Arthur Phillips

De Egyptoloog

Uit het Engels vertaald door Anneke Bok

Uitgeverij De Geus

breda 2013

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Dit is een roman. Alle gebeurtenissen en dialogen, en alle personages, met uitzondering van enkele bekende personen en beroemde historische figuren, komen voort uit de fantasie van de schrijver en moeten niet als echt worden opgevat. Waar bestaande historische figuren en bekende mensen in het boek voorkomen, zijn de omstandigheden, gebeurtenissen en dialogen waarin deze personen worden opgevoerd geheel fictioneel en hebben niet tot doel werkelijk gebeurde situaties te beschrijven of iets af te doen aan het louter fictionele karakter van het boek. Verder berust alle gelijkenis met mensen die bestaan of bestaan hebben geheel op toeval.

Oorspronkelijke titel The Egyptologist, verschenen bij Random House

Oorspronkelijke tekst © Arthur Phillips, 2004

Eerste Nederlandstalige uitgave © Anneke Bok en De Geus BV, Breda 2004

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Zefa/T.Allofs

isbn 978 90 445 3206 7

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2011

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Koninklijke cartouche van koning Atum-hadu (Koning ‘Atum-Staat-op’), laatste (?) koning (?) van Egyptes XIIIde dynastie, 1660(?)-1630 v.Chr.

#

#

#

31 december. Zonsondergang. Voor de graftombe van Atum-hadu. Op de Victrola 50: ‘I’m Sitting on the Back Porch Swing (Won’t You Come Sit by Me, Dear?)’

Mijn liefste Margaret, mijn eeuwige koningin, die zo mooi is dat de zon ervan versteld staat,

Je vader en ik gaan morgen weer op huis aan, terug naar jou; de luxueuze rivierboot noordwaarts naar Caïro, daar een overnachting in het Hotel van de Sfinx, dan per trein naar Alexandrië, en van daaruit hebben we een zegevierende overtocht geboekt op het Italiaanse stoomschip Cristoforo Colombo, met als aanloophavens Malta, Londen en New York, alwaar we de allereerste trein naar jou in Boston zullen nemen. Op 20 januari zul je je verloofde en je vader in je armen kunnen sluiten.

Na mijn terugkeer zal onze huwelijksdag uiteraard onze meest urgente aangelegenheid zijn. Dan zal ik, na met frisse moed getroffen voorbereidingen, ten tweede male op expeditie gaan naar hier, naar Deir el-Bahari, om een fotografisch overzicht van de wandschilderingen te maken en de kunstvoorwerpen en kostbaarheden uit de graftombe te ruimen. Het laatste wat me vanavond nog te doen staat is de voorzijde van de graftombe af te sluiten en mijn vondst precies zo achter te laten als ik hem heb aangetroffen. En jou vervolgens dit pakketje te sturen. Mijn loopjongen kan elk moment arriveren.

Niets staat ons nu nog in de weg, mijn lieveling. Mijn succes hier, je vaders hernieuwde blijdschap – alles is precies zoals ik had beloofd. Je zult blij zijn om te horen dat je vader en ik weer onafscheidelijke vrienden zijn. (Bedankt voor je ‘waarschuwingstelegram’, maar aan de misplaatste woede van je vader ginds in Boston was tijdens zijn verblijf hier in mijn gezelschap snel een einde gekomen!) Nee, hij feliciteert me met mijn vondst (‘Ónze vondst, Trilipush!’ verbetert hij), hij doet je slaperig de groeten en smeekt je schaapachtig om de dwaze dingen die hij over mij heeft verteld uit je hoofd te zetten. Hij stond vreselijk onder druk, werd van alle kanten bestookt door jaloezie en intriges, en nu is hij simpelweg dolblij dat ik hem heb vergeven dat hij, al was het maar heel even, was gezwicht voor dergelijke verraderlijke leugens. En nu keren we terug naar jou, net zoals jij zult terugkeren naar mij.

Indien je deze brief leest, ben ik er, om redenen waarnaar ik slechts kan gissen, uiteraard niet in geslaagd veilig naar Boston en jouw omhelzing terug te keren. Dan ben ik niet aangekomen, omgeven door wolken van onsterfelijke roem, en heb ik niet dit snoer van het witste goud dat ik uit het graf van Atum-hadu voor je meebreng om je witte hals gedrapeerd. En dan heb ik niet je tranen van vreugde over mijn behouden terugkeer weggeveegd terwijl ik je stilletjes apart nam onder de hoge boogvensters van je vaders salon, en heb ik je niet kalm gevraagd om mij het pakketje te geven zodra het aankomt (dit pakketje), het pakketje dat je binnenkort van me zult ontvangen, voorzien van de bekoorlijke postzegels uit het verre Egypte, aan mij geadresseerd ter attentie van jou, slechts door jou te openen in geval van mijn aanhoudende en onverklaarbare afwezigheid.

Nee, de gebeurtenissen zullen precies zo verlopen als ik heb voorspeld en je zult deze brief niet lezen. Ik zal eerder aankomen dan hij, hem zachtjes uit je handen pakken voordat je hem opent, en dit zal allemaal ongelezen blijven, overbodig, een voorzorgsmaatregel die alleen ik ken.

Maar toch. Maar toch, Margaret. Maar toch. Jij hebt even scherp als wie dan ook de boosaardigheid gezien van degenen die ons willen zien falen, en een mens weet maar nooit wanneer hem een noodlottig ongeval of erger kan overkomen. En daarom ben ik zo vrij je de bijgevoegde dagboeken te sturen. Lieve God, dat alles toch maar veilig mag aankomen.

Margaret, als de vervloekte tentakels van mijn vijanden zich nog niet tot het Egyptische poststelsel uitstrekken, heb je nu drie pakketjes in handen, in de chronologische volgorde waarin ze zijn geschreven. Ze beginnen op 10 oktober, met mijn aankomst in het Hotel van de Sfinx in Caïro, nog vervuld van levendige herinneringen aan jou en ons verlovingsfeest. Nooit voor publicatie bestemde dagboeknotities worden vermengd met aantekeningen die dat wel zijn, en met elementen van het voltooide boek. Het dagboek bestaat grotendeels uit een brief aan jou, de brief waarvoor ik tot nu niet een geschikt moment heb gevonden om hem te versturen. Ik ben van plan dat allemaal te ontwarren als ik terug ben in Boston. In het tweede pakketje wordt begonnen met het moment waarop mijn voorraad briefpapier van het hotel uitgeput raakte en ik me dus maar moest verlaten op de vrijgevigheid van collega’s bij de Egyptische Oudheidkundige Dienst; verscheidene bladzijden met aantekeningen zijn voorzien van het briefhoofd van de directeur-generaal van deze Dienst. Tot slot heb ik vrijwel een geheel, zeer mooi Indiaas en Koloniaal Velddagboek van Lett nr. 46 volgeschreven, het velddagboek dat Britse ontdekkingsreizigers prefereren als ze hun hachje wagen om de wetenschap te dienen in hete, zanderige, verre oorden. Maak je geen zorgen: de bladzijden die er achterin zijn uitgescheurd zijn slechts gebruikt voor deze brief. Met elkaar vormen de drie documenten de ruwe versie van mijn onbetwistbare meesterwerk: Ralph M. Trilipush en de ontdekking van de graftombe van Atum-hadu.

Tevens sluit ik hierbij de brieven in die jij me hier hebt gestuurd, jouw woorden, lief en hardvochtig door elkaar. Zeven brieven, twee telegrammen, en het telegram dat ik je heb gestuurd en dat me gisteren in het gezicht werd gesmeten. En je vaders telegrammen aan mij.

Ik heb net de grammofoonnaald vervangen, mijn op een na laatste. Dit is een prachtig liedje.

Ik heb alle vertrouwen in de loopjongen die ik naar de post heb gestuurd.

In de loop van de tijd, Margaret, treedt er erosie op. Woestijnheuvels eroderen, steenbrokken vergruizen, papyrus verpulvert, verf verbleekt. Deels is dit natuurlijk destructief. Maar bepaalde erosie werkt verhelderend, omdat valse overeenkomsten, atypische vergissingen, verwarrende en onbelangrijke details erdoor worden uitgesleten. Als ik bij het maken van mijn aantekeningen hier of daar eens een foute weg ben ingeslagen, iets wat ik zag of meende te zien verkeerd heb geïnterpreteerd of inadequaat heb beschreven, dan dacht ik op dat moment: geeft niet, ik redigeer wel als ik thuiskom. En dat zal ik ook doen. Maar mocht ik worden doodgeslagen en in de hutkoffer van een slungelige Engelse graaf worden gestopt en vervolgens in stukken gehakt, en mochten mijn brokstukken met een loom gebaar overboord worden gegooid naar haaien die wel een hapje lusten, tja, dan is het natuurlijk echt spijtig dat ik mijn werk niet heb geredigeerd toen ik ertoe in de gelegenheid was. In dat geval zal ik een briljante en moedige redacteur nodig hebben, die stoffige speculaties kan wegblazen om de naakte, kille waarheid van obsidiaan en albast te onthullen. Jij zult voor die verhelderende erosie zorgdragen.

En dan komen we nu bij de cruciale taak die ik aan je toevertrouw, mijn muze-annex-executeur. Jij bent nu de hoedster-godin van alles wat ik tot stand heb gebracht. Deze geschriften behelzen het verhaal van mijn ontdekking, mijn afstraffing van twijfelaars en zelftwijfel. Ik vertrouw je niet minder dan mijn onsterfelijkheid toe. Ik vertrouw op je, ondanks alles, want wie heb ik anders? Mocht mijn lichaam iets overkomen, dan ben jij er nu, door het openen van dit pakketje, door het lezen van deze woorden, verantwoordelijk voor dat mijn naam en de naam van Atum-hadu nooit in vergetelheid raken. Dat is het minste dat je voor me kunt doen, Margaret.

Jij zult toezicht houden op de publicatie van dit werk, mijn laatste. Dring aan op een grote oplage bij een prestigieuze universitaire uitgeverij. Stamp met je mooie voetje en eis plankruimte op in alle belangrijke universiteitsbibliotheken, en tevens in de vooraanstaande egyptologische musea in de Verenigde Staten, Engeland, Frankrijk, Duitsland, Italië en in Caïro. En eis de aandacht van het grote publiek! Houd je oren dicht, Maggie! Want als het nieuws naar buiten komt, zal het een tumult teweegbrengen zoals geen mens ooit heeft gehoord. Maar houd iedereen op afstand totdat je klaar bent. Voer het werk uit zoals ik je opdraag, sta erop dat het boek precies zo wordt gedrukt als ik je zeg, en geef de aasgieren niets meer dan dat.

Voor redigeren heb ik op dit moment geen tijd; de gebeurtenissen hier voltrekken zich in een hoog tempo. En morgen vertrekken we. Ik zal het dus zelf doen als ik veilig thuiskom, maar sta me toe dat ik richtlijnen verschaf voor het geval de dingen anders uitpakken.

Als ik ze nu bekijk, bijvoorbeeld, lijken in elk geval sommige van de vroege schetsen niet helemaal volledig te zijn. Bij schemerig licht verkijk je je snel als je haast hebt, maar de laatste tekeningen zijn ontegenzeggelijk exact, zodat die eerste probeersels weg kunnen. En ook zul je wat fragmenten willen weglaten uit mijn doorlopende brief aan jou, mijn vertrouwelijke of hier en daar al te openhartige dagboekaantekeningen. Wat alleen voor jou bestemd is en wat voor de hele wereld, verschilt nogal van elkaar; als je zorgvuldig bent, is het onderscheid gemakkelijk te maken. Ik liep in het begin als dagboekschrijver en als jouw penvriend iets te hard van stapel. Het is onnodig iets over jou en mij te publiceren, over de participanten en de vennoten. Ik was opgetogen, en met recht, Margaret, zoals de geschiedenis zal aantonen. En ik zie nu ook enkele losse bespiegelingen, waarmee hier en daar wat wetenschappelijke stoom wordt afgeblazen, veronderstellingen van me die verlof krijgen om wat rond te stommelen voordat ze in de open lucht bezwijken. Zorgvuldige lezing, zo druk ik je op het hart, zorgvuldige lezing in afzondering, een zorgvuldige redactie, en ga dan op zoek naar een typist (bel Vernon Collins), en gebruik mijn illustraties uit de schriften, alleen de laatste reeks, toen de paradoxen van Atum-hadu allemaal duidelijk waren en ik eindelijk begreep wat ik zag.

