Lars Saabye Christensen

Yesterday

Uit het Noors vertaald door Paula Stevens

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Oorspronkelijke titel Beatles, verschenen bij Cappelen

Oorspronkelijke tekst © J.W. Cappelens Forlag as, Oslo 1984

Eerste Nederlandstalige uitgave © Paula Stevens en De Geus bv, Breda 2006

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagillustratie © De Geus bv

ISBN 978 90 445 3221 0

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2006.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

I Feel Fine

voorjaar ’65

Ik zit in een zomerhuis en het is herfst. Mijn rechterhand irriteert me, vanwege de hechtingen die er kriskras overheen lopen, en vooral vanwege mijn wijsvinger. Die is krom en scheef als een klauw. Ik moet er steeds naar kijken. Hij klampt zich vast aan de balpen die rode letters schrijft. Het is een buitengewoon lelijke vinger. Jammer dat ik niet linkshandig ben, ooit wilde ik dat graag, linkshandig zijn en basgitaar spelen. Maar ik kan wel met links in spiegelschrift schrijven, net als Leonardo da Vinci. Toch schrijf ik met rechts en neem ik mijn kapotte hand met de afstotelijke wijsvinger op de koop toe. Het ruikt hierbinnen naar appels, er stijgt een sterke appelgeur op van de oude tafel waaraan ik zit, midden in de donkere kamer. Het is de avond van de eerste dag en ik heb voor één raam de luiken weggehaald. Het raamkozijn ligt vol dode insecten, vliegen, muggen, wespen, met dorre, dunne pootjes. De geur van fruit maakt me licht in het hoofd, in mijn lege hoofd komt iets los, schaduwen dansen langs de wanden, in het licht van de maan die nu door het enige raam schijnt en die de kamer in een ouderwets diorama omtovert. En net als de vader van Ola, de kapper van Solli, die op verjaardagen altijd de film verkeerd om in de projector zette zodat we drie Chaplin-films achterstevoren te zien kregen, zo draai ik nu ook alles de rug toe en beweeg ik me terug in de tijd. En zonder dat ik erover nadenk stopt de filmrol achter mijn ogen bij één bepaald beeld, dat houd ik paar seconden vast, bevries het, dan laat ik het weer bewegen, want ik ben almachtig. Ik geef het stemmen, geluiden, geuren en licht. Ik kan duidelijk het grind onder onze schoenen horen knerpen als we over het Vestkanttorg sukkelen, ik voel de tollende duizeligheid na een diepe trek van de sigaret en ik voel nog steeds de elleboog van Ringo die me zachtjes in mijn zij port, we blijven alle vier als één man staan en John wijst op een zwarte, glimmende Mercedes die voor restaurant Naranja geparkeerd staat.

George was de eerste die iets zei. Hij zei: ‘Die is voor jou, Paul.’

Iedereen wist dat ik de specialist was op het gebied van Mercedessen. Ik had er niet eens gereedschap voor nodig. Je hoefde alleen maar het ronde merkteken drie keer linksom te draaien, het plotseling los te laten en dan omhoog te trekken, want dan had de bevestiging het allang begeven. We renden de trappen op en kregen het warm onder onze truien. We namen de situatie in ogenschouw.

‘Te veel mensen’, fluisterde John.

De anderen waren het met hem eens. Er stonden twee mannen onder de appelbomen op de hoek en vlak bij ons stak een oude vrouw schuin de straat over.

‘Veel te l-l-link’, mompelde Ringo.

‘We hebben al een Opel en twee Fords’, zei George.

‘Maar dit is een 220s!’ zei ik.

‘We pakken ’m wel een andere keer’, zei John.

Maar wie zei dat hij er morgen nog zou staan? En toen voelde ik die zuiging in me die ik later nog zo vaak heb gevoeld, en ik luisterde niet meer naar de anderen. Ik stak doodgemoedereerd de straat over, alleen, boog me over de motorkap, mijn hart sloeg kalm en onverschillig, er kwam een paartje de heuvel af lopen, de twee mannen onder de appelbloesem keken even naar me, de papegaaien achter het raam van Naranja krijsten geluidloos. Ik draaide de Mercedes-ster drie keer rond, liet abrupt los, trok en liet hem onder mijn trui verdwijnen. John, George en Ringo waren al ver weg, ze probeerden zogenaamd natuurlijk te lopen, maar van achteren leken ze op drie lantaarnpalen met rode peertjes erin. John draaide zich om en wenkte woedend, ik glimlachte en zwaaide terug, toen renden ze weg richting Uranienborg. Ik stond nog steeds op de plaats van de misdaad, keek om me heen, maar niemand reageerde. Ik begon achter de anderen aan te lopen, langzaam, alsof ik het wilde rekken, het gevoel goed op me in wilde laten werken, de eigenaar van de auto een kans wilde geven me bij de lurven te grijpen. De prettige, nerveuze warmte verspreidde zich door mijn hele lichaam. Er kwam niemand achter me aan. Ik haalde de buit tevoorschijn, zwaaide er triomfantelijk mee en rende naar de anderen toe.

Ze zaten te wachten bij de kiosk van de Man op de Trap, alledrie met een ijslolly in hun hand.

‘Jij bent g-g-geschift’, zei Ringo.

‘We worden verdomme nog eens gepakt’, mompelde John.

Hij keek me aan, glimlachte niet, maakte een wat vermoeide indruk, ongelukkig bijna, met zijn ijslolly en zijn wippende sigaret.

Het was bijna negen uur. Het was ongemerkt donker geworden. De Man op de Trap deed de lichten in zijn winkeltje uit en wij slenterden de Bondebakke af. Ik gaf de Mercedes-ster aan George, hij verstopte ze allemaal, in een doos onder zijn bed, onder een stapel tijdschriften.

‘Hier hebben we er al zes van’, zei hij.

‘Maar geen 220s!’

‘Ik zie geen v-v-verschil’, zei Ringo.

‘Maakt niet uit of je het ziet, als je het maar wéét’, zei ik.

‘Hoeveel Kadettjes hebben we nou?’ vroeg John zich af.

‘Negen’, zei George. ‘Negen kutjes.’

‘M’n broer heeft een pornoblaadje meegenomen uit Kopenhagen’, zei John.

We bleven acuut staan, keken hem aan.

‘Uit Denemarken?’ fluisterde Ringo, hij vergat te stotteren.

‘Hij moest handballen in Kopenhagen. Sodeknetter.’

‘En … hoe uh …?’

‘Gaaf’, zei John. ‘Ik moet nu pleite.’

‘Morgen meenemen’, zei George.

‘Doen hoor!’ riep Ringo, hij zwaaide met zijn schroevendraaier. ‘Doen!’

Ik liep met John mee. We moesten dezelfde kant op, door de Løvenskioldsgate. George en Ringo sjokten in de richting van de Solliplass. We zwegen allebei. Het strooizand van de winter knarste onder onze schoenen en overal op de stoep lagen ingedroogde hondendrollen. Dat waren geheide lentebodes, ook al was het nog behoorlijk koud en donker en nog maar half april. Ik keek naar mijn schoenen en was blij dat mijn moeder me een nieuw paar had beloofd in mei, die ik nu droeg leken meer op bergschoenen en ze waren loodzwaar. Johns schoenen waren al niet veel beter, want hij erfde alles wat hij droeg van zijn broer, Stig, en die was twee jaar ouder en een meter vijfentachtig, dus de schoenen van John waren altijd zo groot dat hij er eerst een stap in moest doen om verder te kunnen lopen.

‘Ik vind dat we nou wel genoeg auto-emblemen hebben’, zei John zonder me aan te kijken.

‘Misschien moeten we meer verschillende merken verzamelen’, opperde ik.

‘We hebben er genoeg’, herhaalde hij.

‘Die waar we er meer van hebben, kunnen we verkopen.’

John bleef opeens staan en greep ruw mijn arm beet.

‘Daar!’ riep hij terwijl hij naar het trottoir wees.

Ik verstijfde. Er lag een draad voor ons. Een draad. Een witte draad vlak voor ons op de grond.

‘De Granaatman’, fluisterde John.

Ik zei niets, staarde alleen maar.

‘De Granaatman’, fluisterde John nogmaals en hij schuifelde een stap achteruit. Oslo werd al weken geteisterd door de geheimzinnige Granaatman met zijn boobytraps.

Ik bleef op een meter, misschien nog minder, van de draad staan kijken. Die verdween in een heg en was vastgemaakt aan de spijlen van een put in de goot.

‘Het hoeft de Granaatman niet te zijn’, zei ik zachtjes.

‘Wat moeten we doen?’ stamelde John achter me. ‘De politie bellen?’

‘Hoeft de Granaatman niet te zijn, ook al is dit een draad’, ging ik verder, vooral tegen mezelf.

‘Die twee jongens in Grefsen hebben de politie gebeld’, siste John. ‘We kunnen wel opgeblazen worden!’

En toen was het net of ik smolt. Ik smolt en was nergens meer. Ik deed een stap naar voren, bukte, hoorde John achter me brullen, en toen trok ik zo hard ik kon aan het snoer.

Er klonk een vreselijk kabaal, maar dat was omdat er zes blikjes aan het uiteinde van de draad waren vastgebonden. John stond allang aan de overkant van de straat, had zich achter een lantaarnpaal verschanst. Ik liet de vangst zien en hij kwam uit zijn schuttersputje. Op dat moment hoorden we gelach en gegiechel achter de heg. John was lijkbleek en zijn kaken knakten, hij was in één sprong over de heg en trok twee foetussen tevoorschijn. Hij duwde ze tegen een Opel, fouilleerde ze, wees op mij en op de draad en zei: ‘Weten jullie wel hoeveel jaar je voor zoiets de bak in kan draaien?’

De pygmeeën schudden hun hoofd.

‘Vijf jaar!’ riep John. ‘Vijf jaar. Ze sturen jullie naar Jæren, je zal wel niet eens weten waar dat ligt, maar dat is een rot eind weg, en daar moeten jullie stenen rollen. Vijf jaar lang! Gesnopen?’

De onderdeurtjes knikten.

John bond hen met de draad aan elkaar vast en joeg hen de straat over. Ze liepen alsof de duivel hen op de hielen zat en overal kwamen mensen voor het raam staan omdat ze dachten dat er een bruiloft was. We hoorden het gerammel van de blikjes nog blokken verder.

‘Waarom maken ze die niet gewoon los?’ vroeg John en hij krabde zich achter zijn oor.

