig en als hij en pappa bij de schutting bier staan te drinken, dan moet mamma lachen en zegt ze: ‘Marysia, moet je dat stelletje daar bier zien staan zuipen.’

Meneer Krzysiek drinkt graag. Pappa ook, maar hij zegt dat hij op zijn werk niet drinkt, want als hij zou drinken, zou hij allang van het dak zijn gevallen. Want pappa legt dakpannen op daken. Vroeger deed hij dat de hele dag, maar nu, sinds een jaar of drie, werkt hij in de steenkolenmijn in Wałbrzych, en dakpannen legt hij alleen nog ’s middags als hij uit de mijn komt. Juist dankzij de mijnen hebben we een nieuwe woning gekregen in Wałbrzych, in de wijk Piaskowa Góra. Ik ben er nog niet geweest. Maar mamma wel en zij zegt dat het er erg mooi is, dat er drie kamers zijn. Een grote en twee kleine. En een keuken, en een badkamer, en een toilet apart waar mamma erg blij mee is, want als er iemand moet plassen hoeft hij degene die zich juist staat te wassen niet te storen. Bij ons in de barak is dat zogenaamd ook zo, want het kot met het hartje staat bij de bessestruiken en de pomp aan de andere kant, bij de hokjes. Pappa vindt het het ergst dat hij de konijnen moet achterlaten. Dat vindt mamma ook. Maar wat mij betreft, ik ben wel blij dat we in de nieuwe woning geen konijnen zullen houden. Pappa zal ze dan niet meer dood maken. Snorretje nemen we ook niet mee, want katten hechten zich aan de plek waar ze zijn, en trouwens mamma zegt dat ze hem toch niet mee zou hebben genomen, want hij zou de nieuwe woning nog onderpiesen. Mevrouw Kamińska zal hem eten geven. En al helemaal niet duidelijk is hoe het nu met school moet. Ik moet nog drie maanden tot het einde van mijn school. Tadzio ook nog drie maanden, maar dan tot het einde van de derde klas. Tot nu toe zaten we op school in Krzeszów, dat is maar drie kilometer hiervandaan, maar nu … Wat gaat er nu gebeuren? Van ons naar Wałbrzych is het twintig kilometer en er is geen directe verbinding. Pappa gaat op de fiets naar de mijn, maar hij is een volwassene. Daar komt bij dat we niet meer fietsen hebben, alleen die van pappa. Pappa zegt dat we pas moeten verhuizen als het vakantie is, maar mamma zegt dat we meteen maar moeten vertrekken, want anders rammen krakers straks nog met bijlen de deuren eruit en breken ze in onze woning in. Komen wij daar aan, wonen zij er al en laten ons niet meer binnen. Toen heeft pappa voorgesteld om er voorlopig alleen te gaan wonen, de rest van het gezinnetje zal zich dan als het schooljaar voorbij is bij hem voegen. Maar mamma weet wel beter. Meteen zouden pappa’s maten op bezoek komen en er een drankhol van maken om er aan de zuip te kunnen gaan en te scharrelen met vrouwen met enge ziektes.

Uiteindelijk werd besloten dat pappa maandag na het werk naar de school in Wałbrzych zou gaan om ons in te laten schrijven. Als ze ons nu maar aannemen. Misschien willen ze ons wel niet, zo vlak voor het einde van het schooljaar? Maar ik denk dat pappa hun wel zal kunnen uitleggen van die krakers en zo. Onze nieuwe meubelen staan er al. Een wandmeubel en een slaapbank. Ik heb ze nog niet gezien, want ze stonden in het berghok, ingepakt in folie en karton. Eergisteren hebben pappa en meneer Krzysiek ze met een vrachtwagen naar Wałbrzych gebracht. Ik ben heel benieuwd hoe de woning eruitziet. Ik deel een kamer met de meisjes, pappa en Tadzio krijgen ook een aparte kamer en de derde is dan voor mamma en Zenuś. Of de meisjes komen in een kamer, ik en Tadzio ook in een en in de derde mamma, Zenuś en pappa. Mamma heeft nog niet kunnen beslissen hoe of wat. De ene keer zegt ze dit en dan weer dat, en een derde keer weer iets heel anders. Dan moet pappa lachen en zegt dat het is als met dat ezeltje tussen die twee hooibergen. Ja, want dat is ook zo. Hier doen we het met een kamer en een keukentje, en daar zouden we niet eens passen in maar liefst drie kamers met een keuken en een halletje? Maar wat zal er een ruimte zijn om in rond te rennen.

Zo lig ik maar wat en ineens zie ik dat ik weer mijn duim in mijn mond heb. Eh bah. Als ik er even niet met mijn gedachten bij ben, stop ik die duim in mijn mond, mijn rechterduim en dan zuig ik eraan alsof het een speen is. Iedereen lacht me uit, zo’n grote meid en dan nog duimen. De hele tijd neem ik me voor om het nooit meer te doen, maar nu zie ik dat ik hem weer in mijn mond heb gestopt. Zosia en Krysia, die kleintjes, duimen al lang niet meer. Pappa zegt dat hij die duim van mij met kattestront zal insmeren en dat ik er dan wel genoeg van zal krijgen. Van mamma moet ik iedere ochtend mijn duim laten zien, en als hij dan wit is en schoon, schreeuwt ze dat ik heb liggen sabbelen. Dan was ik alle vingers de avond tevoren extra hard, zodat ’s ochtends het verschil niet te zien zal zijn, maar je kunt toch altijd zien dat aan die ene is gezogen.

O jee.

Het zonnetje is al onder en die van ons zijn nog steeds niet terug. Er waren ook zo veel aardappelen om te poten, en ik lig hier maar en help van geen kanten. In plaats van mij gooit nu Tadziu vast de kuiltjes dicht. Als hij het maar goed doet. ‘O, hier heb je het niet goed gedaan! En hier! Als mamma dat maar niet ziet. Oei, want ik roep haar zo dadelijk en zal haar eens laten zien hoe jij de kuiltjes hebt dichtgegooid.’ Maar Tadziu lacht alleen maar en steekt zijn tong naar mij uit. Als we in de herfst hier terugkomen om de aardappelen te rooien zal er geen een te vinden zijn. Omdat ze slecht gepoot zijn. Nee, niet die ik heb gepoot, die zullen wel zijn opgekomen. ‘Kijk, Tadziu,’ zeg ik, ‘zo doe je dat.’ Ik pak het schopje en doe het hem voor. Ik kijk en zie dat Tadziu al weer op een heuvel met een stok op ons staat te schieten. Takketakketak! Ik lig dood in de wei en naast me zit een vogel. Hij is wit en wat vaag. Ik vraag hem: ‘Wat wil je?’ Hij heeft iets in zijn snaveltje. Hij spuugt het uit en vliegt dan weg. Het geeft licht. Ik strek mijn hand uit. Het lichtje verdwijnt, graaft zich in de grond. Ik erachteraan. Op handen en voeten kruip ik door een mollegang. Steeds dieper de duisternis in, onder de aarde. O kijk, daar zie ik het lichtje weer. Iemand snurkt vreselijk hard. Hier, in het kamertje van de familie mol, ligt op een bank pappa mol te snurken. Mamma mol wast boven een kom haar vachtje. En daar zuigt meisje mol in haar slaap aan haar pootje. Twee kleine molletjes staan naast haar heel zachtjes met elkaar te praten.

‘Volgens mij gaat ze binnenkort dood.’

‘Hoe kom je daar nu bij, waarom zou ze doodgaan?’

‘Oma is ook gestorven en waarom? Zomaar, om niets.’

‘Ze was oud.’

‘Marysia is door een slang gebeten.’

‘Maar Tadziu heeft hem niet kunnen vinden.’

‘Want toen hij haar had gebeten is hij ervandoor gegaan.’

Stomme meiden. Ze weten niet eens dat hun oudste zus net vrouw is geworden. Ik ben nu net als mamma. Onze-Lieve-Heer heeft het zo geregeld met vrouwen dat ze kinderen kunnen baren zodat de mensheid niet hoeft uit te sterven. Op een keer zal ik ook kinderen baren. Een jongen en een meisje. Het jongetje zal Pawełek heten en het meisje Zuzanna.

Het is maandag, zeven uur zevenentwintig. Nee maar, dat kan toch niet, het is immers woensdag, dat geeft alleen mijn horloge maar aan. Ik heb hem vorig jaar voor mijn naamdag gekregen van mijn peetvader. Het is al de zoveelste keer dat hij niet de juiste dag aangeeft. Maar wat de uren en de minuten betreft heeft hij zich nog nooit vergist. Ik sta op de bushalte te wachten op lijn acht. Midden tussen de mensen. Die staan ook te wachten. Sommigen hebben paraplu’s bij zich, want het regent. Ik heb een regenjas aan van doorzichtig plastic met een capuchon. Het is tamelijk warm en aangenaam, alleen heb ik een beetje natte voeten. Deze nacht hebben we voor het eerst in de nieuwe woning geslapen. Mamma heeft ons de avond tevoren gezegd dat we moesten onthouden wat we droomden, want dromen in een nieuw huis komen altijd uit. Zij droomde dat ze ruzie maakte met mevrouw Kamińska uit onze oude barak in Jawiszów, wat tamelijk vreemd is, want daar gaan we dus nooit meer naar terug. Zosia droomde van kip en Krysia dat ze gortepap van melk met suiker en frambozen at. Tadziu had nergens van gedroomd, maar die droomt nooit ergens van. Maar ik heb wel iets gedroomd, iets heel moois, alleen weet ik niet meer wat, want toen ik wakker werd wilde ik nog wat doorslapen, om nog wat verder te dromen, maar toen ik opnieuw wakker werd bleek dat ik me niets meer van die droom herinnerde. Iets wat … nee, nee ik weet het niet meer. Jammer, want het was echt iets heel moois.

En wat pappa droomde weten we niet, want hij was al naar zijn werk toen iedereen nog sliep. Het is al kwart voor acht. Ik zit in de bus en ben op van de zenuwen, want ik ben bang dat ik te laat op school kom.

‘Neemt u me niet kwalijk’, zeg ik. ‘Ik moet naar de Maria Konopnickastraat. Waar moet ik dan uitstappen?’

‘Ik zou het niet weten’, antwoordt een mevrouw. Een andere mevrouw heeft mijn vraag gehoord en zegt: ’Bij de eerstvolgende halte na deze.’

