Carl-Johan Vallgren

De dwerg in het bordeel

Uit het Zweeds vertaald door Axel Vandevenne

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Vlaams Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Den vidunderliga kärlekens historia, verschenen bij Albert Bonniers Förlag AB, Stockholm

Oorspronkelijke tekst © Carl-Johan Vallgren, 2002

Eerste Nederlandstalige uitgave © Axel Vandevenne en De Geus BV, Breda 2005

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Christies Images/Corbis/TCS

ISBN 978 90 445 3192 3

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2005.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Op een februariavond in 1813, toen dokter Johann Götz zich in zijn spreekkamer bevond om de flessen in zijn medicijnkast te sorteren, vond hij de eenvoudige zilveren ring met ingezette barnsteen terug die zijn vrouw hem veertien jaar eerder als morgengave had geschonken. Dat was in de tijd dat de dokter in Königsberg een praktijk had geopend, na zijn medicijnenstudie aan de beroemde Albertina-universiteit, vóór de komst van de kinderen, vóór de twee dienstmeisjes, vóór de aanwas van zijn vermogen en voordat de ietwat denigrerende titel ‘legerchirurgijn’ aan zijn andere kon worden toegevoegd. Zijn vingertoppen, zacht geworden na een dag palperen, vonden de ring in een kier van het schap met linimenten en laxeermiddelen, vlak naast een busje gestolde kwikzalf dat die week tussen de behandelingen door op de verkeerde plaats was beland.

Hij bleef voor de ruit staan waarachter een sneeuwstorm de stad reeds achtenveertig uur lang teisterde. Hij wist niet meer wanneer hij het sieraad het laatst had gezien. Het moest zijn verdwenen tijdens een van de rituele metamorfosen van het oude koopmanshuis, toen de spreekkamer vanwege het groeiende patiëntenbestand van een kleinere naar een grotere kamer was verhuisd.

Hij stak de argandlamp boven de onderzoeksbrits aan en hield de ring tegen het licht. In de gestolde materie zat een kever opgesloten uit de familie die men scarabeïden pleegt te noemen, een insect dat verwant was aan de heilige Egyptische mestkever. Götz haalde een vergrootglas uit de instrumentenkast. Met de koelheid van de medicus constateerde hij dat de dood het wezen had verrast kort nadat het ontpopt was, want het was zwaar misvormd. De kop was dubbel zo groot als het lijf en slechts één van de drie pootparen was ontwikkeld; bovendien had het wezen kaken noch antennen. Zijn leven was al voorbij geweest toen de hars het in zijn geglazuurde val had gevangen.

De dokter stak de ring aan zijn vinger en stelde tot zijn tevredenheid vast dat die hem nog steeds paste, hoewel het goede leven een schadelijke uitwerking op zijn gestel had gehad. Ik ben een gelukkig man, dacht hij, ik heb een echtgenote die me nog steeds bekijkt met dezelfde liefdesgloed als destijds, veertien jaar geleden; ik heb twee welgeschapen dochters – in het bezit van kaken zowel als benen – mijn praktijk kent zo’n bloei dat ik me verheug over elke sneeuwstorm die me een ogenblik broodnodige rust verschaft, ik word geacht, zelfs door mijn schaarse vijanden, en mijn studies over Lavoisiers scheikunde zijn befaamd tot ver buiten de Oost-Pruisische landsgrenzen.

Zijn familiegeluk werd vanaf de eerste verdieping door zijn kinderen bevestigd met luidruchtig gelach, en daarop door zijn echtgenote, die hen vermaande met een stem van een moeder die hen oneindig liefhad.

Götz zette de laatste linimentflessen op hun plaats terug en sloot de kast af. Op de laboratoriumwerkbank stond, naast de voltazuil die hij zich onlangs had laten bezorgen om de Königsberger burgeressen van migraine te genezen, de loep uit zijn faculteitsjaren. Impulsief legde hij de ring onder de lens en zette de reflector aan. Voor zijn ogen ontvouwde zich een miniatuurwereld: zandkorrels, stofpartikeltjes, microscopische luchtbelletjes en een insectenlarve die zo klein was dat hij deze daarvóór met het blote oog niet had kunnen ontwaren. De fundamentele drang naar harmonie van de natuur was tenminste niet veranderd, dacht hij, sinds het moment dat de hars duizenden jaren geleden in de onbarmhartige neolithische zon gesmolten was en van de stam van een sinds lang vergane boom was gelopen en een stukje prehistorie – een voorhistorische gijzelaar in de vorm van een kever – naar de toekomst had meegenomen. De dokter liet zich, vervoerd door de schoonheid van de barnsteen, verzinken in een dagdroom, bevolkt door dreigende vikingschepen, kruisridders te paard en Hanzekoggen die de Pregel opvoeren om met de wilde Pruisen barnsteenhandel te drijven. Hier stond zijn wieg, dacht hij, in deze uithoek van de wereld was hij geboren, in een geslacht van handelslieden en geneesheren, een rechtstreekse afstammeling van Aestii, Pruisen of Borussen – zoals de klassiek geschoolde gymnasiast in hem niet kon nalaten op te merken – het nageslacht van een barnsteenverzamelaar die in de laatste seconden van de Middeleeuwen gekerstend was door Adalbert van Praag, Bruno von Querfurt, Hermann von Salsa of een andere legendarische zwaardridder. Mijn voorouders aanbaden dieren en de geesten van hun voorouders, bedacht de dokter met een heidense huivering, ze knielden voor houten afgodsbeelden in heilige bosjes en zongen extatisch naast de lijken van geofferde slaven die misschien hadden gebungeld aan de afstammeling van precies die boom waarvan de hars zich nu in zijn zetting van zilver onder mijn loep bevindt. Ze offerden ook hun mismaakten, mensen met een hazenlip, de blinden en de doven, en de laatstgeborene van elke mannelijke tweeling.

Zonder er zelf erg in te hebben, glimlachte de dokter toen hij de zoete liefdesmuziek hoorde die weerklonk toen zijn vrouw met de hulp van het kamermeisje de kinderen boven naar bed bracht. ‘Pomesaniën, Galinden, Natangen’, zette hij zijn uitstap verder; zijn voorvaderen waren de barnsteenverzamelaars, jagers en ruiters van deze legendarische landen geweest, die met heilige schrik door Gallus Anonymus werden vermeld, met verlangen door Ibrahim Ibn Jakob, die in opdracht van de Spaanse moren naar het land van de slaven was gereisd en liefde had opgevat voor een van de vrouwen met omvangrijke boezems die hij van de wilden ten geschenke had gekregen, met respect in de annalen van Magdeburg, met een mythische verwondering in de kroniek van Titmar von Merseburg en met de militaire koelte van de kruisvaarder in de ordeverslagen van Peter von Duisburg. De dokter verbaasde zich over de gedetailleerdheid van de historische droombeelden die hem overrompelden, maar toen verlegde zijn aandacht zich van het innerlijke beeld naar het uiterlijke, en zag hij de kever door de optiek van de loep: de ontbrekende kaak, de bovenmaatse schedelpartij, het monsterlijke, twintig keer uitvergrote insect dat hem om een tot nu toe onbekende reden koude rillingen bezorgde.

Hij keek op van de loep en liet de laatste flard van zijn dagdroom vervliegen. Vóór de praktijk klonk op straat het geluid van paardenhoeven en toen dat van een sleebel. Wie opdaagt in dit noodweer, op dit moment van de dag, moet er wel met een uiterst belangrijke opdracht opuit zijn gegaan, dacht Götz.

Franceska Beyer, de binnenmeid van het gezin Götz en sinds de geboorte van hun jongste dochter Elisabeth zeven jaar eerder tevens hun kinderjuf, opende de deur voor de vrouw die die avond de sneeuwstorm het hoofd bood. Naar wat ze zich later zou herinneren, had ze meteen gezien dat het om een zeer jong meisje ging, en van twijfelachtig allooi bovendien, hoewel ze half verblind was door de poolwind die huilend als een horde wolven vanuit de Botnische Golf over de oude stadskern van Königsberg trok. Het meisje ging gekleed alsof het midden in mei was, in gele saffiaanschoenen, een hoed met een hanenveer en een Venetiaanse mantel die los over haar schouders was geknoopt.

‘Kan ik dokter Götz spreken?’ vroeg ze rillend. ‘Het is zeer dringend, een zaak van leven of dood.’

De binnenmeid, wier medelijden door de dunne kleren en het lijkbleke gezicht van het meisje was gewekt, liet haar binnen in de hal in een wolk van muskusparfum en amberzeep, en door een split in haar bovenkleding merkte ze dat het meisje, afgezien van een met kant versierd korset, zo goed als naakt was.

‘Ga in vredesnaam zitten’, zei ze met een gebaar naar de taboeret. ‘Ik ga de dokter halen, en een glas thee, dan hebt u iets om u aan te warmen.’

Twee minuten later, toen dokter Götz opdook met de binnenmeid in zijn kielzog en bovendien zijn echtgenote mevrouw Catherine Götz, wier zes zintuigen nooit een belangrijke gebeurtenis in huis misten, was het meisje huilend neergezonken op de vloer. Met vereende krachten hielpen ze haar overeind, maar nauwelijks hadden ze haar op de stoel kunnen zetten toen ze weer opsprong en schreeuwde: ‘Er is niets mis met míj! Het is het Poolse meisje, die ligt voor dood in het kraambed, en juffrouw Vogel krijgt óók een kind, en madame Schall heeft me verzocht om de slee naar de dokter te nemen, want u kent elkaar natuurlijk van vroeger, en de dokter staat er nu eenmaal om bekend dat hij zowel rijk als arm het leven redt zonder de een voor de ander te nemen.’

