Ru de Groen

Anna

Ode aan een kattenstaart

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Deze uitgave kwam tot stand door bemiddeling van Sebes & Van Gelderen Literair Agentschap te Amsterdam

© Ru de Groen, 2014

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Stefany Alves

isbn 978 90 445 3215 9

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

‘Mijn vader wil mijn jongste zusje wegdoen’, vertrouwt hij mij ongevraagd toe, anderhalf jaar na onze eerste ontmoeting. Het is in de periode dat we geen contact meer hebben. We staan in de motregen bij het fietsenrek en hij helpt me om mijn weerbarstige slot open te maken. ‘De zak!’

‘Hoe bedoel je, de zak?’ Ik voel me opgewonden over het feit dat hij me weer eens aanspreekt.

‘Nou, gewoon wegdoen’, gaat hij verder. ‘Maar daar is ze nog veel te klein voor, de hummel. Mildred is het dan ook niet met hem eens.’

‘Mildred?’

‘Mijn moeder, Mildred. Althans, zo noemen we haar. Van huis uit heet ze Eleonora.’

‘Dat weet ik, Willem.’

‘Natuurlijk.’

Hij heeft mijn slot open.

‘Succes, Pies’, zegt hij en hij loopt de poort uit. In verwarring blijf ik achter.

Mijn naam was Anna. Maar toen ik net achttien was geworden gumde hij me uit. Bijna veertig jaar geleden. Ik weet nog dat het mooi weer was die dag. Hoe komt het dat ik me alles uit die periode zo goed herinner? Alles, vanaf het moment dat hij mijn leven binnenviel tot het moment dat ik twee jaar later naar de grote stad vertrok. Bijna elk voorval, elk gesprek en elke gedachte heb ik opgeslagen. Een ommuurde herinnering met een duidelijk begin en een even heldere afloop. Hij schudde me wakker en gooide mijn leven overhoop. Ik heb mijn uiterste best moeten doen om overeind te blijven. Nu ik dit opschrijf besef ik dat de dingen zich afspeelden binnen een actieradius van niks. Mijn school lag op loopafstand en van ons huis naar het bos was het nauwelijks twee kilometer. En ook het centrum van de stad lag niet meer dan een kwartiertje gaans.

Als ik nu, na al die tijd, de balans opmaak, valt die toch gunstig voor hem uit. Hij deed me indertijd veel pijn, maar diepte me ook op uit de stilte en leerde me liefhebben. Maar het belangrijkste is dat hij me aan het lachen kreeg.

‘Dat neemt de goede God je nooit meer af’, zou mijn moeder gezegd hebben.

1

‘Er staat een stenen man bij onze vijver

We noemen hem Oom Ganzenveer

Het is een of andere dode schrijver

Dus dichten doet hij vast niet meer’

Op maandag 21 augustus 1974 nam Willem Havelaar zandkoekjes mee naar school. Met Willem Havelaar kon je lachen, al wist ik dat op dat moment nog niet. Hij was het voorafgaande jaar blijven zitten, want hij had het op school en daarbuiten zo gezellig gemaakt dat zijn cijfers eronder waren gaan lijden. Zijn moeder had het waarschijnlijk een goed plan gevonden wat aan zijn imago te doen. Daarom had ze hem als charmeoffensief die koekjes meegegeven. Het was de eerste schooldag van mijn vijfde jaar op het gymnasium van het Onze-Lieve-Vrouwelyceum. Met een gifgroen, zeshoekig blik onder zijn arm kwam hij als laatste de klas binnen. Telkens als hij een voet voor de andere zette, leek het of hij zich afzette voor een sprongetje. Hij was duidelijk wat ouder dan wij. Een lachend gezicht boven een paarse spencer. Zijn wat vreemde manier van lopen viel meteen op. Voor de middelste rij bankjes draaide hij zich naar de klas, plaatste zijn rechterhand spiedend boven zijn ogen en zei: ‘Geen indianen. Jammer!’ Hij opende de trommel, hield die in onze richting en riep theatraal in het Brabants: ‘Wie lust er subiet een koekske van ons ma?’ Zonder op antwoord te wachten liep hij door naar de lessenaar. Op een verhoging zat onze nieuwe klassenleraar, onwennig jong nog, maar met een ouwelijk, aapachtig postuur. Willem zette een voet op de verhoging, greep met zijn linkerhand de rand van de tafel, trok zich daaraan op, zette het geopende trommeltje neer en schoof het richting de aap. Hij stak zijn rechterhand uit en zei: ‘Een zeer goedemorgen, meneer. Willem Havelaar, aangenaam. Kaakje?’ Zijn gebaar werd met een weifelende handdruk beantwoord. Willem trok meteen zijn hand weer terug, wendde zich een kwartslag naar de klas en keek ons vrolijk aan. Zijn ogen bleven een paar seconden op mij gericht. Met een glimlach graaide hij razendsnel een van de plastic mapjes van een stapel op de lessenaar, liet zich zakken en bracht het ding naar zijn ogen.