‘Misschien vinden ze het leuk’, zei ik.

‘Wie weet.’

We sjokten verder. Na een lange stilte zei John: ‘Jij bent geschift! Je had wel in de lucht kunnen vliegen!’

‘Wat voor foto’s staan er in dat blaadje van je broer?’

‘Enorme kutten. Twee keer zo groot als in Cocktail.’

Hij zweeg ineens. Ik durfde niet verder te vragen, dus wachtte ik tot John de rest zou vertellen.

‘En er zit geen haar op’, gooide hij eruit.

‘Geen haar?’

‘Niks. Weggeschoren.’

‘Kan dat?’

‘Blijkbaar.’

‘Ringo’s vader is kapper’, zei ik.

‘Je ziet alles’, zei John.

‘Alles?’

‘Yep.’

We namen afscheid bij de Gimle-bioscoop. John sloeg af naar de Thomas Heftyesgate, ik liep door naar Skillebekk. Ik kon de kale kutten maar niet uit mijn hoofd zetten. Ik probeerde ze me voor te stellen, maar dat was godsonmogelijk. Ik kwam niet verder dan de foto van de blote vrouw in de Medische vraagbaak voor het gezin, maar met die foto was volgens mij gesjoemeld, in ieder geval was de kut alleen maar een glad vlak, het zag eruit alsof er geen haar op zat, maar er was ook geen spleet, zo’n vrouw konden ze natuurlijk niet laten zien in de Vraagbaak.

Toen ik de Svoldergate insloeg, begon het te regenen, zo’n warm, licht regentje waar je bijna niet nat van wordt en dat je niet kunt zien, ik had het gevoel dat een heleboel natte haren mijn gezicht raakten, korte zwarte haartjes, de hele straat rook vreemd, een beetje naar de douche in de gymzaal, en er was geen mens te zien. Het laatste stukje zette ik het op een lopen, want ik was al drie kwartier te laat.

Maar bij de brievenbussen bleef ik met een ruk staan. Daar lag een bruine envelop. De postbode had er een briefje bij gelegd. Er woonde in de portiek niemand die Nordahl Rolfsen heette. Of iemand hem kon helpen? Dat kon ik. De brief was voor mij. Ik stopte de envelop onder mijn overhemd, sloop naar boven en glipte mijn kamer in. Daar maakte ik de envelop voorzichtig open, met gespitste oren, er kwam niemand. Wat er in de advertentie in Nu gestaan had, klopte. Discreet en degelijk verpakt. Een dozijn Rubin-Extra, roze. Elf kronen. Maar die hoefde ik niet te betalen. Niemand wist wie Nordahl Rolfsen was. Slim. Ik durfde het gladde pakje niet open te maken, hield het alleen maar in mijn hand, hoorde de zachte regen buiten, de haren die tegen het raam sloegen. Toen verstopte ik het pakje in mijn derde la, onder de Pop-Extra, mijn Beatles-blaadjes en mijn misdaadverhalen.

Het was donderdag, dat staat vast, want ik had een opstel als huiswerk, het laatste voor het examen, en opstellen moesten altijd op vrijdag worden ingeleverd zodat klassenleraar Lue iets had om het weekend door te komen. Ik had nog geen woord op papier staan. Ik was namelijk van plan geweest om vanavond te beginnen te hoesten, lange, rochelende, wanhopige hoestbuien die vader en moeder tot ver na middernacht uit de slaap zouden houden. Morgenochtend hoefde ik alleen maar mijn voorhoofd warm te maken tegen het hoofdkussen en dan zou moeder 39,5 graden koorts vaststellen en me bevelen thuis te blijven. Maar ik wilde niet de laatste zijn die het pornoblaadje van Gunnars broer te zien kreeg. Ik besloot het opstel te schrijven als pa en moe naar bed waren. En nu stond mijn moeder in de deuropening met mijn avondboterham en een glas melk.

‘Je mag best even binnenkomen als je thuiskomt’, zei ze.

Ik nam het bord en het glas aan.

‘We zitten in de woonkamer. Dat is vlakbij.’

‘Ik weet het’, zei ik.

‘Waar ben je geweest?’

‘Op het schoolplein.’

‘Zo laat nog?’

‘We hebben trefbal gespeeld.’

Ze kwam een stap dichterbij en ik wist dat het er nu op aan kwam. Ik wist precies wat ze ging zeggen en wat ik moest antwoorden om haar te slim af te zijn.

‘Moet je nou echt al die vreselijke foto’s ophangen?’ vroeg ze.

‘Ik vind ze mooi’, zei ik.

‘Díé mooi!’ riep moeder terwijl ze naar een foto hoog op de muur wees.

‘Dat zijn de Animals’, zei ik.

Moeder keek me weer aan.

‘Je moet naar de kapper’, zei ze. ‘Het hangt bijna over je oren.’

Ik dacht aan mijn vader die bijna kaal was en toen moest ik blozen, want een onaangenaam beeld, een monsterlijk hoofd, een krankzinnige kruising stond me opeens helder voor de geest en mijn moeder kwam dichterbij, vroeg wat er was.

‘Wat er is?’ zei ik schor.

‘Ja. Je kijkt opeens zo raar.’

Nu nam het gesprek een geheel onverwachte en gevaarlijke wending. Ik begon demonstratief te eten, maar moeder bleef staan, tegen de deurpost geleund.

‘Was je vanavond bij een meisje?’ vroeg moeder.

De vraag was waanzinnig, misplaatst, idioot, een schot in de lucht, en in plaats van haar in haar gezicht uit te lachen werd ik woedend.

‘Ik was met Gunnar! En Sebastian en Ola!’

Moeder aaide me over mijn hoofd.

‘Toch vind ik dat je naar de kapper moet.’

Toch? Wat bedoelde ze? Wat voor een val werd hier gezet? Ik mobiliseerde mijn laatste krachten en bracht het argument te berde dat altijd aansloeg bij moeder, omdat ze ooit toneelspeelster had willen worden.

‘Rudolf Nurejev heeft ook lang haar!’

Moeder knikte langzaam, er trok een glimlach over haar gezicht, en toen legde ze verdorie voor de tweede keer haar hand op mijn hoofd.

‘Je mag haar best mee naar huis nemen.’

Ik was ervan overtuigd dat ik het roodste bleekgezicht op het westelijk halfrond was, afgezien van Jensenius, de operazanger die boven ons woonde, die dertig exportbier per dag dronk en zei dat alleen statiegeld en kunst de wereld draaiende hielden.

Vader zat zoals altijd in zijn stoel voor de boekenkast met een Nu, deze keer met zangeres Wenche Myhre op de voorpagina. Hij was verdiept in de kruiswoordpuzzel. Hij hief zijn smalle, bleke gezicht op en keek me aan.

‘Heb je je huiswerk af?’

‘Ja.’

‘En hoe sta je ervoor?’

‘Goed. Geloof ik.’

‘Je moet niet geloven. Je moet het weten.’

‘Ik sta er goed voor.’

‘Verheug je je op je middelbare school?’

Ik knikte.

Vader glimlachte even en zonk weer weg in zijn kruiswoordpuzzel. Ik wenste hem welterusten, maar toen ik me omdraaide, hoorde ik vaders stem weer: ‘Hoe heet de drummer van de Beatles?’

Hij zag er erg raar uit toen hij dat vroeg en ik geloof dat hij zelfs lichtelijk bloosde. Om zichzelf te rechtvaardigen wees hij driftig naar het blad.

‘Ola’, begon ik, maar hield toen op. ‘Ringo. Ringo Starr. Maar eigenlijk heet hij Richard Starkey’, lichtte ik hem in.

Vader vulde de vakjes driftig in, knikte en zei: ‘Geweldig. Het klopt.’

Ik lag te wachten tot mijn ouders naar bed gingen. Als ik nu het licht aandeed, zouden ze komen vragen wat er aan de hand was, want ze konden door de spleet onder de deur zien of het donker was in mijn kamer. Ik hoorde het buiten regenen, ik hoorde de treinen die nog geen honderd meter verderop langsreden, tussen mijn kamer en de Frognerbaai door. Ik wist precies waar ze naartoe gingen, maar er waren dan ook niet veel lijnen om uit te kiezen. En hoewel ze niet ver gingen en in Noorwegen bleven, deden ze me altijd aan verre landen denken, landen die opgerold achter de katheder hingen, als ik de treinen hoorde, dacht ik ook aan sterren en aan het heelal, en dan werd mijn blik wazig en viel ik achterover, in mezelf als het ware, en als ik schreeuwde kwamen vader en moeder aangerend, ze waren kleine stipjes, ver, ver weg, en ze trokken me langzaam weer naar boven. Maar ik schreeuwde nu niet. Ik hoorde de treinen, hoorde de tram krijsen op de Ole Bullsplass. En daarnaast de zachte stemmen van vader en moeder en de radio die altijd aanstond en die altijd opera liet horen, en het klonk zo eenzaam, triester dan wat dan ook, ze zongen in een andere wereld, een wereld die grauw en bewegingloos was, ze zongen zo kil en doods. Op de wanden om me heen hingen foto’s van gezichten die ook zongen, maar zonder geluid, de gitaren en drums zwegen. Rolling Stones, Animals, Dave Clark Five, Hollies, Beatles. Foto’s van de Beatles. En ik droomde over Ringo en John en George en Paul. Ik droomde dat ik een van hen was, dat ik Paul McCartney was, dat ik zijn ronde, weemoedige blik had die ervoor zorgde dat alle meisjes zich suf gilden, ik droomde dat ik links was en basgitaar speelde. Ik schoot overeind in bed, klaarwakker. Maar ik ben immers een van hen, dacht ik hardop en ik lachte. Ik bén een van de Beatles.