Door de hysterie van het meisje hoefde de dokter zich niet meteen te verantwoorden voor het deel van zijn jeugd dat hij voor eeuwig achter een schild van liefde voor zijn gezin meende te hebben verborgen, want zijn echtgenote verzocht hem om snel om zijn tas te rennen terwijl zijzelf met de hulp van de binnenmeid het hevig aangedane meisje probeerde te sussen.

Met twee treden tegelijk rende Götz de trap naar zijn spreekkamer af. Hij vond zijn dokterstas waar die altijd hing, aan een haak van messing achter de deur, en aangezien het hier om een bevalling ging, vulde hij de inhoud aan met twee lancetten, een verlostang, bloedstillende zalven, een dozijn zwachtels en katoenen kompressen, en bovendien een fles opiumoplossing die hij pas had gekocht en die nog niet van pas was gekomen.

Onder zijn drukke bezigheden merkte hij dat de ring nog steeds aan zijn vinger zat en zonder er een verklaring voor te kunnen vinden of er de minste weerstand tegen te bieden, liet hij zich bedwelmen door de schaamtevolle opwinding waarvan hij had genoten in de lang vervlogen dagen waarin hij een vanzelfsprekende weekendgast was in madame Schalls liefdesinstituut in de wijk Sackheim: ‘het huis der verlangens’, zoals het in zijn tijd werd genoemd.

Dat was tijdens zijn studietijd aan de Albertina, vóór hij op een door de cavaleristen van Königsberg georganiseerd bal Catherine Mahlsdorf had ontmoet, vóór de stiekeme kus achter een damasten gordijn in de kantine hem voor altijd de lust zou benemen om voor liefde te betalen. De dokter herinnerde zich de legerhoeren uit zes verschillende landen die tussen de oorlogen in een betrekking bij madame Schall aannamen en hun dochters vrij in het enorme huis lieten rondrennen tot men ze oud genoeg vond om aan de meestbiedende te worden verkocht. Hij herinnerde zich een negerin uit de Franse koloniën met een huid als cacao en haar als staalwol die een Yorubaprinses heette te zijn, al vertelde een ander gerucht dat ze als slavin aan de Russische tsarina was verkocht en er daarna vandoor was gegaan met een Hollandse avonturier die haar ten slotte onder een partijtje dobbelen aan madame Schall had verloren. Met weerzin kwam hem de veiling van een huilend negenjarig meisje voor de geest wier maagdelijkheid uiteindelijk door een zeeman was gewonnen, en met een even intense opwinding dacht hij aan de omvangrijke Russin met de grijze haren, Agrafena Nehludova geheten, die naakt en luid kreunend haar klanten ontving, klanten die jong genoeg waren om haar kinderen of zelfs haar kleinkinderen te zijn, terwijl zij op een divan lag, te midden van een onoverzienbare hoeveelheid zepen, parfums, reukwaters en reukzouten, in een zee van zijde en lijnwaad, in een woud van bloemenvazen, juwelen, haarnaalden, spiegels, obscene drukwerken en liefdesbrieven die door extatische vrijers van elke leeftijdscategorie en elke sociale klasse aan vanillepapier waren toevertrouwd. Op een avond had ook de dokter haar olympische liefdesvaartuig geënterd, in gelijke mate beroesd door een fles malvezij en haar geur van havannasnuif en totale bandeloosheid, behekst door de donkerrode roos achter haar oor en de heilige glimlach die hem na hun vereniging het eeuwige leven leek te beloven. Ze zou meer dan twee decennia lang niet van haar leger zijn opgestaan en Götz had nooit aanleiding gehad om dit gerucht uit de mythologie der liefde te betwijfelen, want tijdens geen enkel van zijn avondlijke bezoeken aan het etablissement, alleen of met de verdwenen vrienden uit zijn wilde jaren, had hij haar haar geweldige lijf zien verheffen van de liefdesdivan, waar ze tussen de herdersuurtjes door met een ganzenveer liefdesbrieven beantwoordde of rustig boven een doosje snuiftabak vegeteerde. Naast gonorroe was zij de meest standvastige factor in een etablissement waar de meisjes kwamen en gingen als trekvogels.

De dokter liet de herinneringen aan die tijd van opwinding wegsterven en toen hij weer zijn professionele zelf was geworden, merkte hij dat hij de ring had weggelegd, maar hij kon zich niet meer herinneren waar. Hij liep de spreekkamer uit met het vreemde en stellige gevoel dat hij hem nooit terug zou vinden, en dat de ring via de draden van het lot op onverklaarbare wijze was verbonden met de bevalling die hem nu in Königsbergs vermaardste huis van plezier wachtte.

In de hal had Catherine Götz het meisje met de hulp van de binnenmeid een glas lindebloesemthee kunnen ingieten en een wollen sjaal om haar heen geslagen. Het gezicht van het meisje had weer kleur. Ineengedoken zat ze op de taboeret met haar theekop in haar handen en haar blik gericht op iets wat een vlek op het kleed maar evengoed een punt op haar innerlijke blikveld kon zijn. Catherine Götz nam haar man terzijde en terwijl ze hem zijn bontmantel, zijn handschoenen van vossenbont en zijn gecompliceerde knoopschoenen hielp aantrekken en hem zijn stok met zilveren taats aangaf, fluisterde ze: ‘Zo gauw je terug bent mag je me uitleggen hoe dat zit met Schalls etablissement, Johann. Ik dacht dat we geen geheimen hadden, uit dit leven of het vorige.’

Götz ontdekte een traan in haar ooghoek, maar toen hij die wilde drogen, duwde ze zijn hand weg.

‘Een meisje van plezier!’ zei ze op een toon die verachtelijk moest klinken, maar haar aangeboren liefde voor de misdeelden niet kon verbergen. ‘Godzijdank zijn de kinderen naar bed.’ En in één adem vervolgde ze: ‘Het is dat je die hippocratische eed hebt gezworen, anders had ik je verboden te gaan.’

Götz liet haar de bontmantel helemaal tot boven dichtknopen en hem een muts opzetten en een batisten sjaal omslaan, waarna hij zijn tas oppakte en naar het meisje toe liep. ‘Schiet op,’ zei hij, ‘of we hebben het leven van de koetsier ook nog op ons geweten …’

Het was waar wat Götz’ schaarse patiënten die februaridag bibberend op zijn onderzoeksbrits hadden gezegd: het was de ergste sneeuwstorm sinds mensenheugenis, het was erger dan de Siberische winterstormen die omstreeks de eeuwwisseling de Bocht van Dantzig hadden geteisterd. Sneeuwvlokken zo groot als walnoten kwamen met geweldige kracht van over de Oostzee aangewaaid. De koetsier zat zo goed in dierenvellen ingepakt dat alleen het topje van zijn neus uit de capuchon van bont piepte. De paarden waren elk ruimtelijk inzicht kwijt, merkte Götz, en alleen hun instinct maakte dat ze niet tegen de dichtstbijzijnde huismuur aan sukkelden. Het meisje zat tegenover hem, begraven onder een berg dekens, haar haren wit van de sneeuw.

‘Nou, vertel’, sommeerde hij haar. ‘Wat is er aan de hand?’

En terwijl de slee over de besneeuwde Königsberger stegen voortgleed, kreeg de dokter een beknopt verslag van het ongeluk dat haar de storm had ingejaagd: een van de meisjes lag al meer dan veertig uur in de kraam, en nu hadden haar krachten het begeven. Götz maakte uit de beschrijving op dat de barensweeën waren begonnen, maar het was onmogelijk erachter te komen of de geboorte postmatuur was. ‘Het hoofdje is te groot,’ zei het meisje met een stem die op een of andere manier geen vertrouwen leek te hebben in de boodschap die ze bracht, ‘het hoofdje is te groot, ik heb het met mijn eigen ogen gezien!’ Götz kon zich moeilijk voorstellen dat de geboorte gewoon gestopt was na zo ver te zijn gevorderd. Waarschijnlijk leed de vrouw veel pijn ten gevolge van een te nauw bekken, zei hij tegen zichzelf. Het bleek haar eerste kind te zijn. Tegelijk, vertelde het meisje hem, voorovergebogen in de slee en schreeuwend om het afgronddiepe loeien van de wind te overstemmen, baarde in de kamer ernaast een ander meisje ook een kind. Het ging dus om twee bevallingen, een gewone en een met complicaties. Blijkbaar ontbrak het het etablissement aan middelen. Götz herinnerde zich een oudere vrouw die in zijn tijd dienst had gedaan als vroedvrouw en heimelijk misschien ook als engeltjesmaakster, maar daar kon hij zich in vergissen. Ondanks alles lagen zijn herinneringen aan die tijd onder een gezegende laag stof, onder een vijftien jaar oude laag van echtelijke impulsen waarin hij niet dieper verkoos te graven dan hij die avond al had gedaan. Wanneer was het vruchtwater gebroken? vroeg hij. Dat wist het meisje niet goed. ‘Het hoofdje is te groot’, was alles wat ze kon uitbrengen, alsof die zin maar blééf echoën in haar.