‘Wat mag de dagsoep zijn vandaag, oberrrrr?’ Hij keek op naar de arme leraar, die geen woord wist uit te brengen. Ook de klas was stil.

‘Ach, wat kan het mij schelen, ik hou niet eens van soep.’ Hij krabde even op zijn hoofd, gooide het mapje weer op de stapel en struinde de klas in naar het enige nog lege bankje achterin. Met een omweg, waardoor hij mij wel moest passeren. Ter hoogte van mijn tafeltje maakte hij met zijn wijsvinger een prikkende beweging naar mij. ‘Overigens moet ik bekennen dat ik u nu al mis en ik verheug me er geweldig op u weer te zien na deze korte ontmoeting.’ Iedereen zat verbaasd naar dit tafereel te kijken. Alles ging zo snel en zijn woorden klonken zo idioot dat ik behoorlijk van mijn stuk was. Waarschijnlijk heb ik wel gebloosd, verder reageerde ik niet. Ik zou niet geweten hebben hoe, stil en bescheiden als ik was. Die priemende ogen en die vrolijke blik: een beeld dat ik altijd ben blijven koesteren. Ook nadat hij mij had laten vallen.

Ik was deze ochtend als eerste in het lokaal en ging aan een tafeltje op de een na laatste rij zitten. Zo had ik overzicht. Ik kon niet wachten tot de les begon en ik mijn versgekafte boeken uit mijn tas kon halen. Boeken kaften. Een heerlijke bezigheid. Van jongs af aan was ik gefascineerd door alles wat er in kantoorboekhandels te koop was: papier, pennen, vlakgom en de nodige puntenslijpers. Dan thuis uitpakken, rangschikken, testen en mijn bezit met beleid fatsoenlijk opbergen in mijn pennenzak. Bedwelmend bijna. Net als op mijn eerste dag op de lagere school, zo’n tien jaar daarvoor. Ik moest nog zeven worden. Juffrouw Van Poppel zei dat we zo zouden gaan schrijven. In de houten gleufjes voor ons lag een kroontjespen en we kregen allemaal een klein potje inkt. Ik popelde om mijn pen aan mijn nog onbevlekte zemen vloeilapje te mogen afvegen. De paar op elkaar gelegde velletjes werden aan één kant bijeengehouden door een roterend koperkleurig oogje. Heerlijk was het om zo’n ding als een waaier uit te klappen. Maar ik moest geduld oefenen. Eerst leerden we hoe we de pen moesten vasthouden. Dat duurde me te lang. Ik had thuis al geoefend en zonder dat Van Poppel het merkte begon ik vast. Ik legde het velletje glad op het tafelblad en doopte mijn pen voorzichtig in de inkt, haalde hem eruit en hield hem zo plat mogelijk tegen het zeem. De blauwe inkt vloeide langzaam uit in een gulzige vlek. De rillingen liepen me over mijn rug. Vloeien is een kunst, wist ik meteen. Omzichtig probeerde ik elk hoekje van mijn lapje te gebruiken. Heel anders dan de zoon van de kinderarts, die naast mij zat en er een janboel van maakte. Voor elke veeg nam hij een nieuw velletje. Geen enkel systeem in zijn vloeigedrag. Ik ergerde me dood. Hoe kon hij?

Door de glorieuze binnenkomst van Willem Havelaar duurde het wat langer voordat de les begon en dus moesten mijn boeken nog even in mijn tas blijven. Of hij nog terechtgewezen werd, ben ik kwijt. Die arme docent had waarschijnlijk ook nog nooit zoiets meegemaakt en ik herinner me vaag dat hij een paar keer onzeker opstond en weer ging zitten. Anderhalve week later was hij vertrokken. Eerst dachten we dat hij ziek was, we kregen te horen dat hij voorlopig thuisbleef, maar naar al snel bleek was dat voorgoed. Hij werd vervangen door de onvolprezen Eduard van Dun. Die was het jaar daarvoor gepensioneerd, maar werd tot zijn eigen en ons genoegen als tijdelijke leerkracht nog even teruggevraagd. Dat tijdelijke wist hij twee jaar te rekken en hij werd de beste leraar die ik ooit had. Hij gaf les in oude talen en geschiedenis, en het verhaal ging dat hij thuis wel drie kamers vol met boeken had en vierentwintig uur per dag hoofdpijn. Zijn wijze, olijfkleurige, gerimpelde gezicht vergeet ik nooit meer.