Het was halftwaalf en vader en moeder waren naar bed. Ik toog aan het werk. Je kon uit drie titels kiezen. De eerste was uitgesloten. Mijn familie. Vader is bankemployé en maakt kruiswoordpuzzels. Moeder wilde actrice worden toen ze jong was. Ik heet Kim. Dat kon gewoon niet. De volgende titel luidde: Een schooldag. Uitgesloten. Zelfs een leugen kent grenzen, zelfs voor mij kent de leugen grenzen. Je kunt tot een bepaald punt liegen en daarmee wegkomen, maar vanaf daar is het waanzin. Ik moest de laatste nemen: Je plannen na de folkeskole. Ik vond mijn opstelschrift tussen een stapel oude lunchpakketjes. Voor mijn vorige opstel had ik een onvoldoende gekregen. Maar dat had vader geschreven. Mijn hobby. Hij had bedacht dat ik uiteraard over postzegels moest schrijven, ook al had ik alleen maar twee driehoekige zegels uit Ivoorkust. Een onvoldoende voor vader. Toen waagde ik het erop. Ik deed een vulling in mijn vulpen en schreef het opstel meteen in het net, met inkt. Geen weg terug meer. De kriebelingen liepen langs mijn rug naar beneden, de spanning maakte me bijna geniaal. Ik zou eerst de onderbouw van de middelbare school en daarna het gymnasium afmaken. Daarna zou ik medicijnen gaan studeren en dokter worden in een arm land waar ik zou leven en sterven voor zieke negers. Ik bracht het tot drie en een halve bladzijde en sloot af met een stukje over Fridtjof Nansen, maar wist de Noordpool en negers niet helemaal te rijmen, en toen besefte ik dat ik Albert Schweitzer had moeten noemen, maar toen was het al te laat. Ik klapte het schrift dicht zonder het nog eens door te lezen en de tijd moest onwaarschijnlijk snel gegaan zijn, want de laatste trein naar Drammen denderde langs en daarna viel de hele wereld stil. Het regende niet meer. De trams reden niet meer. Vader en moeder sliepen. En ik slaap zelf net ook bijna als een heldere falsetstem de kamer vult, hij komt vanboven, maar het is niet God, het is Jensenius die begonnen is aan zijn nachtelijke dwalingen, de nachtzieke, heen en weer, terwijl hij liederen zingt uit de tijd dat hij wereldberoemd was.

Met Jensenius die boven mijn hoofd zong kon ik onmogelijk slapen, al klonk het lang niet zo triest als de stemmen op de radio. Het was eerder een beetje eng om Jensenius te horen, maar als je hem zag was het alleen maar komisch. Hij was enorm groot, hij leek sprekend op die vent die op de doosjes ifa-pastilles stond, dat was trouwens ook een operazanger. Toen schoot me iets te binnen. In de vijfde klas had ik ooit de naam van die man op het doosje, Ivar Fredrik Andresen, uitgeknipt en toen had ik tegen Gunnar gezegd dat het een zeldzame handtekening was van een wereldberoemde operazanger. Gunnar had hem voor twee kronen gekocht, hij verzamelde namelijk handtekeningen, alles van rallyrijder Arne Ingier tot kameraad Lin Piao. Maar Gunnar vroeg zich wel af waarom deze op zulk dik papier geschreven was. Geen papier, zei ik. Karton. Beste van het beste. Maar waarom was de handtekening zo verdomde klein? Uit een geheime brief geknipt, legde ik uit. Drie dagen later kwam Gunnar naar me toe en vroeg of ik een pastille wilde. En toen duwde hij een ifa-doosje onder mijn neus. Hij was niet boos. Alleen verbaasd. Hij kreeg zijn geld terug en sinds die dag hebben we nooit meer zaken met elkaar gedaan.

Maar, dus, Jensenius, de operazanger van de portiek, die leek op een zeppelin en uit dat enorme gevaarte kwam een stem die hoog en iel en hartverscheurend was, alsof er een klein schoolmeisje in hem aan het zingen was. Hij scheen ooit bariton geweest te zijn. Er doen veel verhalen de ronde over Jensenius en ik weet niet goed welke ik daarvan moet geloven, maar ze zeggen dat hij snoepjes aan kleine meisjes gaf, en ook aan jongetjes, en dat hij ze graag even knuffelde. Ooit was hij bariton, toen hadden ze iets aan zijn klokkenspel gedaan en nu was hij sopraan, hij dronk als een beer en zong als een engel. Ik zou hem graag de Walvis noemen, want walvissen zingen ook, ze zingen omdat ze eenzaam zijn en de zee veel te groot voor hen is.

En dan val ik in slaap, de eerste dag.

De opstellen werden het eerste uur ingeleverd, nadat we het onzevader hadden gebeden, met Draak als voorbidder. Maar hij kwam niet verder dan ‘uw naam worde’, toen stokte hij, hij werd rood en zijn knokkels werden wit en Gans moest het overnemen, dat ging van een leien dakje, wij anderen stonden kaarsrecht naast onze lessenaar en mompelden zo goed we konden mee. Seb was die week de klassenoudste, hij draafde langs de rijen om de opstelschriften in te nemen. Hij legde ze in een keurige stapel voor meester Lue neer, die verbijsterd naar de klas keek.

‘Heeft iedereen het ingeleverd?’ vroeg hij zachtjes.

Seb knikte en liep terug naar zijn plaats. Hij zat achteraan bij het raam, ik zat achter Gunnar in de middelste rij en Ola zat vooraan bij de deur, hij was altijd het eerst buiten en het laatst binnen. Het was trouwens erg fijn om achter Gunnar te zitten, zijn rug was breed genoeg om de hele Vraagbaak voor het gezin te verbergen. Hij draaide zich om en fluisterde: ‘Wat heb jij gekozen?’

‘Toekomstplannen.’

‘Wat ga je worden?’

‘Dokter in Afrika.’

‘Seb wordt zendeling. In India.’

‘Wat heb jij geschreven?’

‘Ik word piloot. En Ola wordt dameskapper.’

‘Heb je dat blaadje bij je, hm?’

Gunnar knikte gejaagd en draaide zich weer om.

Lue keek nog steeds naar de klas alsof we een geheel nieuw landschap waren dat zich in al zijn pracht aan hem geopenbaard had, in plaats van 7a, tweeëntwintig melkmuilen met vet haar en puistjes en de handen in de zakken.

‘Heeft íédereen het ingeleverd?’ herhaalde hij.

Geen reactie.

‘Wie heeft het níét ingeleverd?’ draaide hij de vraag om.

Stilte in de klas. Spelden. Alleen de Briskeby-tram ratelde voorbij, in de wereld ver onder ons, want wij waren de oudsten en zetelden op de bovenste verdieping.

Lue stond op en begon op het verhoog voor ons heen en weer te lopen. Elke keer dat hij bij de katheder kwam, klopte hij op het stapeltje opstellen en werd zijn glimlach breder.

‘Jullie leren bij’, zei hij. ‘Jullie leren bij en misschien is mijn werk toch niet tevergeefs geweest. Jullie zullen binnenkort aan den lijve ondervinden dat stiptheid een van de hoekstenen van de wereld der volwassenen is. Als jullie naar de middelbare school gaan, worden er andere en veel strengere eisen aan jullie gesteld, om nog maar te zwijgen van degenen onder jullie die naar het gymnasium en de universiteit willen, dat zal jullie snel duidelijk worden, en het zou het beste zijn als jullie dat nu al begrepen, iets waar deze fraaie stapel opstellen misschien al een teken van is, namelijk dat jullie het hebben begrepen, zo niet alles, dan toch iets.’

Ik zat in de middelste rij, achter Gunnars veilige rug. Lue marcheerde daar voor op zijn toneel en hij praatte met een warme, trillende stem. Niemand luisterde ook maar naar een lettergreep, maar we waren blij toe, nu hoefden we geen hoofdzinnen te ontleden of Ibsens Terje Vigen te lezen. En na een poosje verdween zijn stem, dat is een trucje dat ik ken, ik kan als het ware het geluid uitschakelen, dat is af en toe erg prettig. Meester Lue werd een stomme film, zijn gebaren waren bruusk en overdreven en zijn mond maalde ijverig rond zodat het leeghoofdige publiek in de zaal kon raden wat hij op zijn hart had. Af en toe verschenen er verklarende teksten op het bord. Als je de wijde wereld in trekt, wees voorbereid – Vecht voor het vaderland en de Noorse taal – Oefening baart kunst – Keer ook je linkerwang toe en vraag altijd eerst – Bjørnstjerne Bjørnson. En vlak voordat de bel ging, begreep ik dat hij blij was. Hij was zo blij omdat wij voor deze ene keer, de laatste keer, onze opstellen op tijd hadden ingeleverd. Meester Lue was blij en hij hield van ons. Toen ging de bel en iedereen stormde naar de deur, ook al was Lue nog halverwege een zin, en zo zie ik hem nu, ik zie hem als een kleine, grijze gedaante, zijn veel te grote stofjas om zich heen gesjord, zijn dunne haar is over zijn voorhoofd gevallen en zijn gezicht glimt van inspanning en geluk. Hij staat daar nog altijd geluidloos te praten terwijl 22 malloten naar buiten denderen, alsof je wilde paarden loslaat, hij staat daar nog steeds, in zijn eigen wereld, net zo eenzaam als Jensenius moet zijn, maar gelukkig, omdat hij eindelijk zijn ironie heeft kunnen laten varen, en hij houdt oprecht en intens van ons.

Maar dat is nu en niet toen. Toen stopte de stomme film abrupt toen de bel ging, Lue verdween meteen, als door een technische fout, en ik liep achter Gunnar aan. We zetten rechtstreeks koers naar de wc waar zich onderhand een stuk of tien, vijftien jongens hadden verzameld, iemand moest verschrikkelijk zijn mond voorbij hebben gepraat en die mond was van Ola, want Ola had de beroerdste pokerface van de wereld, zijn gezicht begon al ernstige zenuwtics te vertonen als hij een paar drieën in zijn hand had.

‘Waar heb je het?’ dramde Draak.

‘Het is hier geen circus’, zei Gunnar.

‘Je belazert de boel’, zei Draak. ‘Je hebt niks.’

Gunnar keek hem alleen maar aan, lang, en Draak werd onrustig, hij was dik en bezweet en wiebelde van zijn ene voet op de andere.

‘Heb ik ooit iemand belazerd?’ vroeg Gunnar.

Ik dacht aan die keer met de ifa-pastilles en keek een andere kant op, want iedereen wist dat Gunnar nooit iemand belazerde en Draak werd langzaam maar onverbiddelijk buiten de kring geduwd, beschaamd, blozend en hijgend.

Gunnar keek ons allemaal een poosje aan. Toen trok hij zijn trui en zijn overhemd omhoog en haalde een grote witte envelop tevoorschijn. De kring sloot zich om hem heen toen hij eindelijk de envelop openmaakte en het blaadje eruit haalde. En plotseling, alsof het allemaal niet meer hoefde voor hem, gaf hij het blaadje aan mij, zonder een woord te zeggen, hij verdween in een wc-hokje en deed de deur op slot.