‘Dank u wel, mevrouw’, zeg ik. Ik lach tegen haar en maak een knix. De mevrouw lacht ook naar mij. De bus stopt. Sommige mensen stappen uit, anderen in. De deur sluit met een sis. Ik loop er wat dichter naartoe. We rijden weer. Ik voel spetters. Waarschijnlijk van iemands paraplu. Nog drie seconden en het is twaalf voor acht. Ik weet het niet, misschien haal ik het nog. En dat allemaal omdat ik niet op dezelfde school zit als Tadziu die naar een school in onze wijk gaat. Maar daar zitten in de achtste klas veel te veel kinderen, dus heeft pappa’s mijnopzichter die in het oudercomité zit voor mij een plaats in school nummer drie in de binnenstad geregeld. Hij heeft tegen pappa gezegd dat het de beste school van heel Wałbrzych is. Vanaf vandaag zit ik in klas Acht A. Ik ben heel benieuwd naar mijn nieuwe schoolvriendinnen en vriendjes. Toen ik nog in Krzeszów op school zat had ik helemaal geen hartsvriendin. Alleen één keer, in de vijfde, maar die is met haar ouders naar Canada vertrokken en heeft me nooit meer een ansichtkaart gestuurd, wat ze nog wel had beloofd. De bus remt af, dan staat hij stil. De deur gaat open, ik spring eruit. Middenin een plas.

Ik ben de enige die is uitgestapt. Op straat loopt een mevrouw.

‘Neemt u me niet kwalijk,’ zeg ik, ‘waar is de Maria Konopnickastraat?’

De mevrouw wijst met haar vinger naar de overkant. Ik ren naar de overkant en pas op de stoep realiseer ik me dat ik vergeten ben de mevrouw te bedanken. O kijk, daar heb je de Maria Konopnickastraat. Jongens lopen met schooltassen. Ik ren achter ze aan.

‘Neem me niet kwalijk,’ zeg ik hijgend, ‘gaan jullie naar school nummer drie?’

Een van hen begint te lachen en zegt: ‘Ben je niet goed bij je hoofd? Wij gaan spijbelen.’

‘Waar is school nummer drie dan?’

De jongens wijzen in de richting vanwaar ik juist kwam aanrennen. Dus zeg ik: ‘Maar dit is toch de Maria Konopnickastraat.’

‘Daar ook’, zeggen ze. ‘Drie kilometer en je bent op school.’

Dus ren ik weer terug. Zes voor acht, ik haal het niet. Ik spurt over de rijbaan, kijk om mij heen … geen Konopnickastraat. Alleen een opgebroken plein, een en al plas. Het verlengde van de straat is vast aan de andere kant van het plein. Ik loop en overal ligt modder. Als ik maar niet struikel. Ik kom hier nooit doorheen, ik denk dat ik er omheen moet. Op straat zie ik een paar meisjes lopen met schooltassen en paraplu’s. Ik roep: ‘Hé meisjes! Weten jullie misschien waar school nummer drie is?’

‘Wij gaan naar school nummer drie!’

Ze lopen ongehaast. Ik stap uit de modder en voeg me bij hen. Samen steken we de rijbaan over en lopen precies in de richting waarin die jongens liepen die zeiden dat ze gingen spijbelen.

‘In welke klas zitten jullie?’ vraag ik aan de meisjes.

‘De derde’, zeggen ze.

‘Net als mijn broer dus’, zeg ik.

‘Maar ik zit in de vierde’, zegt een van hen.

‘Doen jullie het goed op school?’ vraag ik.

‘Ik het beste’, zegt die met de rode strikken en de rode paraplu. ‘Ik heb de medaille van voorbeeldige leerling gekregen.’

‘Ik heb ook een medaille gekregen’, zegt een ander.

‘Maar gisteren had je maar een zeven’, zegt die met de strikken. We komen aan bij het schoolgebouw. Het is een erg groot gebouw en er staan allerlei gebeeldhouwde figuren op. De meisjes zijn weggerend, eentje is blijven staan.

‘Ik had vorig jaar de medaille van voorbeeldige leerling’, zegt ze. ‘Maar dit jaar is mijn vader overleden en heb ik hem niet gekregen.’

We gaan naar binnen. Wat een grote school, o, er is zelfs een garderobe, maar ik weet niet hoe of wat, dus ga ik maar in een hoekje op mijn hurken zitten en haal mijn pantoffels te voorschijn, doe ze aan mijn voeten, de bemodderde schoenen wikkel ik in de plastic regenjas en stop ze in mijn schooltas. Daar gaat de bel. Ik ren naar een juffrouw die tegen de kinderen staat te schreeuwen dat ze zich moeten haasten.

‘Goedemorgen’, zeg ik. ‘Waar is klas Acht A?’

‘En waar kom jij vandaan?’ vraagt de juffrouw verbaasd.

‘Ik zat op school in Krzeszów, maar we hebben nu een woning in Wałbrzych gekregen …’

‘Snel naar de tweede verdieping’, zegt de juffrouw. Dus ik snel naar boven. Hier moet het zijn. Er zijn hier zo veel gangen. Snel daarheen of moet ik soms hierheen? Of misschien daarheen?

Ik zit in de laatste bank, in de rij aan de muurkant. Ik weet niet welke schriften ik te voorschijn moet halen, want ik weet niet wat voor les het is. Mijn wangen gloeien en ik heb een droge mond.

Toen ik de klas kwam in gerend, botste ik tegen een jongen op. Alle twee vielen we op de grond. Ik sta op, pak mijn tas, maar hij zit nog steeds op de grond aan zijn tanden te voelen. Dus zeg ik: ‘Het spijt me heel erg.’ En hij: ‘Sodemieter op!’ En iedereen begint te lachen. Dus zoek ik een lege bank op en ga zitten.

Iemand zegt: ‘Hé kleine, volgens mij zit je verkeerd.’ Ik kijk op, er staat een meisje over me heen gebogen. ‘Hier zit Bogusia’, zegt ze. ‘Wegwezen dus.’ Ik sta op, zij gaat zitten. Ik sta wat om me heen te kijken. Ik zeg: ‘Is hier ergens nog een vrije plaats?’ ‘Ja hier’, hoor ik iemand zeggen. Ik kijk op, het is een dikke jongen met een rood gezicht die dat zei. Hij wijst op de plaats naast hem. Dus ga ik naast hem zitten. En die jongen tegen wie ik ben opgebotst, staat op van de vloer, loopt op mij toe en slaat mij pats! met zijn vlakke hand tegen mijn voorhoofd met de woorden: ‘Een ogenblikje, hier zit ik.’ Ik sta op en hij gaat zitten. ‘Hé dikke,’ zegt hij, ‘op de versiertoer?’ De dikke moet lachen, de anderen ook. Een meisje zegt: ‘Moet je zien, wat een moderne maillot. Met spikkeltjes!’

Ik kijk naar mijn benen, mijn maillot zit helemaal onder de modder. Dat komt natuurlijk van toen ik in die plas stapte. Ik sta daar maar en weet niet wat ik moet doen. Iedereen kijkt naar mij. ‘Luister,’ zegt iemand, ‘achterin is nog een bank vrij.’

Daar ben ik naartoe gelopen en gaan zitten.

Nou, daar zit ik dan. De leraar is al binnen, een nog heel jonge meester. Hij zit iets te lezen en geeuwt. In de klas is het tamelijk stil. Een van de meisjes steekt haar vinger op. Ze schraapt haar keel. De meester kijkt op en ziet haar.

‘Wat is er?’ zegt hij. ‘Nu al naar de wc?’

‘Nee,’ zegt ze, ‘alleen, d’r zit hier een nieuw meisje.’ En met haar vinger wijst ze in mijn richting. Dan ga ik maar staan.

‘Wat doe jij hier?’ vraagt de meester.

‘Ik ben hier ingeschreven.’

‘Daar is mij niets van bekend.’

‘Mijn pappa heeft mij ingeschreven’, zeg ik. ‘Hij zei dat ik naar school nummer drie moest aan de Maria Konopnickastraat. Naar klas Acht A.’

‘Wat zeg je?’ vraagt de meester; hij krult zijn hand en houdt die aan zijn oor. ‘Praat eens wat harder!’

Iedereen zit te lachen. Ik heb zo’n droge mond dat ik niets meer uit kan brengen.

‘Kom eens wat dichterbij,’ zegt de meester, ‘ga maar naast Klaudia zitten!’

Ik pak mijn schooltas en kijk om mij heen waar ik moet gaan zitten. Ogenblikkelijk staat het meisje op dat mij eerder uit haar bank heeft verjaagd en zegt: ‘Maar meester, Bogusia zit naast mij!’

‘Waarom zie ik haar dan nu niet?’

‘Omdat ze in het ziekenhuis ligt.’

‘Geef mij dan eens antwoord, beste Klaudia, op de volgende vraag’, zegt de meester. ‘Hoe kan iemand die in het ziekenhuis ligt tegelijkertijd naast jou zitten?’

‘Maar dit is haar plaats.’

‘Dit was haar plaats’, zegt de meester. ‘Was! Nu is haar plaats in het ziekenhuis. Snappeevoe?’

De meester kijkt mij aan en zegt: ‘Ga jij nu maar naast Klaudia zitten en val me niet meer lastig, als jullie tenminste niet samen met Bogusia in het ziekenhuis willen liggen. Nou, waar wacht je nog op?’

Ik loop verder en ga op Bogusia’s plaats zitten. Klaudia schuift op naar de muur. ‘Neem me niet kwalijk,’ fluister ik tegen haar, ‘wat voor les hebben we nu?’ Ze geeft geen antwoord. Ik kijk om mij heen, want misschien liggen ergens boeken of schriften op de banken, dan kom ik er misschien achter, maar ik zie nergens iets liggen. De meester legt het klasseboek open en begint te bladeren.

Het meisje dat voor me zit draait zich om, kijkt me aan. Ze heeft grote, zwarte ogen en zwart, glimmend, kortgeknipt haar. Ze is heel knap. Zachtjes zegt ze tegen Klaudia: ‘Zou je me niet eens aan je nieuwe vriendin voorstellen?’

Klaudia haalt haar schouders op, blaast door haar neus en geeft geen antwoord. Het donkere meisje lacht tegen me en zegt: ‘Ik heet Ewa. En jij?’

‘Marysia’, zeg ik en lach terug.

‘Leuke naam’, zegt Ewa. ‘Waar kom je vandaan? Zeker uit Parijs. Heb ik het goed geraden?’