Willem woonde aan het einde van de oude, statige Baronielaan, tegen de bosrand aan. Ik woonde ook in die straat, maar dan aan de andere kant, veel dichter bij de stad. Mijn moeder, die altijd precies wist wie wie was, kende zijn vader. Willem Havelaar senior, de longchirurg. Een geweldige arts, wat hij zelf niet ontkende, uitgesproken conservatief en in zijn vrije tijd een fervent jager. Zijn enige zoon had hij naar zichzelf vernoemd, want dat deden dat soort mannen in die dagen.

Hij zag junior graag in zijn voetsporen treden. Het plan was dat Willem na de middelbare school aan een Amerikaanse universiteit medicijnen zou gaan studeren. Als hij dat vlot zou afronden, mocht hij zich daar ook peperduur specialiseren. Er zijn zonen ‘die straks dokter moeten worden omdat papa dat nooit was’, om met Jacques Brel te spreken, maar evenzovelen omdat ‘papa dat juist wel was’. Wat zijn twee dochters zouden gaan doen interesseerde hem geen zier.

Ik durfde Willem die eerste dagen na onze kennismaking niet aan te kijken, want ik wilde hem de kans niet geven mij weer in verlegenheid te brengen. Hij zat helemaal achterin, aan de raamkant van het lokaal. Het liefst staarde ik de hele tijd naar hem. Ik wilde zien wat hij deed. Om de paar minuten wendde ik halfslachtig mijn hoofd. Om hem in beeld te krijgen moest ik achteromkijken, maar ik durfde mijn hoofd niet helemaal te draaien. Uiteindelijk bedacht ik een plan: op een ochtend dat ik weer als eerste in de klas was, schoof ik snel het tafeltje van mijn achterbuurvrouw wat verder van me af, zodat ik mijn eigen stoel en lessenaar een stuk naar achter kon verplaatsen. Zo kon ik mijn hoofd onopvallend naar rechts draaien. De eerste keer dat dat lukte zag ik hoe hij zijn arm en vinger uitgestoken hield in de richting van de jongen naast hem. Raf Hauser werd horendol van zijn buurman, die hem belaagde door met zijn wijsvinger in zijn wang en zijn linkerslaap te priemen. Als hij zich daar uiteindelijk aan wist te ontworstelen, werd de vinger verplaatst naar zijn zij of dij.

Het duurde niet lang of de zaak ontplofte.

‘Rotkerel, rotkerel.’ Raf sprong op en stond trillend naast zijn tafeltje. De tranen liepen hem over de wangen. Onmachtig zwaaide hij met zijn armen. Het had iets van een regendans.

‘Rotkerel, rotkerel, rotkerel …’ De hele klas keek om, dolblij met dit verzetje.

Ik ook, waarbij ik dacht: wie gebruikt er nou zo’n woord als ‘rotkerel’?

Willem stak zijn armen in de lucht en keek voor zich uit alsof hij van niets wist. Ik zag nu pas dat hij kleine oren had, met een knik in het midden. Het waren net kabouterstoeltjes die aan de zijkant van zijn hoofd geplakt zaten. Hij hield zijn getergde prooi in de gaten. Je wist maar nooit.

Raf was een vreemde, stille jongen. Waarschijnlijk autist, maar wisten wij toen veel. Zijn familie was ‘van België’, van net over de grens. Hij had op de lagere school al bij mij in de klas gezeten.

Ik had hem kunnen helpen, want ik had gezien wat Willem deed en ik had met Raf te doen. Ik hield me op de vlakte. Laf.

Van Dun kreeg iedereen binnen de kortste keren weer rustig. Hij had niets gezien, maar nam instinctief de juiste beslissing door Willem op de gang te zetten. Ook suste hij Raf. Die ging weer zitten en staarde strak voor zich uit. Van Dun zette zijn bril af en wreef over zijn slapen. De hoofdpijn was door het incident verergerd en even later vroeg hij mij om bij de apotheek aan de Wilhelminastraat wat medicijnen te gaan halen. Meldde ik me daar en zou ik zeggen: ‘Graag poeders voor Van Dun’, dan zouden ze het wel begrijpen. Het was een noodgeval. Aan de ene kant voelde ik me vereerd en bijzonder, maar aan de andere kant vond ik zijn verzoek volkomen vanzelfsprekend: als hij een ander had gevraagd, was ik zeker beledigd geweest, hoewel we elkaar nog maar pas kenden. Vanaf dag één was het duidelijk dat we elkaar lagen.