Als de dokter het juist voorhad, reden ze zuidwaarts langs de Langgasse. De sneeuw viel iets minder dicht, maar de wind blies nog even krachtig. In de Schloss Strasse voerde een lantarenopsteker een heroïsche strijd om een straatlantaren aan te steken en onderwinds van het Kneiphof-eiland was het gebeier van de kathedraaltoren te horen. De dokter vroeg zich af waarom men midden in een sneeuwstorm om tien uur ’s nachts de klokken mocht luiden, en dat verwarde hem zo dat hij zich vooroverboog om het de koetsier te vragen.

‘Heeft meneer het nog niet gehoord?’ brulde die terug. ‘De rijksdag heeft besloten om ten strijde te trekken tegen Bonaparte. Dat betekent nieuwe bloedbaden, let op mijn woorden.’

Götz zonk in de reisdekens terug en even werd zijn aandacht afgeleid van zijn beroepsplichten en van het meisje in de slee dat nu hardop snikte omdat ze in gedachten bij het lot van haar ongelukszuster was. Götz had het gerucht een week eerder al gehoord, maar hij had er zich niet druk over gemaakt want geruchten waren het enige wat na de verloren oorlogen nog restte: gesterkt door de Russische successen had de Pruisische adel besloten om op te staan tegen de Franse wereldorde.

Pijnlijke rillingen doorvoeren de dokter toen hij aan de drie veldslagen dacht die hijzelf als soldaat had moeten meemaken en die hij ternauwernood had overleefd. De ergste van de drie was die bij Auerstedt geweest, waar de Oost-Pruisische grenadiers door de divisies van maarschalk Davout verpletterd waren. Nóg werd hij geplaagd door nachtmerries over het slagveld, de verschrikkelijke splinterwonden die door de Franse kanonnen waren veroorzaakt, de steekwonden van bajonetten die longen en darmen hadden geperforeerd, de afgeschoten ledematen, de afgeblazen benen, de brandwonden die volwassen mannen deden huilen als baby’s en ineengerold in foetushouding om hun moeder deden roepen terwijl ze duimzuigend de geest gaven. In ploegen opereerden ze in het veldlazaret, tot de enkels wadend in een onbeschrijfelijke brij van bloed, ontlasting en afgedankte lichaamsdelen, in een ondraaglijke atmosfeer van doodsangst en zinloos gebed, die de taaisten kon doen bezwijmen. Maar wat Götz’ onmiddellijke overste later bij een glas port in een Berlijnse officiersclub had gezegd was waar: zonder al die doden en onze trouwe lijkendieven zouden we tegenwoordig niet zoveel levens kunnen redden.

Ze waren meesters geworden in het stelpen van bloedingen, het dichtnaaien van snijwonden, het afzetten en op een hoop gooien van kapotte armen, het in de slaap amputeren met niets sterkers dan een glas brandewijn en een stil gebed als narcoticum, maar de prijs daarvoor, leidde Götz uit zijn bovennatuurlijke nachtmerries af, was een angst die hen niet zou verlaten voordat zijzelf het leven vaarwel hadden gezegd, want toen alle oorlogen afgelopen waren, was angst hun schaduw geworden.

En nu, dacht hij, gezeten in de slee die hem onder het gebeier van de klokken naar het liefdesnestje uit zijn zorgeloze jeugd bracht, stonden ze paraat om opnieuw ten strijde te trekken, om de Pruisische eer te wreken. Daarom lieten ze midden in de sneeuwstorm de klokken luiden, graaf York, Alexander zu Dohna-Schobitten en vrijheer Hardenberg; en ook om de koning, die zich met zijn hof in Memel verschool, moed in te blazen.

In een wolk van gierende sneeuw reden ze de Prinsenstrasse in. De dokter won het duel met de herinneringen aan de afschuwelijke veldlazaretten door aan Immanuel Kant te denken, die tijdens zijn eigen studiejaren in een huis in deze straat had gewoond. De professor hield zich zo tot op de minuut precies aan zijn gewoonten dat de mensen hun klok op hem gelijk plachten te zetten. Elke ochtend stond hij op, stipt om kwart voor vijf, gewekt door zijn manke bediende die overigens, zo ging het gerucht, strenge instructies had om hem niet tegemoet te komen wanneer hij verzocht om wat langer te mogen slapen of nog tien minuutjes te blijven liggen. ’s Avonds, zo ging een ander gerucht, liet hij zich met de hulp van dezelfde bediende zeer vernuftig in vier lappendekens rollen tot hij de nacht volkomen onbeweeglijk kon doorbrengen als een mummie, wat volgens Kant de dromen verrijkte en de fantasie stimuleerde. Stipt om negen uur werd het licht gedoofd.

Door deze chronomanie aangestoken haalde Götz zijn zilveren knol boven om vast te stellen dat het tien over tien was. Als het etablissement nog lag waar hij het het laatst had bezocht, een achterafstraat in Sackheim, zouden ze over hoogstens een kwartier moeten aankomen.

Hij veegde sneeuwvlokken uit zijn gezicht en staarde naar de rij donkere voorgevels achter welks beschutting de rijke handelaren van de stad hun daginkomsten telden, mannen die in zijn tijd madame Schalls etablissement hadden aangedaan. Hun zonen waren mogelijk de vaders van de kinderen die hij nu in grote haast kwam verlossen. Misschien bestond er een verband tussen de voorwerpen en de gebeurtenissen, dacht hij: de barnsteen en de kever, de rebellie tegen Bonaparte en de bevallingen die hem nu in het huis der verlangens wachtten.

Madame Schall ontving hem zonder blijk te geven van enig spoor van herkenning; een discrete reflex, nam de dokter aan, die ze zich tijdens haar dertig jaren in het vak eigen had gemaakt, eerst als gewoon meisje van plezier, daarna als gastvrouw, en uiteindelijk, na ijverig intrigeren en sparen, als eigenares van het gehele etablissement, met inbegrip van de roerende goederen en een half dozijn meisjes met een levenslange schuld. Ze was sterker verouderd dan hij had verwacht. In de tijd van de dokter was ze een verzorgde dame geweest die evengoed dertig als vijftig had kunnen zijn, gekleed in een jurk met tournures, en onophoudelijk in de weer met de boekhouding van het huis of met het incasseren van geld van hen die het etablissement op krediet bezochten; nu was ze in het beste geval een tijdloze oude vrouw.

‘Godzijdank kon de dokter komen’, zei ze. ‘Het gaat niet goed met het meisje. Ik hoop dat u het me niet euvel duidt, maar we hebben een priester laten roepen.’

Götz knikte gegeneerd. ‘Breng me er nou maar heen’, zei hij. ‘De wetenschap heeft geen tijd om het laatste oliesel af te wachten.’

Ze liepen door een hal waar sinds zijn laatste bezoek de tijd had stilgestaan. Het behang was nog steeds met de frivole Pompeïaanse motieven beschilderd waarin iedereen het met iedereen deed. Voor de ramen hingen dezelfde gordijnen van witte glanszijde, die een sfeer van luxe en zindelijkheid opriepen. Maar het was er somberder dan toen de dokter er nog kwam. Vóór de eeuwwende was het bordeel een trefpunt voor vermaakzuchtige vrijgezellen geweest, hun gelach weerklonk in alle toonaarden, mensen schreeuwden in wel tien talen naar elkaar, halfnaakte vrouwen stonden lachend in de deuropening van hun kamer en fluisterden tegen de gasten in de taal van de liefde, beloofden met dubbelzinnige gebaren hun geheimste wensen te bevredigen, hun knagende honger te stillen en hun brandende dorst te lessen, ze kleedden hen met hun blikken uit en alsof ze kinderen waren, snaaiden ze hun hoeden weg, om hen te plagen. Op zomeravonden organiseerde madame Schall gemaskerde bals in de tuin; de vruchtbomen waren behangen met lampions die eveneens met obscene motieven waren beschilderd. Volwassen manskerels speelden verstoppertje in het donker, naakte mannen zaten de meisjes over de grasvelden na, en dat allemaal in een sfeer van uitgelaten waanzin, alsof we hadden ingezien dat het leven lijden was en dat de vlucht in een bloot spelletje verstoppertje de laatste troost was die de mensheid nog restte. De somberheid die er nu heerste was evenredig aan het vroegere vermaak, tenzij de dokter was veranderd en alles door een andere bril, die van een nieuw doorzicht, bekeek: de smerige vloer, de meubels die hun beste tijd hadden gehad, de bevlekte tafellakens in de salon die vroeger Meissnerporselein hadden getorst maar waarin nu denkelijk ongedierte huisde.

Boven in de zijvleugel nam de dokter met een enkele blik de kamer op die voor eeuwig in zijn geheugen gebrand zou blijven: het marokijnleren kistje met goedkope juwelen op het nachtkastje, de geëmailleerde waskom, de waterkan en de opgevouwen damasten servetten die tot de basisuitrusting van elk meisje van plezier behoorden.

In een schaal naast het bed lagen condooms van geoliede zijde, niet om een zwangerschap te verhinderen – daarvoor prefereerden de meisjes nog steeds de coïtus interruptus en kruidenzalven die door Litouwse marktvrouwtjes werden vervaardigd – maar om de verspreiding van ziekten te voorkomen – tegen een aantal ervan was gewoon geen kruid gewassen, en sommige maakten niet alleen dat je langzaam en onder de afschuwelijkste pijnen wegrotte, maar veroorzaakten ook een jeuk die zich naar de hersenen verspreidde, zodat het slachtoffer in het gekkenhuis van de stad de dood vond in een vagevuur van onbeschrijfelijke jeuk.