‘Nee’, zeg ik. ‘Ik heb hier twintig kilometer vandaan gewoond, en nu hebben we een nieuwe woning gekregen in Wałbrzych … Nou en …’ Ik weet niet wat ik nog meer moet zeggen.

‘In Wałbrzych.’ Ewa herhaalt traag mijn woorden en trekt er een gezicht bij alsof ze net iets heel lekkers heeft gegeten. ‘Hm, want weet je, je hebt zo’n beeldig jurkje aan dat ik zou zweren dat hij rechtstreeks uit Parijs komt.’

Ze steekt haar hand uit en neemt de stof van mijn mouw tussen haar vingers. Het is ook zo. Ik heb een erg mooie jurk aan. Mevrouw Kamińska heeft hem gekregen, hij zat in een pakje, en heeft hem aan mijn moeder verkocht, en mevrouw Marysia, de vrouw van meneer Krzysiek, heeft hem voor me ingenomen. Ik lach tegen Ewa en zeg: ‘Kan best dat hij uit Parijs komt, want hij komt uit een pakje.’

En patsboem! De meester heeft met zijn vuist op de lessenaar geslagen. Hij kijkt ons aan en zegt: ‘Wat krijgen we nou? Waar zijn we hier mee bezig, met de les of met roddelen?’

‘Voorlopig wordt hier geroddeld’, antwoordt Ewa. ‘We zijn juist bezig onze beroemde Poolse posterijen onder de loep te nemen. Want onze nieuwe vriendin hier heeft een jurk gekregen uit een pakje uit Parijs. Alleen gelet op het model moet dit pakje op zijn minst tien jaar op het postkantoor hebben gelegen.’

De meisjes giechelen. De meester steekt zijn vinger in de lucht.

‘Hier valt niets te lachen’, zegt hij. ‘Er gebeuren vreemde dingen in dit land, dingen waar filosofen en andere filomaten niet van konden dromen. Moeten jullie je eens voorstellen … trouwens hier valt helemaal niets voor te stellen, want het zijn de feiten. Moet je horen, vorig jaar kreeg ik van een neef uit Australië een pakje. Ik pak het dus uit, ik kom van alles en nog wat tegen, allicht. Onder andere een heel klein, superchic potje met een chic dekseltje met van die bontgekleurde ruitjes. Wat zou het kunnen zijn? Mijn vrouw, wier Engels perfect is, zegt dat het frambozenjam is. Sodeju, denk ik bij mezelf, dan doe ik me tenminste één keer van mijn leven tegoed aan frambozenjam uit Australië, terwijl het nog maar de vraag is of er daar wel frambozen groeien … Ik draai het dekseltje eraf, kijk in het potje: de jam was voor de helft opgegeten, de sporen van de vingers waren nog te zien.’

De meester moet lachen, de klas lacht met hem mee.

‘En mijn pappa’, zegt een jongen, ‘kreeg ook een pakje uit Amerika. In de brief stond dat ze hem twaalf herenonderbroeken hadden gestuurd, maar in het pakje zat er niet één.’

‘Wat zal die pappa van jou hebben opgekeken’, zegt de meester. ‘Zou ik trouwens ook hebben gedaan.’

‘En wij hebben uit de Be-Er-Dee een pakje voor de kerstdagen een maand na Kerstmis gekregen en alles was bedorven!’

‘Net als wij!’

‘En mijn oom uit Canada stuurde ons een pakje met kleren, maar er zaten helemaal geen kleren in, alleen maar een oude jas en nog wel een uit Polen, want op het merkje stond “Mińsk Mazowiecki”.’

‘Stilte nu, stil’, zegt de meester. ‘Als iedereen hier een beetje zou gaan zitten opsommen wat iemand niet of wat iemand wel heeft ontvangen, zouden we tot onze dood nog bezig zijn.’

De meester rekt zich uit en geeuwt. Hij kijkt naar het raam en zegt: ‘Tjonge, moet je het zien plenzen, zeg. Wat zullen we eens gaan doen, jongens?’

Hij kijkt mij nu aan, wenkt met zijn vinger.

‘Kom jij eens naar het bord, nieuwe, we zullen je eens overhoren.’

Ik sta op en loop naar het bord. Ik pak het krijt. De klas begint te lachen. De meester ook.

‘Ben je van plan iets te gaan tekenen?’ vraagt hij.

‘Ik kan wel een tekening maken’, zeg ik zachtjes. Opnieuw wordt er gelachen, er wordt de hele tijd om mij gelachen.

‘Stil’, zegt de meester. En tegen mij: ‘Wat ga je tekenen?’

Ik haal mijn schouders op. Hoe moet ik dat weten. Ik weet het niet.

‘Als je niet wilt,’ zegt de meester, ‘hoef je niet te tekenen, hoor. Niemand zegt dat je moet tekenen. Maar waar heb je anders dat krijtje voor in je handen?’

Ik weet niet wat ik moet antwoorden. Ik leg het krijtje terug op de richel onder het schoolbord.

‘Zeg ons maar liever hoe je heet’, zegt de meester.

‘Ik heet Maria Kawczak.’

‘Jofel’, zegt iemand en de hele klas schiet in de lach. ‘Daar heeft Kawczak ons mooi een loer gedraaid’, zegt iemand anders. ‘Maar dan is dat dus zijn zus.’

‘Dat is helemaal niet mijn zus’, zegt de jongen tegen wie ik ben opgebotst. ‘Ik ken haar helemaal niet. Er zijn wel meer Kawczaks op de wereld.’

‘Ja, en de meeste daarvan wonen in Kuttemala’, zegt iemand met een iel piepstemmetje. Opnieuw zit iedereen te lachen. Boem, de meester heeft weer met zijn vuist op de lessenaar geslagen. Het wordt stil.

‘Ik moet u, burgers en burgerinnen, eraan herinneren dat we hier op school zitten en niet in het circus’, zegt de meester, en tegen mij zegt hij: ‘Hoeveel had jij op de zestig?’

Ik zeg niets. Ik weet niet wat hij bedoelt.

‘Op welke school heb je gezeten?’

‘Op de lagere school in Krzeszów’, zeg ik.

‘En, werd daar bij jullie niet hardgelopen?’

‘Zeker wel.’

‘Nam niemand de tijd op?’

‘Weet ik niet.’

Het is stil in de klas. De meester zegt ook niets meer. Alle ogen zijn op mij gericht. Ik sta daar maar en alleen in mijn hoofd begint er iets te suizen. En dat suizen wordt steeds luider. De meester knikt.

‘Ja, ja’, zegt hij. ‘Heb je weleens aan hoogspringen gedaan?’

‘Ja hoor’, zeg ik.

‘Hoe hoog sprong je?’

‘Weet ik niet meer.’

‘Laat eens zien met je hand’, zegt de meester. Hij heft zijn hand op en houdt hem ter hoogte van mijn hoofd. ‘Zo ongeveer?’

‘Niet zo hoog’, zeg ik.

‘Dan misschien zo hoog? De meester buigt helemaal van achter de lessenaar naar voren en raakt met zijn vingers de vloer aan. Iedereen giechelt. Ik sta daar maar en ben niet in staat ook nog maar ergens aan te denken. Iets of iemand fluistert iets tegen me, iets in mijn oor, het zoemt, maar wie of wat … hoe kan ik dat weten als het zo ruist en suist in mijn hoofd.

‘Nou, laat eens zien met je hand’, zegt de meester. ‘Kun je je hand niet uitstrekken?’

Natuurlijk kan ik dat wel. Ik strek mijn hand uit. Op de lessenaar van de meester ligt een lange liniaal, zo dadelijk slaat hij mij ermee op mijn poten, zo meteen pakt hij de liniaal beet en begint ermee te meppen. Jezus, dadelijk begint hij te meppen. Het is vast beter als hij niet hoeft op te staan, het is niet in de haak als hij naar mij moet toe komen, ik moet naar hem toe. Ik loop naar hem toe, mijn hand met de bovenkant naar beneden, ik draai de onderkant naar boven. Waarom zit iedereen toch te lachen, waarom pakt de meester de liniaal niet, en ik maar wachten en wachten, en alleen mijn hand trilt een beetje …

Ik hoor iemand huilen, in de klas zit iemand te huilen. Dat ben ik niet, de meester wendt zich van mij af en kijkt de andere kant op. Iedereen kijkt in de richting waarin de meester kijkt. Ik kijk ook die kant op. In een bank, in een van de middelste rijen, zit een meisje afgrijselijk te snotteren.

‘Wat is er gebeurd?’ vraagt de meester. Niemand die het weet. ‘Kasia, wat heb je?’ vraagt de meester met luidere stem.

Het meisje zit met haar gezicht weggedoken in haar handen te snotteren. En alleen haar haren zijn te zien. Het zijn blonde krullen. Lange haarlokken hangen overal om haar heen. Plotseling staat het meisje op. Met enorm gekletter valt haar stoel op de grond. Ze pakt haar schooltas, komt op ons af, op de meester en mij. Ze loopt langs ons heen, nog steeds in tranen. Haar ogen flitsen voorbij, ze kijken me aan. Alsof ik ze ergens van ken, heb ik die eerder gezien? Maar ik denk toch van niet, misschien op een plaatje of zo … Of misschien heb ik een keer van ze gedroomd?

Ze loopt heel snel naar de deur, ze draagt een enorm lange rok die helemaal over de vloer sleept, breed en bontgekleurd als van een zigeunerin, van een waarzegster. Haar haren, een zwarte halsdoek met gele bloemen wapperen in de lucht. Haar schouders heeft ze ermee bedekt, boem, de deur slaat dicht, weg is ze.

Het duurt lang voordat iemand zijn mond opendoet. Pas de meester zegt tegen me: ‘Wat sta jij hier nog? Ga zitten.’

Ik loop naar mijn bank en ga zitten.

‘Wat zou er met haar kunnen zijn?’ zegt de meester.

‘Nogal duidelijk’, zegt het donkere meisje dat voor mij zit, Ewa. En ze tikt met haar vinger tegen haar voorhoofd. De meester slaakt een zucht.

‘Nou goed,’ zegt hij, ‘alle gekheid op een stokje, het is tijd om aan de les te beginnen. Hup, staan!’

Iedereen komt overeind, ik ook.

‘Naast de banken,’ zegt de meester, ‘en opgelet … buigen die knieën, armen omhoog, strekken, armen omlaag. We gaan beginnen.’