Als je mijn weduwe moet zijn, M., dan zul je tevens als mijn wind fungeren. Je zult geleidelijk het overtollige laten eroderen. Ik ben al begonnen om passages door te strepen, maar ik heb er de tijd niet voor en misschien snij ik wel te veel weg, dus moet je horen: ik zal je het werk zo gemakkelijk mogelijk maken. Het relevante materiaal in deze volgorde: Kent, Oxford, de ontdekking van Fragment C met mijn vriend, zijn tragische einde, onze verliefdheid, je vaders investering, de graftombe van Atum-hadu in al zijn luister, de op inzicht berustende oplossing van zijn grafparadox, het verzegelen van onze vondst om er later naar terug te keren, je vader en ik die de terugreis aanvaarden, de jammerlijke moord op ons. Of niet natuurlijk. Duidelijker kan niet. Verbrand de rest alsof het hier gaat om kanttekeningen bij een oude kladversie van een wetenschapper.

De zonsondergang hier laat zich met niets vergelijken. Die kleur wanneer de zon met de veranderlijke woestijnrotsen versmelt – zulke kleuren heb je in Boston of Kent niet. Dit zijn de heuvels en bergen waarop onuitwisbaar mijn levensverhaal staat gegrift.

De laatste naald. Ik ben echt dol op dit liedje.

Margaret, als je in tranen bent als je deze brief leest, vol afschuw over je dubbele verlies, maar jezelf en je pen voorbereidt op de belangrijke taken die op je wachten, dan aarzel ik niet om hiervandaan, voordat de vreselijke misdaad is begaan, de maniakale Howard Carter te beschuldigen, wiens naam je in de afgelopen weken misschien wel hebt gehoord, de half geschifte, voor het geluk geboren stuntelaar, die over een traptree struikelde en terechtkwam in de verdacht goed bewaard gebleven graftombe van een onbeduidend koninklijk knulletje, genaamd Toet-ba-Naal uit de XVIIIde dynastie, en die in de afgelopen maanden door zijn ziekmakende jaloezie een aantal keren dreigementen tegen mijn persoon heeft geuit, zowel in nuchtere toestand als onder invloed van een heel scala aan plaatselijke, inhaleerbare bedwelmende middelen. Als ik in mijn professionele dagboeken heb verzuimd om melding te maken van Carters niet aflatende vijandige houding en ternauwernood beheerste agressie jegens mij, spruit een dergelijke fijngevoeligheid voort uit een gepijnigde, beroepsmatige hoffelijkheid tegenover een voormalig groot ontdekkingsreiziger, een voorbeeld van een bepaalde bravoure die ik altijd aan den dag heb gelegd en die je altijd hebt bewonderd. Bijgevolg ben ik voorbijgegaan aan zijn herhaalde dreigementen om mij en mijn ‘nobele begunstiger, de heer Chester Crawford Finneran, op onverklaarbare wijze te zullen laten verdwijnen’. Het is duidelijk: als je vader en ik in de haven van New York niet van de Cristoforo Colombo van boord stappen, dan kun je er vrij zeker van zijn dat we van kant zijn gemaakt door Carter of een van zijn trawanten, zoals zijn geldschieter, een slungelige Engelse graaf, wiens gematigde manier van optreden barsten begint te vertonen en zijn boosaardige inborst nauwelijks meer verbergt, al spant hij zich nog zo in, of door hun afschuwelijke roodharige medeplichtige, die je maar al te goed kent.

Mooie Margaret, het heeft ons deze maanden niet ontbroken aan onderlinge misverstanden. Maar ondanks alle hardvochtige brieven en het nog hardvochtiger stilzwijgen dat me ten deel viel, weet ik dat jouw liefde voor mij blijft bestaan, net als mijn liefde voor jou; er is niets in dit leven dat ik hoger waardeer dan jouw omhelzing. De grammofoonplaat is weer ten einde en hijgt slechts uitgeput na.

Dit was de laatste naald van de honderden die ik had meegenomen. De gedachte dat ik je voor het laatst heb gezien, dat ik je nooit meer in mijn armen zal houden, huiverend door het briesje dat door je balzaal danst wanneer de ramen naar de tuin openzwaaien, dat ik de bleke teint van je hals en de kleur van je ledematen nooit meer zal mogen aanschouwen, grijpt me nu zo hevig aan dat ik amper meer tot schrijven in staat ben. Ik vind het een onverdraaglijke gedachte dat ik je nooit meer zal zien. Ik vind het onverdraaglijk. Ik vind het onverdraaglijk dat je over me zult denken zoals je vader me beschreef, niet zoals ik werkelijk ben, zoals ik weet dat je me in het begin hebt gezien. Denk alsjeblieft aan me zoals we op ons gelukkigst waren, toen je heel trots op me was, toen je de held had gevonden naar wie je zo lang had gezocht, de enige man die je je kon voorstellen, toen we spraken over de wereld die aan onze voeten lag. Denk alsjeblieft zo aan me terug, mijn liefste liefste. Ik hou meer van je dan je kunt beseffen, op manieren zoals jij je nooit zult kunnen voorstellen.

Ik zie je spoedig, mijn liefste.

Je Ralph

Bejaardentehuis Avondrood aan Zee

Sydney, Australië

3 december 1954

Geachte heer Macy,

Ik heb uw brief van de 13de november ontvangen en ik vind het fijn om kennis met u te maken, ook al is het dan alleen via de post. Het vervult me met afschuw te horen dat uw lieve tante Margaret is overleden. Het is mijn vurige wens dat ze zo nu en dan met genegenheid aan me heeft teruggedacht. We hebben elkaar ontmoet in tijden van crisis, grote dramatiek. Zulke tijden vergeet je nooit, dat kan ik u verzekeren. Toen ik haar in ’22 te hulp schoot, was ze een mooie, levenslustige vrouw. Nadat ik de man die haar zoveel leed berokkende voor de rechter had gebracht, heb ik haar nooit meer gezien.

Ik ben beslist zeer geïntrigeerd door uw ‘verzoekje een beroep te mogen doen op [mijn] ongetwijfeld uitstekende geheugen’. Dat is nog steeds uitstekend, meneer, wis en waarachtig, en ik zal extra mijn best doen om u dat te bewijzen. Ik stond er in mijn tijd om bekend dat ik een geheugen had als van een olifant.

Daar zou ik aan willen toevoegen dat u zelf ook geen onverdienstelijke speurder bent, gezien het feit dat u me dertig jaar na dato heeft weten op te sporen in deze hellepoel van een bejaardentehuis, deze menselijke afvalbak, jongeheer Macy. Mocht u ooit beroepsmatige belangstelling voor het speurdersvak krijgen, ik vind u er heel geschikt voor, en dat is veel lof, uit mijn mond. Maar ja, misschien bent u wel zo’n soort man die helemaal niet hóéft te werken?

Om uw eerste vraag te beantwoorden, die wellicht alleen uit beleefdheid werd gesteld om van goede manieren te getuigen, zelfs in een brief aan een vreemde, maar niettemin, het antwoord luidt: ik verveel me. Fijn dat u ernaar vraagt, ik verveel me bijna dood, wat vermoedelijk het idee is achter dit soort oorden. Verzuip het restant van ons spaargeld en verveel ons dan dood, zodat het smalle, doorgezakte bed en een van de schaarse, stinkende pispotten vrijkomen, want de volgende ouwe knakker staat er met gekruiste benen al op te wachten.

Ik kan u niet vertellen hoe blij ik ben met uw verzoek of ik over mijn grootste zaak wil vertellen, om zodoende de lacunes in te vullen van uw ‘familiegeschiedenis van Macy, voor privé-doeleinden’. En u boft: weet u, ik heb maar heel weinig meegenomen naar dit vervloekte tehuis, ik ben niet het type voor mooie kleren of bezittingen, ik, een eenvoudig man, die altijd klaarstaat om snel te handelen als de omstandigheden dat vereisen, maar toen ik met zekerheid wist dat ik hiernaartoe zou gaan, zei ik tegen mezelf: ‘Ferrell, je bent een gigantische dwaas als je je dossiers niet meesjouwt en je vele vrije uren niet gaat vullen met schrijven over zaken die je hebt behandeld. Dat zal een luide, duidelijke waarschuwing zijn voor de criminele types die in de wereld rondlopen, een prima leermiddel voor andere detectives en een boeiend verhaal voor het grote lezerspubliek.’ Om die reden ben ik heel ingenomen met uw brief.

U wilt duidelijke herinneringen? Nou, ik ben de historische waarheid in persoon, echt waar, maar ik heb een man zoals u nodig als ik iets met die schokkende verhalen wil gaan doen om er het publiek mee te verrassen. Ik kan immers rustig aannemen dat u mensen uit de New Yorkse uitgeverswereld kent? Bij tijdschriften over waar gebeurde misdaad misschien? Laten we daar eens over nadenken. Ik weet dat u hebt gezegd dat u alleen vraagt om ‘strikt persoonlijke familiegeschiedenis’, maar ik ben de eindstreep te dicht genaderd om er doekjes om te winden, meneer Macy. Ik zie wat we hiermee kunnen doen, en volgens mij hebben we goud in handen. Ik heb namelijk aantekeningen gemaakt, heb alles woordelijk opgeschreven, zoals ze zeggen, zo snel mogelijk na de gesprekken. We hadden toen niet van die apparaten zoals nu om een bandopname te maken, dus dat compenseerden we. Die jonge detectives van tegenwoordig met hun bandrecorders beseffen niet eens wat ze niet meer kunnen, maar in onze tijd hadden we een goed geheugen en we schreven snel. Ook al heb ik niet elk woord hier voor mijn neus staan, dan nog, ik heb een uitstekend geheugen voor het soort dingen dat mensen zeiden of eigenlijk wilden zeggen, dus ik kan het prima reconstrueren. Het enige wat ontbreekt is kleur, aanhalingstekens, literaire franje, uittypen. Ik lever de heroïek, doet u de rest, oké?

Ook al was me uiteindelijk niet alles glashelder, ik vind nog altijd dat dit mijn beste zaak was, dus als u mijn Watson wilt zijn, laten we dan hiermee beginnen, en als deze zaak achter de rug is, heb ik naar schatting nog minstens tien zaken die we kunnen aanpakken.

Goed, u zegt dat u documenten hebt die ‘licht zouden kunnen werpen op vragen waar ik nog mee zit’, en dat is een prachtige wortel om een vent als ik voor de neus te houden. Ik ben wie ik ben, en zelfs na dertig jaar ben ik nog nieuwsgierig naar alles wat u wilt onthullen. Wanneer u zegt dat u na Margarets dood privé-documenten hebt gevonden, wat behelzen die dan, zo vraag ik me af. Wat heeft ze over mij gezegd? Ze deinsde er niet voor terug om voor een goed verhaal nogal vrij met de waarheid om te springen.

Toen ik uw familie in ’22 leerde kennen, was u volgens mij nog niet eens geboren. Wanneer heeft uw tante uw oom leren kennen? Weet u dat ze een beetje verkikkerd op me was, uw tante? Heeft ze u dat wel eens verteld? Ik neem aan van niet, en uw oom was vast een uitstekende vent. Maar toen ik haar ontmoette, was ze verloofd met die duivelse, zijige, bekakte ontdekkingsreiziger, en ik denk dat ik in haar ogen precies was wat ze wilde – een man met een onbesmet blazoen, die altijd op de waarheid uit was, de waarheid altijd op de eerste plaats stelde.

Onder welke noemer zou ik deze zaak eigenlijk moeten thuisbrengen? Ga maar na: hij begon als een vreemdsoortige erfeniskwestie, vervolgens ging het om een vermissingsgeval met tien verschillende cliënten, daarna werd het een dubbele moord, een voorhuwelijks antecedentenonderzoek en toen ineens een heel andere dubbele moord. Met de gevangenname van die vervloekte Arabier (ik kan me zijn naam gek genoeg niet herinneren) hebben we dat laatste misdrijf in elk geval opgelost, maar toch sluit in deze zaak niet alles als een bus, ook nu niet. U zou die Arabier moeten opsporen; die zit waarschijnlijk nog weg te rotten in een Egyptische bajes. Misschien is hij eindelijk zover dat hij wil onthullen waar hij de lijken en de schat heeft verstopt.