En toen werd ik het middelpunt van de cirkel en iedereen zei dat ik op moest schieten en ze duwden en hingen over me heen, want de pauze was bijna voorbij. Ik begon te bladeren. En voelde meteen de onrust om me heen, ik werd zelf ook onrustig, dit soort dingen wilde ik niet zien. De eerste foto’s waren close-ups van geschoren kutten en de goegemeente gaf geen kik, niemand lachte, niemand grijnsde, het was stil als in een grafkamer. Ik bladerde sneller, kutten vanboven en vanbeneden, hele bladzijden vol kutten, diagonaal, van hoek tot hoek. Maar tegen het eind begon het eindelijk ergens op te lijken, hele vrouwen, enorme memmen, veel haar, en toen kwam er plotseling een foto van een vent die met zijn gezicht tussen de dijen van een vrouw lag.

‘Wat doet die nou?’ vroeg iemand.

‘Hij likt’, zei een andere stem en dat was Gunnar, hij stond voor het wc-hokje te grijnzen.

Even was het stil, heel stil.

‘Likt?’

‘Likt de kut van die vrouw, dat zie je toch!’ zei iemand anders.

‘Likt haar kut!?’

Draak stond aan de rand van de cirkel met zijn ogen te rollen.

‘Yep.’

‘Hoe … hoe … smaakt dat dan?’

‘Dat smaakt naar gras’, zei ik ijskoud. ‘Als je mazzel hebt. Maar heb je een verkeerde te pakken, dan smaakt het naar oude salami en gymschoenen.’

Er kwam iemand de trap op, de grote witte kudde werd onrustig. Gunnar keek me verbijsterd aan, drukte mij opeens de envelop in de handen en liep samen met de anderen naar de deur. Ik stond er met de rug naartoe, stopte het blaadje in de envelop, en toen greep de directeur me bij mijn schouder en draaide me om.

‘Wat heb je daar?’ vroeg hij.

Even zag ik de hele wereld vallen, alles viel, en alles viel met dezelfde snelheid, er kwam geen einde aan. De directeur stond als een boegbeeld over me heen gebogen en ik moest achteroverhangen om hem in de ogen te kunnen kijken. Alles viel, we vielen allemaal en dat was nog fijner dan op het puntje van de hoge in het Frognerbad te staan, vlak voor de grote sprong, al had ik nog niet van zo hoog gedoken.

‘Een blaadje van m’n vader’, zei ik. ‘Om aan meester Lue te laten zien.’

‘Wat voor blaadje?’

‘Brochure over Afrika. Mijn oom is met Pasen in Afrika geweest.’

De directeur keek me een hele poos aan.

‘Dus jouw oom is in Afrika geweest?’

‘Ja’, zei ik.

Hij boog zich nog verder over me heen, zijn adem was niet te harden, haring en traan en tabak. Toen deed hij een stap achteruit en riep: ‘Maak dat je wegkomt, jongen!’

Ik holde de trappen op, de zon in. Op dat moment ging de bel en het was net of die bel in mij zat, ergens tussen mijn oren. De rest van de stinkdieren stond bij de gymzaal, ze staarden me aan alsof ik net was geland en ik er klein en groen en glad uitzag.

‘Hoe … hoe’, stamelde Draak.

‘Hij heeft ze graag glad met yoghurt erop’, zei ik en ik slenterde met vaste tred langs hen heen.

Plotseling voelde ik dat ik uitgeput was, helemaal stuk. De gymleraar riep ons vanuit de deuropening naar binnen en wij sjokten naar de zweterige kleedkamers met houten banken en ijzeren haken en vloeren die altijd glad waren vanwege de stoom uit de douche. Opeens liep Gunnar naast me. We lieten ons een beetje afzakken. Ik stopte hem de envelop toe, die hij in zijn trui rolde die hij had uitgetrokken.

‘Wat ben ik een zakkenwasser’, mompelde Gunnar.

We bleven staan.

‘Ik heb je in de steek gelaten’, ging hij verder. ‘Ik ben een verrader.’

‘Ik hield het blaadje vast’, zei ik.

‘Ik gaf je die envelop en liep weg. Ik ben een rotzak.’

‘Jij had niet kunnen liegen’, zei ik.

Gunnar veerde op, er verscheen een vage glimlach op zijn brede gezicht.

‘Nee’, zei hij. ‘Dat is waar.’

We lachten, Gunnar dook in elkaar en maakte wat boksbewegingen, werd toen plotseling weer ernstig, ernstiger dan ik hem ooit had gezien. Hij zei zachtjes, vermanend bijna: ‘Denk eraan, Kim’, zei hij. ‘Je kunt altijd op mij rekenen!’

Toen pakte hij mijn hand, heel plechtig allemaal, zijn sterke vingers knepen de mijne fijn als een bosje peterselie, en ik vroeg me af of ik zoiets niet in de Geïllustreerde Klassiekers had gezien, kwam dat uit Lord Jim of De laatste der Mohikanen, maar toen schoot me te binnen dat het uit een aflevering van The Saint stamde en ik begon me al op vanavond te verheugen, want het was vrijdag en dus was er een detective op tv.

‘En dan met z-z-zes-nul, hé!’ riep Ringo toen we om het Bislett-stadion heen reden, op weg naar Kåres Tabak in de Theresesgate. Hij zat bij mij achterop, want zijn fiets had namelijk geen spaken meer sinds zijn remmen het hadden begeven toen hij de Bondebakke afreed en hij in blinde paniek zijn schoen in het voorwiel had gestoken. Na afloop leek het alsof hij in een eiersnijder was getrapt.

‘Z-z-zes-nul, hé!’ zei Ringo weer. ‘Zes-n-n-nul!’

‘Als het nou tegen Engeland of Zweden geweest was, maar Thailand, nou ja’, zei ik.

‘Maar toch! Zes g-g-goals!’

Nu liep de Theresesgate nog steiler omhoog en ik had geen adem genoeg meer om te praten. John en George slalomden voor ons uit, joelend en brullend, en onder aan de helling kwam de tram eraan, dat betekende flink doortrappen om bij Kåres Tabak te komen voordat hij ons inhaalde.

‘Waar ligt T-t-thailand eigenlijk?’ vroeg Ringo.

‘Links van Japan’, hijgde ik.

We haalden het voor de tram, ik verheugde me al op de rit terug, dan was het Georges beurt om Ringo achterop te nemen.

‘Als ik dit jaar verdomme maar niet op de vleugel word gezet’, zei John.

‘We mogen denk ik blij zijn als we überhaupt in het team komen’, meende George.

‘Als ik b-b-back moet spelen, dan hoeft het voor mij niet’, zei Ringo. ‘Word zo nerveus van s-s-stil s-s-staan.’

We liepen met zijn vieren bij Kåre naar binnen, in zijn donkere winkeltje, Kåres Tabak, en daar rook het vreemd, naar fruit en rook, zweet en chocolade en drop. We wisten dat onder de toonbank de Cocktail en Kriminaljournalen lagen, maar dat stelde eigenlijk niks meer voor, niet na dat blaadje van Gunnar zijn broer, we waren als het ware iets kwijtgeraakt, ergens jammer eigenlijk.

Kåre kwam tevoorschijn uit de duisternis, met zijn vriendelijke boksersgezicht met de hazenlip en ik geloof dat hij zich ons nog herinnerde van het vorige jaar.

‘Lidmaatschap?’ vroeg hij.

We knikten en legden alle vier een tientje op de toonbank, hij haalde vier kaarten tevoorschijn en wij dicteerden hem onze namen.

‘Geboren 1951’, mompelde Kåre. ‘Jeugdspelers dus dit jaar.’

‘Hebben zich al veel jongens aangemeld?’ vroeg John.

‘We krijgen op alle niveaus goede teams’, glimlachte Kåre.

‘Hoe g-g-gaat F-frigg het in de eredivisie d-d-doen?’ wilde Ringo weten.

‘We winnen’, zei Kåre vol overtuiging.

‘En we hebben Thailand met z-z-zes-nul verslagen!’ ratelde Ringo enthousiast door, hij raakte er maar niet over uitgepraat.

‘Dinsdag begint de training’, zei Kåre. ‘Vijf uur op het veld van Frigg, in Tørtberg.’

‘Is er dit jaar weer een toernooi in Denemarken?’ vroeg George.

‘Vast wel. Hard trainen, dan mogen jullie mee.’

We kregen onze lidmaatschapskaarten en kochten een cola om te delen, maar durfden geen sigaretten te kopen, want misschien vond Kåre het niet goed als Frigg-jongens rookten en we wilden geen van allen het reisje naar Denemarken mislopen.

Toen we weer buiten stonden, keek Ringo naar John en vroeg zachtjes: ‘Waar heb je dat b-b-blaadje gelaten?’

‘Weggeflikkerd’, zei John.

‘W-w-weggeflikkerd?’

‘Yep.’

Eigenlijk waren we allemaal opgelucht, maar Ringo liet het er niet bij zitten.

‘En w-w-wat vindt je b-b-broer daarvan?’

‘M’n broer vindt het prima dat ik het weggeflikkerd heb.’

We sprongen op onze fietsen en sjeesden de Theresesgate af. De warme lucht zong in onze oren en we brulden ‘I feel fine’ zodat het tussen de huizen weergalmde, en George riep dat zijn snelheidsmeter op 80 stond, die was niet altijd even betrouwbaar, maar het ging in ieder geval hard en we hoefden pas in de Bogstadvei weer te trappen.

‘Over een maand is het al 17 mei’, zei John.

‘Dan staat het examen ook zo voor de deur’, voegde George eraan toe.

‘En de z-z-zomer!’ riep Ringo.

We zeiden een poosje niets, want het was vreemd om aan de zomer te denken, en aan het feit dat het niet vaststond dat we na de zomer weer in dezelfde klas zouden zitten, of zelfs maar op dezelfde school. Maar we hadden elkaar trouw gezworen, niets kon ons scheiden en de Beatles zouden nooit uit elkaar gaan.