En nu hebben we natuurkunde, de laatste les deze dag. Ik kreeg een vier, want ik wist niets, mijn hoofd was helemaal leeg, de juffrouw heeft een aanmerking genoteerd in het klasseboek. In Krzeszów had ik voor dit vak een tien.

Dit is de verschrikkelijkste dag uit mijn leven. Tijdens de pauze praat niemand met mij. Ik ga naar de eerste verdieping en sta bij het raam; kinderen uit de eerste klassen vliegen langs mij heen. Ik weet niet wat het met mij moet worden hier op school. Klaudia schuift bij mij vandaan, naar het randje van de bank. Ik hoorde haar tegen Magda zeggen dat hier iemand vlooien heeft. Dat ging zeker over mij. Wat heb ik ze misdaan? Ze zien me toch pas voor het eerst van hun leven. Komt dat allemaal omdat ik bij de allereerste keer Kawczak omver heb gelopen? Komt het omdat hij tegen mij heeft gevloekt? Waarom had ik ook zo’n haast? Nou gewoon, ik wilde niet te laat komen. Vanaf morgen zal ik vroeger van huis gaan, om zeven uur. Hoe kon ik weten dat het zo lang zou duren voor de bus kwam?

Ik heb een gesprek gehad met de klasselerares. Ze is mooi en jong. Ze vroeg me honderduit. Ze vond het vreemd dat ik twee maanden voor het einde nog van school was veranderd. Ik zei dat dat kwam door die nieuwe woning en omdat mamma bang is voor krakers. Toen moest de juffrouw lachen, ze aaide me over mijn bol en ging weg. Het is een aardig iemand. Als zij natuurkunde had gegeven had ik vast die vier niet gekregen. De juffrouw van natuurkunde is ongeduldig en als je niet gauw genoeg antwoord geeft begint ze te schreeuwen en als iemand tegen mij begint te schreeuwen, klap ik meteen dicht. De natuurkundejuffrouw heet Zelenow. En de klasselerares geeft biologie en heet juffrouw Turska.

Ik ken ook de achternaam van het meisje dat voor mij zit, dat donkere meisje dat Ewa heet. Ze heet Bogdaj. En die dikke die door zijn neus praat en in één bank zit met Kawczak heet Ziębiński. En in de eerste bank vanaf het raam zit een meisje dat dikker is en groter zelfs dan Ziębiński. Ze heeft borsten als ballonnen zo groot en zit voortdurend in de pauze een jongen achterna die Zenek heet. Ja, net als onze Zenuś. Als ze hem te pakken heeft, draait ze zijn arm om en geeft hem op zijn donder. Dan probeert hij zich los te maken en haar een trap te geven, maar steeds weer weet ze opzij te springen. Iedereen noemt haar de Knol, maar ze voelt zich absoluut niet beledigd, ze zit alleen Zenek achterna. Hij is twee koppen kleiner dan zij. Hij heeft een piepstem en schreeuwt: ‘Knol, donder op, want anders trap ik je zo dat je er nog spijt van krijgt!’ ‘Probeer maar’, zegt ze dan en grijpt hem van achter bij zijn nek.

In de klas zitten veel knappe meisjes. Ze kleden zich ook mooi. Het meest dragen ze zwarte maillots en strakke spijkerrokken. Sommige dragen ze kort, andere lang, tot halverwege de kuiten, met een split van achter.

Maar het knapste meisje is Ewa Bogdaj.

Ze draagt ook een korte spijkerrok en een zwarte maillot. En een zwarte slobbertrui met grote ringen. Ze heeft een mooie bruine huid. Ze zit voor me, ik kijk dus voortdurend naar haar. Van achter ziet ze er ook mooi uit. Ze zit de hele tijd te draaien. Soms zie ik haar gezicht van opzij. Vaak bijt ze op haar onderlip. Ik vind het heerlijk om te denken aan die keer dat ze tegen me lachte, toen tijdens de eerste les. Ze heeft een mooie lach.

Het lijkt of ze zenuwachtig is, maar zo gauw ze wat zegt komt ze direct weer tot rust. Ze verstart dan helemaal, alleen haar mond beweegt nog.

Ze houdt ervan een hand in haar nek te leggen. Ze streelt zichzelf voortdurend van achter, daar waar haar haren ophouden. Ze heeft lange, blinkende nagels die met een doorzichtige verf geverfd lijken. Op de nagel van haar pink zit een schattig gouden sterretje geplakt. Ik heb nog nooit zo’n knap meisje gezien, of het moet op de televisie zijn geweest, in een of andere film, of bij de missverkiezingen.

Vanaf het moment dat ze iets leuks over mijn jurk zei, heeft ze niets meer tegen me gezegd. Soms draait ze zich om en fluistert dan met Klaudia over iets. Klaudia is lang en mager. Ze heeft lang, steil haar en zit voortdurend met een gebogen rug. Ze draagt een spijkerbroek. Als ze schrijft steekt het puntje van haar tong naar buiten. Ze heeft een heel mooi handschrift. Vanhier kan ik ook zien hoe Ewa Bogdaj schrijft. Ze schrijft snel, maar nogal onduidelijk. Het meisje dat naast haar zit heet Magda. Ze heeft een mooi, mollig gezichtje, kuiltjes in haar wangen en asgrijze haren tot op haar schouders. Zij en Klaudia lopen in de pauze overal met Ewa mee. Ewa vertelt dan iets en zij maar lachen. Ewa loopt alsof ze danst, als de balletdanseressen op de televisie. Ze is heel mooi gebouwd en ziet er helemaal niet uit als een meisje dat nog op onze school zit.

En dat meisje dat tijdens de eerste les had zitten huilen en niet meer in de klas was teruggekomen, heet Bogdańska. Kasia Bogdańska. Altijd als de presentielijst wordt voorgelezen, is Ewa Bogdaj het eerst aan de beurt, en meteen daarna komt Bogdańska. En altijd als Bogdańska wordt voorgelezen zegt iemand ‘niet aanwezig’. En toen de klasselerares de presentielijst controleerde stond Magda op en zei dat Kaśka uit het eerste lesuur was weggelopen. De juffrouw zei: ‘Alweer.’ En zuchtte. Toen keek Magda Ewa aan en Ewa Magda en begonnen ze alle twee te lachen.

Interferentie van het licht?

Het is Marlena Pyzik die staat te stotteren bij het bord, volgens mij krijgt die zo dadelijk een vier. Buiten wordt er getoeterd, de claxon van een auto. Het is weer stil, en opnieuw wordt er getoeterd. Juffrouw Zelenow trekt een vreemd gezicht: ‘Goed zo’, zegt ze tegen Marlena. ‘Ga maar zitten.’

Marlena keert terug naar haar bank, en de juffrouw staat op, neemt het klasseboek en zegt: ‘Stil zitten nu, zo dadelijk gaat de bel.’

Ze gaat de klas uit. We blijven alleen achter. Het wordt steeds rumoeriger, iedereen pakt zijn boeken en schriften in, want dit is het laatste uur. Een jongen, ik geloof dat hij Krempicki heet, roept van bij het raam: ‘Hé jongens, vlug, moet je kijken, haar vrijer!’

Even later staat bijna de hele klas op een kluitje bij het raam. Iemand zegt: ‘Kut hé, wat een kale.’

Ewa staat op, gooit haar tas over haar schouders.

‘Kom,’ zegt ze tegen Magda en Klaudia, ‘waar wachten we nog op.’

Ze gaan de klas uit. De hele rij banken bij de muur is nu leeg. Alleen ik zit hier nog. Bij het raam is het een puinhoop. De jongens zijn aan het vechten. Ik haal een spiegeltje uit mijn zak, doe mijn haar goed en stop het spiegeltje weer terug.

Het is warm geworden, want de zon schijnt. Alle straten zijn uitgedroogd. Er staat een stevige, maar warme wind. Het is al na tweeën. Ik loop zomaar wat in Wałbrzych rond te kijken. De huizen zijn monumentaal, met allerlei gebeeldhouwde figuren erop. Iedere verdieping heeft weer andere ramen. De straten gaan omhoog of omlaag. En er is hier een reusachtige kerk. Ik ben er binnen geweest, heb drie keer een onzevader en een weesgegroet-Maria-vol-van-genade gebeden. Nu bevind ik me op het marktplein. In het midden staat een fontein. Het spetterende water schittert in de zon.

Plotseling, wat zie ik daar …

Op een bank, niet ver van de fontein, zit een meisje uit mijn klas, hetzelfde dat zo moest huilen, Kasia Bogdańska. Ja, zij is het. Ze zit weliswaar met haar rug naar mij toe, maar ik herken haar aan de zwarte sjaal met de gele bloemen die ze over haar schouders en haar haren heeft geworpen, haren die net als de fontein schitteren in de zon. Ze zit met haar hoofd over haar knieën gebogen, volgens mij huilt ze weer.

Ik kom dichterbij. Ik blijf staan. Misschien is ze het niet? Nee hoor, ze is het echt. Ik ga zo meteen naast haar zitten, misschien is er iemand uit haar familie gestorven of zo. Mijn oma is ook gestorven, dus ik weet wat het is als er iemand doodgaat. Ik heb toen ook de hele dag gehuild. Of misschien wil ze niet dat iemand haar ziet huilen? Maar het is toch veel fijner als je iemand hebt bij wie je kunt uithuilen? Ik loop naar haar toe. En als ze me niet herkent? Pech gehad, dan ga ik gewoon weer weg.

Ik kom dichterbij, ik kijk, ze zit helemaal niet te huilen. Ze zit voorovergebogen, want ze is bezig iets in een schriftje te schrijven dat op haar knieën ligt. Wat stom van mij, zeg. Gelukkig heeft ze niet gezien dat ik op haar toe liep. Ik sta op het punt om weg te lopen als zij haar hoofd optilt en mij aankijkt. Ik voel me betrapt, ik weet niet wat ik moet zeggen.

‘Wat kijk je raar, zeg’, zegt ze en begint te lachen. En ze lacht me niet uit, maar lacht me toe. Ach, wat lacht ze lief. En op hetzelfde moment, ik weet niet waarom, voel ik een grote vreugde en voel ik me helemaal niet meer betrapt.

‘Ga zitten’, zegt ze en wijst met haar hand op de plaats naast haar. Ik ga zitten, schiet met mijn blik snel naar de fontein waarin, vlak voor mijn ogen, plotseling de zon uitdooft. Ik overwin mezelf en kijk naar Kasia. Ze lacht nog steeds en ineens knalt die hele blijdschap die in mij is uit elkaar als een ballon waar iemand met een speld in prikt. Ik begin te lachen, zomaar zonder enige reden. Nu lachen we alle twee. Hardop, steeds harder. We lachen en lachen, houden even op en lachen dan weer opnieuw. We lachen en kunnen niet meer ophouden met lachen.