Oké, daar gaan we dan: de zaak begint in de Londense wijk Mayfair, mei 1922, volgens de aantekeningen die ik hier in mijn dossier heb staan. Daar hoorde een erg rijke man, Barnabas Davies genaamd, de eigenaar van brouwerij Davies, van de heren medici dat hij nog maar een paar weken of maanden te leven had. Tragisch. Deze Davies is een man op leeftijd, maar hij heeft een mooie jonge vrouw en een stel kleine kinderen. Met het oog op zijn naderende dood brengt Davies zijn zaakjes op orde met zijn juridische adviseurs. Pico bello voor elkaar, alles is in kannen en kruiken; de weduwe en de kindertjes zijn stinkend rijk, en de een of andere jongere partner gaat die brouwerijzaak runnen. Maar dan, een week later, belt de nog steeds niet overleden Davies zijn adviseurs opnieuw en zegt dat hij heeft besloten om nog een paar dingetjes te regelen waaraan hij eerder niet had gedacht.

Nu is het 7 juni. De juridische adviseurs komen weer bij Davies thuis, drinken nog een paar cognacjes en maken aantekeningen terwijl de oude man losbrandt: zijn gezin en bedrijf zijn natuurlijk heel belangrijk, maar inmiddels beseft hij dat hem meer te doen staat. Hij wil dat de wereld de naam Davies zal kennen vanwege zijn eeuwigdurende vermogen om goed te doen. Hij wil dat zijn geld gaat naar een leerstoel aan de universiteit die zijn naam draagt, hij wil met zijn geld een ziekenhuis laten bouwen, hij wil dat zijn naam op een museumvleugel komt te prijken waar het vol hangt met schilderijen van kunstenaars die een stipendium krijgen van de Davies-stichting voor Moderne Kunst, hij gaat een monument financieren voor een of ander regiment waarvan vrijwel alle arme donders tijdens de oorlog zijn gesneuveld, en Davies wil dat het geval in het nieuwe Davies-park wordt neergezet, verder wordt een voetbalclub in een provinciestadje omgedoopt tot FC Davies, hij heeft een architect in de arm genomen om een ontwerp te maken voor een dierentuin in de vorm van een grote D, en dat alles terwijl hij binnen afzienbare tijd bedrust zal moeten gaan nemen, misschien wel voor het laatst. Davies, Davies, Davies, wat de klok slaat.

En dan geeft hij zijn juridische adviseurs een wel heel merkwaardige opdracht. De heer Davies is kennelijk een heel eind opgeklommen in deze wereld. In zijn jonge jaren had hij bij de koopvaardij gezeten, en daarna had hij hier en daar een mazzeltje gehad en het imperium opgebouwd waarmee hij de Engelsen van niet eens zulk slecht goudgeel vocht voorzag. U hebt waarschijnlijk nooit van Davies-bier gehoord, jongeman. Ik geloof dat de brouwerij na de Tweede Wereldoorlog door een andere brouwer is overgenomen en van naam is veranderd. Ik herinner me een flesje met een schip erop, maar het kan ook een piraat zijn. Hoe dan ook, de oude, stervende Davies legt de juristen een lijst voor – een behoorlijk lange lijst nog wel – met vrouwen van over de hele wereld. Vrouwen uit Canada, de Verenigde Staten, Ecuador en Peru, Australië, en zelfs uit Rusland, en de data waarop hij dénkt dat hij voor het laatst in die plaatsen is geweest en die vrouwen voor het laatst heeft gezien. De data gaan terug tot aan het begin van zijn koopvaardijtijd, ruim veertig jaar geleden in sommige gevallen, vijftien in de meest recente. En nou komt het: de heer Davies vertelt de juristen dat het heel goed mogelijk is dat sommigen of velen of misschien wel al deze vrouwen kinderen hebben gekregen van de heer Davies.

Ga die meiden opzoeken, zegt hij, en probeer met zekerheid vast te stellen of ze kroost van hem hebben gekregen. Als dat het geval is, zeg dan verder niets meer, bedank die moeders alleen en ga op zoek naar de kinderen. Praat met de kinderen en doe ze het volgende voorstel: Davies zal ze allemaal wat geld nalaten – goed geld, als je bedenkt dat buitenechtelijk geboren worden het enige was wat ze ervoor hebben hoeven doen, en zo moeilijk is dat niet – als ze akkoord gaan met twee dingen: (a) de familie Davies in Engeland niet lastigvallen over nog één cent meer, aangezien wettige familie toch net iets meer telt, zelfs voor deze waanzinnige, en (b) ermee instemmen de naam Davies aan te nemen. Precies, meneer Macy, ze moeten hun naam veranderen. De oudste zal veertig jaar zijn, nietwaar? Maar als zo’n bastaardkind poen wil zien, zal hij zijn naam moeten veranderen. Hoeveel geld? Het bedrag is onderhandelbaar, zegt Davies tegen zijn juristen en hij legt ze een tabel voor die hij heeft opgesteld. In het ideale geval accepteren de kinderen het laagste bedrag, maar de juristen kunnen het bedrag verhogen, afhankelijk van de nationaliteit en of de kinderen iets opmerkelijks hebben gepresteerd of de indruk wekken dat dat nog zou kunnen gebeuren. Er staan berekeningen op zijn tabel, is me verteld. Een hoogopgeleide Fransoos is bijvoorbeeld drieënhalf keer zoveel waard als een Argentijnse zeeman.

Het zal u niet verbazen dat de juristen met behoorlijk wat tegenwerpingen komen. Ze wijzen erop dat er tot dusver niemand bij de oude Davies op de stoep heeft gestaan, en dat hij – het heeft geen zin er doekjes om te winden – sowieso naar Petrus gaat, en dat het onnodig is om oude koeien uit de sloot te halen. Bovendien, zegt een verstandige jurist, is het nadelig voor Davies dat al die buitenechtelijke kinderen ineens zijn goede naam gaan dragen. ‘Helemaal niet,’ zegt Davies, ‘jullie zitten er helemaal naast, jongens. Die kinderen zijn van mij, en alles wat ze in deze wereld bereiken is ook van mij en hoort mijn naam te dragen, omdat ik trots op ze ben. Ik wil dat de naam Davies voortleeft in hen en in wat ze doen. We zijn allemaal Davies,’ zegt de ouwe knaap, die zich er behoorlijk over opwindt, ‘het is mijn dynastie.’ ‘Nou, wij zijn maar juristen,’ zeggen de juristen, ‘en over de hele aardbol op zoek gaan naar het kroost dat u in de steek hebt gelaten is ons werk niet’, hoewel ze het tegen hun rijke cliënt wel niet zo hard zullen hebben gezegd, denk ik zo. Maar hij wil niet luisteren. ‘Schakel daar dan detectives voor in, het kan me niet schelen hoe jullie het regelen, maar doe het gewoon, zorg ervoor dat het juridisch klopt, stel een document op en dan teken ik dat, maar doe het snel, want de tijd dringt immers? Desnoods teken ik wel blanco formulieren, dan kunnen jullie later de namen van de koters invullen’, is ongeveer zoals de heer Davies het verwoordt.

En ik hoor u vragen: ‘Om hoeveel potentiële moeders ging het dan?’ Nou, Davies’ eerste lijst bleek maar een heel voorlopige te zijn. In de dagen die volgden bleef het aantal maar aangroeien, omdat de rijke brouwer zijn juristen opbelt om namen toe te voegen die hem te binnen zijn geschoten of wanneer hij de handtekening van weer een andere dame onder een oude liefdesbrief ziet die hij aan het verbranden is voordat hij ertussenuit knijpt voor zijn lunchafspraak met de Almachtige. Toen het hoofdkantoor contact met me opnam in onze vestiging in Sydney, op de 21ste juni 1922, was het mogelijke kindertal van Davies aangegroeid tot achtendertig en daar kwamen telkens meer bij.

Nou moet ik ‘vestiging in Sydney’ en ‘hoofdkantoor in Londen’ eerst even toelichten. Ik had mijn eigen bedrijfje, Speurdersbureau Ferrell, tot maart 1922, slechts enkele maanden voor deze zaak, De zaak van de promiscue brouwer en de moorden in de woestijn. En? Spreekt die titel u aan? Het was niet zo’n geweldig lucratieve onderneming, Speurdersbureau Ferrell, maar ik was er goed in me te vermommen en mensen de waarheid te laten vertellen of in elk geval aan te tonen wanneer ze logen. Ik was klein maar dapper, eerlijk waar. Ik kende Sydney als mijn broekzak, en ik moest niets hebben van criminelen die dachten dat ze geniaal waren, want er zit er nooit eentje bij die het ook is, meneer Macy. Er lopen op aarde niet meer dan drie verschillende mensentypes rond, dat kan ik u verzekeren nadat ik jaren met ze te maken heb gehad, en misschien niet eens drie.

Toen, in maart ’22, kreeg ik het aanbod om volledig te worden overgenomen door Tailor Speurwerk Wereldwijd, een groeiend bedrijf in Londen, dat eraan toe was om dat ‘Wereldwijd’ een kern van waarheid te verlenen. Ik heb me een beetje in hun bedrijf verdiept. Het werd geleid door een zekere Nicolas Tailor, die in werkelijkheid een Hongaar was, Miklos Szabo heette en goed geboerd had in Engeland; hij had zich opgeworpen als het soort man dat voor heren van stand vertrouwelijk onderzoek kon verrichten, met een vaag continentaal accent en het air van een man van de wereld. Dat vond ik bevredigend, en na ontvangst van wat pecunia en een gesprek met hun vertegenwoordiger over wie wat aan wie betaalde en wanneer, heb ik het bord met Speurdersbureau Ferrell eraf gehaald en een mannetje dat ik kende laten komen om een bord op te hangen waarop stond: Tailor Speurwerk Wereldwijd, vestiging Sydney.

En kort na onze transactie kreeg ik een opdracht in de zaak-Davies. Ik ontving dezelfde brief die was verzonden naar al Tailors mannen over de hele wereld, met daarin een toelichting op de opdracht van de Londense juristen die het bureau van de heer Tailor hadden ingeschakeld. Want, jawel hoor, een van de havens waar die beste meneer Davies had aangelegd was Sydney geweest, en ik kreeg de opdracht een zekere Eulalie Caldwell op te sporen, een dame die in 1890 of ’91 of in 1892 of misschien ’93 (voorzover Davies zich kon herinneren) een aardig uitziende jonge vrouw was geweest, ongebonden, in haar eentje in Kent Street woonde (een erg onguur deel van Sydney) en tijdelijk de kost verdiende als afwashulp. En met die informatie moest ik het doen.

Meneer Macy, het komt niet elke dag voor dat een detective op zoek gaat naar een verdwenen erfgenaam en in plaats daarvan twee dubbele moordzaken oplost, een ervan ruim vier jaar oud. Toch is dat precies wat ik voor elkaar heb gekregen. U zult vast wel begrijpen dat ik geniet van de bijzonderheden van deze triomf uit mijn lange, moeilijke carrière.

Kent Street was in de jaren negentig van de vorige eeuw een naargeestige gribus, en in ’22 was het er niet erg op vooruitgegaan. Ik was echter wel vertrouwd met dergelijke achterbuurten, want door het werkterrein dat ik had gekozen waren ze nauwelijks te vermijden. En door mijn kennis van zaken deelde ik bepaald niet de illusie van meneer Davies dat zijn lieftallige jonge blom daar maar tijdelijk woonde, in afwachting van iets beters. Als ze nog leefde, zou ze niet ver weg zijn. Deze klus zou in een ommezien geklaard zijn, en het enige wat me benieuwde was of ik het maximum aan tijd en onkosten kon declareren bij het Londense hoofdkantoor, aangezien alles uiteindelijk toch bij de juristen en de heer Davies in rekening werd gebracht.

Het bevolkingsregister, een beetje rondvragen, het is niet zo moeilijk om in zo’n geval iets boven water te krijgen. Twee dagen later, op 24 juni, sta ik in een gore huurkazerne, niet in Kent Street zelf, maar twee straten verderop. Wat een treurig gezicht zoals die arme stakkers leefden. Ik voelde me bijna een soort heilige; deze mensen konden Davies’ geld goed gebruiken, en ik kwam hier om minstens een van hen te helpen de juiste dingen te zeggen om wat van die poen op te strijken. Weet u wat dat soort mensen willen? Een klein beetje ruimte, gewoon om alleen te kunnen zijn, eens rustig te kunnen slapen, zich te kunnen wassen. Een beetje privacy. U hebt geen idee, meneer Macy, in uw grote, ruime herenhuis in New York. U ziet, het ontbreekt me niet aan mededogen.