Op de gang zou ik langs Willem komen. Ik zag hem niet. Ik liep de poort uit en sloeg links af langs de vijver, richting de Wilhelminastraat. Het was een mooie herfstdag, zonnig en fris. Fel weerkaatste het licht in de vijver. Ik was dolblij met dit cadeautje.

Bij De Duiker bleef ik staan. De immense eik, direct aan de waterkant, die tot een meter boven de grond als een omgekeerde torso steeds smaller werd en op het smalste punt naar boven in twee lange kale stammen uitliep. Net twee gespierde mannenbenen. Precies boven de grond zat een ronde deuk. Als je van een afstandje aan kwam wandelen en je fantaseerde op die plek zijn navel, was het niet moeilijk je voor te stellen dat zijn borst, gestrekte armen en hoofd zich onder de grond bevonden. Stond je nog verder weg, dan leek het net of hij echt het water in dook. De plek was op het irritante af populair bij huwelijksfotografen. Daar had ik moeite mee, want precies aan de voet van deze eik hadden mijn ouders elkaar ontmoet. Die boom voelde een beetje als van mij en ondanks of juist door het slechte huwelijk van mijn ouders heb ik die gedachte nooit losgelaten. Idioot natuurlijk. Mijn vader was ooit als student met een paar vrienden uit Amsterdam carnaval komen vieren en ze sliepen bij een jaarclubgenoot in het hoekhuis tegenover de boom. Mijn moeder, die nog bij haar ouders woonde en niet van carnaval hield, had aangeboden op de hond van een vriendin te passen en liet hem net uit.

Haar vriendin, die het hele jaar uitkeek naar vier dagen hossen, drinken en zoenen, had het diertje een rode boerenzakdoek omgebonden. ‘Agge maor leut et. Niewaor!’ Mijn moeder was van mening dat ze met het beest voor gek liep, maar iedereen gedroeg zich op die dagen infantiel. Dus liet ze hem met de nodige gêne zijn behoefte doen tegen De Duiker.

‘Ik zag al van een afstand dat het studenten waren, Anna. Ondanks hun blauwe kielen.’ Toen ze het me vertelde probeerde ze voor de spiegel een haarstukje in te doen, wat niet erg vlotte.

‘Twee van die brulboeien en vlak daarachter je vader.’ Hij had er jong en onwennig uitgezien in zijn carnavalstenue. Hij had wel het lef om het onbekende meisje met de hond te verzoeken het afzakkende lucifersdoosje, dat de twee punten van de rode zakdoek om zijn nek bij elkaar hield, wat strakker aan te schuiven.

‘Het lukte hem natuurlijk zelf niet, want hij was zo lam als een reiger. Bovendien had hij in elke hand een glas. Ik heb hem maar geholpen en zag meteen dat het niks zou worden tussen je vader en het carnaval. Daarom viel ik misschien voor hem.’

‘Vond je hem aantrekkelijk?’ vroeg ik.

‘Ja en nee’, antwoordde ze. ‘Hij had lieve ogen, maar zag er potsierlijk uit in die kiel en met dat zwarte petje op. Maar over de doden niets dan goeds’, zei ze plotseling scherp, terwijl ze nijdig een haarspeld in haar onwillige dotje dreef.

Ik liep verder richting de Duitse Panthertank die de Polen de stad hadden nagelaten aan het eind van de oorlog. Mijn vader hield niet van dat monument. ‘Die Polen hadden gewoon geen zin om dat ding nog mee te nemen. En geef ze eens ongelijk.’ Hij had liever op die plek een standbeeld van Kennedy of van een bekende schrijver gezien. Tijdens zijn studiejaren in Amsterdam was hij dol geweest op het borstbeeld van Herman Heijermans in het Kleine Gartmanplantsoen. Hier in Breda hoorde een beroemde dichter, vond hij. Leopold leek hem wel wat. Hij was dol op dichters. Gorter had van hem ook gemogen. Misschien, bedacht ik later, had hij de hoop gehad zelf ooit op een sokkel te staan. Hij was nooit verder gekomen dan wat gedichtjes voor een studentenrevue. Die ontdekte ik jaren later in onze kelder, in een klam schrift, obligaat in een beschimmeld rieten mandje. Hij moet een jaar of twintig geweest zijn toen hij ze schreef. Op de omslag stond met potlood: Voor de revue. Ik vond dat ouderwets klinken, maar evenzeer een passende titel voor dit muffe schrift. De inhoud beviel me wonderwel.