Zo, nu lachen we niet meer, we ademen alleen heel luidruchtig, moe van het lachen.

‘Waar lachte je eigenlijk om?’ vraagt Kasia.

‘Ik heb geen idee,’ zeg ik, ‘ik weet het niet meer.’

En opnieuw alle twee lachen. Terwijl we onze buiken vasthouden draaien we rond en kunnen geen adem krijgen. Plotseling patsboem …! Iets is tegen mijn hoofd geknald. Ik kijk omhoog, uit de hemel komen harde korreltjes naar beneden gevallen.

‘Kom op, wegwezen!’ schreeuwt Kasia, grijpt mijn hand en we zetten het op een lopen. We rennen een poort binnen. Op het marktplein is er beroering, iedereen rent ervandoor, zoekt schuil in een poort. De hele stoep ligt bezaaid met opspringende, knisperende ijsballetjes. Ik buk me en pak er een op. Ik leg het op mijn hand. Van dichtbij ziet het eruit als het eitje van een klein vogeltje. Kasia en ik kijken hoe het langzaam smelt. Er is alleen nog maar wat water van over. Ik wrijf mijn hand af aan mijn jurk.

Alle hagel is nu gevallen.

Op het marktplein lopen weer mensen. Overal is het wit van de ijsballetjes die steeds kleiner en kleiner worden. Kasia trekt me ergens heen, we lopen een deur binnen. We zijn in een garderobe.

‘Geef me je schooltas’, zegt Kasia. Ik geef haar mijn schooltas en ze overhandigt die samen met de hare aan de mevrouw achter de toonbank. Ik kijk rond, het is een kawiarnia[1], we zijn in een kawiarnia. Ik ben nog nooit in een kawiarnia geweest.

‘Tjeemie’, zeg ik verschrikt, maar we staan al binnen.

‘Haal het nummertje’, zegt Kasia en laat mij alleen. Ze gaat aan een tafeltje bij het raam zitten. Ik ga terug. De mevrouw geeft me een aluminium driehoekje met daarop het cijfer 42.

Ik loop naar het tafeltje waar Kasia aan zit. Overal zitten mensen, allemaal volwassenen. Ik ga zitten. Door het raam, door het glasgordijn kun je het marktplein zien. Plotseling zegt iemand: ‘Wat mag het zijn?’

Bij ons tafeltje staat een mevrouw in een klein wit schortje en kijkt nu eens naar Kasia, dan weer naar mij. En Kasia zegt: ‘Twee grote porties ijs met vruchten, sinaasappelsap en twee glazen.’

‘We hebben alleen buitenlands sap, uit blik’, zegt de mevrouw.

‘Ander sap drink ik niet’, antwoordt Kasia. De mevrouw gaat heen.

‘Maar ik heb maar twintig złoty bij me’, zeg ik snel, zodat Kasia nog kan afbestellen wat ze voor mij heeft besteld.

‘Ik heb je uitgenodigd, dus maak je maar geen zorgen’, zegt Kasia daarop en met haar vingers kamt ze haar haren naar achteren. Het is prachtig haar. Goudkleurig en een beetje rossig. En zo veel dat je wel vier meisjes van haar zou kunnen voorzien, misschien wel vijf. Kasia pakt met samengevouwen handen haar knie vast en licht voorovergebogen kijkt ze me aan.

‘Weet je,’ zegt ze, ‘je trekt zulke grappige gezichten, van die schattige mines, ik geloof dat ik je maar Minka zal noemen. Vind je dat goed, Minka?’

‘Oké.’

‘En ik heet Katarzyna.’

‘Weet ik,’ zeg ik, ‘Katarzyna Bogdańska.’

‘Hoe weet je dat?’

‘Nou, toen ze jou oplazen bij het controleren van de presentielijst … toen dacht ik dat jij dat was, want verder was iedereen er.’

Kasia glimlacht en wil iets zeggen, maar op hetzelfde moment komt de mevrouw, zet het sap en het ijs op het tafeltje en verdwijnt dan weer.

‘Eet ze’, zegt Kasia en begint aan haar portie ijs. Dus begin ik ook maar aan die van mij. Wat een grappig klein lepeltje. Het ijs is bijzonder lekker. Eerst vind ik in de slagroom rozijnen. Dan een kers. Daarna vis ik er een stukje chocolade uit en ten slotte zo’n gele ring met in het midden een gat. Hartstikke lekker, maar ik weet niet wat het is.

Ik heb het ijsje al op. Er zit niets meer in mijn kelkje.

En pas nu moet ik er weer aan denken dat ik in een kawiarnia zit. Ik sla mijn ogen op. Kasia zit wat te roeren in haar ijs, ze heeft nog niet eens de helft op. Ik kijk om mij heen. Het is helemaal niet erg om in een kawiarnia te zitten. Iedereen praat met elkaar, niemand die op mij let. En als er nu eens een juffrouw van school binnenkwam? Zou ze het ons kwalijk nemen dat wij hier zitten? Ik zou het niet weten. Ik kijk weer naar Kasia. Ze eet helemaal niet, ze zit alleen maar aan iets te denken, volgens mij aan iets heel droevigs, want ze is verdrietig. Ze doet wat ijs op haar lepeltje, houdt het schuin en kijkt dan hoe het ijs er langzaam vanaf glijdt. Ik zou nu best zin hebben in wat sinaasappelsap, maar ik vind het stom om mijn hand naar een glas uit te strekken.

‘Ga gerust je gang’, zegt Kasia, en zonder mij aan te kijken schuift ze mijn glas naar me toe, en zelf roert ze verder in haar ijs. Jezus, ik heb helemaal niks gezegd. Hoe kan ze dan weten wat ik dacht? Kasia kijkt op en zegt dan stilletjes: ‘Maak je maar niet druk, zo ben ik nu eenmaal.’

Op haar gezicht verschijnt een vreemde glimlach. Ik ken die glimlach ergens van, maar waarvan? Iemand heeft al eens zo tegen mij geglimlacht. Maar wie, en wanneer? Of misschien heb ik het gedroomd …?

Jezus, zou ik dit allemaal alleen maar dromen?

Kasia tilt haar glas op, neemt een slok. Ik drink in de gauwigheid de helft van mijn sap op.

Dingg, dingg …!

Kasia slaat met haar lepeltje tegen het glas. Het geluid trilt nog na in de lucht.

‘Weet je nog hoe je moest lachen?’ vraagt Kasia.

‘Zeker’, zeg ik en zet snel mijn glas neer, want ik voel de slappe lach al weer opkomen. En hetzelfde gebeurt met me als net op de bank, voordat de hagel begon te vallen. Ik lach en kan niet meer stoppen met lachen, hoewel ik weet dat iedereen naar me zit te kijken. ‘Iets droevigs!’ schreeuwt Kasia door het lachen heen, want ook zij zit hard te lachen. Maar ik kan aan niets droevigs denken. Ik kijk naar Kasia, zij kan zeker ook aan niets droevigs denken, want ze ligt gewoon krom van het lachen. Ik houd mijn handen voor mijn mond, niets helpt, straks blijf ik er nog in. De mevrouw in het schortje staat naast ons, ha! ha! ha!, in zo’n piepklein schortje!

‘Kan het wat zachter, dames?’ zegt ze, en Kasia barst in een nog luider lachen uit en roept: ‘De rekening!’

De mevrouw haalt uit het kleine zakje van haar kleine schortje een klein rekeningetje te voorschijn, legt dat op het tafeltje en zegt: ‘Drieduizend zevenhonderdtachtig.’

O jee, wat een boel geld. Waar haalt Kasia zo veel geld vandaan? Ik had makkelijk dat sap kunnen laten staan en kunnen teruggeven, dan zou er minder te betalen zijn geweest. Aan de ene kant maak ik me druk en aan de andere kant lach ik me een bult. Kasia gooit een handvol verkreukelde bankbiljetten op tafel. ‘Laat de rest maar zitten’, proest ze uit van het lachen, ze springt op van haar stoeltje, pakt mijn hand beet en we rennen de garderobe in. Uit de garderobe springen we naar buiten, een poort binnen. Hier is niemand, hier kunnen we rustig uitlachen.

Het is al weer stil in de poort. Ik hou mijn buik vast. Het is een wonder dat we nog leven. Naar het schijnt kun je ook doodgaan van het lachen.

‘Onze tassen’, zegt Kasia. ‘Heb je het nummertje nog?’

‘O jezus, op het tafeltje laten liggen’, zeg ik en ik krijg het ineens warm. Hoe moet ik nou teruggaan? Ik schaam me rot.

‘Maak niet uit, ik ga wel’, zegt Kasia en gaat terug naar de kawiarnia. O, wat is ze toch dapper. En zo vrolijk. Waarom moest ze dan, toen op school, huilen …? Ze had vast een reden. Maar nu is ze toch vrolijk. Iets anders is dat, als je gaat nadenken, het meteen triest wordt. Waarom is ze bedroefd? Ik zou het heel graag willen weten, maar ik ga haar dat niet vragen. Misschien vertelt ze het me zelf wel? Ze heeft zo veel geld uitgegeven en ik heb mijn sap maar voor de helft opgedronken. En zij nog minder en haar ijs heeft ze voor een deel laten staan. Het is maar goed dat ik mijn ijs helemaal heb kunnen opeten, nu is er minder verspild.

‘Minka!’ roept iemand. ‘Minka!’ Iemand roept vanuit de kawiarnia. ‘Minka!’

Het is de stem van Kasia. Ik steek mijn hoofd bij de garderobe naar binnen en zie Kasia bij de toonbank zitten; ze wenkt me. Dat is waar ook, ik ben Minka. Ik ga naar binnen.

‘Heb je twintig złoty?’ vraagt Kasia.

‘Ja, die heb ik.’

Ik trek uit het zakje van mijn jurk mijn hele vermogen te voorschijn.

‘Betaal mevrouw even voor de garderobe,’ zegt Kasia, ‘want ik heb alles uitgegeven wat ik had.’

Ik geef de mevrouw achter de toonbank twintig złoty, Kasia neemt haar schooltas, ik de mijne en we gaan naar buiten.

We staan weer op het marktplein. O, daar is het zonnetje weer.