Daar sta ik dan in een overvolle kamer en doe mijn uiterste best om iets zinnigs los te krijgen uit een vrouw die eruitziet als vijfenzestig of zeventig, tandeloos en afzichtelijk, met een neus als een rottende kool, en de rest van haar lichaam al even vormeloos. Meneer Davies moet een vreselijk eenzame matroos zijn geweest, ook dertig jaar geleden, want ze zegt dat ze Eulalie Caldwell is. (Hoewel ze me een geboortedatum opgeeft waaruit blijkt dat ze negenenveertig is. Zo zijn vrouwen.)

De woning ziet eruit en ruikt ernaar alsof de ratten en de muizen er naar believen in en uit kunnen lopen, en je tanden klapperen door het kabaal van de andere gezinnen aan de binnenplaats en de verdiepingen erboven. Als er een koter van Davies bij dit stel zit, zou hij een jaar of dertig zijn, en er zijn er een paar bij die daaraan beantwoorden, maar wie zal het zeggen, want het krioelt er van de mensen die maar in en uit banjeren, schreeuwen en oude rommel binnenbrengen of wegsjouwen. Er zijn kinderen niet ouder dan dertien bij, anderen zijn uit de kluiten gewassen norse knapen die beweren dat ze een opslaghandel hebben, maar ik voel aan mijn water dat ze met iets clandestiens bezig zijn. Er is een stel jonge vrouwen, vunzige meiden, die ik herken als beoefenaarsters van het oudste beroep ter wereld. Het is onmogelijk uit te maken wie er familie is van wie en zelfs wie er wonen. In mijn aantekeningen van die dag staat ‘vieze beesten’, maar ik weet niet of ik ongedierte bedoelde of huisdieren of deze mensen.

Ik sta daar en probeer Eulalie zover te krijgen dat ze naar me luistert. Ze is duidelijk niet meer in staat om te werken, zo ze dat ooit al is geweest. Ik bereik niks met haar, maar ik hoop vurig dat ik het laatste restje hersenactiviteit uit haar kan persen, en dan komt er in hemdsmouwen een mager, ziekelijk uitziende onderdeurtje met zwart haar binnen, dat een stuk bruinbrood uit zijn ransel te voorschijn haalt, er de harde korst aftrekt en het bij het oude wijfje op schoot laat vallen. Ze kijkt ernaar en knikt, als naar een oude vriend. Die knaap staat achter haar en neemt me op. Hij lijkt me een aannemelijke kandidaat als erfgenaam. Ik stel mijn vraag: ‘Kent een van jullie beiden een zekere meneer Barnabas Davies?’

Eulalie zit me aan te staren, maar begint dan gewoon op haar brood te kauwen en naar haar voeten te kijken. Die jongen opent de onderhandelingen met: ‘En wat dan nog?’ waarop ik de in ons beroep gangbare opmerking maak: ‘Nou, dan heb ik nog een vraag voor je.’ Hij moet nog even in die rol volharden, dus krijgen we een: ‘Wie ben je eigenlijk?’ wat altijd wordt gehonoreerd met een: ‘Tja, dat hangt ervan af.’ Ten slotte komen we uit bij: ‘Misschien kent ze Davies wel. Maar als hij haar nu moet hebben, komt hij een beetje laat, vind je niet?’

‘Dat weet je maar nooit, jongen, ik werk voor erg invloedrijke mensen’, en daar moet hij even over herkauwen, en dan gaan we weer verder: ja, ja, Davies is een naam die deze jonge knaap kent, maar Eulalie zegt nog steeds boe noch ba en pakt alleen een flesje bier van de jongen aan.

Vervolgens begint die knaap stukjes van het verhaal op te dissen, fragmentarisch, puzzelstukjes die ik bij elkaar mag zoeken en in elkaar passen. Deze hier, Tommy, is een kind van Eulalie Caldwell, een van de elf die het levenslicht hebben aanschouwd en hun eerste jaar hebben overleefd. Tommy kent de naam Barnabas Davies alleen doordat Eulalie maar over Barnabas ‘doorleuterde’ toen Tommy klein was. ‘Barnabas, de enige grote liefde in haar leven, de man die haar in Londen tot een gelukkige vrouw had kunnen maken, maar het heeft niet zo mogen zijn … Jezus, wat een kul.’ Ik sta al te denken: dat was een simpel klusje; ik heb mijn jongen te pakken en nu gaan we over de naamsverandering beginnen, klaar is Kees. Maar nee: haar vólgende man was Tommy’s vader en die bleef langer dan Davies, woonde een paar maanden van Tommy’s leven bij haar en de kinderen, en kwam later zelfs nog eens terug om kind nummer vier te verwekken, maar hij had nooit de ‘klasse’ van de mysterieuze Davies, die was gekomen en gegaan zoals het hem uitkwam, waarbij hij, toen hij weer naar zee ging, beloofde om terug te komen voor de lieftallige negentienjarige met wie (op wie) hij een weekendje had doorgebracht. Nee, het blijkt dat Tommy kind nummer twee is. Hij heeft een volle zus (kind vier) en er is een schare halfbroertjes en -zusjes; tragische verhalen die hij aan me kwijt wou nu ik er was en omdat hij meent dat ik ernaar heb gevraagd, maar die ik zonder belangstelling aanhoorde omdat ze niets met mijn zaak te maken hadden: een breedvoerig, langdradig relaas over doodgeboren baby’s, honger, verbroken beloften over betere tijden van deze of gene liegende rijke fijne meneer, een onwillige maar lucratieve lichtekooi hier, een akelig huwelijk daar, een zoon omgekomen in Gallipoli, een die werkt op een schapenfarm in het noorden, helemaal tot aan het dertienjarige meisje dat pal voor me staat (geen naam van in het verslag).

Het was natuurlijk allemaal godvergeten saai, zoals armoede nu eenmaal is, en toen Tommy aan het einde van zijn klaagzang kwam, keerden we terug tot de belangrijkste vraag. Waar was Tommy’s oudere broer, verwekt door Davies, Eulalies kind nummer één? En dan pas kijkt Eulalie naar me op en begint een raar geluid te maken; ze is aan het huilen, waarmee ik bedoel dat haar neus drupt als een kraan en dat haar lippen trillen, maar tranen komen er niet. ‘O, Paul’, zegt ze, en u kunt zich niet voorstellen hoe kwaad Tommy kijkt – niet naar mij, maar naar het dronken oude mens dat voor hem zit en er nu pas in slaagt twee woorden aan elkaar te rijgen. ‘Hou toch je bek, wil je? Kom van je krent en ga eens wat schoonmaken, stom wijf’, en de huilende vrouw weet de kamer uit te schuifelen, gevolgd door haar jongste dochter, die Tommy verwensingen naar het hoofd slingert.

Terug naar het verhaal van het razende, amechtige mannetje: Paul Barnabas Caldwell was een ‘jaar of twee ouder’ dan Tommy, dus dat betekende geboren in 1892 of 1893, wat aan mijn eisen voldeed. Tommy had een bloedhekel aan Paul. Toen hij klein was hield hij natuurlijk van hem, het is je oudere broer, je houdt van hem en je hebt medelijden met hem als hij wordt geslagen door zijn moeder of door de man des huizes (een roterende titel, kennelijk) of door Bowlex (Dowlex? Ik geloof dat ik dat goed ontcijfer), maar Paul groeide snel op en begon zich ook te laten gelden; hij begon Eulalie terug te slaan voordat hij voorgoed de benen nam. En Paul was goed op school, verbazend genoeg, ook als klein jochie al. Dat zit Tommy echter dwars; Paul was de enige die een kans op een schoolopleiding had gekregen, een echte kans, omdat Eulalie toen nog een beetje kon werken, en daarom kon Paul naar school, ‘regelmatig, niet zo af en toe eens’, terwijl de anderen te hooi en te gras gingen, werkten om hun moeder te helpen en de boeken voor gezien hielden zodra ze van de staat niet meer naar school hoefden. Erger nog was dat Eulalie altijd tegen Tommy en de andere kinderen zei dat Paul bijzonder was omdat Pauls vader iets bijzonders was, en dat wierp ze Tommy’s vader ook voor de voeten: ‘Je bent Barnabas Davies niet.’ Er lag een klank van stille, woedende verbijstering in Tommy’s stem toen hij zei: ‘Maar Paul was er niet eens dankbaar voor.’ Hij schold Eulalie uit voor hoer en zei dat het een schande was, dat ze zijn moeder niet was, helemaal geen echte vrouw was, en dan ging hij bij vrienden op bezoek, ‘en hij nam me nooit eens een keer mee,’ zegt Tommy, ‘hij heeft me niet één keer meegenomen of me zijn boeken en plaatjes laten zien; hij beschouwde me als een stuk vuil omdat mijn vader niet die Davies van jou was, maar gewoon die arme, oude Tom uit het café verderop in de straat. Maar ik heb hem één keer te pakken gehad.’ Tommy lachte zijn weinige tanden bloot. ‘En toen heb ik hem goed te pakken gehad. Ik heb een keer een van zijn bibliotheekboeken gepikt, echt een heel smerig boek, en meegenomen om aan Rowler (Bowlex?) te laten zien. Die dag heeft Paul een ongenadig pak slaag gekregen. Dat was nog eens een belevenis.’

Nou, meneer Macy, u kunt zich wel voorstellen dat het een behoorlijk vermoeiende vertoning was, met wraakzuchtige leugens en uit zelfmedelijden verkeerd geïnterpreteerde herinneringen, maar het was iets wat ik kon begrijpen en verdragen als ik mijn klusje maar geklaard kreeg. Ik heb heel wat moeten aanhoren voordat ik de jonge Tom voldoende tot bedaren had gebracht om antwoord te geven op mijn vraag: waar was Paul Davies nú? Mijn vergissing ontlokte hem nog een tirade: ‘Hij heet niet Paul Dávies, hij heet Paul Cáldwell, begrepen? De naam Caldwell is goed genoeg voor hem, hij mag blij zijn dat hij hem heeft.’ ‘Oké, Paul Caldwell, dan. Tom, waar is hij?’ Het blijkt dat Paul al weg is sinds Tommy dertien of veertien was. Vertrokken zonder een woord te zeggen. ‘Daar is Eulalie aan kapot gegaan’, zegt Tommy. ‘Ze had hem hard nodig. Hij zou hier de man des huizes worden, en nu ben ik het, maar ik moet verdomme nog steeds horen dat ik niet de zoon van Barnabas Davies ben.’

‘En sindsdien, sinds, laten we zeggen, 1907?’

‘Ja, op een dag, in ’18 of ’19, kwam die bolsjewiek langs, hoe heet dat mens, die geschifte bibliotheekjuf, zo’n preutse trut die niks van ons moest hebben, om ons de brief van het leger te laten zien waarin stond dat Paul werd vermist, een korporaal was-ie, en “geen nadere informatie” bekend. We wisten niet eens dat hij was gaan meevechten in de oorlog. Hij vermist en Mick dood op dat Turkse strand, godsamme, Eulalie heeft verdomme wel een maand lang gejankt. En wat moet jij nou in godsnaam van ons?’

In mijn aantekeningen staat: ‘Tweeënhalf uur bij dat gedierte. Breng Londen tien uur in rekening.’ Dat is geen vergrijp, Macy, want Londen draait zich om en brengt twintig uur in rekening bij die juristen en die brengen bij Davies veertig in rekening, en dat is die klootzak zijn verdiende loon omdat hij vrouwen met zoveel ellende heeft laten zitten. Kunt u het zich voorstellen, Macy? Over de hele wereld waren detectives als ik oude wonden aan het openrijten van ongelukkige gezinnen en in de steek gelaten vrouwen. Er moet zich op dat moment over de hele wereld een hele reeks van dit soort trieste, luidruchtige taferelen hebben voorgedaan, een complete stad vol, omdat de oude meneer Davies als jonge man een echte casanova was geweest en daar op zijn oude dag liefde voor terug wilde.

Er staat ook in mijn aantekeningen: ‘In dienst genomen door Tommy Caldwell om hem te informeren over Paul Caldwells adres of graf, te betalen als ik iets weet te achterhalen.’ Ik had mijn tweede cliënt voor wat nu de Paul Davies/Paul Caldwell-zaak was, hoewel ik grote twijfels had over Tommy’s bereidheid om te betalen.