‘O, had ik maar een schietgeweer,

dan schoot ik Van der Dungen neer

want ik dacht zo bij me eigen:

had iq een soortelijk gewicht,

dan zou dat van de mensheid stijgen

door één kogel welgericht.’

Naast dit versje, dat ik later in mijn agenda overschreef, had hij een onbeholpen tekening gemaakt van een kanarie met een wijdopen snavel. Het beest moet ooit helemaal geel bedoeld zijn, maar toen ik hem vond, was hij door het vocht deels groen en bruin uitgeslagen. Het verband met het gedichtje heb ik nooit kunnen ontdekken. Wat mij ook een raadsel bleef, is wie die vermaledijde Van der Dungen geweest moet zijn. Ik deed weleens een poging om daarachter te komen, maar zonder resultaat. Er stonden verder ook nog een paar vierregelige versjes in. Heel soms kon mijn vader geestig zijn, maar deze vond ik zo leuk dat het me stimuleerde ook van dit soort rijmpjes te schrijven. Dat heb ik altijd volgehouden en bijna maandelijks produceerde ik er wel eentje. Vorige week nog de laatste.

Toen ik de tank passeerde ging het luchtalarm af. Natuurlijk, het was de eerste maandag van de maand. Ik had nog nooit buiten gelopen tijdens het loeien van de sirenes. Hoewel ik mij bij de aanval op Raf geen held had getoond, beeldde ik me nu zonder gêne in dat ik daar liep tijdens de voorbode van een bombardement. Iedereen dook ergens onder; alleen ik stapte dapper door om verderop de Spaanse kinderen, die argeloos in de tuin van hun grote gele huis speelden, van een wisse dood te redden. ‘Een dapper meisje,’ zouden de mensen later zeggen, ‘wat een ongehoord dapper meisje. Een heldin gewoon.’ Misschien zou ik wel een lintje krijgen of de stadspenning. Kinderachtig. Ik leek wel tien.

‘Zullen wij elkaar eindelijk maar eens tutoyeren?’ klonk het naast me door de sirenes heen. De zondaar had het niet uitgehouden op de gang en was maar naar buiten gelopen. Toen hij mij bij De Duiker had zien staan, was hij me achternagekomen. Onbewust voelde ik dat het er nu op aankwam rustig te blijven en controle te houden. Dus gaf ik hem geen antwoord en in plaats daarvan vroeg ik: ‘Is het wel slim om weg te lopen?’

‘Nee, helemaal niet. Waar ga jij naartoe?’

‘Naar de apotheek voor Van Dun. Poeders kopen.’ Ik keek naar zijn kabouteroren en zag nu ook dat hij sproeten had.

‘Wel, wel, madame gaat poeders kopen voor de “bovenmeester”. Madame heeft een streepje voor.’

Hij wachtte even en stak zijn handen in zijn broekzakken. Een jas had hij niet aan.

‘Je zult me wel dankbaar zijn.’

‘Waarvoor?’ vroeg ik verbaasd.

‘Dat je hier nu in de zon loopt. Van Dun heeft natuurlijk hoofdpijn door mij.’

‘Dat zou me niet verbazen’, zei ik.

‘Zal ik de zuster vergezellen?’ spotte hij, maar even dacht ik ook iets van hoop te horen.

Deze kans liet ik me niet ontgaan. Meteen toegeven deed ik echter niet.

‘Ik weet niet of ik dat wel wil’, zei ik iets te zacht.

Dat viel hem tegen.

‘Hoezo niet?’

‘Ik ken je niet’, zei ik uit de hoogte, maar ik schrok van mijn eigen woorden.

‘Luister, ik wil alleen even met je meelopen. Ik vraag niet of je voor altijd bij me wil blijven.’

Ik schoot in de lach. ‘Vooruit dan maar’, antwoordde ik en ik vervolgde snel: ‘Maar ik wil niet dat je bij de apotheek mee naar binnen gaat.’

‘Dus ik mag met u oplopen?’

‘Ja.’

‘“Ja, meneer”, zul je bedoelen.’