Eerst moesten we een rondje om het hele veld lopen, toen deden we wat kniebuigingen en daarna werden we in twee teams ingedeeld, met elk acht man. We mochten de enorme goals van de senioren en de Politieschool gebruiken en de keepers voelden zich erg klein tussen de palen en al sprongen ze zo hoog ze konden, ze konden de dwarslat niet aantikken, ze deden denken aan haringen in een enorm net. John en ik kwamen bij elkaar in het team, hij als middenvelder, ik speelde rechtsachter. Ik had Ringo tegenover me, als linkervleugelspeler. George was voorstopper en hij leek zich niet erg prettig te voelen als John als een tank op hem af kwam stormen en alle tegenstand opzij veegde. Ik stond op mijn plek en werkte ballen weg naar het middenveld. George slaagde er een paar keer in om John af te stoppen, maar ik vroeg me af of John hem niet gewoon de bal gaf om ervoor te zorgen dat we allemaal in het team kwamen. Tegen het einde wist Ringo de bal naar zich toe te frommelen en kwam hij hijgend langs de zijlijn opzetten. Toen hij vlak bij me was, fluisterde hij zodat alleen ik het kon horen: ‘L-l-laat me erlangs! L-l-laat me erlangs.’

Ik stond wijdbeens op mijn plek, verroerde geen vin, ik wilde Ringo er best langs laten, ik had al een paar stevige tackles uitgedeeld en ging ervan uit dat ik mijn plek had veiliggesteld. Dus bleef ik staan, doodstil, Ringo kon gewoon om me heen draaien alsof ik een boei was en een fraaie voorzet voor het doel geven. Maar hij moest zich natuurlijk uitsloven, hij begon een paar idiote trucjes uit te halen en dacht blijkbaar dat hij in Brazilië was, zijn medespelers brulden en schreeuwden tegen hem, en toen zette hij de uiteindelijke aanval in, hij kromde zijn rug en vloog recht op me af. We tuimelden allebei op de grond, de bal rolde over de zijlijn en de ingooi ging naar mij.

‘V-v-verdomme’, hijgde Ringo. ‘Godverd-d-domme!’

‘Ik deed helemaal niks!’

‘K-k-kon ik toch zeker niet w-w-weten. Toch niet n-n-normaal dat een b-b-back stil b-b-blijft staan!’

Ik geloof dat het team van John en mij met 17-11 won, en na afloop was er een evaluatie en kritiek. Een paar jongens waren al helemaal zeker van hun plek, Aksel op doel, Kjetil en Willy in de spits. En John zat ook goed, als midvoor. George zag er erg moe uit en Ringo was pissig.

‘Komend weekend is de eerste wedstrijd’, riep Åge. ‘Op zaterdag. Tegen Slemmestad. In Slemmestad.’

Niemand zei iets. De ernst was vaardig over ons geworden.

De trainer ging verder: ‘En die wedstrijd gaan we winnen!’

Wij brulden.

‘Goed zo, jongens. Iedereen die er vandaag was, komt zaterdag om drie uur weer hier. We gaan met de bus naar Slemmestad. En de meesten van jullie mogen op het veld laten zien wat ze kunnen. Maar wie de eerste wedstrijd niet meedoet, krijgt later nog wel een kans, nietwaar!’

Het team verspreidde zich, sommigen liepen alleen weg, anderen in groepjes. Wij bleven midden op het reusachtige veld staan, keken elkaar aan.

‘Denk je dat we er allemaal in komen?’ vroeg John.

‘Die oen liet m-m-me er niet langs toen ik dat v-v-vroeg’, zei Ringo terwijl hij naar mij wees.

‘Maar ik deed helemaal niks!’

‘D-d-daarom juist! Ik d-d-dacht dat je wel naar links zou gaan, dus k-k-kwam ik recht op je af! Wat een r-r-rottruc!’

John verstijfde opeens, hij staarde als een vogelhond in de richting van het nrk-gebouw en fluisterde met hese stem: ‘Is dat niet, is dat niet Per Pettersen die daar aankomt?’

Wij staarden in dezelfde richting. Het was hem. Het was Per Pettersen. In hoogsteigen persoon. Hij slenterde onze kant op, in een witte korte broek, een blauw-wit shirt en met een tas over zijn schouder.

‘Ik móét zijn handtekening hebben’, riep John. ‘Hebben jullie iets om mee te schrijven?’

Natuurlijk had niemand een potlood meegenomen naar de voetbaltraining en ook geen papier. Per Pettersen kwam dichterbij en John begon wanhopig in het gras te zoeken, want deze kans kon hij niet laten lopen, maar het enige wat hij vond was een kauwgumpapiertje, hij streek het glad op zijn dijbeen en toen was Per Pettersen bij ons.

‘Handtekening’, stamelde John terwijl hij het kauwgumpapiertje uitstak.

Per bleef staan en keek ons opgewekt aan. Hij zette zijn tas neer en lachte.

‘Ik heb niks om mee te schrijven’, zei John.

Per viste een balpen uit zijn tas en schreef zijn naam op het zoet ruikende papiertje. Per Pettersen, met twee fraaie P’s. Maar toen hij door wilde lopen, hielde Ringo hem opeens tegen, hij had de hele tijd zenuwachtig staan trippelen.

‘Hé, kun je een keertje op mij schieten?!’

Pettersen bleef staan en streek zijn stugge haar achterover.

‘Ja, waarom niet? Ga maar staan.’

Ringo staarde ons aan, met rood gezicht, toen trok hij een sprintje naar de goal, ging zo veel mogelijk in het midden staan en dook als een kreeft in elkaar. Per Pettersen legde de bal neer, deed een paar passen achteruit en schopte wat in het gras.

‘Arme Ola’, zei George zachtjes. ‘Hij is helemaal gek geworden. Als-ie die bal al pakt, vliegt hij ermee door het net.’

Per Pettersen maakte snelheid, hij haalde uit en plotseling zat Ringo op de grond met de bal op schoot. Hij had zich niet bewogen. Hij zag er volkomen verbijsterd uit, alsof hij niet begreep wat er gebeurd was. Toen krabbelde hij overeind en wankelde naar ons toe. Per Pettersen slingerde zijn tas over zijn schouder, wipte zijn pony naar achteren en riep tegen Ola: ‘Goed gehouden, die bal!’

En weg was Per Pettersen.

Ola zag er moe uit. Hij kon de bal bijna niet in zijn handen houden. Maar hij was gelukkig.

‘Was het hard?’ vroeg George voorzichtig.

‘Hardste s-s-schot dat ik ooit gevoeld heb’, zei Ringo. ‘Gordon B-b-banks zou p-p-problemen met zijn evenwicht hebben gehad.’

‘Reflexredding’, zei John. ‘Perfect.’

‘Hoe wist je waar hij zou schieten?’ vroeg George zich af.

‘S-s-schijnbeweging’, zei Ola. ‘Ik deed alsof ik naar r-r-rechts ging. En toen draaide ik naar l-l-links en had ik die bal op s-s-schoot.’

We slenterden naar onze fietsen die in het hoge gras naast de Slemdalsvei lagen.

‘Denk je dat Per P-p-pettersen dit aan K-k-kåre en Åge vertelt?’ vroeg Ola.

‘Misschien wel’, zei John. ‘Als ze elkaar spreken.’

‘Dan zal ik wel op goal komen te staan! B-b-basisplaats!’

Ola keek nog wat wazig, hij leek ons niet helemaal te herkennen.

‘Oogcontact, d-d-dat is belangrijk’, hoorden we Ola zeggen. ‘Ik zag het wit van zijn ogen. En toen w-w-werd hij onzeker en was die b-b-bal voor mij.’

We namen onze fietsen mee naar de kiosk bij de Politieschool en trakteerden Ringo op een flesje cola. Hij vond dat hij dat verdiende en dronk het in één teug leeg. Toen we het statiegeld hadden geïncasseerd, keken we naar de autowrakken achter de schutting en we dachten aan de mensen die daar in gezeten hadden, dat was een enge gedachte, het was net of ze er nog zaten, bebloed en geplet, geesten in de wrakken. De waakherder gromde tegen ons bij het hek, zijn witte tanden blikkerden in zijn rode muil. We huiverden even en reden naar Majorstua, wezen op de Durex-reclame boven de klok die bijna zeven uur aanwees. Toen riep Ringo zo hard hij kon, hij zat weer bij mij achterop en begon weer op aarde terug te keren na zijn miraculeuze redding: ‘Du … du … d-d-du …’

En Seb antwoordde: ‘Rex!’

Gunnar joelde uit volle borst: ‘Bal- bal- bal- bal …’

En ik antwoordde: ‘Ballangrud!’

En we konden nog veel meer, we hadden kummelkaas op brood en neusspray in onze zak, maar nu verstomden alle stemmen, want op de Valkyrieplass stonden Nina en Guri uit de parallelklas, en wij slipten met gierende banden en bonzende harten tegen de stoeprand.

‘Waar komen jullie vandaan?’ vroeg Guri.

‘Dansles’, zei Seb.

De meisjes lachten en Seb groeide op zijn zadel.

‘Mogen we meerijden naar het Urrapark?’ bedelde Nina.

Die kant moesten wij ook op, dus dat was geen probleem, en al hadden we naar Trondheim gemoeten, dan hadden we nog niet moeilijk gedaan. Maar één ding werd nu wel duidelijk en dat was dat Ola zijn fiets moest laten maken, en wel rap, want hij zat bij mij achterop en Nina en Guri sprongen bij Gunnar en Seb op de bagagedrager, dus die kans was verkeken. We denderden de Jacob Aallsgate door, de meisjes gilden en stelden zich aan, en misschien was ik ergens eigenlijk wel opgelucht dat Ola’s fiets kapot was en hij bij mij achterop zat, want anders hadden Nina en Guri tussen ons alle vier moeten kiezen en dan hadden er twee verloren, en hoewel we lak hadden aan kleine meisjes met muizenvlechtjes en erwtentietjes, het was toch niet leuk geweest om met een lege bagagedrager te moeten fietsen, fluitend en tegen de zon in turend alsof er niets aan de hand was.

De meisjes werden in het Urrapark afgezet en toen hingen we weer over ons stuur langs elkaar heen te staren, we wachtten als het ware tot er iets uit de lucht kwam vallen, en toen zei Ola met brommende bas: ‘Ik heb een s-s-strafschop van Per P-p-pettersen gehouden!’

‘Wie?’ vroeg Nina.

‘Ik! Ik heb een s-s-strafschop van Per P-p-pettersen gehouden!’

‘Wie is Per Pettersen?’

Ola keek ons met lege blik aan, smeekte om hulp, maar hier moest hij zichzelf maar uit redden. Hij had net zo goed kunnen zeggen dat hij veertien schoten op een rij van Pelé had gestopt, dat zou net zoveel indruk hebben gemaakt.

‘P-p-per Pettersen! Speelt in het nationale elftal!’