In een kleerkast hingen nachthemden van zondige snit. In een uitgetrokken commodela lag batisten ondergoed in zeven kleuren. Op de toilettafel stond een batterij zepen, parfums, oliën en pommades, en midden in de kamer lag, bijna als een lijk zo bleek, op een bed met een zijden laken over haar onderbuik, het meisje.

Götz bepaalde haar leeftijd op ergens begin twintig, al zag ze er vanwege haar bewusteloosheid leeftijdsloos engelachtig uit. Ze was blond, maar Slavisch blond, met rode strengen in haar haarknot die half was losgeraakt. Hij zette zijn tas neer en nam haar pols. Ze leefde nog nauwelijks; haar ademhaling kwam in stoten en haar voorhoofd gloeide van de koorts.

Hij draaide zich om in reactie op een beweging aan de overzijde van de kamer. Het was de priester.

‘Bereid u voor op een schok’, zei hij. ‘Iets dergelijks heb ik nooit eerder gezien, dokter. Wat het ook is, het zal godzijdank niet lang leven!’

Götz zag dat de priester een tas bij zich had die op de zijne leek, met gereedschap dat beter geschikt was voor de verlossing van de ziel dan voor die van het lichaam, nam hij aan, een tas die uitpuilde van de bijbelspreuken, hosties en flesjes heilig oliesel. De aanwezigheid van de man irriteerde hem, niet alleen omdat hij zich de verdediger wist van het eiland der wetenschap tegen mannen uit de andere stand, tegen de oceaan van bijgeloof en metafysica, zoals hij die gewoonlijk noemde, of omdat deze man het tegendeel belichaamde van het gezonde atheïsme dat de dokter cultiveerde – in het geheim, om Catherine Götz niet de stuipen op het lijf te jagen en zijn kinderen in een gevoelige leeftijd niet te verwarren en te verontrusten – de man irriteerde hem vooral vanuit het gevoel dat het niet paste dat dat zwarte heerschap zijn leven wijdde aan het naar de hemel wensen van dat wat Götz op aarde wilde houden.

Hij tilde het laken op en deinsde instinctief achteruit voor de aanblik die hem tot zijn dood tijdens het stoomtijdperk een halve eeuw later in al zijn monsterlijke details zou blijven achtervolgen.

Het kind dat zich als bij wonder half de wereld in had weten te werken, was niets minder dan het destillaat van menselijke mismaaktheid. De schedel die uit de baarmoeder stak was zo grotesk kolossaal dat hij het bekken van de vrouw had doen barsten. Het gezicht lag naar hem toegewend, maar hij kon er van ontzetting nauwelijks naar kijken. De hazenlip was zo groot dat neus en neusgaten ontbraken; maar midden in het kindergezicht gaapte een donkerrode instulping, als een schaal met een wondrand tot onder de ogen. Op de haarloze schedel bevonden zich vreemdsoortige uitwassen die aan zwarte, gefossiliseerde slakken deden denken. De tong was gespleten als die van een slang. Knobbels en bulten verminkten de slapen, de huid was vlekkerig en schilferig als die van een hagedis. Het was een misgeboorte.

Götz moest zijn ogen wel sluiten wilde hij zijn evenwicht hervinden. Voor het meisje kwam alle hulp waarschijnlijk te laat. Aan het laken te zien had ze verscheidene liters bloed verloren. Haar bewusteloosheid was bijna een coma, zo diep was die. Haar buik- en bekkenmusculatuur werkte niet meer, en daardoor was het niet meer mogelijk om de bevalling op natuurlijke wijze, door persen, op gang te brengen. Götz dacht er even over om het meisje met het operatiemes te verlossen, maar zette dat uit zijn hoofd, want dan zou ze, verzwakt als ze was, reddeloos verloren zijn.

Hij haalde lancetten en een schaar tevoorschijn en desinfecteerde de instrumenten. Haar pols was zo zwak dat hij zeker geen ergere bloedingen kon riskeren. Badend in zijn eigen zweet knipte Götz de vagina open, geobsedeerd door de gedachte tenminste het leven te redden van het schepsel dat er op eigen kracht in was geslaagd zijn hoofd zó ver de wereld in te duwen. Alleen al het feit dat de bevalling zich zo ver had kunnen doorzetten dat het hoofd de baarmoeder had kunnen verlaten zonder de vrouw ter plekke om te brengen, was een mirakel, dacht hij. Onder zijn werkzaamheden was haar pols verzwakt, maar de opening in de schede was nu zo groot dat hij het kind er zelf uit kon trekken, zonder de tangen te gebruiken. Ver weg, vanuit een andere wereld, hoorde hij de priester een gebed mompelen en zich klaarmaken om de zegen uit te spreken over het meisje van plezier van wie niemand onder hen iets af wist, maar die, dat begrepen ze allen, verloren was.

Langzaam, centimeter voor centimeter, trok hij het kind eruit. Wat een gezicht moest voorstellen, was blauw uitgeslagen, want de navelstreng had zich een paar keer om de hals gewonden, zag hij, alsof de natuur op het laatste moment tot een genademoord had besloten. Hij sneed de streng los en bleef zacht aan het lijfje wrikken terwijl de ademhaling van de vrouw tot een levensnoodzakelijk minimum daalde. Naarmate hij het kind verder in het lichtschijnsel trok, kwamen er meer en meer verminkingen aan het licht. Van uitwendige oren was geen spoor, zijn gehoorgangen leken door een soort versteende huidlaag te zijn dichtgegroeid. Waarschijnlijk was het schepsel doof.

Ineens viel het de dokter in dat het kind misschien al verloren was, want hij had tot nu toe geen enkel levensteken opgevangen; de ogen van het kind zaten roerloos dicht, het maakte geen geluid, gaf geen krimp. Nu kwam zijn romp bloot. Boven aan zijn schouders zat iets wat armen en handen moest voorstellen, maar eerder aan de opgekookte wortels van een minuscuul klein plantje deed denken. Götz werkte door in een wirwar van gedachten die zijn afkeer verdreven maar anderzijds zijn moraal als geneesheer in verzoeking brachten: zou hij een opzettelijke fout maken? Waarom niet? Wat had dit leven voor nut en wat voor toekomst had het schepsel als het in leven bleef? Hoe lang had het überhaupt te leven, en ten koste van welke pijn?

Zijn handen registreerden wat zijn gedachten niet wilden bevatten: de uitwassen, de bulten, de misvormde borstpartij die erop wees dat de longen niet volledig ontwikkeld waren. De rug van het kind, merkte hij op, was geheel bekleed met zwarte haren, of liever, met een pels die even dik was als die van een geitenjong. Dit is meer een dier, dacht hij, dan een mens.

De romp was nu geheel vrij en hij zag dat het een jongen was. Zijn geslacht was het enige aan het lichaam wat tot nu toe normaal was en omdat het niet misvormd was, leek het bijna onwerkelijk natuurlijk. Iemand achter hem was over het meisje aan het praten: ze was een wees, de stumper, en ze behoorde tot een Slavische minderheid, wat dat na de opdelingen van Polen ook mocht betekenen: Schall had haar tijdens een reis naar Dantzig bedelend op straat aangetroffen en zich over haar ontfermd. Drie jaar had ze in het etablissement gewerkt en ze had een kapitaaltje bij elkaar kunnen sparen waarmee ze vroeg of laat naar haar geboortedorp wilde terugkeren. Wie de vader was? Onduidelijk. Waarschijnlijk een officier, die plachten de manier waarop ze zich aan hun nukken onderwierp fijn te vinden. Maar dat hoorde Götz niet. Evenmin hoorde hij dat ze al in de verleden tijd over haar praatten, want hij werkte als in een koortsdroom.

Zijn benen, constateerde hij opgelucht, waren beter ontwikkeld dan zijn armen; het waren dwergenbenen, maar als hij in leven bleef, zou hij ermee kunnen lopen. Hij tilde de jongen op en hield hem tegen zich aan. Hij gaf de dichtbehaarde bips een klap in de hoop dat het kind zou beginnen te schreeuwen uit de schrikwekkende lichaamsopening die tegelijk neus en mond, slokdarm en luchtpijp was en de dokter tot aan zijn dood zo regelmatig zou blijven achtervolgen dat dat op een diepere betekenis moest wijzen. Inderdaad begon het kind te ademen, maar er was geen geluid te horen, geen kreet en geen gegorgel.

Pas nu merkte hij het gemurmel van de meisjes op die zich in de kamer hadden verzameld. Hij legde het kind naast zijn moeder op bed, hield zijn oor aan de mond van de vrouw en luisterde. Geen adem. Hij duwde zijn vingertoppen voorzichtig tegen de halsslagader. Stilte. Hij merkte dat de priester naast hem was komen staan.

‘Het is te laat’, zei deze. ‘We zullen moeten hopen dat Onze-Lieve-Heer haar opneemt.’

‘Waarom ben ik er niet eerder bij geroepen?’

De dokter verbaasde zich over de woede in zijn stem, een woede die zijn oorsprong vond in het feit dat een mens altijd te laat komt voor de belangrijkste ontmoetingen in het bestaan, in het feit dat het leven bewust talmt met het versturen van uitnodigingen voor noodlotsmomenten. Was het bericht maar tien uur eerder gekomen, dacht hij, dan had hij het meisje misschien kunnen redden.

De priester bekeek de jongen zonder zijn afkeer te verbergen.

‘Ik kan niet bidden voor het meisje’, zei hij. ‘En dit … hoe je het ook noemen moet, kan ik niet nooddopen.’

‘Waarom niet?’

‘U ziet toch zelf wat dit is. Zou Onze-Lieve-Heer zijn schepping bespotten?’