Meneer Macy, ik heb vannacht geslapen als een roos, zonder de aloude nachtmerries, zonder te liggen woelen en draaien. Alleen al daarvoor wil ik u bedanken. Alleen al de gedachte dat u en ik samen aan deze memoires werken, de oude zaak openen, de logica en de structuur ervan blootleggen, de wereld laten weten wat ik tot stand heb gebracht. Ik voel me als herboren. Ik heb vanochtend zelfs ontbeten met alles erop en eraan; ik heb het haastig naar binnen gewerkt en het smaakte prima. Voor ik gisteravond wegdoezelde heb ik mijn andere dozen met dossiers onder het ijzeren ledikant vandaan gehaald om een paar van de beste nog eens door te lezen, hoewel die zeikerd naast me mopperde over het licht en er zelfs een van die cipiers bij haalde om me te dwingen het licht uit te doen – het raakt me amper. Als u en ik met deze zaak klaar zijn, denk ik dat Het mooie dode meisje, zoals ik deze zaak noem, bij onze lezers ook goed zou aanslaan. (‘Zorg dat u geen nieuw avontuur van Ferrell en Macy misloopt, verschijnt volgende maand!’)

Zo, en daarmee was de zaak-Barnabas Davies gesloten, hè? We hadden de naam van Davies’ kind in Sydney: Paul Caldwell, geboren in 1893. We hadden een karakterbeschrijving van hem tot zijn veertiende: een mogelijk bovengemiddelde intelligentie, maar met de woede van een in de steek gelaten kind dat zich nog niet aan de armoede heeft kunnen ontworstelen. Verder weten we niet wat voor soort zoon meneer Davies achterliet toen hij monter aan boord stapte en zijn gulp dichtknoopte. We weten dat de jongen als soldaat de Eerste Wereldoorlog is ingegaan en dat hij niet naar huis is teruggekeerd. Vermist, meneer Macy, betekende dat ze niemand konden identificeren uit de brij van lichamen in de Franse modder, op het Turkse strand of in het Suezkanaal. En Melbourne verklaarde je gewoon dood als je een poos vermist was. Ik meen dat ze in ’19 of ’20 verklaarden dat er níémand meer werd vermist – alle dossiers over ‘vermisten’ kregen nu het predikaat ‘gesneuveld’. Dus voorzover bekend in de officiële dossiers was Paul dood, ook al had niemand nog de moeite genomen om dat aan Eulalie en Tommy te vertellen. Hoe dan ook, de zaak was afgerond, dacht ik.

Maar toen dacht ik nog eens na, meneer Macy, en het was een dramatisch moment van inzicht, zoals u en onze lezers zullen zien. Waarom zou ik deze zaak eigenlijk afronden? Ik kon nog een massa uren bij elkaar ritselen door te proberen bijzonderheden over zijn leven en zijn militaire diensttijd te vergaren en toe te zenden aan zijn trotse vader. Er was weliswaar vermoedelijk geen erfgenaam om geld aan na te laten, maar ‘vermist’ is niet precies hetzelfde als ‘dood’, dus waarom zou ik niet kijken wat ik kon achterhalen? En als hij dood was, was hij misschien wel een oorlogsheld en kon hij postuum een andere naam krijgen, de dappere, fiere Paul Davies, martelaar van de Ardennen worden, zodat de dikke stervende brouwer een leuke dode held-zoon kon kopen, en hoeveel zou dát waard zijn volgens zijn tabel, en wie zou het geërfde geld opstrijken? Mijn gedachten gingen razendsnel, het oude spel was in volle gang, en van de eindnota aan Londen zou ik een leuke vakantie kunnen bekostigen.

Nu moest ik wat kruiwagens inschakelen om een blik op Caldwells militaire dossier te kunnen werpen. Dat zat achter slot en grendel in Melbourne, zelfs de familie mocht het niet inzien. Tot op de dag van vandaag niet. Zelfs Davies in Londen zou als naast familielid niet meer dan een kort briefje krijgen waarin werd verklaard dat Paul dood was en wat zijn laatste rang was geweest. Maar als je iets wilt achterhalen, meneer Macy, heb je een netwerk van hulpvaardige mensen nodig. En daarmee wordt het zo simpel als maar kan: er staat een vent bij me in het krijt, die een andere vent kent die in Melbourne een paar meiden voor zich laat werken, en een van hen heeft gewerkt voor een man die een vent kende die op kantoor werkte van de historicus bij Defensie, en die vent was de eerste man een gunst verschuldigd, of de eerste man zou tegen Defensie zeggen dat de tweede vent intiem was geweest met het een of andere ongeschikte (om niet ronduit Aboriginal te zeggen) meisje, en vervolgens vond een klein (en steeds kleiner wordend) geldbedrag (ongetwijfeld te declareren als onkosten in de zaak-Barnabas Davies) zijn weg langs deze lange reeks naamloze maar behulpzame individuen, waarna er handgeschreven aantekeningen langs deze zelfde weg naar mij kwamen, en nu is het 7 juli en schrijf ik die aantekeningen keurig over in mijn dossier en voeg er de eerste vragen die ik zelf heb aan toe. Het geheel luidt woordelijk:

Paul Caldwell. Geboren in 1890 (Tommy zei 1893). Nam in oktober 1916 als vrijwilliger dienst bij de infanterie (waarom?), waarbij werd besloten (door wie?) dat zijn diensttijd zich vanwege speciale kennis en omstandigheden (welke?) uitsluitend tot Egypte zou beperken zolang het AIL daar aanwezig was. Hij begon als soldaat (als hij over speciale kennis beschikte, waarom dan slechts als soldaat?). Uitgezonden als infanterist naar Tel el-Kebir, Egypte. Twee keer bevorderd en twee keer eervol vermeld wegens bijzondere prestaties met een in het dossier opgenomen aanbevelingsbrief van de Britse kapitein H.S. Marlowe. (Waarom zou een Britse kapitein zich om een Australische zandhaas bekommeren?) Vermist geraakt tijdens verlof, op 12 november 1918. Enkele inlanders in het verre zuiden, in Deir el-Bahari (700 kilometer van zijn legerkamp verwijderd), vinden vervolgens Caldwells geweer en de identiteitsplaatjes van Caldwell en de eerder genoemde Marlowe. (Een Britse officier en een zandhaas samen op verlof?) Rang aan het eind van zijn diensttijd: korporaal. Status van Vermist gewijzigd in Gesneuveld bij het sluiten van het dossier op 29 juni 1919.

Aangezien kapitein Marlowe een Brits officier was, bevond zijn dossier zich gemakshalve in Londen, dus hiermee moeten we ons voorlopig tevredenstellen, mijn beste Watson. Welnu, de vragen die ik die dag in mijn aantekeningen heb neergepend zijn slechts een begin van wat er in het hoofd van een scherpzinnige onderzoeker zou moeten opkomen wanneer hem deze korte samenvatting wordt voorgelegd. Ik laat het aan u over om te proberen de raadsels op te tellen die schuilgaan in deze honderd en nog wat woorden, want ze vermeerderen zich snel, als kleine konijntjes. Ik geef er echter één cadeau, voor het geval geschiedenis niet uw sterkste punt is: de Eerste Wereldoorlog eindigde op 11 november 1918, de dag vóórdat Paul verdween.

Nog iets anders uit het dossier van de jongen: ‘Naaste familie: mevrouw Emma Hoyt, per adres: Flipping Hoyt Brothers Entertainment, Ltd., Sydney’. Daar konden Eulalie Caldwell en broer Tommy het mee doen; geen wonder dat ze het nieuws van een derde moesten horen: hun namen werden nergens opgenomen toen Paul het leger in ging. Familie schijnt een ingewikkeld begrip te zijn geweest voor onze jongen. Ik zou het de juristen moeten vragen: zou zijn Davies-erfenis toebehoren aan zijn nieuwe naaste familie, als Paul Caldwell dood was en op een of andere manier met terugwerkende kracht tot Paul Davies werd omgedoopt?

Goedemorgen, meneer Macy! Zullen we verdergaan? Goed.

Natuurlijk herinnerde ik me het circus van de Flipping Hoyt Brothers – maar ik hoor de ongeduldige meneer Macy al jammeren: ‘Wat heeft dit prachtige verhaal te maken met mijn arme, slecht behandelde tante en verdwenen oudoom?’ Alles, meneer Macy, alles. Geduld. U moet een beetje vertrouwen in de verteller hebben, hè?

Nou, ik herinnerde me uiteraard het circus van de Flipping Hoyt Brothers, maar ik keek ervan op dat het nog steeds bestond toen ik op 8 juli 1922 bij het kaartjesloket van het circus naar Emma Hoyt ging informeren.

‘Ze moet zo op’, zegt de kale, besnorde, in hemdsmouwen gestoken man in het hokje. ‘Na de voorstelling is ze beschikbaar voor bewonderaars, maar hier heb je een goede tip, jongen: ze zal eerder met je praten als ze weet dat je haar voorstelling hebt gezien.’

‘Gaat het nú beginnen?’ vroeg ik, met een blik naar de uitgezakte gele tent en het omringende terrein waar drie of vier mensen om een paar woonwagens rondliepen.

‘Het begint over vijf minuten. U boft.’ Ik betaalde voor een plaats op de eerste rij, waarop de kale man naar buiten kwam om het kaartje dat hij me net had verkocht af te scheuren, mee te lopen naar mijn plaats en het tentdoek achter ons dicht te trekken. Ik telde het publiek; ik was een van de acht, hoewel er lege banken en tribunes te over waren en een rij forse sofa’s met tafeltjes, met plaats voor driehonderd of meer. De man wees me waar ik kon gaan zitten en liep toen verder door het lege gangpad, stapte over de afbladderende roodhouten beschotting tegenover me, opende een toegangsdeur in het hoge metalen hek dat de zandpiste omgaf, sloot de deur af en pakte een megafoon op. Het zitvlak van zijn roodfluwelen broek was wit afgesleten. ‘Hooggeëerd publiek’, riep hij, terwijl hij rondliep en hoog boven mijn hoofd naar menigten van weleer keek.

Toen hij zijn openingszinnetjes had afgestoken, ontrolde hij zijn zweep en tilde een luik in de achterwand van de kooi op. Er kwamen drie reusachtige tijgers binnengeslopen. Onze kale man zorgde er met lome handgebaren voor dat ze over elkaar heen sprongen, op hun rug gingen rollen en door een metalen hoepel sprongen, wat ze allemaal schoorvoetend uitvoerden, maar met plotselinge uitbarstingen van grommende rebellie, die door de zweep niet snel genoeg de kop werden ingedrukt. Voor zijn slotstuk liet hij de tijgers liggen, wat ze niet zonder verzet deden, en opende hij opnieuw het luik in de achterwand van de kooi. Daar was een vreemd klein silhouet te zien, dramatisch van achteren belicht, en toen kwam er een pinguïn binnenwaggelen. De vogel liep een keer om de liggende tijgers heen, wandelde op en neer over hun ruggen en maakte toen pasjes op de plaats op hun buiken terwijl de tijgers onder hem door rolden. Tot besluit stapte de pinguïn eraf, liep door de piste om het applaus in ontvangst te nemen en ging toen naar de drie tijgers toe om ze elk een kus op de neus te geven (die vooraf ongetwijfeld met haringgeur was besproeid). De kinderen hapten naar adem en moesten lachen. Het was best een knap staaltje, leek me. Als alles goed ging.

Vandaag echter had het derde roofdier er schoon genoeg van: toen de naar vis stinkende kus langs de nerveus bewegende snorharen van zijn snuit streek, zag je in een flits een oranje-zwarte poot uithalen, en keek de pinguïn omlaag naar de drie rode strepen op zijn witte borst met de verbazing van een rijke man die bordeaux op zijn smokingoverhemd morst. Verbouwereerd hief hij zijn gesnavelde kop op. Hij keek naar de trage dompteur die hem had getraind, hem twee keer per dag tot deze escapade had overreed, de man die zelf ook verbijsterd was over de inbreuk van de tijger op de discipline en die nu zijn zweep in de lucht stak en tegen de tijger schreeuwde, maar te laat. De poot haalde nog een keer uit, en de plotsklaps koploze pinguïn stond heen en weer te wiegen, maar zonder om te vallen, omdat de andere poot van de tijger de flipperpoten in het zand drukte. De tijger wilde net gaan genieten van het hapje dat hij zojuist had ontdopt, toen hij de zweepslag op zijn rug voelde knallen; brullend draaide hij zich om naar de man die hem sinds zijn welpentijd zowel had geslagen als gevoed. ‘Waag het niet om tegen me te grommen, jochie!’ schreeuwde mijn kaartjesverkoper, die hem woedend afranselde. Nu pas beseften de twee kinderen in het publiek dat de pinguïn wiens capriolen ze zojuist nog hadden bewonderd er niet zo best aan toe was, want zijn verbouwereerde kop met de kraaloogjes was op de roodhouten beschotting een paar rijen voor hen terechtgekomen.