Van de hagel is niets meer te zien, de straten zijn droog. We staan te kijken hoe kinderen elkaar rond de fontein achternazitten.

We lopen langzaam, passeren het Boekenhuis.

‘Gaan we naar binnen?’ vraagt Kasia.

‘Kunnen we doen’, zeg ik. We gaan naar binnen. Ik blijf bij de deur staan en bekijk de boeken die achter glas liggen. Kasia staat achter in de boekwinkel te zoeken tussen de op de toonbank uitgestalde boeken. Ze wenkt me. Ik kom dichterbij. Ze laat me een groot platenboek zien en zegt: ‘Zo hé!’

‘Wat is er?’ vraag ik. Kasia slaat het platenboek open. Allemaal plaatjes in kleur.

‘Moet je zien’, zegt Kasia verrukt.

‘Erg mooi’, zeg ik.

‘Geniaal’, zegt Kasia. ‘Jammer dat ik geen geld meer bij me heb. Shit, wat jammer nou.’

Ze legt het platenboek terug op de toonbank. Ik kijk naar de prijs. Drieënhalfduizend złoty.

‘Ai,’ zeg ik beteuterd, ‘waarom hebben we dat ijs en dat sap ook gegeten en gedronken … Het zou precies genoeg zijn geweest.’

‘Wat maakt het uit’, zegt Kasia. ‘Weet je wat, ga eens naar dat meisje daar en vraag of ze het boek hebben met de titel Geplaagd door de wind.’

‘Goed’, zeg ik, ik loop op de verkoopster toe en zeg: ‘Neemt u me niet kwalijk, maar hebt u ook het boek met de titel Geplaagd door de wind?’

‘Wat?’ vraagt de mevrouw.

‘Geplaagd door de wind, hebt u dat?’

De mevrouw moet lachen. Ze loopt naar een deur die op een kier staat en roept lachend naar binnen: ‘Zeg, Zocha, hier is een meisje dat vraagt of we Geplaagd door de wind hebben!’

Van achter de deur klinkt de lach van een andere, onzichtbare mevrouw. En haar stem die zegt: ‘Zeg maar dat we het wel hebben gehad, maar dat het gejaagd is door de wind!’

De verkoopster komt van de deur mijn kant weer op, spreidt haar armen en zegt tegen me: ‘Gejaagd door de wind.’

‘Dat betekent dat u het niet meer heeft?’

‘Ja’, zegt de mevrouw en lacht.

‘Dank u wel’, zeg ik en ga terug naar Kasia. Maar Kasia is nergens te zien. Ik loop de boekwinkel uit. Op straat is ze ook niet. Zou ze zomaar zijn weggegaan? Waarom? Nee, daar is ze. Ze staat in de poort naast de boekwinkel. Ik loop naar haar toe. O jee, ze staat in dat platenboek te bladeren. Ik krijg het helemaal warm van angst.

Ze heeft het platenboek meegenomen zonder te betalen.

Zo meteen wordt de politie gebeld en pakken ze haar op. En moet ik met haar mee. O God, dat komt allemaal door dat ijs en dat sap. Maar ik heb dat platenboek niet gestolen, dat heeft zij gedaan. Ik heb het niet, ik weet van niets.

Ik kijk om mij heen.

Er is niemand uit de boekwinkel ons achterna komen rennen. Kaśka bekijkt het platenboek, ze ziet mij niet. Ik maak me snel uit de voeten.

Ik loop de straat door.

Zo dadelijk gaat iemand mij terugroepen.

Ik hou het niet meer uit en schiet de dichtstbijzijnde poort binnen. Ik verstop me tussen de poortdeur en de muur. Ik kruip zo diep mogelijk weg. Het is hier pikkedonker.

En als ze nu eens alle poorten in de buurt gaan doorzoeken?

O God, o God, wat moet ik tegen ze zeggen? Ze zullen ons naar de tuchtschool sturen. En over ons schrijven in de krant. Hoe vertel ik het mamma? Ik moet weg, ik moet vluchten. Maar als ik vlucht, zullen ze me vast en zeker te pakken krijgen. Ze achtervolgen altijd degene die vlucht. Of misschien staan ze daar al te wachten tot ik naar buiten kom?

Waarom ben ik ook naar Kasia toe gegaan? Als ik had geweten dat ze niet huilde was ik niet naar haar toe gegaan. Hoe kon ik weten dat zij zo’n asociaal type is?

Ik had het kunnen weten. Zo kleden normale meisjes zich niet. Alle meisjes in de klas waren normaal gekleed, alleen zij was anders gekleed, als een soort zigeunerin. Ja precies, zigeunerinnen kleden zich zo. Zij is een zigeunerin, dat verklaart alles. Ooit heeft een zigeunerin van mamma’s waslijn een trui gejat. En ik was in de kawiarnia nog wel verbaasd waar zij zo veel geld vandaan had. Dat heeft ze natuurlijk gewoon gestolen. Maar zigeunerinnen zijn toch niet blond. Akkoord, maar ze kan haar haar ook hebben geverfd. Of misschien hebben zigeuners haar wel ontvoerd toen ze nog klein was? Ik dacht dat ze mijn vriendin zou worden, ik was nog wel zo blij, nu blijkt ze een dievegge te zijn.

Op straat is het stil, niemand loopt te schreeuwen. Misschien hebben ze het niet gemerkt? Godzijdank. Ik wacht nog even en dan loop ik hiervandaan alsof er niets is gebeurd.

Ze is er vast al vandoor. Het is maar goed dat niemand van school mij met haar heeft gezien. We waren alleen samen in de kawiarnia en het Boekenhuis. Maar wat moet ik doen als ze op school naar me toe komt en met me begint te praten …? Ach wat, ik zeg iets terug en doe net of ik haast heb. En als ze haar nu al eens hebben opgepakt en zij vertelt dat ik haar heb geholpen bij het stelen? Nou ja, er zit niets anders op dan zelfmoord te plegen. Maar dat is een doodzonde. Mamma overleeft een begrafenis zonder priester nooit. En ik ga niet naar de hemel, ik zal moeten braden in de hel. Onze Vader die in de hemel zijt, Uw naam worde geheiligd, Uw rijk kome, Uw wil geschiede op aarde zoals in de hemel, geef ons heden ons dagelijks brood en vergeef ons onze schulden zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven en leid ons niet in bekoring, maar verlos ons van het kwade …

Er komt iemand de poort binnen.

Dat is vast de politie. Ik neem mijn schooltas over in mijn linkerhand, maak snel een kruisteken en doe mijn ogen dicht. Amen. Op dat moment valt de schooltas uit mijn hand, want van de zenuwen heb ik hem niet stevig genoeg vastgepakt. Ik verlies mijn evenwicht, zoek steun tegen de poortdeur. De deur gaat krakend open.

In de poort staat, een paar stappen van mij vandaan, zij. Ze is ernstig, totaal anders dan tot nu toe. Ze zegt niets, ze kijkt me alleen maar aan en tuit haar mond.

Ik buk om mijn tas te pakken. Ik ben heel erg verdrietig. Nog niet zo lang geleden hebben we samen gelachen … en nu …

‘Wat doe je hier?’ vraagt ze.

‘Niks’, zeg ik.

‘Ik heb je overal gezocht’, zegt ze. ‘Ik ben in de boekwinkel geweest, ik heb over de markt lopen zoeken … Waarom heb je je verstopt?’

Ik zeg niets, want wat moet ik zeggen. Ze liegt vast dat ze mij in de boekwinkel heeft gezocht. Maar hoe wist ze dat ik me hier had verstopt?

Ze komt naar me toe.

‘Je bent helemaal smerig’, zegt ze. Ik bekijk mezelf eens goed. Mijn hele mouw is wit van de muur. Ik begin hem schoon te maken. Ze kijkt me aan zonder iets te zeggen. Terwijl ik mijn mouw uitschud, zeg ik: ‘Tot kijk, ik moet ervandoor.’

‘Dan moet je maar gaan’, zegt ze. Ik ben al bij de drempel als ik achter me hoor: ‘Wacht even!’ Ze komt naar me toe gerend, pakt mijn arm beet. Dan zeg ik: ‘Ik moet nu echt gaan. Mamma heeft gezegd dat ik meteen na school thuis moest komen.’

‘Je jurk is helemaal wit van achteren.’

Ik begin me daar schoon te maken, tenminste, voor zover ik erbij kan.

‘Nee, nee,’ zegt ze, ‘dat helpt niets, ik laat je zo niet gaan. Kom mee naar mijn huis, dan geef ik je een borstel.’

‘Waar dan?’ vraag ik haar.

‘Naar mijn huis’, zegt ze en ze trekt me mee verder de poort in. Wat wil ze van me?

‘Waarom hier?’ vraag ik.

‘Omdat ik hier woon’, zegt ze tegen me. Woont ze hier? Ik ga met haar mee, het wordt hier steeds donkerder. Ik blijf staan voor de trap.

‘Woon je hier?’ vraag ik ongelovig. Ze glimlacht.

‘Je hebt je verstopt in mijn poort’, zegt ze terwijl ze mijn hand pakt. ‘Kom nou maar, anders verlies ik mijn geduld nog. Het is niet eeuwig dierendag.’

Ze trekt me mee naar boven. In het trappenhuis van de tweede verdieping blijft ze staan. Ze draait zich naar mij om. Een zonnestraal uit een bovenlicht valt precies op haar. Haar haren zien eruit alsof ze in brand staan. Ze lacht op een vreemde manier en haar ogen glinsteren. Ze trekt mijn hand naar zich toe. Ik verstar helemaal van angst. Ik weet niet wat ik moet doen. Als ik mijn hand lostrek en ervandoor ga, krijgt ze me toch wel weer te pakken, stort ze zich gewoon van achter op me. En met een heel andere, rauwe stem zegt ze: ‘Mag ik de hand lezen van de jongedame?’

Ik had dus gelijk. Ze is een zigeunerin. Ze draait mijn hand met de onderkant naar boven en houdt hem ter hoogte van haar ogen.

‘Ooo, wat een mooie levenslijn’, zegt ze met hese stem. ‘Maar waarom breekt hij zo snel af?’

‘Maar ik heb geen geld’, zeg ik met trillende stem. ‘Echt niet.’

‘Misschien wil de jongedame met een eitje betalen?’

‘Ik heb geen eieren.’

‘Wat heeft de jongedame dan wel?’

‘Ik heb niets’, zeg ik wanhopig. Ze doorboort me met een brandende blik. Ze heeft een zware, hese ademhaling.