Götz bekeek de jongen: de vacht op zijn rug, zijn gespleten gezicht, zijn hoofd dat grotesk groot was, even groot als de rest van zijn lichaam. Hij ademde, maar zijn ogen zaten nog steeds dicht, alsof hij bang was voor de wereld die hem wachtte.

‘Wat we hier zien, dokter, is de vrucht van gemeenschap met de duivel. Dit schepsel is niet door een mens verwekt. Het is gewoon geen mensenkind.’ De priester pakte zijn tas en liep naar de deur. ‘Geloof me,’ zei hij, ‘dit is niet de eerste keer. Vorige maand is in Lemberg een jongen geboren die half wolf, half mens was. Hij heeft precies vier minuten geleefd. Vier minuten te lang als je het mij vraagt.’

De priester liep het vertrek uit en in de nieuw ontstane stilte wendde de dokter zich tot madame Schall.

‘Waar is het andere meisje?’ vroeg hij. ‘Ze zeiden dat het om twee bevallingen ging.’

De tweede bevalling was normaal verlopen in een kamer twee deuren verderop, in wat ooit de behuizing van de geweldige Agrafena Nehludova was geweest, die zich zeven jaar eerder onder mythische omstandigheden plotseling van haar leger had verheven en spoorloos was verdwenen, maar met dat verhaal was de dokter niet bekend. Toen Götz over de drempel stapte, lag het kind, gewassen en in schone linnen doeken gewikkeld, al aan haar moeders borst. Het was een welgevormd meisje met hazelnootbruine ogen en dun zijdezacht haar. Hij informeerde naar de toestand van de vrouw en moest haar troosten toen ze, bedroefd over het lot van haar ongelukszuster in de kamer ernaast, begon te huilen, en pas toen merkte hij dat er op het kathedraaleiland nog steeds werd geluid, en dat het gelui sinds zijn aankomst onafgebroken was doorgegaan.

‘Het meisje is in elk geval ter wereld gekomen op een wijze die bij haar stand past’, zei hij in een poging om de sfeer te verlichten. ‘Men luidt voor haar in de kathedraal.’

Het onderzoek van de pasgeborene was routine. Het leek hem onrechtvaardig dat het geluk zijn gaven zo gedachteloos in het rond strooide, dat dit kind zo welgevormd en gezond kon zijn terwijl de jongen in de kamer ernaast, op dezelfde avond, in hetzelfde huis, uit eenzelfde soort vrouw geboren, de meest fundamentele anatomische harmonie was ontzegd. Hij vroeg zich af wie voor de wees zou zorgen, de denkelijk korte tijd dat hij nog te leven had. Zou iemand de verantwoordelijkheid van het zogen op zich nemen? Hij betwijfelde het. Het zou bij de engeltjesmaakster eindigen met de jongen en dat idee luchtte Götz op, zonder dat hij er zich voor schaamde, want het zou het genadige einde betekenen van een leven dat anders alleen maar uit pijn zou bestaan.

Hij besteedde nog een paar minuten aan de vrouw, vergewiste zich ervan dat er geen bloedingen waren opgetreden, palpeerde haar buik en legde haar uit hoe ze zich moest wassen en het kind de borst moest geven. Daarna liep hij terug naar de kamer met de jongen.

Hij vond hem in madame Schalls armen, hijgend, maar nog steeds met zijn ogen dicht. Enkele van de meisjes waren het lijk van de vrouw al aan het afleggen. Een raam stond open om de onmiskenbare lijkreuk naar buiten te laten.

‘Wat zal er met de jongen gebeuren?’ vroeg hij.

‘We houden hem, dokter,’ zei madame Schall terwijl ze het kind wiegde, ‘zolang het leven hem vergund is.’

Het was alsof Götz zich pas nu volledig rekenschap gaf van het leven dat hij dankzij een goedgunstig lot had mogen verlossen. Hij herinnerde zich de ontleedkamer in de Albertina waar de professoren misgeboorten bewaarden in glazen reservoirs met alcohol; een Siamese tweeling die in de zevende maand levenloos ter wereld was gekomen, een meisje met een waterhoofd en een wijnvlek op haar rug die verbazingwekkend op een draak leek, een jongen met samengegroeide kaken en een andere met vijf rijen tanden en een schedel die ten gevolge van een misgroeide fontanel openlag. In de herinnering van de dokter stond deze overvloed aan monstruositeiten, deze verzameling groteske, door een harteloze natuur geënsceneerde kolder netjes van nummers voorzien op planken waaronder wandplaten hingen met de bloedsomloop en spieren, beenderen en ingewanden. Mongolen en albino’s, waarvan sommigen niet meer dan toevallige opeenhopingen van been en vlees leken, levens die godzijdank voortijdig waren afgeschreven, stonden naast allerhande dierenfoetussen, tweekoppige kalveren, een zwijn dat onbeschrijfelijk misvormd was, een lam met zijn kop als uitwas op zijn buik; maar wat hij hier voor zich zag, de enorme schedel met bulten die wel stenen leken, het gekloofde gezicht, het behaarde lijf en de cynische uitgroeiingen die armen moesten voorstellen, leek de dokter vreselijker dan wat hij ooit gezien had, want het kind leefde nog en kon zich tegen dit leven niet verdedigen.

‘Is er niets wat de dokter kan doen?’ vroeg Schall.

‘Nee’, zei hij. ‘De hazenlip is te groot om geopereerd te worden.’

Hij haalde de fles met opium uit zijn tas.

‘Geef hem deze druppels tegen de pijn. We kunnen alleen maar hopen dat we er niet veel van nodig zullen hebben.’

Hij bleef staan terwijl de meisjes het bloed en slijm van het kind wasten. Hij wist dat er iets aan zijn aandacht was ontsnapt en nu begreep hij wát: hij had de ogen van de jongen nog niet gezien.

Hij vroeg of hij hem mocht vasthouden.

Voorzichtig, met zijn vingertoppen, opende hij de oogleden, verbaasd dat het kind dat niet instinctmatig zelf had gedaan. Diens ogen waren grijs en troebel, vanwege iets wat een infectie of staar kon zijn, maar ineens hield de jongen op met hijgen en bekeek hij hem zonder met zijn ogen te knipperen, zonder te beven, met een blik zo vast dat die wel in staat leek een omvallende muur te stutten.

De dokter zou nooit snappen wat er die avond gebeurd was terwijl de sneeuw met pakken uit de hemel kwam en het klokkengelui over Königsberg weerklonk. De jongen fixeerde hem met een oeroude blik, en ineens leek hij zich in een centraal punt in het bewustzijn van de dokter te bevinden.

Götz kon niet uitleggen hoe, maar op een of andere manier keek de jongen recht door hem heen, hij stapte gewoon in hem naar binnen, zoals een parasiet ongemerkt het lichaam van een mens binnen kan dringen. Hij was er, woordeloos, zich nauwelijks van zijn eigen bestaan bewust, hij was er, tegen alle wetenschappelijke wetten in, en het ergste was dat hij de geheimste gedachten van de dokter las.

Götz wist dat de jongen recht binnenkeek in al het ontwijkende en half verdrongene waaruit zijn ik bestond. De jongen werd gewaar wat de dokter op dit moment voelde, hij bespeurde de sinds lang vergeten emotionele stormen uit de kindertijd van de arts, het ongestilde verlangen naar moedermelk en lichaamswarmte, het onuitgesproken doodsverlangen van de dokter, de verdrongen gevoelens van wraak tegen een wrede wereld, de beschaamde opwinding van de tiener, en de vuurrode passie, nóg strevend naar haar doel, die de dag voorspelde twintig jaar later toen Götz zijn echtgenote voor een vrouw uit een lagere stand zou verlaten. De jongen zag Götz’ verboden begeerte naar zijn jongste dochter, in een geur van rottende bloemen, zijn krankzinnige droom om de Atlantische Oceaan over te steken naar de nieuwe wereld, een droom die zijn verstand al lang geleden verworpen had, maar die tot zijn verbazing met onverminderde kracht in hem was blijven leven.

De jongen wist van zijn verlangen om deze kamer te ontvluchten en tegelijk te blijven, zijn verlangen om hem te zien sterven en tegelijk de hoop dat hij in leven zou blijven, de jongen luisterde op dit eigenste ogenblik zijn gedachten af, waarvan een gedeelte al was geformuleerd en een ander nog niet helemaal was verwoord, veeleer een schets was, ruw uitgehakt uit het marmer van het bewustzijn, en hoewel de jongen de gedachten niet begreep, aangezien hij pasgeboren was, wist de dokter dat hij ze waarnam, want de jongen bevond zich ín zijn bewustzijn, te midden van datgene wat zijn persoon uitmaakte.

Huiverend tot op het bot overhandigde hij het kind aan madame Schall.

‘De priester heeft gelijk’, mompelde hij. ‘Dit is geen mens. Het is een duivelskind.’

#

Het gebeier dat op de avond toen de jongen werd geboren over Königsberg weerklonk, had werkelijk een nieuw tijdperk aangekondigd. Een decennium van rampspoed was bij Leipzig en Waterloo ten grave gedragen en de stad aan de Pregel ging een nieuwe tijd van voorspoed tegemoet. Ook madame Schall lukte het van de algemene bloei te profiteren want de vraag steeg op alle gebied, ook op de markt van de betaalde liefde. Zes avonden per week, behalve op zondag, de rustdag, was het huis met gasten gevuld. Huurrijtuigen, kalessen en landauers verdrongen zich op de binnenplaats. Er werd meer gelachen dan gehuild, hoewel dat laatste in latere tijden evenmin ongewoon was.