Om redenen die, zoals mevrouw Hoyt me later uitlegde, te maken hadden met discipline voor de beesten en veiligheid voor hun baas, moesten de katten het hele nummer zonder pardon opnieuw opvoeren, voordat ze de kooi uit mochten voor het vlees dat ze als beloning kregen. Terwijl de beide kinderen het uitsnikten en hun ouders tegen hen zeiden: ‘Kom, kom, het is allemaal maar een trucje’, bezonnen de grommende, geïrriteerde tijgers zich op hun taak en mepten naar hun baas. Weer het haasje-over, het rollen, het door hoepels springen. Weer gingen ze allemaal met hun kop naar voren liggen. Weer ging het luik in de achterwand open. Weer het dramatische silhouet van een mollige knaap met een bananenneus. En weer kwam er een getrainde pinguïn binnenwaggelen die applaus en een vers visje hoopte te krijgen. Ik heb geen idee wat er door deze tweede pinguïn heen ging toen hij langs de onthoofde, zanderige voetbal liep die zijn collega nu was. ‘Nee! Nee! Je moet wegvliegen!’ riep het jongetje links van me.

Ik maak alleen melding van dit tafereel, meneer Macy, om te illustreren in welke toestand van het circus in 1922 verkeerde, want vervolgens zag ik hoe twee Chinese slangenmensen van middelbare leeftijd zich tot onbehagen van het publiek in de wonderlijkste bochten wrongen. Ik zag hoe een in een sterretjestricot gehulde trapezeartiest in zijn eentje een poosje lusteloos heen en weer zwaaide voordat hij zich gewoon in het net liet vallen, vervolgens op de grond sprong en terwijl hij wegliep zijn kostuum al uittrok. Al die tijd speelde er een zichtbaar ontmoedigde man van zestig op een ontstemde piano. Af en toe zei hij met gepijnigde ernst zachtjes tegen de angstige kinderen: ‘Ach, het circus! Het is betoverend, gewoonweg betoverend!’

‘Hij is klassiek geschoold, weet u. In Pauls tijd was hij de dirigent van ons tienkoppige orkest’, vertelde Emma Hoyt, die door Paul Caldwell als naaste familielid was uitverkoren, me later met een betrekkend gezicht. Haar bedrijf liep natuurlijk op zijn laatste benen. Ik geloof dat ze het nog een week heeft uitgezongen, maar niettemin was ik getuige geweest van de laatste stuiptrekkingen van het circus van de Flipping Hoyt Brothers. ‘In betere tijden’, begon ze haar meeste zinnen, of: ‘Toen mijn man, Boyd, nog leefde’, of, het meest interessant: ‘Paul zou het vreselijk hebben gevonden om alles zo te zien eindigen.’

Ze was een vrouw van een jaar of vijfenveertig, die zeker niet van charme was verstoken en nog steeds gekleed ging als een majoor van een of ander bontgekleurd leger, haar haren blond en samengepakt onder haar rode tamboershoedje. Ze stak de ene sigaret na de andere op, maar zonder ze te roken. Haar eigen woonwagen rook naar parfum, haar gedresseerde honden en de mest van wilde dieren.

Ze wilde graag over Paul Caldwell praten. Ik vertelde haar dat ze misschien wat geld van hem had geërfd, maar ze wees me terecht: ‘Dat is onmogelijk. Hij wordt alleen vermist.’

Het is niet moeilijk om uit mijn aantekeningen iets voor u te destilleren, min of meer zoals de dingen zijn gezegd. (Vindt u dat we er een bijgeschaafd verhaal met lange gesprekken van moeten maken of alleen de fragmenten uit mijn aantekeningen moeten weergeven? Het laatste is ‘realistischer’, geloof ik, maar de lezer wil het gevoel hebben dat het hij het zelf meemaakt, als u begrijpt wat ik bedoel, Macy.)

‘Er worden zo veel pijnlijke herinneringen wakker geroepen door uw bezoek, meneer Ferrell. Door zijn liefde voor wat we hier deden, was Paul het allerbeste dat dit circus ooit is overkomen. Elke dag heb ik aan hem gedacht, ver weg in de oorlog, alleen strijd leverend voor dit hier, voor de betovering van het circus. O, u moet me niet verkeerd begrijpen, ik weet dat de Duitsers ook uitstekende circussen hebben, maar ik ben ervan overtuigd dat de keizer geen liefhebber was. Wij vrije mensen waarderen dingen die voor iemand van zijn slag ontoelaatbaar zijn.

Ik heb Paul geschreven toen Boyd was gaan hemelen om hem te vertellen dat ik alles zou doen om zijn circus voor hem in stand te houden. Als hij het wilde, had hij er na de oorlog zo in kunnen stappen. Hij had er iets van kunnen maken. Hij was zo toegewijd.

U wilt natuurlijk horen hoe het was begonnen. Paul kwam bij ons toen hij negentien of twintig was. Boyd had hem ontdekt en zei dat hij een groot natuurtalent was. Paul was hem op de markt opgevallen, en Boyd was hem heimelijk een stukje gevolgd om hem in actie te zien. Toen ging hij quasi-nietsvermoedend vóór Paul lopen, deed alsof hij zich bukte om zijn schoenveter te strikken en toen hij weer opstond, greep hij Paul pardoes bij zijn pols en pakte zijn portemonnee terug. Boyd deed natuurlijk een poosje of hij een politieagent was, moet u begrijpen, om Paul bang te maken. Maar daarna is Boyd ergens gaan zitten en wees hij mensen aan om te zien of Paul het ook op verzoek kon doen. Boyd was enthousiast toen hij hem die dag meenam naar ons kamp. En wat was het een knappe jongen, en zo intelligent als ik weet niet wat. Hij was bibliothecaris geweest, zoals u vast wel weet.

En dat moment waarop Boyd hem bij ons bracht! Soms zie je een gezicht helemaal oplichten in een omgeving als de onze, meneer Ferrell. Voor bepaalde mensen heeft het circus iets heel bedwelmends. Paul was net een klein jochie. Hij wilde alle dieren aanraken, ook de tijgers. Dat maakte hem juist zo innemend, weet u. Van sommige dingen wist hij ontzettend veel af, hij was zo pienter als wat, maar tegelijkertijd had hij van de meest eenvoudige dingen geen benul. Hij kuierde zo maar wat over het terrein. Hij liep de tent binnen en ik volgde hem. Hij keek omhoog naar de opgebonden trapezes, naar al die zitplaatsen. “Heb je nog nooit een circus gezien, Paul Caldwell? Zou je bij ons willen komen werken?” Zo’n blij gezicht hebt u nog nooit gezien, en zo knap. “Het circus?” Hij vroeg me of ik de een of andere Italiaanse gewichtheffer kende, een artiest waar hij eens van had gehoord. “Het circus”, bleef hij maar fluisteren, alsof hij op de maan was beland. Ik wist precies hoe hij zich voelde.’

‘En wanneer is hij uw minnaar geworden, mevrouw Hoyt?’

‘Ik was met Boyd getrouwd, meneer Ferrell.’

‘Maar ik heb de indruk dat meneer Hoyt een stuk ouder was.’

‘Boyd was een clown, weet u. Ik bedoel van beroep, het was zijn vak. Hij kon je ontzettend aan het lachen maken. Hij zette zijn “beschaamde” gezicht op als hij er bijvoorbeeld op werd betrapt dat hij iemands stropdas stal, dan sloot hij langzaam zijn ogen en trok zijn schouders op alsof hij een in- en inslechte, stoute clown was, en de mensen vonden het gewoon prachtig, ze waren dol op hem. Buiten de piste was hij een stuk killer.

Boyd liet Paul de kooien schoonmaken, kaartjes verkopen en mensen hun plaats wijzen. Dat was natuurlijk nodig, mensen hun plaats wijzen. Daardoor kon hij de mensen die hun portemonnee in hun kontzak hadden naar de tribuneplaatsen brengen, zodat hij er tijdens de voorstelling van onderaf bij kon. Hij heeft ook een paar keer opgetreden, een huiveringwekkend nummer vol drama en magie. Boyd vond dat we geraffineerdere kost moesten brengen, dus als openingsnummer na de pauze kwam Paul op, gekleed als een ontdekkingsreiziger, en voerde een soort pantomime op waarbij hij deed of hij zich belagers van het lijf hield, vijf van de grootste knechten, geschminkt als oerwoudnegers. Ze overmeesterden hem, bonden hem vast en dan haalde een van hen een slang te voorschijn. Niets gevaarlijks, gewoon een van de grotere pythons, en dan dansten ze wat om hem heen, zwaaiden met de slang en bogen zich over hem heen, zodat het publiek niet kon zien wat er gebeurde, maar we hadden hun fantasie al aan het werk gezet! Vervolgens gingen de zwarte schurken ervandoor, een van hen met de slang onder zijn kleding verstopt, zodat het publiek hem niet kon zien; zij zagen alleen de vastgebonden Paul die kronkelde van ellende, begrijpt u, en al worstelend wist hij een van zijn armen te bevrijden, greep dan naar zijn borst, rukte zijn overhemd open en dan … dan scheurde zijn borstkas open en kwam de kop van de slang te voorschijn! O, het was een vreselijk gezicht, vrouwen vielen flauw, het licht ging uit en als het weer aanging, nam Paul het applaus in ontvangst. Dat móést hij dan wel doen, voor het slotapplaus, zodat mensen zouden weten dat hij nog springlevend was. Voordat Boyd zijn stommiteit uithaalde, traden we voor zo’n groot publiek op. En Paul bracht zoveel geld in het laatje. Hij kon portemonnees namelijk ook terugstoppen nadat hij ze half had leeggehaald, zodat we maar zelden klachten kregen.

Boyd dacht echter net als u. Hij was er zo van overtuigd dat dit jochie mijn minnaar was. En dat was onverteerbaar en dus bracht hij zijn dagen door bij de tijgers, die hij met een chagrijnig gezicht vlees toewierp. Maar wat had hij dan gedacht dat er zou gebeuren? Dat de politie Paul op Boyds woord wél bij me zou weghalen, maar het publiek níét zou vertellen dat er bij Flipping Hoyt zakkenrollers onder de zitplaatsen rondscharrelden?

Ze hebben hem tijdens de voorstelling gearresteerd, zonder ophef, ik had niet eens door wat er gaande was. Het eerste wat ik ervan merkte was dat de inboorlingen met de slang een dansje met elkaar verzonnen en toen gewoon met de slang wegliepen, terwijl de mensen in het publiek verwonderd toekeken en een blik op hun horloge wierpen, en toen waren Wang en Songchuck al in de paal geklommen, waar ze over elkaar heen kronkelden. “Wat denk je dat er met Paul is gebeurd?” vroeg ik Boyd na de voorstelling, maar hij rookte gewoon door en wierp me een vreemde blik toe. En toen wist ik het. “Wat heb je met hem gedaan?” Ik was bang dat hij iets vreselijks met de tijgers had uitgehaald. “Jij vreselijke oude man, wat heb je gedaan?” Hij vertikte het iets tegen me te zeggen, en het duurde dagen voordat ik Paul had gevonden, en toen mocht ik hem van de politie niet bezoeken. Ik ben ze weken blijven lastigvallen en klopte elke dag op de deur van die bruut van een inspecteur. En toen op een dag, toen er al weken verstreken waren, zeiden ze dat hij weg was, naar het slagveld, om uit de gevangenis te blijven.’

‘U hebt hem geschreven toen uw man was overleden.’

‘Dat was in 1917. Ook om te zeggen dat ik hem niet had verraden, dat ik niet degene was geweest die hem had aangegeven. Ik was zo bang dat hij mij erop aankeek. Ik wist niet waar ik de brief naartoe moest sturen. Ik heb hem maar gewoon naar het ministerie van Defensie gestuurd. Ik heb nooit meer iets gehoord, tot ik het bericht kreeg dat hij werd vermist. Hij had mij als naaste familie opgegeven, weet u. Op dat moment wist ik eindelijk dat hij niet kwaad op me was, dat hij nog steeds van me hield. En op hetzelfde moment kreeg ik te horen dat ik hem had verloren.

