Marian Boyer

Fantastisch lichaam

Roman

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De auteur ontving voor dit boek een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

© Marian Boyer, 2005

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp De Geus bv

Omslagillustratie © Danielle Kwaaitaal, 2004. Flo-floating scene-flow, 100 x 140 cm, edition 5, C-print / plexiglass / dibond / wooden frame. Met toestemming van Torch Gallery, Amsterdam

ISBN 978 90 445 3199 2

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2005.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1
==
==

1 - Menselijke warmte

Op tijd

Officieel had Erica Staats nog een week of vier thuis mogen blijven. Ze had er al zes achter de rug. Volgens de keuringsarts was het geen probleem als ze er acht extra nam. Of twaalf. Het was zelfs aan te raden.

Maar het was nog nooit bewezen dat een mens van thuisblijven sneller geneest. Erica kende gevallen die juist zieker waren geworden. Haar tante Lonie bijvoorbeeld had besloten de deur niet meer uit te gaan en sindsdien rook tante Lonie naar bedorven tartaartjes. Ook keek ze elke dag ochtendtelevisie, die vanzelf overging in middagtelevisie. Ondertussen at ze kaaskoekjes, wat haar geur geen goed deed.

Niemand houdt rekening met een zieke, wat zou ik naar buiten gaan, zei tante Lonie. Ze werd uiteindelijk zo zenuwachtig van het binnenzitten, slapen, wakker worden, liggen en met kaaskoekjes naar de televisie kijken, dat ze, in plaats van te genezen, allerlei aandoeningen kreeg. Behalve van haar weggenomen lever en olifantsbenen had ze nu ook last van eczeem, zweetaanvallen en hartkloppingen. Tegen iedereen die langskwam klaagde ze. Begon ze na een kwartier te schelden, dan heette het dat het met tante Lonie alweer een stuk beter ging.

Erica stond in de hal van haar flat, met de uitnodiging van het bedrijfsfeestje in haar ene, haar huissleutels in haar andere hand. Ze had hem, net als ieder jaar, ontvangen. De zwierige handtekening van de general manager was voorgedrukt.

Ze had een rokje aan, handschoenen en een nieuwe jas. Ze kon de uitnodiging ook weggooien, de sleutels weer in het slot draaien en op de bank gaan zitten. Maar dat deed toch te veel aan tante Lonie denken.

Op de uitnodiging stond de routebeschrijving naar restaurant annex partycentrum Nippon Sun. Het was niet ver, zelfs met hakken aan was het goed te lopen. De kans om op hakken te kunnen lopen mocht ze niet voorbij laten gaan. Het gaf een meisjesgevoel, van toen ze nog vond dat op hakken lopen iets ongecompliceerds was. Een mens moet elke gelegenheid te baat nemen iets eenvoudigs mee te maken.

Dit was Erica’s eerste feestje na de operatie. Beverly Cork, ’s werelds een na grootste hygiënefirma, expanderend en innovatief op het gebied van de menselijke hygiëne, blonk uit in feestjes.

Bij de naam van haar bedrijf stelde ze zich een sterk persoon voor, een vrouw als een leeuwin, inclusief haar dat van haar hoofd stroomde alsof het manen waren. In een vreemd café of restaurant ging ze, ook als ze niet moest plassen, altijd even naar de toiletten om te zien of de naam van haar leeuwin op de handdoekautomaten en toiletrollen stond. Dat was steeds vaker het geval.

Haar werk had niet veel om het lijf. Ze moest mensen met elkaar verbinden via een telefooncentrale. Het idee dat ze mensen met elkaar verbond vond ze prettig. Ze had niet vaak de indruk dat het hielp, maar soms is een illusie genoeg om je bed uit te komen. Waarschijnlijk bestaat negentig procent van de menselijke ochtendrituelen uit een illusie.

Erica geloofde meer in het idee dat ze mensen met elkaar verbond dan in de bewering dat door contact mensen juist uit elkaar worden gedreven. Dat laatste had ze ooit gelezen. Ze had het boek in een hoek gesmeten. Ze kon zich niet veroorloven een pessimist te zijn.

Erica’s baantje was als een wekker die zorgde dat ze naast haar bed stond, ook op dagen dat ze liever bleef liggen. Als het een enkele keer niet ging, was de gedachte aan het eczeem van haar tante Lonie voldoende.

Erica stopte de uitnodiging in haar tas, bekeek zich in de spiegel van de hal en duwde toen de buitendeur open. Ze zoog de winterlucht diep in haar longen.