Madame Schall deed moeite om de nouveaux riches uit de burgerklasse voor haar etablissement te winnen: Oost-Pruisische volksvertegenwoordigers die in de Pruisische landhervorming gespecialiseerd waren, rechtskundige bijzitters met invloed, kamermusici en muziekkopiisten, de jonge stedelijke snobs die Kleist boven Goethe verkozen en Hoffmann boven Jean Paul, tezamen met hun vaders, vrijmetselaars die een manie hadden voor besloten sociëteiten, onder welke vorm ook, en natuurlijk ook de jonkers die niet hoefden te werken en in vredestijd net zo ontheemd waren als in oorlogstijd krijgshaftig, en die ontroostbaar zuchtten om doodgeschoten paarden en gevallen kameraden.

Ulanenkapiteins en kurassiers in gala-uniform wedijverden in pracht onder de pasgekochte kristallen kroonluchters, tot men hen van hun kleren had ontdaan en ze naakt waren zoals de Heer hen had geschapen, en de meisjes hun mysterieuze littekens konden bewonderen en de fantastische hechtingen die op een haarbreed van de dood door stomdronken chirurgijnen op mythische slagvelden waren geschapen. En wanneer de militairen hun porseleinen ogen uit hun kassen haalden en ze als oorlogstrofeeën uit vreemde landen naar hen uitstaken, gilden de meisjes van ontzetting. Schall slaagde er zelfs in de employés van de pas geopende semafoor als gast te strikken, er heimelijk op hopend dat de faam van het huis van plezier zich via het gecompliceerde gemanipuleer van lichtsignalen in de wolkeloze nachten in alle windrichtingen zou verspreiden.

De economie bloeide. Een deel van de meisjes verdiende zoveel geld dat ze naar hun geboortedorp terugkeerden, en binnen een paar jaar was bijna het halve kader vervangen door nieuwe, prille meisjes, die deels helemaal uit Berlijn kwamen, alwaar madame Schall in de bijlage van de weekcourant op een discrete plek een advertentie voor gezelschapsdames had geplaatst. Er heerste een lichtzinnigheid als in haar jeugd, toen de wereld pasgeboren was, hoewel zeelieden van vreemde kusten nieuwe ziekten meebrachten waar bijna geen kruid tegen gewassen was. Toen besloot Schall om een aparte bijdrage te vragen aan hen die weigerden om de preventieve middelen te gebruiken die het huis gratis ter beschikking stelde, een bijdrage zo hoog dat alleen de rijkste kooplieden het zich konden permitteren om deze poging om de verspreiding van syfilis tegen te gaan aan hun laars te lappen, en daarmee was ze haar tijd eigenlijk honderd jaar voor.

Haar nieuwe meisjes waren charmant en gingen naar de laatste mode gekleed, en Schall, die in haar jeugd in een reeds lang gefailleerd Beiers handelshuis met gouvernantes was opgegroeid, liet verschillenden onder hen onderwijzen in het voordragen van poëzie en het bespelen van de piano om zo de status van het etablissement nog verder te verhogen.

’s Zomers werd de traditie van de gemaskerde tuinbals weer opgenomen en in de herfst, met zijn eindeloze molsonates van regen, werden op zaterdagmiddag poëziewedstrijden georganiseerd waarin de liefde werd bezongen. In de laatste jaren van het decennium passeerden vele beroemdheden de revue in het etablissement en ze lieten herinneringen en anekdoten achter of bezwangerden een paar van de meisjes, hen zo overleverend aan een wijze oude vrouw, die madame Schall helemaal uit Kiev had laten komen in ruil voor de belofte om voor haar oude dag te zorgen. De illuminaat uit de Pfalz Jung-Stilling, bijvoorbeeld, die op een avond zijn magische kunsten demonstreerde in de kamer die gemeenlijk voor besloten gezelschap was gereserveerd; of Goethes zoon, de arme August, die schandaal schopte door het etablissement op klaarlichte dag in een open landauer te verlaten, naakt op een bloedige pleister op zijn voorhoofd na, nadat hij met één beet de tepel had afgebeten van een meisje dat pas was aangekomen en zich had verdedigd door een haarnaald tussen zijn ogen te steken; Alexander von Humboldt, die net terug was van een lange reis in een land dat niemand kende en waarvan enkelen het bestaan betwijfelden, hoewel hij in het bezit was van een rist verraderlijke ziekten die zijn gelegenheidsmadelief bijna het leven kostten en zich via de vrije wegen der liefde naar vier anderen verspreidden.

Madame Schall was tolerant wanneer het zonderlinge wensen betrof en ze had de rechtvaardigheidszin van een vrederechter. ‘Ieder heeft het recht om op zijn manier gelukkig te worden,’ placht ze te zeggen, staande achter haar lessenaar op de bovenverdieping vanwaar ze nauwkeurig de boekhouding voerde van de vele diensten die het huis verstrekte, ‘maar mijn meisjes hebben het privilege om de prijs te bepalen.’

Ze beroemde zich er vaak op dat er ter wereld geen lust bestond die niet door haar meisjes bevredigd kon worden, en in momenten van ernst kon ze bovendien laten doorschemeren dat geen instelling nuttiger was voor de maatschappij dan het bordeel, en als bewijs bracht ze het halve dozijn zelfmoordpogingen aan die haar meisjes op het laatste moment zouden hebben verijdeld door hun onweerstaanbare verleidingskunsten. Of ze vertelde over alle kerels die, gebroken door de tegenslagen van het leven en ziek tot in hun ziel, om zes uur ’s avonds met de restanten van hun teloorgegane fortuin in het etablissement waren aangekomen en het omstreeks middernacht hadden verlaten, met rechte rug, lachend en bevredigd tot in hun merg, klaar om het gevecht aan te gaan met elke beproeving die de dag van morgen hun zou kunnen bereiden. Zelfs de keren dat men huwelijken aan de rand van de afgrond had gered, kon ze als argumenten voor haar zienswijze aanhalen, want niet weinig mannen hadden, tenminste in haar verbeelding, aan de boezems van haar meisjes een bevrijding ervaren die hun leven een geheel andere richting had uitgestuurd en hen op liefdesgebied zo grondig had omgeschoold dat ze nieuw leven konden wekken in een huwelijksbed dat even dood was als het hout waaruit het was vervaardigd en sensatie bij echtgenotes die hen al een kwarteeuw lang niet meer beminden.

Geen schipbreukeling van het hart of hij vond een wijkplaats in het huis, placht ze te zeggen, en het enige wat haar, de helderziende van de begeerte en de wijze van de hartenpijn, dwarszat was dat ze geen gelijkaardig etablissement voor de dames van de stad kon openen waar dezen op hun beurt door jongemannen konden worden verwend, want madame Schall begreep dat het nog een eeuw zou duren vóór de tijd voor een dergelijk experiment rijp zou zijn.

In deze eigenaardige omgeving groeide de jongen op. Op de avond toen hij onder het gelui van de kerkklokken en het wervelen van de sneeuw was geboren, twijfelden de meesten eraan of hij het einde van zijn eerste ochtend wel zou halen, maar ook zij die door hun medelijden tot twijfel waren bewogen, werden teleurgesteld in hun filantropische hoop, want de jongen weigerde koppig ten prooi te vallen aan de dood. Wat weinigen wisten en slechts enkelen vermoedden, was dat bepaalde mensen geboren worden met een zo krachtige levenswil dat deze de natuurwetten kan trotseren. De jongen overleefde niet alleen de ochtend, maar ook de volgende dag en de volgende week en de volgende maand, tot er geen twijfel meer was over zijn voornemen te overleven, zo niet zijn gehele kindertijd, dan in elk geval zijn eerste jaar. Maar de kwellingen waarmee dat gepaard ging, hadden het hart van de meest verstokte crimineel kunnen breken.

Vanaf de eerste dag zette de koorts de aanval in. Zijn misgroeide lichaam schudde van de pijn tot de bewusteloosheid kwam als een bevrijder. In de derde maand kreeg hij, verzwakt door zijn tweekamp met de gezanten van de dood, etterblazen die sprongen en littekens nalieten die de paar vierkante centimeter van zijn lichaam verminkten die er tot dan toe normaal hadden uitgezien. Hij daagde de dood uit in veldslagen die weken duurden, slechts bewapend met zijn ijzeren wil, en wanneer de pijn zich hergroepeerde of het veld ruimde, lachte hij, zodat de meisjes tranen in hun ogen kregen.

Vier weken lang vocht hij tegen een hersenkoorts en hij behaalde op de eindstreep de overwinning, toen de koorts, die eerst tot tweeënveertig graden was gestegen, eindelijk begon te zakken. Hij klampte zich vast aan het leven als een schipbreukeling aan een vlot, zonder kompas, zonder zeekaart, met slechts één voornemen: de stormen te doorstaan en tegen elke prijs te overleven. Groeipijnen folterden zijn mismaakte armen. Zijn enorme hoofd dreigde zijn verzwakte halswervels te doen breken. De misgroeide delen van zijn skelet trachtten hem van binnenuit te doorboren. Maar hij weigerde om overstag te gaan voor de pijn. De wond in zijn hazenlip genas na bloedige gevechten tussen legioenen bacteriën, en het zou tot de eerste verjaardag van de jongen duren voordat deze monsterlijke lichaamsopening ophield met etteren en het afgeven van een geur van gevulkaniseerde latex die een lijk naar adem had kunnen doen snakken. Hoewel men het er toen niet voor aanzag, was dat eigenlijk de eindstrijd, waarin de dood zich tot zijn eigen stomme verbazing gedwongen zag de vlag te strijken en naar andere kusten te vertrekken, nadat hij al zijn kruit had verschoten op een tegenstander die veel hardnekkiger was dan men ooit had kunnen vermoeden.