‘Goh, wat leuk’, zei Guri.

En dat was het laatste wat er over Ola’s turboredding werd gezegd. De meisjes liepen naar een bank, we lieten hen gaan, toen gingen we toch achter hen aan. Aan de bomen zaten kleine, groene knoppen die kleverig aanvoelden, en de duisternis kwam als een grote schaduw aangegleden tot hij ons allemaal omgaf. Het was koud om daar zo in je korte broek te staan, met groene knieën en ellebogen. En er gebeurde natuurlijk niets. In feite kan ik me alles wat níét gebeurde beter herinneren. Want wat niet gebeurde, maar misschien had kunnen gebeuren, was veel fantastischer dan wat er wel gebeurde op die aprilavond in het Urrapark, 1965.

Je kon veel over meester Lue zeggen, maar diep vallen, dat kon hij. Toen hij door de gang aan kwam lopen, begrepen we al dat de teleurstelling hem weer bij zijn nekvel had gegrepen en de spot en ironie in zijn dorre, verbitterde lichaam wakker had geschud. Hij had de stapel opstellen onder zijn arm en liep met korte, afgemeten stappen, als de dirigent van een fanfareorkest. Zijn blik doorboorde ons als röntgenstralen, er krulde een waanzinnige glimlach onder zijn harige neus en hij zei geen woord. Hij liet ons het lokaal binnen, ging achter zijn katheder zitten met de stapel opstellen als een dreigende toren voor zich en bleef daar zitten, zwijgend als het graf.

Ik kon het niet laten, ik fluisterde tegen Gunnar: ‘Hij is zijn stem kwijt. Shock.’

Lue schoot meteen overeind, beende tussen de rijen door en torende met zijn handen in zijn zij boven me uit, de spieren in zijn gezicht waren harde knopen onder zijn huid, en ik moest even aan oom Hubert denken, arme oom Hubert die niet helemaal goed bij zijn hoofd was, ook al was hij de broer van mijn vader, en ik vroeg me af of Lue ook niet helemaal lekker was. Maar stom was hij dus niet.

‘Wat zei jij daar!’

Ik keek naar hem op. Het was me nog nooit opgevallen dat hij zoveel haar in zijn neusgaten had. Het stak er als zwarte scheerkwasten uit.

‘Ik vroeg Gunnar iets.’

‘En wát vroeg je Gunnar dan?’

Plotseling greep hij Gunnar in zijn nek en schreeuwde: ‘Gunnar! Wat vroeg Kim?’

Dit kon niet goed gaan, want Gunnar kon alleen maar de waarheid zeggen. Als hij probeerde te liegen, dan liep het helemaal fout, dat lukte hem domweg niet. Ik zag hoe de rode kleur vanuit zijn nek omhoogschoot als een gloeiend strijkijzer.

Ik gaf in zijn plaats antwoord, luid: ‘Ik vroeg Gunnar alleen maar of hij gum had.’

Lue draaide zich als door een wesp gestoken weer naar mij om, zijn mond was uit zijn gezicht verdwenen, maar toen kwam hij weer tevoorschijn, tegelijk met een bevende wijsvinger die op mijn voorhoofd was gericht. Ik was blij dat die wijsvinger niet geladen was.

‘Als ik Gunnar iets vraag, dan moet Gunnar antwoord geven, en niet jij! Begrepen?’

‘Het maakt toch niet uit wie antwoord geeft als het antwoord toch hetzelfde is’, zei ik, zeer onder de indruk van mijn eigen logica.

Lues hand kwam dichterbij, hij pakte mijn schouder, trok me van mijn stoel en sleurde me mee naar de katheder. Daar moest ik blijven staan terwijl Lue woedend de opstelschriften doorbladerde. En terwijl ik daar stond begon ik een beetje medelijden met Lue te krijgen, want het was een treurige aanblik als je er zo naar keek, klas 7a. Ten slotte vond hij mijn opstelschrift en wapperde ermee voor mijn neus.

‘Jij, die nooit om een antwoord verlegen zit, kun jij de klas, al deze intelligente, wakkere, belangstellende en naar kennis dorstende medeleerlingen vertellen wat jouw toekomstplannen zijn?’

Ik zei niets, keek over de klas heen het raam uit. Aan de overkant van de straat waren een paar mensen op het dak aan het werk. Ze hadden zich met een touw aan de schoorsteen vastgebonden, voor het geval ze vielen. Ik zou daar nu graag hebben gebalanceerd, zonder touw, ik voelde een kriebeling over mijn rug lopen en het was alsof mijn hersenen bijna overkookten. Zo balanceren, op het randje, op het randje. Toen was Lues stem er weer, als een warme adem tegen mijn wang.

‘Jij, die altijd je woordje klaar hebt, vertel eens wat jij wilt worden.’

‘Ik heb in mijn opstel geschreven dat ik dokter wil worden, maar dat schreef ik omdat ik niet weet wat ik wil worden. En verder heb ik geschreven dat ik naar Afrika wil, om het opstel lang genoeg te maken.’

Meester Lue staarde me alleen maar aan en ik zag dat hij op het punt stond in te storten, nog even en hij gaf het op. Ik had even medelijden met hem, ik had hem graag willen helpen, maar ik wist niet hoe.

‘Ga zitten’, zei hij. ‘En hou je mond als niemand je vraagt te praten.’

De sfeer in de klas was nu iets minder gespannen, alles wees erop dat Lue op het punt stond het bijltje erbij neer te gooien. Maar hij bleef nog dapper doorvechten, wanhopig en amechtig. Hij moest zelfs even de gang op om een luchtje te scheppen. Hij kwam terug met gebalde vuisten, boog zich over zijn katheder, kneep zijn ogen toe.

‘Er zitten tweeëntwintig jongens in deze klas, nietwaar? Tweeëntwintig wakkere, intelligente, beleefde, schone, eerlijke en niet in de laatste plaats ambitieuze jongens. Zijn jullie dat met me eens?’

Hij verwachtte geen antwoord. Natuurlijk waren we het met hem eens.

‘Tien van jullie willen dominee worden. Iedereen die dominee wil worden zijn vinger opsteken.’

Er werden aarzelend een paar vingers in de lucht gestoken. Tegelijkertijd steeg er een besmuikt gelach op. Draak wilde dominee worden.

Lue wees vriendelijk naar Draak.

‘Dus jij wilt dominee worden. Dan moet je eerst het onzevader leren. Uit je hoofd! En je moet je tanden beter poetsen, anders geeft je parochie bij het eerste halleluja de geest!’

Draak keek naar zijn lessenaar, zijn speknek lilde. We wisten dat hij Lue op dit moment haatte, dat hij ter plekke in een moordenaar had kunnen veranderen. De andere dominees zagen er ook niet helemaal jofel uit. Ik was blij dat ik dokter in Afrika zou worden.

‘Tien dominees dus’, zei Lue. ‘En jullie kunnen je gezegende armen nu wel laten zakken. En dan waren er vijf zendelingen. Víjf. Dat is ver boven het landelijke gemiddelde. Kunnen jullie je ook kenbaar maken?’

Vijf handen de lucht in. Waaronder die van Seb.

‘Dus jullie willen zendelingen worden. In India. Afrika. Australië. Vertel eens, waarom zou je water naar de zee dragen? Waarom zou je niet hier thuis beginnen? Waarom niet eerst Noorwegen kerstenen? Of deze klas. Waarom beginnen jullie niet nu meteen met de kerstening van klas 7a, inclusief klassenleraar!?’

Geen van de zendelingen gaf antwoord. Seb leunde met een scheve grijns achterover tegen de muur. Lue had hem in de kijker, wees en brulde: ‘Jij! Sebastian! Vertel ons eens waarom jij zendeling wilt worden. Nou? Vertel op!’

Seb kantelde zijn stoel weer naar voren, hij grijnsde nog steeds, en uit die grijns kon je niet altijd goed wijs worden, je wist nooit of hij om jou grijnsde of om zichzelf.

Seb zei bedaard: ‘Ik wil graag iets van de wereld zien.’

‘En dan moet je zendeling worden! Hoor ik dat goed!’

‘Ik kon niks anders bedenken.’

‘Houd je me voor de gek?’

‘Nee. Ik had ook zeeman kunnen worden, maar dat lukte me niet.’

‘Houden jullie me voor de gek?’

Nu richtte hij zich tot de hele klas, ja, in feite tot de hele wereld. Hij sloeg met vlakke hand op de stapel opstellen, zodat de katheder wankelde. Toen stapte hij het podium op en bleef daar staan, op de plek waar de zon als een projector het lokaal binnenviel, maar het was net alsof hij zijn tekst vergeten was, en er was geen souffleur. Hij haalde een zakdoek tevoorschijn, maar er verschenen ook geen duiven of konijnen, dus veegde hij er maar mee over zijn gezicht, het was een smal gezicht en een grote zakdoek, een tafelkleed, verschoten en vergeeld en niet helemaal schoon. Vervolgens verliet hij de lichtkegel en stapte de zaal in, naar zijn hersenloze en van godverlaten publiek. Meester Lue ging voor Ola staan. Ola zakte in als een lekke voetbal. Lue aaide hem over zijn bol.

‘Hier zit iemand die écht een beroep heeft gekozen, een keuze die redelijk in verhouding lijkt te staan met zijn mogelijkheden. Maar vertel eens, waarom nou juist dámeskapper?’

Het gelach golfde als een vette spuuglok door de klas. Alle lucht leek uit Ola weg te lopen. Hij kon onmogelijk zonder onmiddellijke hulp uit deze ellende ontsnappen. Gunnar en ik probeerden wanhopig iets te verzinnen, maar hij was ons voor, de voetbal kreeg weer veerkracht. Ola rechtte zijn rug en zei met vreemde, droge stem: ‘Omdat mijn vader zegt dat j-j-jongens binnenkort hun haar niet meer laten k-k-knippen.’

Lue knikte, hij knikte een paar keer bedroefd. Gunnar en Seb en ik haalden opgelucht adem. Het was Ola gelukt en de rest van de watjes vond dat een goed antwoord, ze trokken hun haren over hun voorhoofd en krulden het over hun oren, en Lue draafde terug naar zijn plek in de zon.

‘En verder hebben we een autocoureur, een paar piloten, een parachutespringer en’ – hij ging er eens goed voor zitten – ‘dan is er één iemand die over een dag op school heeft geschreven.’