Ze was anderhalf uur te laat. Ze hoopte dat het genoeg was om onopvallend bij het gezelschap aan te kunnen schuiven.

Lasergamen

Voor de toiletspiegel van restaurant Nippon Sun streek Bender het haar uit zijn ogen. Hij had het gevoel of hij moest vluchten of kotsen. Op dat moment was geen van beide mogelijk.

Het eindejaarsfeestje van zijn afdeling was begonnen met een lunch en zou tot diep in de avond doorgaan. Dit keer waren de ingehuurde vrouwen vroeger besteld dan gewoonlijk. Vorig jaar was het hoogtepunt de boksworkshop, dit jaar werd het lasergamen. Bender zag zich al staan, met een plastic geweer onder zijn oksels in een zweterige kelder. Het liefst gaf hij zich in de eerste ronde al gewonnen.

Niet iedereen was komen opdagen. Wie een gezin had bleef thuis of was vertrokken naar een exotische vakantiebestemming.

Met zijn familie had Bender weinig contact. Zijn zuster zat in Frankrijk met haar terminale man, zijn moeder herkende hem in deze periode van het jaar als de kerstman van wie zij een kind verwachtte. In het tehuis hielden ze elkaars hand vast en hoopten al vier jaar op een voorspoedige bevalling.

Bender streelde de metalen huls in zijn binnenzak. Als je de inhoud in één keer innam, was je overal vanaf. Sinds hij had besloten het ding altijd bij zich te dragen was hij een stuk rustiger geworden.

Hij bracht zijn haar in een soort model en verwijderde het groene sliertje dat nu al een poos tussen zijn tanden bungelde. Japans eten vergde niet alleen precisie, ook het uithoudingsvermogen werd er danig mee op de proef gesteld. Urenlang had Bender als een kleuter met zijn knieën onder zijn lichaam gezeten, tot er eindelijk een paar kabouterhapjes waren langsgekomen, die hij met een soort miniskilat naar binnen had gewerkt. Op sommige momenten ontgingen hem de voordelen van de exotisch gemengde samenleving.

In meer optimistische buien dacht Bender aan zijn exotische minnaressen die, dacht hij, zonder uitzondering lief waren geweest. Zo had geen van hen bijvoorbeeld geklaagd over de manier waarop hij zijn haar droeg, zijn pakken uitkoos of zijn werk deed. Ze onderscheidden zich daarmee van de blondines, die er stuk voor stuk uitgesproken meningen op na hielden. Volgens de blondines ontbrak aan Bender altijd wel iets.

Hij wreef over het litteken boven zijn rechteroog. Een halfjaar geleden had een asbak het oog op een haar na gemist. Er was nogal wat bloed aan te pas gekomen. Nu lag op die plek een liggend vraagteken.

De blondine die het had aangebracht had eerst rood haar. Vrouwen, wist Bender, zorgden voor verwarring. Eerst in zichzelf, dan in anderen.

Hij spoog het groene sliertje in de wasbak. Een halfjaar sinds de asbak. Zo lang was het dus geleden dat hij voor het laatst menselijke warmte had gevoeld.

La-la-laa, la-la-laa

Bij twijfel is het goed situaties onmiddellijk te lijf te gaan. Voelt u zich onzeker wanneer u een restaurant of andere openbare gelegenheid binnengaat, dan is uw eerste en enige taak: aan iets vrolijks denken. Diep inademen, aan iets vrolijks denken en eropaf. U zegt hiermee tegen uzelf: ik ben niet anders dan de rest.

Niet vergeten uit te ademen.

Sommige zinnen blijven hangen, ook als ze geen nut hebben. Misschien juist als ze geen nut hebben. Met zinloze melodieën is het nog erger. Hoe heviger het verzet, des te hardnekkiger de melodie.

Terwijl ze de deur van het restaurant probeerde open te drukken neuriede Erica de deun van een zuidelijke volkszanger.

Van de cursusopdrachten die als doel hadden haar ademhaling onder controle te krijgen, werd ze voornamelijk duizelig. Toch nam ze de tips van ademtherapeute Trish serieus. Ze nam ze aan als een gewoonte. Gewoontes hebben de neiging te werken zodra je ze aanneemt.

Toch voelde Erica hoe haar bovenlip vochtig werd, de deun van de volkszanger gleed uit.