Twee weken na deze beslissende overwinning liet men hem dopen. Dat gebeurde in de kamer waar de jongen het licht had gezien, door middel van een eenvoudige ceremonie die door een Poolse kapelaan werd geleid. Toen kon niemand zich nog de Slavische familienaam van zijn moeder herinneren en wist niemand meer of ze voor een jongen een bepaalde naam verkoos, maar madame Schall, die een zwak had voor heldendaden en met de oudheid dweepte, besloot de jongen de naam Hercule te geven – op zijn Frans gespeld – en aangezien men begreep dat hij het, gelet op zijn handen, in de toekomst vooral met zijn voeten zou moeten rooien, gaf men hem de verplichtende familienaam Barfuss. Het geïmproviseerde sacrament ten spijt liet men hem door een Pruisische belastingontvanger onder deze homerisch klinkende naam in het bevolkingsregister inschrijven. Hij werd als wees van katholieke confessie geregistreerd met madame Schall als voogd. Vanaf nu was hij door het leven erkend.

Niemand had kunnen bevroeden dat Hercule Barfuss zich, alle omstandigheden in aanmerking genomen, normaal zou ontwikkelen, maar zo was het wel. De meisjes hadden het idee dat hij aan zijn gebreken was overgeleverd, en dat een mens met zijn fysionomie ook een beetje achterlijk moest zijn. Bovendien leek hij doofstom te zijn, want in zijn eerste jaar reageerde hij bijna nooit op geluiden of stemmen. Men ondernam een paar weifelende pogingen met de zogeheten Büchner-trechters, lange gehoorhoorns die men tegen zijn bijna dichtgegroeide gehoorgangen zette om zo het geluid te versterken, maar niemand zag ooit enige reactie of hoorde iets anders dan een snik of een gejammer wanneer de pijn hem overviel. Maar ook deze bange vermoedens waren om niet, zoals eerder de boze plannen van de dood. Achter de gehavende façade bevond zich namelijk een helder verstand.

Toen hij ouder werd, leek hij alles te begrijpen wat tegen hem werd gezegd, wat eerst als een mirakel werd begroet, maar later als volgt werd verklaard: hoewel hij geen oorschelpen had, was zijn gehoor niet compleet aangetast.

Het was moeilijk om een andere verklaring te vinden. Wanneer men hem verzocht om stil te zitten, gehoorzaamde hij namelijk ogenblikkelijk, wanneer men hem vroeg te proberen te slapen, sloot hij zijn ogen, en wanneer men hem een vraag stelde, knikte hij of schudde hij zijn hoofd ten antwoord – soms, maar niet altijd. De meisjes vroegen zich af of hij op een of andere manier kon liplezen en of de trillingen van hun stem verstaanbare zinnen in hem schiepen, want slechts een bijzonder kleine minderheid vermoedde dat hij eigenlijk hun gedachten afluisterde.

Later, toen hij de gebaren van de meisjes had leren interpreteren, waarvan ze er sommige uit een boek van de beroemde doofstommenleraar Wilhelm Kerger hadden gehaald, en bovendien lezen en schrijven had geleerd – niet alleen in het Duits, maar ook in het Frans, onder supervisie van een gouvernante die madame Schall in een sentimentele geste, vanwege haar verleden, in dienst had genomen – besteedde men geen verdere aandacht aan de zaak. Wanneer de jongen hun iets belangrijks wilde mededelen, schreef hij de zaak simpelweg neer op een stuk papier, en het feit dat hij nooit een woord zei, viel als het ware uit het beeld weg.

Even behendig als in het compenseren van zijn vermeende doofheid werd hij in het compenseren van zijn overige gebreken. Bij gebrek aan ontwikkelde handen en armen werd hij fenomenaal in de beheersing over zijn voeten en hij betoonde zich zo zijn familienaam waardig. Mettertijd werd hij een orthopedische goochelaar en ten slotte was er geen taak die een gewoon mens met zijn vingers aankan, die hij niet met zijn gevoelige tenen kon verrichten.

Toen hij één jaar oud was, kon hij lopen. Toen hij drie was, at hij zelfstandig met mes en vork. Toen hij vier was, was hij lenig genoeg om deuren te openen. Toen hij zes was, forceerde hij verschillende soorten sloten en toen hij zeven was, kon hij schrijven. Later zou hij orgel leren spelen met de voeten van een meester, maar dat komt veel later in het verhaal.

De vrouw die Hercule Barfuss tot aan zijn tweede verjaardag verzorgde, heette Magdalena Holt en was afkomstig van het Deense eiland Bornholm in de Oostzee. Ten tijde van Hercules geboorte was ze door gebrek gedwongen geweest haar zes maanden oude zoontje in een weeshuis achter te laten en een betrekking in madame Schalls etablissement aan te nemen om de hongerdood te ontlopen. Ze zorgde voor hem als was hij haar eigen zoon en droeg al haar opgekropte moederliefde over op de – op zijn zachtst gezegd – geschonden jongen. Ze huilde met hem wanneer hij pijn had, ze zweette met hem tijdens zijn koortsstuipen, ze streed aan zijn zijde met een onvermoeibaarheid die op het karakter van een heilige wees. Zij zoogde hem, niet met de borst, maar, vanwege de toestand van zijn mond, met haar melk die ze in een fles had gekolfd; zij verzorgde zijn wonden, zij verlichtte zijn kwalen, zij wiegde hem in slaap en zij ontdekte als eerste zijn gave.

Deze bovennatuurlijke gave, als je haar zo mag noemen omdat ze eigenlijk indrukken in de zintuiglijke wereld achterliet, functioneerde niet altijd, en tijdens zijn eerste jaren was Hercule te klein om er zelf iets van te begrijpen. Toen hij er zich zo zoetjesaan bewust van werd, zou hij de gave niet enkel leren beheersen maar uit pure drang tot zelfbehoud ook verbergen.

De eerste keer dat Magdalena Holt een bewijs kreeg van zijn vermogen om iemands innerlijk om te woelen was op een middag ongeveer een jaar na zijn geboorte. Ze bevond zich in het dienstbodenvertrek, zittend op een kruk met de jongen in haar armen, en ze gaf hem melk uit de fles die ze net uit haar geweldige reservoirs tot de rand had gevuld. Plotseling stopte hij met drinken en staarde haar aan. Verwonderd beantwoordde Magdalena Holt de blik van de jongen, die niet die van een kind was, maar die van het levenslot, hetgeen haar even erg deed duizelen als dokter Götz indertijd, en plotseling wist ze dat de jongen recht door haar heen keek.

Ze zou zich later herinneren dat het was alsof hij in haar innerlijk binnenstapte en haar haar vergeten verlangen liet zien, alsof hij niet alleen haar bewuste gedachten aflas, maar ook de onbewuste, en haar zodoende zichzelf liet zien in de spiegel van haar ziel. De jongen riep namelijk aanvankelijk enkel een roes van gevoelens in haar op, een wonderlijke, kleurloze mist die geleidelijk aan de vorm van beelden aannam, of liever van beeldsequensen. Op dat innerlijke palet ontdekte ze tot haar verbazing een rijtje vissershuizen van haar geboorte-eiland, met strooien daken en witgekalkte muren, op welks erf zij arm in arm liep met een man in wie ze een bloedverwant herkende. Toen, met een steek tot in het diepste van haar hart, begreep ze dat ze deze man haar hele leven lang had bemind, hoewel ze dat nooit aan zichzelf had durven toegeven, zoals ze ook begreep dat ze op een dag moest terugkeren en met hem moest trouwen, haar zoon uit het weeshuis halen en aan de eisen voldoen die haar innerlijk haar nu ter vermeerdering van haar geluk liet zien. Dat besef kwam met zo’n stellige zekerheid dat ze even dacht haar verstand te hebben verloren. Ze had deze man nooit als meer beschouwd dan een bloedverwant onder de anderen, een magere kerel die stamelde en in zijn jeugd als matroos op een Engels lijnschip had gewerkt, die een beetje loenste en sproeten had. En toch was het zo, begreep ze met een inzicht dat zo helder was dat het haar dreigde te doen barsten; ze had van hem gehouden sinds ze een klein meisje was, meer dan van wie ook, maar omdat ze er zich van bewust was dat het een verboden liefde was, had haar geweten het naar de diepste krochten van haar onderbewuste verwezen, geprobeerd het uit te wissen, had ze zichzelf voorgehouden het te hebben verschalkt, het te hebben uitgelachen op het moment dat het plotseling bovenkwam, ze had het voor iets anders gehouden, en hoewel het heimelijk met onverminderde kracht had voortgeleefd, had ze een kind gekregen met een andere vent, een zuiplap en nietsnut die haar alleen had gelaten in haar ongeluk. Alles wat ze met de hulp van de jongen in zichzelf had geschouwd en wat de vorm had aangenomen van een hallucinatie die uit de ingrediënten van haar heimelijkste verlangen was bereid, klopte, begreep ze huiverend, en in haar zekerheid lag evenveel angst als vreugde. Toen verdween de jongen opeens van de plek in haar innerlijk waar ze zijn aanwezigheid duidelijk had aangevoeld, en toen ze op hem neerkeek, was hij ingeslapen in haar armen.