‘Dat is niet best’, zegt ze. ‘Zo’n elegante dame en dan niks hebben. Hebt u dan tenminste een ziel?’

Ik voel mijn hart bonzen. Och, werd ik nu maar wakker. Maar dit is geen droom.

Plotseling laat ze mijn hand los. Ze wordt ineens heel klein. Ach nee, ze is op haar hurken gaan zitten, ze wroet wat in haar tas. Ze loopt weg, verdwijnt in de duisternis. Ik kan me niet bewegen, ik kan niet vluchten. Het licht gaat aan, ze heeft het licht aangedaan. Ze loopt nu naar een grote deur en steekt een sleutel in het slot. Ik kijk, op de deur zit een plaatje: arts voor inwendige ziekten.

‘Nou, kom nu maar’, zegt ze. Ik kom dichterbij.

‘Hier woont een of andere meneer die dokter is’, zeg ik.

‘Niet een meneer, maar een mevrouw,’ zegt zij, ‘en niet een of andere, maar mijn moeder.’

Inderdaad. Onder aan het plaatje staat te lezen: Dr Karolina Bogdańska. De deur gaat open, we gaan naar binnen. Hier, in de grote kamer, hangen aan schrootjeswanden prachtige schilderijen. Rond een tafeltje staan grote, lichte fauteuils. Aan het hoge plafond hangt een kroonluchter. Hij schittert helemaal alsof hij uit duizenden briljanten bestaat. Hier is een deur en daar is een deur … Maar niet één raam. Zo’n mooie voorkamer?

Ze opent een kast waar kleren in hangen. Ze geeft me een borstel.

‘Daar is de badkamer’, zegt ze en wijst op een deur aan het eind van de voorkamer. ‘Je vindt het wel, of moet ik met je meelopen?’

‘Ik vind het wel’, zeg ik zachtjes. Ik loop op de deur toe, betast de klink, hij is rond en blinkt alsof hij van goud is. Ik kijk om. Kasia zie ik niet meer, ze is verdwenen. Ik draai de klink een halve slag om, in de badkamer is het donker. Ik doe een stap terug. O, hier zit het knopje. Ik druk erop, het licht gaat aan. Ik loop naar binnen, doe de deur achter me dicht.

Wat is het hier mooi. Deze badkamer is drie keer zo groot als mijn kamer in onze nieuwe woning. De vloer is van witte tegeltjes, de muren zijn ook van tegeltjes, maar dan bruine. En overal hangen spiegels. Ik ga op de rand van het bad zitten. Wat ben ik stom geweest. Ik dacht dat Kasia een zigeunerinnetje was, maar ze is een normaal, rijk meisje, en ook nog eens de dochter van een vrouwelijke dokter.

Op de betegelde schapjes staan allerlei mooie flesjes met buitenlandse opschriften. Bij de deur staat een wasmachine, waarschijnlijk een automaat en ook nog andere, vreemde apparaten. En hier, aan deze blinkende buizen, hangen handdoeken. Een oranje, een roze en een witte. Ik kijk opzij en zie mezelf. Achter mij zit een meisje.

Ik draai me om. Hier zit ook een meisje achter me. En achter dat meisje zit weer een meisje, en daarna nog een. Een hele rij meisjes. Dat zijn wij die daar zitten, dat wil zeggen ik, maar weerkaatst in de spiegel, wat de spiegel dan weer weerspiegelt. Ik til mijn hand op. Alle meisjes doen hetzelfde, oneindig veel keren. We zijn met zo velen dat er volgens mij geen einde meer aan komt.

Mijn jurk is van achter helemaal wit. Ik doe de knoopjes los en trek hem uit. Ik ga op een wit stoeltje van plastic zitten, leg mijn jurk op mijn knieën en borstel hem af met de borstel.

Volgens mij ben ik niet helemaal normaal.

Ik dacht dat Kasia mij iets wilde aandoen, dat ze me wilde bestelen of zo … maar ik ben het die haar zou kunnen bestelen. Ze heeft mij in de badkamer gelaten waar allemaal mooie, dure dingen staan en ze is helemaal niet bang dat ik iets zal stelen. Maar waarom heeft ze dan dat platenboek uit de boekwinkel meegenomen?

Omdat ze bang was dat iemand anders het zou kopen. Als straks haar moeder of vader thuiskomt, zal ze hen om geld vragen en gaan betalen. Hoe heb ik zo stom kunnen zijn om te denken dat ze een dievegge was. Het is een grote zonde iemand zo onterecht te verdenken. Ik moet dat gaan biechten. Dat ga ik morgen meteen na school doen. In die kerk op het marktplein. Alleen weet ik niet hoe laat je daar terecht kunt voor de biecht.

De jurk wil maar niet schoon worden, ik moet er water overheen gieten. Ik draai de kraan in de wastafel open en houd de borstel onder de straal. Zo, nu gaat de muur eraf. Misschien schenkt de priester me vergiffenis voor mijn zonden, maar ik zal het me nooit kunnen vergeven. Kasia is zo goed voor mij geweest. Ik heb nooit met iemand goed kunnen praten, maar met haar had ik dat gekund. Ja, ik heb het gevoel alsof ik dat met haar had gekund. Misschien had ik haar zelfs verteld dat ik nog duim en dat ik dat maar niet kan afleren. Ze is zo verstandig, misschien geeft ze me wel raad wat ik moet doen om van het duimen af te komen. Plotseling hoor ik muziek. Hij komt van ver weg.

Het is mooie muziek, als in de kerk, alleen een beetje anders.

Ik denk dat Kasia de radio heeft aangezet. Of misschien heeft ze een bandrecorder en staat die aan? In de kerk luister ik heel graag naar muziek. Soms is er op de radio ook mooie muziek. Ja, net als nu. Alsof de engelen in de hemel aan het vliegen zijn.

Juist ja … Ik was een en al oor, en nu is het water van de borstel op mijn jurk gedruppeld en is er een grote, natte plek op gekomen. Geeft niks, ik ga zo meteen naar buiten, de straat op, even met mijn rug naar de zon toe staan en dan is hij zo droog.

Ik kom overeind en trek mijn jurk weer aan. Hu, wat nat! Ik doe de knoopjes dicht, terwijl ik mezelf in de spiegel bekijk. Ik vind er niks meer aan, aan die jurk. Die glittertjes schitteren zo dom. En dan te bedenken dat hij uit het buitenland komt. Ewa Bogdaj zei dat hij uit Parijs kwam. En Parijs is toch de hoofdstad van de wereld van de mode, dan moet ook die jurk mooi zijn. Zou het kunnen dat het pakje tien jaar lang op het postkantoor is blijven liggen? Tien jaar geleden was er een andere mode en nu ook weer. Nu lopen meisjes in korte en strakke rokjes. Maar Kasia niet. Misschien komt haar rok ook wel uit een pakje dat lang onderweg is geweest.

Ik trek de onderkant van mijn jurk tot hoog boven mijn knieën. En nog wat hoger. Ik neem de plooien bij elkaar en trek ze naar achteren, zodat hij strak zit. Nu zit het heel anders. Ik zie eruit als de andere meisjes in de klas. Als ik nu ook nog eens mijn maillot zou verven … Mamma heeft vast nog wel zwarte verf.

Ik kijk naar mezelf, ik blijf maar kijken, kan er maar geen genoeg van krijgen.

Bij ons thuis hebben we niet van die grote spiegels. Er zit er een in de kast, maar daarin zie je me alleen maar van mijn hoofd tot aan mijn middel. Als ik zo’n badkamer had, geloof ik niet dat ik er ooit nog uit zou komen. O jee, dat kan ik niet maken, zolang in andermans badkamer blijven. Wat zal Kasia wel niet denken. Ik kijk nog een seconde naar mezelf en laat de jurk los, die opnieuw tot over mijn knieën valt. Ik draai weg van de spiegel boven het ligbad, zie mezelf nu in die boven de wastafel. Ik moet hier weg. Ik kam nog even mijn haar, neem mijn schooltas mee en loop de badkamer uit. Ik ben de borstel vergeten. Ik ga terug, pak de borstel, kijk nog voor een laatste keer de hele badkamer rond, sluit dan de deur en doe het licht uit.

Ik loop zachtjes door de voorkamer, leg de borstel op het tafeltje bij de deur. Daar klinkt de muziek het luidst. Ik loop de kamer uit waar de deur op een kier staat, maar daarbinnen is niets te zien, want achter de deur hangt een dik honingkleurig gordijn. Daar zit Kasia vast naar muziek te luisteren. Hoe kon ik zo slecht van haar denken?

Waarom ben ik zo?

Ik heb nog nooit van mijn leven slecht van iemand gedacht, dus waarom moest ik nu juist van haar zo denken? Tja, ik zal de vriendschap met zo’n lief en aardig meisje wel niet hebben verdiend.

‘Het ga je goed, Kasia’, zeg ik stilletjes en druk de deurklink al naar beneden als ik besef dat ik de deur toch niet zo open kan laten, dat wil zeggen niet op slot, want er kan een dief komen en de woning leeghalen. Er lopen tegenwoordig veel dieven rond. Ik moet de kamer achter het hanggordijn in en zeggen dat ik wegga. Hoe zal ik haar nu aankijken … Volgens mij besterf ik het nog van schaamte. Niks aan te doen, ik moet gewoon.

Ik loop naar het gordijn, schuif het opzij en ga naar binnen. Luide muziek komt me tegemoet en ik zie bijna niets, zo donker is het hier. De ramen zijn verduisterd en alleen een smal spleetje laat een beetje licht binnen. Ik zie een streep belicht tapijt en verder niets. En de muziek komt daarvandaan, en hiervandaan.

‘Kasia, ben je hier?’ vraag ik zonder door de muziek mijn eigen stem te kunnen horen. Plotseling verstilt de muziek. In de stilte hoor ik Kasia’s stem: ‘Als je het te donker vindt, schuif het gordijn voor het raam dan maar open.’

‘Oké’, zeg ik. Ik loop naar het raam over de streep licht. Opnieuw klinkt de muziek. Ik til mijn hand op en trek aan het schuifgordijn. Het gaat maar een beetje open.