De deur had een zware dranger. Ze was misschien niet anders dan de rest, maar wel een stuk minder sterk.

Een silhouet doemde zigzaggend op in de rookglazen deur, een hand greep naar de messing klink. Om te voorkomen dat ze naar binnen viel plantte Erica haar naaldhakken in de deurmat. Ze werd een haperende spin op slingerpoten.

Binnen een paar tellen kwamen twee zenuwachtige serveersters op haar af. Voor ze een stap dichterbij konden doen, zette Erica haar armen in een beschermende hoek voor haar borstkas. Als ze daar werd geraakt, zou de pijn verschrikkelijk zijn. Het was een pijn die zich met slangentanden door haar huid vrat.

De reflex kwam snel. Waar is het feest? vroeg ze.

De Japanse eigenaar wees naar een ruimte links. Vanaf het plafond hing een zijden doek als scheidingswand tussen restaurant en vestibule, tot de hoogte van haar middel. Erica zag de brogues, laqués, pumps en de laarsjes met bontrand, die ieder jaar met kerst terugkeerden, alleen in een andere detaillering en met nuanceverschillen in de kleur.

De onderlichamen draaiden zich langzaam naar de doek, tot een hand verscheen die hem opzijschoof. De meeste gezichten vertoonden een uitdrukking die nog het meeste weg had van kuitkramp. Het gevoel van mislukking werd alleen maar erger. Erica was nooit van een rots gevallen, maar ze kon zich er iets bij voorstellen.

Ze knikte naar de hoofden. Ze moest de adviezen van haar ademtherapeute blijven volgen, ze dacht snel aan een acteur die ze kende en die bij elke ontmoeting dezelfde mop vertelde.

Britta van sales rookte en knikte naar Erica, alsof haar hoofd een beetje losser zat dan andere hoofden. Ze moest ook meer dan anderen worden doorverbonden, voornamelijk met mannen. Hun oor werd een mond, waarin Britta honing drupte.

Ze zwaaide zo enthousiast naar Erica dat het haar zichtbaar moeite kostte haar kruk in evenwicht te houden. Intussen probeerde ze te blijven roken, wat wel weer goed lukte.

Geweldig dat je er bent! riep ze als eerste.

Bub Kerkwijk, Erwin Matser, Berend Overgaag, Servische Veronica, Arlette, officemanager Thekla en general manager Sieben Post, met open armen in hun midden, allemaal zeiden ze het Britta na. Met nog net dat beetje extra: echt geweldig.

Intussen probeerde iedereen angstvallig de blik niet lager dan Erica’s kin te richten. Zo kwam het dat Erica Staats secondelang oog in oog bleef staan met de hele afdeling Innovatie.

Toen ze de ijsblokjes in de glazen kon horen smelten en Sieben Post zo dichtbij kwam dat ze zijn aftershave kon ruiken, zei hij bezorgd: Moet jij niet nog thuiszitten, meisje?

Erica voelde jeuk opkomen. Ze wilde niet ondankbaar lijken, maar de jeuk ontstond op een erg ongelukkige plek.

Waar zijn de toiletten? vroeg ze, en ze zeilde de Japanse doek weer op zijn plek.

Repareren

Het was misschien een dag waarop alles stukging, zo’n dag waarop het geen nut heeft om aan reparaties te beginnen omdat de boel toch weer in elkaar dondert. Wat eenmaal stuk is, wordt nooit weer helemaal heel. Met de wet der nutteloze reparaties moeten ernstig rekening houden: mensen met verzakkingen, vetschorten, hangende oogleden en uitgelubberde schaamlippen. Dus zo’n beetje iedereen moet de wet uit het hoofd leren. Het is misschien geen leuk werkje, maar het voorkomt een hoop teleurstellingen.

In de toiletruimte was op het eerste gezicht alles prima in orde. Er hing het laatste model handdroger, zachtgeel en, volgens de Cork-catalogus, bijna geruisloos.

Erica bewoog haar handen een paar keer heen en weer onder de sleuf. Er klonk inderdaad haast geen geluid, alleen een ver ruisen, een soort automatisch bos. Nog even en de algehele hygiëne was een compleet geruisloos onderdeel van het bestaan.

Eerst werd de jeuk erger. Maar na even krabben verdween hij vanzelf. Het windje uit het licht zoemende apparaat met het Beverly Cork-logo had een kalmerende werking.