Toch vond ik dat ik op zoek moest naar zijn echte familie. Ik ben naar die vreselijke bibliothecaresse gegaan; Paul had me alles over haar verteld. Ze waren namelijk, eh, intíém met elkaar geweest, weet u, niet zijn eerste liefde, meer een kwestie van een oudere vrouw die misbruik maakt van een arme jongen in nood. Maar zij zou in elk geval weten waar ik zijn bloedverwanten kon vinden. Later kreeg ik een tweede brief van Defensie, waarin stond dat ze zijn status van Vermist in Dood hadden veranderd, maar ze hadden geen lichaam of zoiets, het leek me alleen voor het archief. Ik wil zo graag dat hij het circus net zo aantreft als hij het heeft achtergelaten … die arme pinguïn …’

Meneer Macy, ons verhaal van vandaag eindigt met een circusdame die huilt om haar dode minnaar en haar dode circus en een dode vogel. Ik heb nog even gewacht om te zien of ze zich zou vermannen, maar na een paar minuten was het eind nog lang niet in zicht en ben ik maar weggegaan.

Twee of drie dagen later kreeg ik een brief:

Meneer Ferrell. Uw bezoek gisteren was als een tonicum voor een vermoeide vrouw. U zou mijn gemoedsrust bevorderen met alle definitieve informatie die u over Pauls lot kunt opgraven. Ik zou u in dienst willen nemen, als dat is hoe je dit soort zaken aanpakt. Als u hem levend aantreft en hij zich, om redenen die alleen hij kent, schuilhoudt tussen de Vermisten, verzeker hem er dan alstublieft van dat ik hem niet heb verraden en dat ook nooit zou doen en dat ik van hem hou. Als hij voorgoed is verdwenen, laat me dan alstublieft weten wat er van hem is geworden. Ik heb hier niet veel meer. Voor hem ga ik overal heen – zeg hem dat alstublieft. Ik word binnenkort tijgerverkoper, in elk geval voor een poosje, maar wat er daarna komt, kan ik niet zeggen.

Daarmee, meneer Macy, had ik een derde cliënt voor dezelfde zaak!

Maar wat kon ik aan Londen rapporteren over Paul (Caldwell) Davies? Tja, jammer genoeg, dat er sprake was van misdadig gedrag. Dat zou vermoedelijk van negatieve invloed zijn op Davis laatste wilsbeschikking. En zijn vrijwilligersenthousiasme voor de oorlog, zo leek het nu, was waarschijnlijk uit de omstandigheden voortgekomen, omdat het Australische Imperiale Leger aantrekkelijker was dan dwangarbeid.

Maar ik had ook twee nieuwe sporen: inspecteur Dahlquist door wie Paul Caldwell was gearresteerd en naar Egypte was gestuurd in plaats van hem te laten wegteren in de gevangenis, en mejuffrouw Catherine Barry, de bibliothecaresse die tot dusver twee keer in ons verhaal is voorgekomen, Pauls eerste geliefde. De zaak-Davies werd al snel een lucratieve tijdsbesteding.

En dat brengt me op het volgende. Ik zal u toesturen wat ik tot nu toe heb geschreven, zodat uw gesprekken met uitgevers geen vertraging oplopen. In afwachting van uw antwoord per luchtpost ga ik verder met het uitwerken van mijn aantekeningen en brieven.

Uw nederige correspondent,

Harrold Ferrell,

Privé-detective (in ruste)

Dinsdag 10 oktober 1922. Hotel van de Sfinx, Caïro

Dagboek: Aankomst in Caïro per spoor vanuit Alexandrië. Meteen een aanvang gemaakt met het werk. Heb in Caïro vijf dagen uitgetrokken voor logistieke werkzaamheden en beschrijving van achtergronden alvorens naar het opgravingsterrein in het zuiden af te reizen.

Aantekeningen boek: Om bij het juiste begin te beginnen: het voltooide boek dient een titelblad te hebben, beschermd door een transparante cellofaanomslag.

Titelblad: ‘De koninklijke cartouche van koning Atum-hadu, laatste koning uit het Egyptische Middenrijk, XIIIde dynastie, 1660-1630 v.Chr.’ Uitgaan van uitsluitend wetenschappelijk geschoolde lezers? Nee – voor een groot publiek uitleggen dat een cartouche het koninklijke zegel is, een van de vijf namen van de koning (de Zoon van Re-naam), geschreven in hiërogliefen en omsloten door een ovale ring.

Motto na het titelblad:

‘Het verstand en de vastberadenheid waarmee de mens fysieke hindernissen overwint dienen de bron van ons genoegen en het onderwerp van onze lof te zijn.’ John Ruskin, De stenen van Venetië

Of: ‘Ofschoon we de graftombe van Atum-hadu nog niet hebben gevonden, kunnen we er tamelijk zeker van zijn dat hij binnen ons bereik ligt.’ Ralph M. Trilipush, Begeerte en bedrog in het oude Egypte (Collins Erotische Literatuur, 1920; nieuwe editie van Harvard University Press in voorbereiding voor 1923)

Of: ‘Ralph Trilipush zal er nooit iemand met hersens van overtuigen dat koning Atum-hadu ooit heeft bestaan, laat staan de zogenoemde Atum-haduaanse Vermaningen heeft geschreven.’ Prof. Lars-Philip Thürm, in het Tijdschrift voor egyptologische studies, 1921. Dit motto zou een amusant effect hebben wanneer het wordt geplaatst naast een foto van mij waarop ik vóór de graftombe van koning Atum-hadu sta, met in mijn hand een volledige papyrus met zijn Vermaningen.

Of: wellicht een fragment uit de Vermaningen, van de diepzinnige geest en ondeugende rietstreek van koning Atum-hadu zelf. Bijvoorbeeld de eerste regel van Kwatrijn 30 (alleen aangetroffen in Fragment B & C): ‘Glimlachend beziet Atum-hadu zijn broeder.’ Eigenlijk een beetje misleidend gezien zijn oorspronkelijke context, want het volledige Kwatrijn 30 beschrijft de ontmaskering van een bedrieger die boogt op verwantschap met de koning:

Glimlachend beziet Atum-hadu zijn broeder,

Verrukt iemand te ontmoeten geboren uit dezelfde moeder!

Tot hij verneemt dat de bewering een leugen is, zo groot,

Dat nu met vuur en aspis wacht de leugenaar de dood.

(Uit: Begeerte en bedrog in het oude Egypte,

Collins Erotische Literatuur, 1920; nieuwe editie van

Harvard University Press in voorbereiding voor 1923)

Nee, beter nog, om dit avontuur bij het juiste begin te beginnen openen we het boek met een verlokkende blik op de aanstaande ontdekking, geven we het als motto een spannende episode in de niet al te verre toekomst mee, een fragment uit de gebeurtenissen die in het boek zelf staan beschreven. We zullen er een triomfantelijk moment uitlichten en voorin plaatsen, een schokkende parel aan de kroon, een eetlustopwekkend voorafje, dat de tong van de lezer benieuwd moet maken naar het immense feestmaal dat ophanden is, en zijn spijsvertering erop moet voorbereiden, als bodempje in zijn maag met het oog op de rijke spijzen waaraan hij door zijn saaie dagelijkse kost niet gewend is. We zullen voorlopig gebruikmaken van de gebeurtenissen van 24 november – om een conservatieve schatting te doen en mezelf op die datum een aardig verjaardagscadeautje te geven – zesenhalve week na nu, een fragment dat niet al te optimistisch, maar ook niet al te zwaar te verteren is, iets in de trant van: ‘pagina ii: 24 november 1922. Op locatie in Deir el-Bahari. Ik haalde de losse stenen weg, ging op mijn knieën liggen en begon langzaam – ondanks mijn bonkende hart pijnlijk langzaam – de opening in de duizenden jaren oude steenbrokken die liggen opgehoopt groter te maken. Het licht beefde hevig in de handen van Abdullah, die in de greep van onzinnige angsten verkeert. “Er gebeurt niets, man. Geef mij de lantaarn maar”, fluisterde ik, en ik drukte mijn oog tegen de smalle opening. “Ja, ja …” “Toe, wat ziet mijnheer?” “De onsterfelijkheid, Abdullah, ik zie de onsterfelijkheid.”’

Omslagontwerp: foto van RMT waarop hij naast de gouden (zo kun je toch veilig aannemen) sarcofaag van Atum-hadu staat. Een eindje ernaast staan inlandse arbeiders in werkkleding. Ralph M. Trilipush en de ontdekking van de graftombe van koning Atum-hadu door Ralph M. Trilipush. Ondertitel: Met daarin opgenomen het privé-dagboek, de aantekeningen en de schetsen van de archeoloog. Harvard University Press, 1923.

Pagina met opdracht: ‘Een vondst van deze omvang kan eenvoudig niet worden gedaan zonder de niet-aflatende hulp en het inspirerende voorbeeld van andere medewerkers. Ik ben oprechte dank verschuldigd aan mijn ploeg van bijna vijfhonderd Egyptische arbeiders, wier ijver slechts werd geëvenaard door hun toewijding aan mij en onze gezamenlijke verrichtingen, die hun ongetwijfeld martelende ongeloof hebben opgeschort en in plaats daarvan een eenvoudig vertrouwen aan den dag hebben gelegd dat de voorwerpen die ik opgroef een belang hadden dat uitsteeg tot boven hun glanzende pracht. En in het bijzonder een van harte gemeend salaam! voor mijn opzichter Abdullah, die precies wist hoe hij de mannen in de juiste verhouding discipline moest opleggen en baksjisj moest toeschuiven, en door wiens vurige trouw aan mij en wonderlijke worstelpogingen met de complexiteiten van het Engels ik gedurende onze weken van noeste arbeid en ontberingen in gelijke mate werd ontroerd en vermaakt. De heer Chester Crawford Finneran, van Finnerans Fijnste Fijngoed, is een man met grote diepgang en capaciteiten, een kritisch verzamelaar van oude kunst, een man die krachtdadigheid paart aan tact, in het geheel niet wat men zou verwachten aan te treffen bij een Amerikaan, laat staan bij een bewierookt ‘groothandelaar’. Maar onze ‘CCF’ heeft zich de adellijke, Oud-Egyptische titel ‘Meester der Liefdadigheid’ waardig betoond, de edelmoedige en betrouwbare verstrekker van wijsheden en rijkdom in tijden van nood, en de titel waarvan Atum-hadu zich in zijn poëtische Vermaningen zelf bediende om zijn eigen betrouwbare eerste minister aan te duiden. De graftombe van Atum-hadu kennen we dankzij CCF, mijn Meester der Liefdadigheid, en tevens dankzij mijn andere participanten in Hand-van-Atum Ontdekkingsreis BV. Ten aanzien van mijn lieve verloofde Margaret Finneran schieten woorden tekort om uitdrukking te geven aan mijn liefde, bewondering en dankbaarheid. Aan mijn collega-ontdekkingsreizigers, die zwoegen in het hete zand van onze geliefde adoptiemoeder, ben ik dank verschuldigd voor hun collectieve voorbeeld, hun niet-aflatende en al te vaak onbeloonde toewijding. Ik wil vooral gewag maken van het lichtend voorbeeld van de Egyptische expeditiereizigers, mijn dierbare vriend, de heer Howard Carter die, terwijl ik dit schrijf, al ver in zijn zesde seizoen is van een ogenschijnlijk vruchteloze zoektocht naar een hersenschimmige graftombe van een onbelangrijke koning uit de XVIIIde dynastie, Toetanchamon geheten. Maar of hij nu slaagt of faalt, ik wil hierbij publiekelijk verklaren dat de welhaast buitenzinnige toewijding (zes jaar!) een voorbeeld voor ons allen is en dat ik hem daarom bewonder, zelfs al voordat ik hem leerde kennen en hem mijn vriend kon noemen. Ik groet mijn oudere kameraad in de woestijn, mijn mentor en de toonaangevende figuur van de vorige generatie, die ons met tegenzin de toorts doorgeeft. Tot slot dient dit boek zeker te worden opgedragen aan die grote koning, Atum-hadu, en aan zijn beschermgod, de eerste Schepper, Atum. Het bestaan van Atum-hadu’s graftombe (en van Atum-hadu zelf) werd lange tijd door velen in twijfel getrokken, maar ik breng hulde aan Atum-hadu’s genialiteit, zijn heerschappij en zijn poëzie, en ik groet hem over een tijdsspanne van ruim 3500 jaar, ik, die nooit aan hem heb getwijfeld. De wereld beziet u nu, in uw gouden tombe, omringd door uw talrijke schatten, in uw gescheurde bruine mummiewindselen. De wereld staat verbaasd over uw leven, uw woorden, uw briljante geest. Met eerbiedig ontzag beziet de wereld uw edele organen in hun canopen. Dit is de precies de onsterfelijkheid die u hebt nagestreefd en verdiend, eeuwige glorie en vermaardheid.