Een paar jaar later zou Magdalena Holt, die er volkomen zeker van was dat wat ze die winterdag had meegemaakt niets anders was dan het destillaat van haar werkelijke verlangen, ernst maken van haar inzicht en het met succes uitvoeren. Nooit vertelde ze iemand wat ze had meegemaakt, maar tot op de dag dat ze wegging, bekeek ze de jongen met heel andere ogen, en ze zou hem voor de rest van haar leven dankbaar blijven.

Daar ze geloofde dat er een verband bestond tussen haar ervaring en de appetijt van de jongen, lette ze bijzonder goed op wanneer ze hem de fles gaf. Ze probeerde zijn blik op zich te vestigen door haar vinger voor zijn ogen heen en weer te bewegen. Meestal keek hij dan met zijn mismaakte gezicht naar haar op, maar zonder dat er iets bijzonders gebeurde. Ze zou nog drie keer het voorwerp van zijn gave worden, de laatste keer in connectie met een ramp.

De tweede keer was eveneens toen ze de jongen melk gaf, en alles verliep volgens hetzelfde patroon. Hij keek plotseling naar haar op met een blik die oeroud was als de bergen, en opnieuw voelde ze hem in haar gedachten roeren en in haar binnenste zowaar een zacht gorgelend geluid maken, een aanzet tot taal, naar ze begreep. Uit het slijm van het onderbewuste stegen toen weer haar vergeten wensen op, eerst zwakjes, daarna steeds duidelijker afgetekend, tot ze opnieuw de kracht van een visioen kregen.

Ze zag zichzelf zitten, gebogen over een dik boekwerk, met een vergrootglas in de hand. Op tafel stonden een ganzenveer en een hoorn met zwarte inkt die ze zelf, begreep ze, van kamfer en verpulverde galappels had gemaakt. Het was een oude droom om God te zoeken, die eveneens door de eisen van de werkelijkheid was verjaagd. Inderdaad zou ze zich in de herfst van haar leven door een rondtrekkende mennoniet laten wederdopen en haar laatste jaren als weduwe wijden aan het bestuderen van de Heilige Schrift, hoewel dit haar op het ogenblik belachelijk voorkwam, aangezien ze haar hart jaren eerder voor het godsgeloof had afgesloten.

Bij de derde keer, de meest banale, maar die ze altijd zou onthouden omdat het de eerste keer was dat ze de jongen in zich hoorde praten, had Hercule Barfuss net leren lopen. Het was een zondagmiddag in de zomer toen de meisjes vrij hadden, en zonder dat iemand het gemerkt had, was hij gevaarlijk dicht bij de lelievijver met waterspuitende nimfen gekomen die madame Schall in een hoek van de tuin had laten aanleggen nadat ze de boekhouding een paar jaar lang met een steeds positiever saldo had afgesloten. Ze ontdekte hem aan de waterkant, verrukt klapwiekend met zijn armstompjes, in de ban van de Chinese goudvissen die af en toe aan het wateroppervlak opdoken om lucht te happen. Hij zwaaide naar Henriëtte Vogel, het meisje dat op dezelfde nacht was geboren als hij, en zonder wier gezelschap hij niet kon. Magdalena Holt, die ervan overtuigd was dat hij in het water zou vallen, rende erheen en trok hem naar zich toe. De jongen, die bang was geworden, zette het op een huilen.

Ze wiegde hem in haar armen, voelde hoe de vacht op zijn rug ging rechtstaan van angst, hoe zijn lichaam trilde en hoe zijn tranen haar korset bevochtigden; ze streelde zijn grote, groteske hoofd dat vormeloos op zijn nek bungelde en haar telkens weer van de vrees vervulde dat hij zichzelf op een dag zou doen stikken. Toen gebeurde het weer, en deze keer zelfs zonder dat hij naar haar keek: hij vatte post midden in de stroom van haar onrustige gedachten en sprak zeer duidelijk met een soort spookstem: Zet me neer!

En dat deed ze, hoewel meer vanwege de schok dan door de dwang van zijn bevel, en als door een plotselinge ingeving bewogen antwoordde ze hem, eveneens in gedachten: Wat zei je?

Toen gebeurde het weer, zonder dat hij zijn lippen bewoog, of naar haar keek, aangezien de goudvissen zijn aandacht weer hadden gevangen. Ze hoorde hem met een duidelijkheid die niets te wensen overliet in haar binnenste zeggen: Je hebt me bang gemaakt! Laat me met rust.

Jaren later zou ze zich herinneren dat de jongen zowaar in het Deens tegen haar had gesproken, maar ze was verstandig genoeg om te begrijpen dat hij vermoedelijk verschillend klonk naar gelang van de persoon met wie hij in verbinding stond, dat hij zich zogezegd verstaanbaar maakte buiten de begrensde horizon van de taal om, en dat wat ze waarnam als een stem in werkelijkheid een gedachte was. Toch was deze zo persoonlijk dat ze meteen begreep dat ze hem en geen ander toebehoorde; de stem was slechts een weinig doffer dan als hij echt had gesproken, alsof de akoestiek in haar hoofd minder goed was.

Alle manke vergelijkingen ten spijt zag ze de volle omvang van haar ervaring in: de jongen las niet alleen haar gedachten, bewust zowel als onbewust, hij kon bovendien plotseling in haar binnenste spreken alsof het de gewoonste zaak ter wereld was.

De vierde en laatste keer was vele jaren later, vlak voordat ze Königsberg voorgoed verliet in een vissersschuit met Latijns zeil onder Deense vlag, vastbesloten om de angst van het verleden in te ruilen voor een gelukkiger toekomst. De vreselijke verminking van haar borst was toen reeds een feit, en de jongen was haar kamer binnengekomen om haar te troosten, want in die tijd huilde ze zo goed als onophoudelijk. Door haar pijn had ze zich gesloten als een mossel. Ze wou dat hij wegging, maar voor ze het wist, was hij met zijn eigenaardige spookstem in haar binnenste beginnen te zingen, een eenvoudig kinderwijsje dat ze zelf in zijn eerste jaren had gebezigd, toen ze zich had verbeeld dat hij tenminste de trillingen van haar stem kon waarnemen. Ze hoorde zijn stem in zich, helder als kristal, en de woorden die hij tot haar sprak, troostende woorden, vermengd met liefde en het onschuldige medelijden van een kind.

Wees niet bedroefd, had hij gezegd, alles wordt weer goed … binnenkort ga je hier weg …

Vele jaren later zou ze zich hem in een religieus licht herinneren. Kort voor haar dood schreef ze aan een vriendin in Odense: ‘Je kon niets voor hem verhelen, en dat was een opluchting, als een lange biecht.’

De gave van Hercule Barfuss viel aldus niet allen ten deel, en nog minder sinds hij ze had leren beheersen.

Zij die tijdens zijn eerste zes jaren in madame Schalls etablissement deelgenoot werden van het fenomeen konden hun ervaringen daarenboven aan een andere reden wijten, wat hun verstand in alle opzichten van een zware last bevrijdde.

Een van de meisjes, Anke Strittmater bijvoorbeeld, kreeg tijdens haar tweede jaar in het bordeel een zenuwinzinking na te zijn gebeten door een adder die op onverklaarbare wijze het huis was binnengedrongen. Toen Hercule Barfuss een keer in haar kamer was, slaakte ze een gil die de kristallen glazen in madame Schalls vitrinekast had kunnen doen barsten en verloor daarop het bewustzijn. Toen men haar nadien vroeg wat er was gebeurd, legde ze uit dat ze spookstemmen van dode kinderen had gehoord, en daarop in een droombeeld haar eigen vader had gezien die gekomen was om haar met geweld te nemen.

Dat was een flauwe omschrijving voor wat voor meerdere meisjes gold, vooral voor hen die niet door oorlog en honger tot prostitutie waren gedwongen, of die, na een schandaal dat met hun maagdelijkheid te maken had, het huis waren uitgegooid. Verscheidenen onder hen waren het slachtoffer van hun eigen vaders of broers geworden. Sommigen waren zich die bloedschande bewust, anderen niet. Juffrouw Strittmater behoorde tot die laatsten, en nooit van haar leven zou ze erkennen dat het beeld dat haar in tegenwoordigheid van de jongen had overvallen een exacte scène was uit een tragedie die binnen de vier muren van haar huis was opgevoerd, niet één keer, maar keer op keer, vanaf haar zesde verjaardag tot ze op veertienjarige leeftijd in een onweersnacht in augustus van huis wegliep; maar dat had haar bewustzijn als te volumineuze ballast van zich af geworpen, opdat ze niet zou zinken. Ze weet de hele toestand aan haar zwakke zenuwen na de adderbeet, maar voor de zekerheid vermeed ze het in het vervolg met de jongen in dezelfde kamer alleen te zijn.

Weer anderen beweerden de zonderlinge stemmen van geesten of van het kleine volkje te horen, en dat weten ze aan de ligging van het etablissement bij een kerkhof dat erom bekendstond plaats te bieden aan zelfmoordenaars. Nog weer enkelen zagen nooit in dat Hercule in hen sprak, of ze beschouwden het als hersenspinsels veroorzaakt door vermoeidheid na een hele nacht in liefdesdienst. Maar de meesten werden gewoon nooit het voorwerp van zijn gave, want allengs leerde hij dat deze niet alleen met gevaren maar ook met verantwoordelijkheid kwam.