‘Jij zegt rare dingen.’

‘Iemand moet het doen’, antwoordde hij. En met meer nadruk: ‘Íémand moet het doen. Die traditie mag, nee, zal niet verwateren zolang ik leef. Doodzonde om het te laten verslappen. Zeg nou zelf.’

‘Je was gemeen tegen Raf. Ik heb alles gezien.’

‘Was ik gemeen omdat jij alles gezien hebt? Ik zie het verband niet, zuster.’

Omdat hij alles terugkaatste, besloot ik even niets meer te zeggen. Hij vertelde dat hij juist alle moeite had gedaan om zijn buurman aan de praat te krijgen.

‘Je begrijpt dat ik hem gewoon wat beter wilde leren kennen, die snaak. Ik werd er gek van dat hij niet reageerde. Toen restte mij niets anders dan grof geschut.’

Hij was inmiddels voor me gaan lopen, had zich omgedraaid en liep achteruit.

‘Rook je?’

‘Nee’, zei ik zacht. ‘Mijn moeder wel.’ Dat klonk dwaas. Ik zag aan zijn gezicht dat hij dat ook vond. Maar hij knikte en zei: ‘Ik ken dat slag.’

Hij haalde een pakje Stuyvesant uit zijn zak en stak een sigaret op.

‘Rook je echt niet?’

‘Nee, nooit.’

‘Heel nobel, heel nobel’, zei hij. Toen maakte hij een soort hoofse buiging en vervolgde met een overdreven armzwaai: ‘Dan zal ik niet nader aandringen, mevrouw.’

‘Mijn oom Frits heeft me duizend gulden beloofd als ik tot mijn achttiende niet rook’, zei ik en ik vervolgde: ‘En dat gaat me lukken ook.’

‘Mooi,’ zei hij terwijl hij in zijn handen wreef, ‘dan hebben we samen tweeduizend gulden te verbrassen. Ik krijg ook duizend gulden. Ik …’

‘Maar jij rookt!’ onderbrak ik hem.

‘U moet me laten uitpraten, mejuffrouw. Wat ik wilde zeggen, is dat ik dat bedrag krijg als ik tot mijn achttiende niet tegen mijn vader zeg dat mijn moeder rookt. Mijn vader is longarts, moet u weten. Wat doet oom Frits voor de kost?’

Ik zweeg opnieuw, want wat moest ik zeggen? Dat oom Frits verschillende boeken over kikkers had geschreven?

Daarna bleef hij maar vragen op me afvuren. Of ik de andere meisjes in de klas niet te poezelig vond. Of er dagen waren waarop ik wanhopig op zoek was naar houvast. Of ik vond dat paleizen nog wel van deze tijd waren. Wat ik zoal deed als ik alleen was en of ik me wel voldoende dingen afvroeg.

‘De mensheid doet dat nog maar zelden. Ik zie het als een van de plagen van onze tijd. Als ik dat vergelijk met een paar jaar geleden zit daar behoorlijk de klad in. En dat heeft niets, ik herhaal, niets met leeftijd of afkomst te maken.’ Hij keek behoorlijk serieus toen hij dat zei en leek buiten adem te raken door zijn achteruitgeloop. Ik bleef op mijn hoede. Meende hij dat nou, of hield hij me voor de gek? Op die ene keer met mijn neef na, toen die zijn jas in het water gooide, had ik nog nooit alleen met een jongen over straat gelopen. Die gedachte alleen al wond me op.

Tot aan het eind van de vijver bleef hij me bevragen zonder ook maar één keer op antwoord te wachten. Dit was misschien zijn manier om indruk te maken. Ik op mijn beurt dacht hem de baas te blijven door te zwijgen. In ieder geval zou ik geen domme dingen zeggen. Desondanks had ik de situatie niet helemaal in de hand. Hij kakelde maar door. Ik wenste dat hij eventjes zijn mond zou houden. Dat deed hij pas toen we na een paar minuten lopen het begin van de Parkstraat bereikten. Eindelijk rust. Het viel me nu pas op dat het luchtalarm ook tot zwijgen was gekomen.

De stilte was van korte duur. Niet veel later kwam hij weer op stoom.

‘Van mijn oom Jaco heb ik afgelopen zondag een exemplaar gekregen van het onvolprezen Punch.’

‘Punch, wat is dat?’ Daar ging mijn voornemen om mijn mond te houden.