Het werd meteen stil en iedereen staarde naar Gans. Want uiteraard was dat Gans, en hij werd naar voren gehaald. Lue bladerde in zijn schrift en las voor: ‘Onze klassenleraar heet Lue en hij is de beste leraar van de wereld.’

Er ging een zucht door de klas. Gans kromp ineen als een wollen trui in de kookwas en we waren het er allemaal over eens dat dat de meest boude bewering was sinds de uitspraak dat Jezus op het water kon lopen.

Lue keek naar de klas, zijn lippen vormden een smalle, bloedeloze glimlach, zijn ogen waren bodemloos en zonder hoop. Hij draaide zich langzaam om naar Gans.

‘Ben ik de beste leraar van de wereld?’

Het was nog nooit zo stil geweest in 7a. Ons hart stond stil, de tijd bedekte ons als een reusachtig deksel en wij waren een pan die binnenkort wel moest ontploffen.

‘Ben ik de beste leraar ter wereld?’ vroeg Lue nogmaals, rustiger dan hij ooit had gesproken.

‘Nee’, zei Gans en toen ging de bel.

Ik kreeg een zes min, Seb ook. Gunnar en Ola kregen een acht.

‘Als de zomervakantie begint, moeten we een cadeautje voor Lue kopen’, zei Gunnar.

‘Wat dan?’ vroeg Ola.

‘Hoe moet ik dat nou weten. We moeten gewoon iets kopen, daar wordt hij weer blij van.’

‘We kunnen hem een plaat van de Beatles geven’, opperde Seb.

‘Misschien heeft hij geen pick-up’, zei Gunnar.

‘Het gaat om de gedachte erachter, zegt mijn vader altijd’, zei ik.

‘Dan hoeven we dus niks te k-k-kopen’, zei Ola.

De stemming zat er goed in in de bus. Åge stond bij de chauffeur over de tactiek te praten, de slag moest op het middenveld gewonnen worden. Ik zag een lange dag als linksachter voor me, gelukkig scheen de zon. Ik zat naast John en achter ons zaten Ringo en George. George keek alleen maar uit het raam en luisterde niet, zo ging dat altijd met George, hij luisterde niet, maar kreeg het op de een of andere manier toch voor elkaar, aangeboren, neem ik aan. Ringo daarentegen keek erg bezorgd, de historische redding was ver in zijn geheugen weggezakt ook al was het nog maar een paar dagen geleden gebeurd, hij begon er zelfs aan te twijfelen of het wel echt gebeurd was of dat hij het had gedroomd. Bovendien was Aksel de vaste keeper van het team, een pijlsnelle schuifdeur uit Hoff, die plek kon voorlopig niemand bedreigen.

Ringo boog zich somber naar voren, tussen John en mij door.

‘Dit komt niet g-g-goed’, zei hij zachtjes.

‘Komt niet goed!’ barstte John uit. ‘We gaan die sukkels onder de zoden werken!’

‘Met m-m-mij’, ging Ringo toonloos verder. ‘Ik ga een eigen doelpunt m-m-maken. Ik v-v-voel het.’

‘Zó makkelijk is het niet om bij Aksel te scoren’, zei ik.

‘Het zijn mijn benen’, mompelde Ringo. ‘Die l-l-luisteren niet. Ik s-s-schiet in eigen doel.’

Ringo viel weer terug in zijn stoel en we naderden Slemmestad. Slemmestad was voor mij alleen maar witte rook uit de cementfabriek, die ik zag opstijgen als ik ’s zomers op de kade van Nesodden stond te vissen.

Maar in de kleedkamer sloeg de ernst van de situatie pas echt op onze maag. Het rook er naar prehistorisch zweet en oude sportschoenen, we zaten met gebogen hoofd op houten bankjes, staarden naar onze voetbalschoenen die nog schoon waren, naar de noppen, naar de lange witte veters. Åge stond met een notitieblok in zijn hand bij de deur van de een naar de ander te kijken. Naast hem stond de doos met de blauw-witte shirtjes. Het was stil. Het was zo stil dat we de vogels buiten konden horen zingen. Eindelijk begon Åge te praten. Hij haalde het keeperspak uit de doos en gooide dat naar Aksel. Niemand had iets anders verwacht. Maar linksachter werd tot ieders verbazing een jongen uit Nordberg, die volgens velen van ons een spion van Lyn was. Ik werd rechtsachter, trok het shirt over mijn hoofd, stijf en pas gewassen, met nummer twee op de rug. George werd linksbuiten en John midvoor. Ringo werd muurbloempje met nog zeven anderen en hij leek bijna opgelucht, hij mepte ons op de rug en dacht dat dit fantastisch zou gaan, want de spelers van Slemmestad waren allemaal pygmeeën en we gingen met 25-0 winnen, minstens. Vervolgens liepen we netjes in de rij naar buiten, de lulletjes van Slemmestad waren al aan het warmlopen en langs de zijlijn stonden elf vaders te brullen en te zwaaien.

Het gras was niet goed aangeslagen, het veld bestond vooral uit losse aarde. We speelden elkaar de bal toe en schoten een paar keer op doel om vertrouwd te raken met het leer. Toen blies een dikke boer op een fluitje en Kjetil en de aanvoerder van Slemmestad kwamen op de middenstip bij elkaar, ze gooiden een muntje op en toen moesten we van helft wisselen en het kostte me een paar uur om het genie uit Nordberg uit te leggen dat hij nu op de verkeerde plek stond, mijn plek. Eindelijk vonden we de juiste opstelling, we stonden erbij als standbeelden, de bal lag midden op het veld, de scheids floot en John trapte af. Iedereen kwam langzaam in beweging. De bal kwam op onze helft, de voorstopper, een lange slungel uit Ruseløkka, haalde uit met zijn been en schopte de bal naar het vijandelijke doel. Iedereen stormde ernaartoe, maar de keeper stortte zich in het gewoel en landde met zijn hele lijf op de bal. Geestdriftig applaus van het thuispubliek. Die doelman moest je met schijnbewegingen verschalken, het had geen zin om recht op hem af te stormen. De bal kwam weer op onze helft, het ging wat heen en weer op het middenveld, de dikke scheidsrechter stond voortdurend aan de verkeerde kant van het knollenveld en elke keer als hij hijgend aan kwam rennen, werd de bal alweer teruggespeeld. John wist het leer te bemachtigen, versnelde en zette koers naar de goal, maar een Slemmestad-beul tackelde hem op het laatste moment en John viel languit in de grasmodder. De scheidsrechter stond er natuurlijk met zijn rug naartoe en had geen idee waar de bal was. Slemmestad kreeg de bal en kwam op ons afgestormd. De beul kwam mijn kant op, kreeg een fraaie pass, nam de bal mee en rende recht op me af. Bij de goal wemelde het van de jongens die schreeuwden en met hun koppen zwaaiden. De beul kwam dichterbij, hij had een wilde blik in zijn ogen, ik vroeg me af of ik zijn shirtje van zijn lijf moest rukken of hem een tik op zijn neus moest verkopen, maar kreeg niet de tijd om daar echt over na te denken. Ik raakte hem met mijn schouder, zette mijn hak op zijn schoen en tikte met mijn andere voet de bal naar achteren, draaide me snel om en liep om de vallende vijand heen, zag John in volle vaart over het veld rennen, gaf een hoge pass die hem door de lucht volgde en op zijn wreef landde en daar als kauwgum vastplakte. Ik was er zelf behoorlijk van onder de indruk. John had vrij spel, de Slemmestad-sukkels kwamen hijgend achter hem aan, hij had alleen de keeper voor zich, maar die idioot gooide zich recht voor Johns voeten, ze vielen allebei en de Slemmestad-desperado kwam wankelend overeind, met de bal en een bloedneus. Hij werd gerepareerd met een dot watten en sinas, hij moest met schijnbewegingen worden gepakt, dat was duidelijk.

Nu kwam de wedstrijd in een golfdal. Je kon de bal alleen maar wegwerken naar het middenveld waar het spel vastliep in een kluwen van spelers en geduw en getrek. Maar toen wist een Slemmestad-sukkel zich vrij te lopen op de linkervleugel, hij liet iedereen achter zich en stormde naar de achterlijn. Ik sprintte naar de linksachter om hem te helpen en hem dekking te geven. Maar dat had ik niet moeten doen. Toen hij ontdekte dat ik aan zijn kant van het veld stond, begon hij te roepen dat ik moest maken dat ik wegkwam, dit was zijn plek, wat deed ik hier verdomme. Hij vergat helemaal iets te doen aan de Slemmestad-sul die langs hem heen denderde. Aksel schreeuwde tegen ons en toen moest ik toch ingrijpen. Ik liep in volle vaart tegen de Slemmestad-man op, draaide mijn lichaam naar rechts en plantte tegelijkertijd mijn linkerelleboog in zijn nieren. Het vogeltje piepte, ik had de bal en wilde die rustig terugspelen op Aksel, maar toen viel de rechtsachter me in de rug aan. Hij schopte tegen mijn schenen, duwde me opzij en was spierwit. En toen kwam er natuurlijk een ander Slemmestad-lulletje aan, hij pikte de bal mee en rende naar de goal. Aksel liep niet uit, nee, hij wachtte tot het schot kwam en hing toen als een liniaal in de lucht. De bal zat klemvast tussen zijn handen, toen ontvouwde hij zijn parachute en landde zachtjes op de grond. De Nordberg-spion keek enigszins verbouwereerd, maar vond nog steeds dat dit zijn vleugel was. ‘Je moet een bordje neerzetten met verboden toegang’, zei ik pissig en ik liep weer terug naar mijn plek.

Er waren nog een paar minuten te gaan in de eerste helft. Aksel rolde de bal naar mij, ik liep zo ver mogelijk naar de middenlijn, daar mocht je als back niet overheen, en ik schopte de bal naar Kjetil, die om drie pilaren heen dribbelde, toen kwam Willy langszij en samen speelden ze met een-tweetjes de rest van de verdediging uit, een-tweetjes waren nog niet doorgedrongen tot Slemmestad. De keeper deed het enige wat hij kon doen, hij dook naar de benen, maar de benen noch de bal waren daar waar hij terechtkwam, en Willy had de bal met zijn neus over de doellijn kunnen duwen, zo veel tijd had hij, de keeper was volledig uitgespeeld. Een-nul en een krijgsdans en salto’s. De vogels overstemden het fluitje van de scheids, de vogels stonden aan onze kant, trekvogels uit Tørtberg natuurlijk.