‘Het blijft steken’, zeg ik, maar Kasia hoort me volgens mij niet, want er klinkt weer muziek. Ik kijk … het is Kasia die daar zit te spelen. Ze zit piano te spelen. Vreemd. Ze zit hier en de muziek komt van alle kanten. Hier staan vast luidsprekers. En waar Kasia op speelt is helemaal geen piano, maar iets elektrisch, iets waar popgroepen op de televisie op spelen. En er zit hier ook nog iemand die op een trommel slaat. Ik kijk om me heen … Ik zie niemand anders hier dan Kasia, en Kasia zit toch niet op een trommel te slaan, ze slaat alleen de toetsen aan. Ze haalt een hand weg en draait ermee aan een knop en nu hoor je de wind. De wind kreunt, klaagt en verstilt dan langzaam. Het is stil nu. Kasia kijkt mij glimlachend aan, en ik word triest, want zo meteen moet ik hier weg.

‘Ik heb het schoongemaakt’, zeg ik. ‘Bedankt voor de borstel.’

‘Het genoegen is geheel aan de kant van de borstel’, antwoordt Kasia vrolijk en vraagt: ‘Wil je dat ik nog iets voor je speel?’

Ik knik van ja, dat ik dat wel wil.

‘Waarom sta je daar dan nog? Ga zitten. Daar klinkt het het beste.’ Kasia wijst op een schommelstoel die in een hoek staat. Ik loop ernaartoe en ga voorzichtig zitten. Er begint iets luid te brommen.

‘Een ogenblikje’, zegt Kasia. ‘Ik moet even iets doen met dit pokkeding.’

Ze komt achter de piano vandaan, knielt en trekt er een of ander snoertje onder vandaan. Ze kijkt er een tijd naar. Dan staat ze op. Ze kijkt de kamer rond en fronst haar wenkbrauwen. Ze staat te denken. En dan rent ze plotseling de kamer uit. Ik blijf alleen achter.

Ik zit in de stilte.

O jee, wat een enorm grote kamer.

Aan de wanden hangen zware gordijnen en bij het raam staat een groot, zwart bureau met daarop een heleboel boeken en paperassen. Aan de andere kant van de kamer bevindt zich een zwarte kast met gebeeldhouwde gezichten en planten. Er liggen koffers en dozen op, tot boven aan het plafond. En het plafond is helemaal bekleed met van die uitgeholde kartonnetjes waarin eieren worden verkocht. Oei, wat een vreemd bed. Net een antiek meubelstuk, als in een film. Ik weet hoe dat heet. Dat noem je een baldakijn.

In het midden van de kamer staat een zwarte canapé met de rug naar de deur gekeerd. Het zwarte leer ervan glimt helemaal. Daarnaast staat een zwarte doos, er komt een wit snoertje uit dat tot onder de piano doorloopt. Daar, in de hoek bij het raam, staat allerlei glinsterende apparatuur. Nog een elektrische piano en een soort tafel met een heleboel lichtjes en knopjes.

Overal over het tapijt liggen blaadjes verspreid en staan stapels boeken, sommige slingeren los rond. Het is hier een afschuwelijke puinhoop. Ik zou hier meteen alles netjes hebben opgeruimd. Daar is toch niet veel voor nodig. Je hoeft de blaadjes maar op een stapeltje te leggen en in lades op te bergen. De canapé met de rug naar de muur schuiven, ja, want dit is toch niks, zo met je rug naar de deur zitten. En een wandmeubel zou hier ook niet misstaan, zo eentje als pappa en mamma hebben in de kamer van de nieuwe woning. Daarin zou ik de boeken op planken zetten, achter glas zouden ze niet stoffig worden.

Een vreemde, hoor, die Kasia, en zo vreselijk slordig. En wat heeft ze mij daar in dat trappenhuis aan het schrikken gemaakt. Waarom? Ik dacht dat ik doodging, zo bang als ik was. Maar toen heeft ze me mee naar binnen gevraagd, me een borstel gegeven, van die dingen. Nou en nu gaat ze voor me spelen, zo gauw ze dat pokkeding anders heeft gestemd.

Het duurt lang voor ze terugkomt.

Ik kijk op mijn kleine horloge. Het is al bijna vier uur. Wat zeg ik straks tegen mamma? Er is thuis zo veel te doen, en ik zit maar wat te schommelen in deze stoel en doe geen fluit. Ineens komt Kasia binnen.

Ik schrik ervan.

‘Ik kan hem nergens vinden’, zegt ze kwaad. ‘Anders als je er geen nodig hebt, ligt hier een hele zooi schroevedraaiers rond te slingeren …!

‘En wat is dat dan?’ vraag ik en ik wijs naar de schroevedraaier in haar hand. ‘Is dat dan geen schroevedraaier?’

‘Jawel,’ antwoordt ze, ‘maar die is te groot. Ik heb een kleine nodig.’

Ze denkt na. Zonder iets te zeggen blijft ze met de ogen dicht zo een tijdje staan. Plots trekt ze een verbaasd gezicht en begint iets te neuriën. Zachtjes zingt ze: ‘Al kun je met mij niet schrijven of de tekenkunst bedrijven, toch lig ik hier hartstikke gaaf, o zo lekker in deze sarcofaag …!’

Ze doet de ogen open, kijkt me aan en haalt haar schouders op.

‘Ik heb hem gevraagd’, zegt ze, ‘waar je bent, klein schroevedraaiertje van me, en hij heeft dit versje voor mij gezongen. Wat heeft dit te betekenen? Is hij dood soms?’

Ze loopt de kamer door, kijkt overal. Ze gooit een paar schriften van het bureau. ‘O’, zegt ze en draait zich naar mij om. ‘Kom hier, vlug.’

Ik kom naar haar toe gerend en kijk. Op het bureau, in een open pennendoosje, liggen balpennen en potloden en daartussen een kleine schroevedraaier met een blauw handvat.

‘En ik me maar afvragen waarom hij op de melodie van een krakowiak[2] zong’, zegt Kasia. ‘Kijk, dat komt hierdoor.’

Ze pakt de schroevedraaier en sluit het dekseltje van het pennendoosje. Er staat een afbeelding van een jongetje op in Krakówse klederdracht. Kasia geeft een zoen op de schroevedraaier en zegt vertroetelend: ‘Je bent een echte dichter, mijn krakowiakje uit Częstochowa. Wil je me helpen het stekkertje los te draaien?’

Ze houdt de schroevedraaier aan haar oor en luistert een ogenblik aandachtig.

‘Hij zei van wel’, zegt ze tegen mij. Op haar knieën kruipt ze onder haar elektrische piano. Ik kom op mijn hurken naast haar zitten en kijk hoe ze het stekkertje losdraait, zo’n klein buisje.

‘Als je iets kwijt bent,’ zegt ze, ‘kun je het beste je ogen dichtdoen, je wat je zoekt voor de geest halen en heel beleefd naar zijn verblijfplaats vragen. Ik kan je deze methode voor de toekomst van harte aanbevelen.’

‘En mijn moeder’, zeg ik, ‘bidt tot de heilige Antonius als ze iets kwijt is.’

‘Ook een goede methode, alleen heeft die Antonius het nadeel dat hij monopolist is en stikt van het werk. Dus bij hem moet je in de rij staan.’

‘Dat is waar’, zeg ik. ‘Op een keer was mijn moeder duizend złoty kwijt; ze bad tot de heilige Antonius, maar niks, hoor. Pas na twee maanden vond ze het geld, toen pappa en ik de kast verplaatsten.’

Kasia moet lachen.

‘Het was vast een uitzonderlijk lange rij’, zegt ze. Ze monstert het losgedraaide stekkertje. ‘Ik moet eindelijk eens een keer leren solderen, want nog even en ik kan nergens meer op spelen.’ Ze wikkelt het draadje om een metalen plaatje en draait het stekkertje weer vast. Ze stopt het in een gaatje tussen nog een heleboel andere stekkertjes in een wirwar van gekleurde snoeren. Ze komt van onder de piano gekropen en zegt me plaats te nemen in de schommelstoel.

Zelf neemt ze plaats op het draaistoeltje achter de piano.

‘Ik zal nu voor u mijn jongste compositie spelen’, kondigt ze plechtig aan. ‘De compositie is getiteld Het boerenbedrijf der Netofatieten. Door onvoorziene omstandigheden zullen de dankkoren van de finale niet te horen zijn.’

Ze tilt haar handen op, spreidt haar vingers, houdt ze een tijdje onbeweeglijk stil. Ze laat ze neerkomen, raakt iets aan en er klinkt muziek. Muziek en toch ook geen muziek. Alsof er vogels beginnen te kwetteren. Plotseling houden ze op met kwetteren.

Er klinkt zacht gepiep.

Nu heel luid, zodat je oren er pijn van doen. Ergens uit de verte komt iets anders naderbij, echte muziek. Heel zachtjes, alsof hij ergens daarbuiten stroomt. Het dringt nu steeds luider door het piepen heen, stroomt in golven de kamer binnen. Overal klinkt inmiddels muziek. O, wat speelt ze nu mooi.

Totdat ik dit mooie niet meer kan uithouden. Helemaal verstard knijp ik mijn oogleden stijf dicht. Och, wat gebeurt er allemaal met me? Ach, waar ben ik als ik hier niet ben?

En ik kan geen adem meer krijgen, overal is muziek, ik verdrink zo dadelijk nog in deze golven, in deze naar mij toe stromende, aanspoelende muziek. Hoelang hou ik het nog vol zonder adem te halen? Ik hap naar adem, maar in plaats van lucht dringt schitterende helderheid mijn lichaam binnen.

Ik straal helemaal als een reusachtige gloeilamp.

Ik sta op een hoge berg te stralen in een blauwe nevel. Ik zie niets, alleen mijn eigen helderheid. Alles is zo helder, zo kristallig, zo lieflijk.

Kon het altijd zo maar blijven, hoefde ik maar nooit meer terug te keren.

Maar waarheen? Ik herinner me niets meer, alleen dat ene, dat ik hier altijd al ben geweest. En ben.

Ik ben.

Mijn God, ik ben.

Roetsj, roetsj, ik word door iets meegesleurd. Als een regenboogkleurige bel vlieg ik door de lucht. O, wat is hij zoet. Ik weet zelf niet of de lucht zoeter is of doorzichtiger. Mijn sterretjes, mijn fonkelende vonkjes. Allerliefste pareltjes, koralen kraaltjes. Hier ben ik! Redt me, pakken jullie me, want ik val. Ik val, helemaal van glas.

Ik val, ik val …

Ik trek nog even op, maar daar val ik al weer, naar de aarde. Op de aarde.

[1]kawiarnia letterlijk ‘koffiehuis’, houdt het midden tussen café en lunchroom

[2]krakowiak naam van een volksliedje en dans