Ze zag ertegen op weer naar boven te gaan. Was het inderdaad te vroeg en had Erica, zoals Post zei, nog thuis moeten zitten? Maar goede raad was, behalve voor de raadgever, zinloos. Goede raad heeft zelfs uitsluitend voor de raadgever zin, het geeft een prettig gevoel.

Erica had tante Lonie meer dan eens de raad gegeven op te houden met klagen.

Voor wie? zei Lonie. Voor jou zeker?

De mensen, zei Erica, willen niet omgaan met een zieke die klaagt.

Dan willen ze dat maar niet. Mijn hele leven krijg ik al goede raad. Maar ik wil geen goede raad. Ik wil mijn gezondheid terug.

Ze ritste een nieuw pak kaaskoekjes open, dit keer met knoflooksmaak.

Ik moet gaan, zei Erica.

Ja, ga ook maar, met je goede raad.

Ik kom over een paar dagen weer, goed?

Neem dan eens iets anders mee dan kaaskoekjes. Ik ga ervan stinken.

Ergens in de toiletruimte klonk een hol gerochel. Achter de laatste deur die ze openklapte vond Erica een wc-pot die gestaag uit zichzelf gorgelde en overstroomde, een beetje als een baby die dronk en intussen boertjes liet. In kleine oprispingen gulpte het water over de rand. Met de punten van haar schoenen in de drab liep Erica naar de volgende deur.

heren stond erop.

Ze aarzelde.

Tegen een vriend had ze gezegd dat ze na de operatie eindelijk met de jongens kon meevoetballen. De vriend zei dat dat niet genoeg was, dat er nog wel wat meer bij kwam kijken. Techniek bijvoorbeeld. Inzicht. Uithoudingsvermogen. Hij had een voetbal gepakt en haar mee naar buiten genomen. Ze hadden bij het oefenen gesprongen en harde ballen gegeven, Van Hanegempje gedaan en op de grond gelegen van het lachen. Daarna waren ze samen bier gaan drinken en nog wat later wodka. Terwijl ze terugliepen naar huis moesten ze allebei een beetje huilen.

Het waren fijne tietjes, zei de vriend.

Ja, zei Erica, en toen moesten ze nog meer huilen.

Meteen nadat ze de deur van de heren had opengezwaaid, wist Erica wie ze had gemist toen ze boven alle ogen op zich gericht voelde. De ogen van Arend Bender hadden de kleur van bittere chocolade, zeventig procent minstens. Het spul waar ze bij goede banketbakkers taarten mee maken. Het spul dat Erica in haar eentje met plakken tegelijk verslond.

Al werkte ze niet direct met Bender samen, ze kreeg hem geregeld aan de telefoon. Als ze zijn stem hoorde durfde ze nooit zomaar verder te spreken. Ook hij hield een iets te lange stilte aan. Tussen hen hing een wakje, waarin hun stemgeluid verdween.

Van collega’s had ze begrepen dat hij sterk was in ideeën en zwak in cijfers. Dat maakte hem, volgens de collega’s, even ongeschikt als onmisbaar voor de top. Daar lagen de kwalificaties precies andersom.

In vergelijking met de meeste mannen bij Cork bewoog Bender zich nogal ongericht, maar hij had niet het lummelachtige van sommige baliemedewerkers. Erica kon zich hem voorstellen als ruiter, of als jager. Ze kende geen echte ruiters, en ook kende ze niemand die op beesten schoot. Het was alleen prettiger te denken aan een ruiter of een jager dan aan een man in een kantoorgebouw.

Zoem

Erica was een van de zeldzame vrouwen die een herentoilet konden binnenstappen zonder uitdagend te zijn. Dat was ook het laatste waar Bender behoefte aan had. Op dit moment in zijn leven vormde een feestje van zijn bedrijf al meer dan genoeg uitdaging.

Voor zijn collega’s scheen de kerst dit jaar gunstig uit te vallen. Er waren nog meer vrije dagen dan de vorige kerst. Je was een gevangene, of je was vrij. Bender was dan het liefst een gevangene, en dan het allerliefst rond kerst.

Op weg naar zijn afdeling had hij Erica wel vaker gezien, maar zoals je een stoel waar je haast nooit op zit pas na een tijdje mist, zo was hem na een week pas opgevallen dat ze niet op haar plek had gezeten.

Haar bleke huid was vlekkerig, misschien had ze last van de hitte. Het rossige haar vloekte zachtjes met een truitje, dat gelukkig geen decolleté had.