‘Allemachtig, ik had het kunnen weten’, zei hij meewarig. ‘Ze kent Punch niet! Waar heb jij al die tijd gezeten, zus? Punch is een Engels tijdschrift van weleer, vol grappen en spotprenten. Wereldberoemd! Mijn oom Jaco woont in Londen en gaf me dit weekend een van de laatste nummers, uit 1972.’

‘Heeft hij een abonnement?’

Hij schoot in de lach en zei opeens heel vriendelijk dat hij het de volgende dag voor me mee zou nemen. Zijn ogen begonnen te glinsteren en hij vertelde over een cartoon waarin een klein Engels jongetje vertwijfeld voor een openbare wc staat.

‘Hij kan nog niet lezen en weet niet op welke deur ladies dan wel gentlemen staat. Dan komt er een Schot in een kilt uit de heren-wc en neemt de kleuter met hoge nood opgelucht de deur naar de dames.’ Hij glimlachte, nam een trek van zijn sigaret en vervolgde: ‘Het klinkt flauw, maar kijk morgen zelf maar eens.’

Nog was hij niet klaar. Zo deelde hij me verder mee dat zijn oom Jaco toen hij achttien was naar het seminarie wilde, maar snel daarna een agentuur in stropdassen was begonnen. Daarna volgden nog allerlei verhalen, die breed uitwaaierden en bevolkt werden door ijdele hoogwaardigheidsbekleders, stoffige soldaten, veelvraten en schaamtelozen. Ongetwijfeld allemaal karakters uit zijn verworven cartoons. Echt goed luisteren deed ik al niet meer. Langzaam gleed ik weg in een soort verdoving, waarbij de klank van zijn stem het won van de betekenis van zijn woorden. Zonder morren liet ik me meevoeren. Volledig in de ban van deze wonderlijke kennismaking verloor ik langzaam de controle. Met elke stap kreeg hij meer grip op me.

Hij kwam weer naast me lopen en keek me van opzij aan. Plotseling stak hij zijn hand uit en kneep heel even in mijn vlecht. Toen stak hij een vinger in de lucht en zei plechtig: ‘In den beginne was daar de paardenstaart. Geloof mij, geachte gelovigen, jongedames met een staart hebben de toekomst. Zonder uitzondering. Wee, o wee de deerne zonder!’ En meteen daarna, maar bijna fluisterend: ‘Mooie vlecht, Anna.’

Ik schrok wakker uit mijn gemijmer en merkte dat ik beefde bij zijn laatste woorden. Opeens werd ik me heel bewust van hoe ik eruitzag. Ik keek hem recht in zijn ogen en schudde even mijn haar, terwijl ik mijn kin iets omhoogbracht. Daarbij voelde ik mijn vlecht zwaar en vertrouwd op mijn schouder rusten. Een onbekend soort fierheid, die ik nooit eerder zo ervaren had, kwam over me. Voor mijn gevoel won ik weer wat terrein op hem terug. Ik besefte dat deze dag van mij was. Ik mocht hem dan leuk vinden, het leed geen twijfel dat dat gevoel wederzijds was.

Voor de bocht met de Wilhelminastraat stond hij plotseling stil, keek me aan, legde zijn handen op mijn schouders en zei serieus, opnieuw fluisterend: ‘Als ik je ooit een van mijn dromen vertel, hoop ik dat je me niet zult uitlachen.’

‘Beloofd’, zei ik en ik knikte, blij verrast dat hij me in vertrouwen nam.

‘Mooi.’ Hij lachte, kwam nog dichter bij me staan en kuste me bijna vaderlijk op mijn voorhoofd. Ik stond perplex. Hij leek ook te schrikken van zijn actie, want hij liet los en zei gehaast: ‘Het wordt tijd dat ik ga. Ze mogen me niet gaan missen. En kies in godsnaam de goede poeiers, Anna. Ik mag hem wel, die Van Dun. Saluut.’

Hij draaide zich om en holde een paar passen van me vandaan. Toen remde hij af, bleef staan en kwam weer terug. Mijn adem stokte.

‘Bij deze nodig ik je uit bij Humor & Gevaar.’

‘Humor en gevaar, wat is dat nou weer?’ vroeg ik weifelend. Vaag herinnerde ik me die naam, ik had hem al eens gehoord, maar ik had geen idee waar.

‘Dat is mijn sociëteit, elke woensdagmiddag om drie uur samenkomst, helaas niet al te ruim behuisd, want ons tuinhuis is niet groot. Er zijn altijd meer jongens dan meisjes, dus je mag best een vriendin meenemen.’ Hij zweeg en ik zag hem nadenken.