Over de auteur: Professor Ralph M. Trilipush werd geboren op 24 november 1892, als het enige kind van de vermaarde militair en ontdekkingsreiziger Ecgbert Trilipush, en werd als het zeer geadoreerde, zo niet regelrecht verwende enig kind grootgebracht in de groene, idyllische welstand van het landgoed Trilipush in Kent, Engeland. Hij kreeg thuis les van huisleraren en gaf op zeer jeugdige leeftijd reeds blijk van een verbijsterende aanleg voor talen en een buitengewone belangstelling voor het oude Egypte. Toen hij tien jaar was, beheerste hij reeds de drie geschreven vormen van het Oud-Egyptisch en was hij begonnen oude documenten in het Engels te vertalen. Op zijn twaalfde had hij een herberekening gemaakt van de algemeen aanvaarde data van de Egyptische dynastieën en koninklijke regeerperioden en wist hij met grotere accuratesse dan enig erkend wetenschapper de lacunes aan te wijzen in de inzichten van de moderne egyptologie. Hij ging al op jonge leeftijd naar het Balliol College in Oxford, bewonderd door zijn leeftijdgenoten, opgemerkt door ouderejaars, waar hij samen met zijn goede vriend Hugo St. John Marlowe alom als de grootste hoop voor de egyptologie werd beschouwd. In Oxford werkten de twee studenten onder leiding van wijlen professor Clement Wexler, en namen deel aan zijn onderzoek dat tot doel had het bestaan van de destijds apocriefe koning en erotisch dichter Atum-hadu uit de XIIIde dynastie te bewijzen of definitief te ontkrachten. Toen Trilipush zijn doctoraalscriptie had voltooid, moest hij zijn studie afbreken vanwege de oorlog, tijdens welke zowel hij als Marlowe als officier bij de contraspionagedienst in Egypte waren gelegerd. Terwijl ze onder vijandelijk vuur lagen, slaagden beide onderzoekers erin ter plaatse Fragment C van Atum-hadu’s Vermaningen op te graven langs een bergpad in de buurt van Deir el-Bahari, waardoor ze een reusachtige stap hebben gezet in de bewijsvoering van het bestaan van de koning en diens identiteit als de dichter van de reeds eerder vertaalde Fragmenten A en B. Kort na deze ontdekking werd Trilipush uitgezonden om de Australische troepen die op Gallipoli zouden binnenvallen van advies te dienen, bij welke strijd hij gewond raakte en enige tijd vermist was. Men veronderstelde dat hij was gesneuveld. Helemaal alleen maakte hij de lange reis terug naar Egypte, waar hij na de wapenstilstand arriveerde en vernam dat zijn grote vriend Marlowe tijdens een expeditie naar een nog onveilig deel van de Egyptische woestijn om het leven was gekomen. Na de demobilisatie wist Trilipush Fragment C te bemachtigen en nam hij het mee naar de Verenigde Staten van Amerika, waar hij aan een briljante academische loopbaan begon. Hij bracht de definitieve, zij het controversiële vertaling en analyse tot stand van alledrie de Atum-haduaanse fragmenten, die werden gepubliceerd onder de titel Begeerte en bedrog in het oude Egypte (Collins Erotische Literatuur, 1920). De uitzonderlijke verkoopcijfers van dit beknopte meesterwerk bevestigden Trilipush’ unieke positie als eminent wetenschapper en tevens als populair verklaarder van egyptologisch onderzoek.

Zijn aanstelling als gewoon hoogleraar en de daaropvolgende snelle promotie tot hoofd van de vakgroep egyptologie aan de Harvard Universiteit waren te danken aan zijn ontdekking van de graftombe van Atum-hadu zelf, op zijn dertigste verjaardag op 24 november 1922, en aan de publicatie van het boeiende en academisch toch onberispelijke werk dat u nu in uw transpirerende handen houdt. De ontdekking van het graf van Atum-hadu werd al snel erkend als weergaloos, de in financieel en wetenschappelijk opzicht meest lucratieve ontdekking in de geschiedenis van de Egyptische opgravingen.

Professor Trilipush werd in 1923 geridderd en heeft tal van eerbewijzen gekregen van overheden en universiteiten uit heel de beschaafde wereld.

Hij is getrouwd met de vroegere Margaret Finneran uit Boston, Massachusetts, de fabelachtig rijke warenhuiserfgename.

Woensdag 11 oktober 1922

Dagboek: Laat opgestaan. Geluncht in de stad. Hernieuw mijn warme herinneringen aan prachtig Caïro. Verken markten. Koop kaarten van Caïro, Luxor, het dal van Thebe. Koop extra dominostenen. Ongelooflijke fruitstalletjes, het ronde fruit opgetast in perfecte veelkleurige rijen, als een immense abacus. Verse gele dadels. Bijna zwarte pruimen, waarvan de schil doet denken aan een kaart van de nachthemel, met vage wolken en fonkelende sterren. Ontdek een winkel waar ze grammofoonnaalden verkopen, waarvan de bizarre bazaarman beweerde dat ze op mijn Victrola 50 koffermodel passen, maar die bij mijn terugkeer in het hotel feitelijk niets anders deden dan de eerste paar seconden ruïneren van ‘You’re a Dream (and If I Wake I’ll Cry)’. Hervat het schrijven; ga door met uitwerken documentatie en plannen, reviseer werk van gisteren.

Een brief aan de lezer: Het boek dat u nu in handen houdt is in de geschiedenis van de egyptologie zonder weerga, want om de ontdekking die ons team heeft gedaan een context te verschaffen, bevat dit werk zowel een historische introductie tot de regeerperiode van koning Atum-hadu als het eigenlijke dagboek dat ik tijdens de expeditie bijhield, dagelijks, bijna elk uur, vanaf mijn aankomst in Caïro tot aan het moment dat we alle adembenemende schatten uit Atum-hadu’s graftombe hadden schoongemaakt, geauthentiseerd en gecatalogiseerd.

Lezer, ik zit hier vandaag, bij de roerige afronding van dit avontuur, met mijn dierbare vriend en collega, de ontdekkingsreiziger Howard Carter, beiden te gast ten huize van onze goede vriend Pierre Lacau, de beminnelijke directeur-generaal van de Egyptische Oudheidkundige Dienst, zo’n vijf kilometer verwijderd van het Hotel van de Sfinx, van waaruit ik in oktober, drie maanden geleden, mijn reis ben begonnen, en ik staar uit over de avondlijke Nijl en nodig u uit me te vergezellen tijdens een uniek en luisterrijk avontuur, dat 3500 jaar op zich heeft laten wachten.

Professor Ralph M. Trilipush

18 januari 1923

Ten huize van de directeur-generaal van de Oudheidkundige Dienst

Caïro, Egypte

[RMT – Controleer 24 november en 18 januari voordat het boek wordt gezet.]

Dagboek: 11 oktober, en ik ben net klaar met het beschrijven van een aantal noodzakelijke achtergrondelementen van dit werk, die later in de juiste volgorde moeten worden geplaatst. Ik kan nu van het begin af aan een begin maken met mijn dagboek, en u, lezer, verwelkomen in Egypte.

Gisteren ben ik in Caïro aangekomen, mijn eerste bezoek aan deze wonderbaarlijke stad sinds 1918. Ik ben met het spoor uit Alexandrië gekomen, nadat ik van boord was gegaan van de Cristoforo Colombo, welk schip me uit New York hiernaartoe heeft gebracht (na een treinrit vanuit Boston), via Londen en Malta, waar ik een heel ontspannen week heb doorgebracht ter voorbereiding op het werk dat me wacht. Ik heb nu mijn tijdelijke hoofdkwartier hier opgeslagen, in de goud met roze Farao-suite van Caïro’s geaderd-marmeren Hotel van de Sfinx. Hoewel ik niet aan luxe hecht, heb ik wel enige ruimte nodig om de ontelbare taken te verrichten die me te doen staan, en de duizenden die nog volgen, en het consortium van Bostons wijste en rijkste egyptologische deskundigen en verzamelaars, die deze expeditie financieren, zou niet willen dat de leider ervan al uitgeput was geraakt voordat hij naar de locatie in het zuiden afreisde, alleen omdat hij zijn intrek had genomen in een onderkomen dat beneden peil was.

De leek verbaast zich soms over de omvang van de taken van een archeoloog. Bij wijze van voorbeeld: eenmaal op locatie zal ik de directeur zijn van een reusachtige onderneming, aan het hoofd staan van een leger van arbeiders, en verantwoordelijk zijn voor hun loon, gedrag, eerlijkheid, doelmatigheid en welzijn. Ik ga opmetingen verrichten, schematische tekeningen maken, catalogiseren en vaak in enige haast vele honderden voorwerpen veilig stellen, voorwerpen die in grootte variëren van een met edelstenen bezette oorbel tot de prachtig uitgesneden en beschilderde wanden van een reusachtig grafgewelf. Ik zal onderhandelingen voeren met departementen van de Egyptische regering, die voor haar eigen bescherming zo nodig nog steeds onder toezicht staat van de Franse en Engelse overheden, met hun eminente, tot voorbeeld strekkende wijsheid en financiële rechtschapenheid. Tegelijkertijd zal ik een wetenschappelijk werk schrijven, waarin ik nauwkeurig gebeurtenissen van drieënhalf millennium geleden beschrijf, en zal ik waarschijnlijk erotische, politieke en wrang-geestige teksten vertalen die door een genie werden geschreven in een taal die al ruim tweeduizend jaar niet meer algemeen wordt gebruikt. En ik zal gedetailleerde verslagen opstellen voor de wijze vennoten die al deze koortsachtige inspanningen financieren. Bijgevolg, als ik mijn reis in enige stijl ben begonnen, werd dat gedicteerd door wetenschappelijke noodzaak.

Dat terzijde gelaten, met al zijn snoeverige weelde verraadt het Hotel van de Sfinx de voortsluipende decadentie van Egypte. Het is een toeristenhotel (in een land dat voor mij altijd het verkenningsterrein van de ontdekkingsreiziger of de buitenpost van de soldaat geweest), en het symboliseert de kennelijk onoverkomelijke, aangeboren neiging van de hedendaagse Egyptenaren om hun hoogstaande erfgoed voor een habbekrats te verkwanselen. Het embleem van het hotel, dat op elk denkbaar oppervlak is genaaid, vertoont een onzinnige groep, bestaande uit een gier, een sfinx en een cobra, met daarboven een motto, een hiëroglifisch fragment dat ons waarschuwt: HORUS VERSLINDT HET HART VAN DE VERDORVENEN (maar ik kan niet bedenken voor wie dit bedoeld is, want wie van de hotelgasten kan naar verwachting hiërogliefen lezen?).

Horus, de Oud-Egyptische hemelgod met de valkenkop, die door iedere Egyptische koning wordt belichaamd, zou er wellicht voor terugschrikken om reclame te maken voor dit hotel, en toch, zelfs hier, omringd door namaak-faraonische pracht uit een verzonnen Oudheid, komen door de open patioramen vanaf de Nijl de geur en de sfeer van het echte Egypte naar binnen – míjn Egypte – en alle moderne luxe van de suite krult om en verpulvert onder de hete adem van het koninkrijk zoals het was, en fluistert me over duizenden jaren heen iets toe. Door zijn macht en zijn glorie roept Atum-hadu me zelfs hier, terwijl ik (zonder de angst voor de Amerikaanse drankpolitie die ik zelfs in Finnerans huisbar voelde) limonade met gin drink op het balkon dat uitzicht biedt op mijn Nijl, en op het prachtige, kolossale kastmodel Victrola XVII, dat ik naast de balkondeur heb geïnstalleerd, draait met achtenzeventig toeren per minuut ‘He’s a Fella Who Gets His Way (and Who Can Blame Him?)’.

Tijdens dit respijt van mijn werkzaamheden koester ik met onvervalste vreugde de herinnering aan mijn afscheidsfeestje in Boston, kort geleden, hoewel het al eeuwen geleden lijkt, een feest met als gasten onder meer de mannen die de expeditie financieel ondersteunen en hun dames, een feest waarmee we zowel ons ophanden zijnde succes in Egypte vierden als mijn verloving met de dochter des huizes. De beelden versmelten tot een duidelijke herinnering: avondkleding, krakend van nieuwheid, en de nieuwe lichte avondjaponnen, opgloeiende papieren lantaarns en een negerjazzorkest dat op de binnenplaats zat. De muziek zweefde in en uit door de openstaande ramen en deuren van het herenhuis van Chester Crawford Finneran in Commonwealth Avenue, in de voor september ongebruikelijke hitte.