Ergens in zijn geest verbond Erica’s transparante aanwezigheid zich met iets wat onmiddellijk werd doorgezonden naar zijn lichaam.

Benders broek begon te spannen.

Heilige Maagd, Moeder van Christus, red me hier ter plekke, probeerde hij. Maar de heiligheid zorgde alleen maar voor meer opwinding.

De dames zijn kapot, zei Erica.

O ja? zei Bender.

Hij herkende de klank, en het ontbreken van de klank. De stilte tussen hen, wanneer zij hem doorverbond. Hij dacht aan de zachte klikjes terwijl hij zich een plek achter haar oor voorstelde.

Hij kon misschien beter denken aan een plek ín haar oor, aan de smaak daarvan.

Nu pas wist hij wat hij gemist had.

Zijn stem staakte.

De wc’s bedoel ik, verduidelijkte ze.

O ja? zei hij weer. Heel zacht werd hij door haar aanwezigheid, door hoe ze daar half doorzichtig stond te wezen, opgezogen, en dat was nu precies wat hij niet wilde, opgezogen worden. Niet weer. Bender zocht iets om tegen haar te zeggen.

Je was er een tijdje niet.

Het werd met de seconde stompzinniger. Je zou het zelfs onvriendelijk kunnen noemen. Het ging de goeie kant uit.

Haar leek het niet uit te maken. Hier, dacht Bender, staat een vrouw die het niet uitmaakt. Hij had genoeg op zijn tenen gelopen om te weten dat hij dit keer tegenover een vrouw stond die het niet uitmaakte. Die het in elk geval niet erg vond dat hij niet binnen drie seconden op zijn knieën voor haar lag.

Voor haar wilde hij wel op zijn knieën liggen.

Aan haar rechterwijsvinger zat een afgekloven nagel, de lichtrode lak was een beetje afgebladderd. Het ontroerde hem zo dat hij moest zoeken naar iets aan haar wat een definitieve afstotende werking had. Hij hoopte op een wrat in haar gezicht, met een haar erop. Of eentje ergens in haar nek. Zo’n soort wrat had hij nodig. Je hebt een wrat, kon hij dan zeggen, en er zit nog een haar op ook.

Het was hem een keer gelukt zo ruzie te krijgen. Het had hem uit de klauwen gered van een Duitse. Eerst moest hij de hele dag met haar ficken, na het incident met de wrat schold ze hem uit voor fascist. Toen kon hij eindelijk gaan.

Weer riep hij de Heilige Maagd aan, weer gaf Zij niet thuis. Kut, dacht Bender. Kut kut kut. Likken.

Er ging iets helemaal mis. Pretpark, dacht hij. Diensttijd. Grasparkiet.

Gaat het? vroeg ze.

O jawel. En met jou?

Gaat.

Haar hoofd hing in een knik naar de vloer. Bender herinnerde zich de bloemen die hij als kind voor zijn moeder plukte. Na een zomerdag hingen ze verlept in zijn handen.

Hij voelde hoe zijn arm zich uitstrekte naar haar gezicht. Toen hield hij haar hoofd in zijn hand. Je hebt geen wrat, zei hij.

Wat?

Dat je geen wratten hebt.

Ik ben ook een echte geluksvogel, zei ze.

Hij wilde haar hele hoofd wel in zijn handen houden. Desnoods tot zijn arm eraf viel.

Ik heb nog steeds je hoofd in mijn hand, zei hij.

Is dat een beetje te doen?

Het gaat, antwoordde Bender. We merken het wel als mijn arm eraf valt.

Ja.

Toen moesten ze allebei lachen. Ze wreef in haar ogen. Zo leek ze een beetje op een knaagdier.

Bender zei: Je lijkt op een konijn.

Toen begon ze in zijn neus te bijten, eerst zacht, daarna harder. Ze knabbelde verder naar zijn oor.

Het was onmogelijk het langer tegen te houden. Bender deed in één keer haar rok naar boven, en in dezelfde beweging zijn rits naar beneden.

Zij sjorde haar kousen los en balanceerde als een ballerina op één hak. Haar bovenlichaam hield ze angstvallig naar achteren. Steeds als hij daar dichterbij kwam, zocht zij afstand. Het wond hem op.

Terwijl hij zijn hand tegen de muur drukte, raakte Benders rechterelleboog de handdroogautomaat. Het elektrische bos zoemde. In de toiletruimte dansten mensenharen als dood loof in de herfst.

De hak brak.