‘O, ja,’ zei hij, ‘deze woensdag geen soos, want het dak lekt, maar volgende week ben je van harte welkom. Er is thee en meestal boterkoek. Neem van mij aan, het is er goed uithangen.’ Hij lachte en vervolgde deftig: ‘Prent die datum goed in uw fraaie hersenpan, juffrouw, want u zult geen bericht meer ter herinnering ontvangen. Het is het een na laatste huis voor het bos en van hieruit aan de linkerkant.’

‘En wat betekent Humor & Gevaar?’ vroeg ik.

‘Ah, we hebben hier te maken met een bijtertje. Anna, laat ik maar toegeven dat ik serieus de naam Bladeren & Geboomte overwogen heb, zo ook Geloofd & Geprezen, maar beide stuitten op onoverkomelijke bezwaren van juridische aard. Nee, bij nader inzien in het geheel geen passende namen.’

‘Humor & Gevaar wel?’ Ik werd nu echt nieuwsgierig.

‘Humor & Gevaar wel’, antwoordde hij bevestigend, om direct te vervolgen: ‘Maar kom je?’

Iets in mij zei me dat ik niet te enthousiast moest doen. Alles in me wilde gaan, maar met de grootste moeite wist ik me in te houden.

‘Dat zullen we wel zien.’

‘Hoezo “we”?’

‘Misschien heb ik wel andere plannen.’

Even keek hij van me weg, toen naar de grond en zei: ‘Je mag een vriendin meenemen. Of twee, maar nogmaals: kom.’

‘Wie weet.’

Ik zag dat hij mijn reactie niet kon waarderen. Waarschijnlijk was het een eer om te mogen komen. Misschien bestond er zelfs een wachtlijst. En ik die zomaar gevraagd werd, aarzelde.

‘Nou, kijk maar wat je doet, maar ik moet nu echt op de loop. Vaart wel.’ Toen zette hij een stap naar voren, keek me aan en zoende me recht op mijn mond. Zijn tong raakte heel even mijn bovenlip. Hij deinsde wat terug en zei: ‘Anna, of je nou komt of niet, ik wil alles van je weten. Echt alles. Waar je geboren bent, hoe je tegen de wereld aankeek vanuit je wieg en de jaren daarna, en hoe je je erdoorheen hebt geslagen toen je mij nog niet kende.’

‘Nu?’ vroeg ik beduusd.

‘Nee,’ lachte hij, ‘daar vinden we een passend moment voor.’

En weg was hij weer met die rare huppelpas van hem, terug naar school. Het was duidelijk dat vragen voor hem niet per se antwoorden behoefden. Wat had hij nou gezegd? ‘Vaart wel’? Het was toch vaarwel? Stilaan begon zijn laatste verzoek in volle omvang tot mij door te dringen: ik was uitgenodigd voor zijn club. Ik, die zelden voor feestjes werd gevraagd, omdat ik me in de voorafgaande jaren zo afzijdig had gehouden. Ik voelde even aan mijn lippen. Een branderig gevoel zette zich vast in mijn borst en ik moest moeite doen om weer op adem te komen. Toen ik even later de bocht omsloeg, was er wat veranderd. Ik voelde me uitgelaten. Ik trachtte na te denken, maar bij het zebrapad wist ik het: ik was verliefd op die vreemde jongen met zijn kabouteroren. Dit was het dus. Ik mocht dan later zijn dan de andere meisjes, maar voor mezelf was ik ruim op tijd.

‘Anna Stoffel, je hebt lief’, zei ik midden op het zebrapad theatraal en hardop tegen mezelf. Toen zei ik het nog eens, maar nu wat zachter en ik voelde aan alles dat ik het meende.

Zo legde ik mijn eerste schreden op het liefdespad af tijdens een onverwacht tochtje naar de apotheek. Ik heb nooit met iemand over deze wandeling gesproken. Even later gaf men mij de poeders mee en kocht ik van mijn eigen geld een zakje zoute gesuikerde dropjes, die ik allemaal op de terugweg opat. Tot en met de laatste griot.

Bijna het hele jaar daarna zou ik in een gelukzalige roes rondlopen. Een jaar waarin ik uit mijn zelfverkozen schulp kroop en voor het eerst ergens deel van ging uitmaken. Door hem. Vooral door hem. Hoewel het daarvoor ook goed was, viel mijn echte ontwaken samen met de komst van Willem Havelaar, de jongen die mij die maandag zoende en zei dat hij alles van me wilde weten.

Echt alles.