In de pauze dromden we om Åge heen. Hij was niet helemaal tevreden, ook al stonden we voor. De verdediging was te zwak, te besluiteloos, zei hij. Hij haalde de slungelige voorstopper eruit, zette John op het middenveld en bracht een sprinter uit Majorstua met een pr van 7,6 op de zestig meter in het veld als midvoor. George mocht op de linkervleugel blijven spelen, hij had niet veel laten zien, maar had ook geen blunders begaan. En uiteraard werd de spion van Lyn eruit gehaald. Åge keek naar de reserves, zijn blik bleef hangen bij Ringo, hij wees hem aan, Ringo deed een stap naar voren, zijn dijen stonden al strak gespannen. Hij kreeg het shirtje van de sukkel uit Nordberg en zijn handen trilden zó dat hij dat nauwelijks aan kon trekken en er bijna in verstrikt raakte.

Toen de pauze voorbij was en we het veld weer op wilden rennen, hield Åge me tegen en zei zachtjes: ‘Niet alle scheidsrechters hebben zulke slechte ogen. Speel met je benen en je hoofd, niet met je ellebogen!’

Ik slofte achter de anderen aan en nam mijn plek aan de rechterkant in. Ik probeerde contact te krijgen met Ringo, maar hij was er niet helemaal bij, staarde alleen maar naar de grasmat en hield zijn dijen vast. John zwaaide en maakte het overwinningsteken en toen kwam de aftrap. Het werd meteen een kluwen, niemand zag de bal, maar iedereen schopte in het wilde weg. Toen zeilde de bal opeens door de lucht, onze kant op. John sprong op om te koppen en hoewel hij niet echt groot was, wist hij de Slemmestad-klevers toch weg te duwen en kopte hij de bal naar Ringo, die in zijn richting was gelopen. Ringo maakte vaart en haalde zo hard mogelijk uit maar raakte hem niet helemaal goed en de bal verdween richting kleedkamer. Goeie manier om tijd te rekken. De vaders floten, maar de vogels stonden aan onze kant en kwetterden hen er zo uit. We trokken ons terug in de verdediging, de ingooi belandde weer in een kluwen, en plotseling kwam George daar uit gerend met de bal op de punt van zijn schoen, hij nam hem mee langs de zijlijn, was een zoutpilaar te snel af en gaf een mooie kromme bal voor doel. Kjetil pikte hem met het hoofd op en knalde het leer onder de dwarslat, de keeper stond alleen maar naar de lucht te staren, toen daalde de bal neer voor zijn voeten en hij stortte zich tussen de woedende benen die van alle kanten schopten. En op de een of andere geheimzinnige manier kwam hij ook deze keer weer uit het voetbad tevoorschijn met de bal in zijn tengels, hij was erger dan een Japanse kamikaze.

Nu speelde het spel zich grotendeels op de helft van Slemmestad af. John ging mee naar voren, maar Åge riep tegen Ringo en mij dat we op onze plek moesten blijven staan, voor het geval er een counter kwam. En dat was precies wat er gebeurde. Ik liep net wat aan de middenlijn te snuffelen toen er een lange bal naar onze helft kwam. Ringo draaide rond als een kompasnaald, twee Slemmestad-knullen waren aan een lange spurt begonnen, ik rende ook achter de bal aan, die kwam door de lucht aanzeilen, dit was een kwestie van seconden. Het gebeurde bij de zestienmeterlijn. Ringo had de bal onder controle, zachtjes opgevangen. John en ik hadden de twee Slemmestad-aanvallers afgesneden en eigenlijk had het heel simpel moeten zijn. We verwachtten dat Ringo de bal terug zou tikken naar Aksel. Maar in plaats daarvan gooide hij zijn hele lichaam achter de bal en stuurde een prachtige afzwaaier naar de linkerhoek, onhoudbaar. We bleven allemaal als versteend staan staren. Aksel begreep er niets van, keek naar de bal die in het net lag te deinen. De Slemmestad-lamstralen juichten en vielen elkaar om de nek en Ringo stond met gebogen hoofd met zijn schoen in de grond te graven. Ik kon zijn gezicht niet goed zien, maar er kwamen wat merkwaardige geluiden uit zijn richting en zijn rug schokte. De scheids blies op zijn valse fluitje en de vogels kropen tegen elkaar aan op de takken en verstopten hun snavel onder hun veren.

En toen vertrok Ringo. Hij liep gewoon het veld af, langs Åge, rechtstreeks naar de kleedkamer. Er werd een nieuwe man de grasmat op gestuurd, een vent uit Fron die zulke o-benen had dat het halve elftal van Slemmestad tussen zijn dijen door kon wandelen. We keken waar Ringo gebleven was, maar hij was weg. Nog tien minuten te spelen.

De thuisclub had nu bloed geproefd, aanval na aanval rolde over ons heen. John vocht als een leeuw en mij moest je ook niet helemaal uitvlakken, want nu konden we nog maar één ding doen, Ringo’s blunder goedmaken. We moesten winnen. In de verte gebaarde George dat hij de bal wilde hebben, maar lange passes waren onmogelijk, het spel klonterde samen als zure melk. Het was man tegen man, waar de bal zich ook bevond. En de klok tikte door. Åge brulde iets aan de zijlijn, maar we konden niet verstaan wat hij zei. Er waren nog maar een paar minuten te gaan, alle spelers waren op onze helft, Aksel stuiterde met maaiende armen als een kangoeroe tussen de palen heen en weer, en toen wist ik de bal te bemachtigen, ik liep achterwaarts de kluwen uit en zag dat John een gigantische sprint inzette naar de lege helft van Slemmestad. Ik legde al mijn kracht in de trap, leunde achterover en gaf een lange bal die als een meeuw met afstandsbediening door de lucht sneed. John nam hem in volle vaart mee op zijn veter, tien man stormden achter hem, de keeper stond klaar om zich op zijn voeten te werpen, maar John gaf een lobje over hem heen, tien man gleden achter de bal aan, maar te laat, de bal daalde neer in zijn hok, paste als een hand in een handschoen. En toen was het tijd voor een regendans en hoogspringen en het thuispubliek trok zich de haren uit het hoofd, de cementmolens konden nog net een keer aftrappen maar toen floot de scheidsrechter af en de vogels vlogen op en kwetterden heia Frigg.

We holden naar de kleedkamer om Ringo te zoeken. Maar daar was niemand. En zijn shirtje, met nummer 14 op de rug, lag keurig opgevouwen op de bank. Zijn kleren waren weg. We renden weer naar boven.

‘Misschien zit hij in de bus’, zei George.

We sprintten om het gebouw heen, naar de parkeerplaats. De bus was leeg. We liepen terug naar Åge en vroegen of hij Ringo gezien had.

‘Ringo?’

‘Ola’, zei John.

‘Geweldige goal’, zei Åge en hij gaf John een schouderklopje. ‘Goud waard. Ik zet je weer in de aanval.’

‘Heb je Ola gezien?’ vroeg George ongeduldig.

‘Is hij niet in de kleedkamer?’

‘Nee.’

Ringo was spoorloos verdwenen. We zochten overal, maar hij was nergens te vinden. Ten slotte zat er niets anders op dan met de bus naar huis gaan, zonder Ringo. De stemming was niet helemaal zoals ze had moeten zijn. Åge leek zenuwachtig, iedereen had wel een blessure die verzorgd moest worden. De shirtjes stonken naar zweet en cement, die moesten we zelf thuis wassen.

‘Er bestaat zoiets als voortekens’, zei Seb zachtjes.

‘Voortekens?’ Gunnar draaide zich naar hem om.

‘Ja. Waarschuwingen. Hij zei op de heenweg toch al dat hij het in zijn benen voelde?’

We dachten na, keken elkaar onzeker aan.

‘Misschien was het van tevoren al bepaald dat hij in eigen doel zou schieten’, ging Seb verder.

‘Van tevoren bepaald? Door wie dan?’

‘Door … door … weet ik veel, door God, misschien’, antwoordde Seb en hij bloosde.

We waren weer even stil, de gedachte dat God zich met de wedstrijd tussen de pupillen van Slemmestad en Frigg had bemoeid was niet zo gemakkelijk te vatten.

‘Dan heeft God zeker ook voor mij gescoord, of hoe zit dat!’ zei Gunnar boos.

‘Nee, nee’, zei Seb timide. ‘Ik vond het alleen … nogal vreemd.’

‘Hij had gewoon pech’, zei Gunnar. ‘Dat had iedereen kunnen overkomen.’

‘Péch! Met dát schot?!’

‘Hij is niet gewend in de verdediging te spelen’, zei ik. ‘Misschien was hij in de war. Dacht dat hij in de aanval was.’

Daar konden we mee leven. De bus reed langs Sjølyst. Wij moesten eruit bij de Frognerkerk. We vroegen ons alledrie af waar Ola gebleven kon zijn. Misschien was hij gaan lopen, of hij had de trein genomen, als hij geld bij zich had. Of hij was daar nog ergens. Jemig.

Åge kwam naar ons toe en ging op zijn hurken zitten.

‘Ik zal zijn ouders bellen om te horen of hij al thuis is.’

Wij knikten in koor.

‘En zorg ervoor dat hij op de training komt. Iedereen heeft wel eens een slechte dag. We vinden wel een plaatsje voor hem.’

‘Hij is heel goed op doel’, zei Seb.

‘O.’ Åge keek ons aan. ‘Maar het is moeilijk om Aksel zijn plek af te nemen.’

‘Hij kan reservekeeper zijn’, opperde Gunnar.

Åge stond op.

‘Dat is een idee. Ik zal erover nadenken.’

De bus stopte bij de kerk en wij rolden naar buiten. Er stond ons maar één ding te doen. We liepen naar de Observatoriegate. Maar Ola was nog niet thuis. Zijn vader deed open.

‘Is Ola niet bij jullie?’

Gunnart en Seb keken elkaar verdwaasd aan. Ik schraapte mijn keel en zei: ‘We hadden na de wedstrijd nog een training op Tørtberg. Ola is weggegaan met een paar mensen uit onze klas, die we tegenkwamen op Majorstua.’

‘Nee, hij is nog niet thuis.’

Kapper Jensen trok zijn mouw omhoog en keek op zijn horloge, trok zijn gekamde wenkbrauwen op en schudde voorzichtig zijn hoofd. ‘Weten jullie niet waar hij is?’

‘Hij is vast bij Putte of Gans’, zei ik snel.

Op dat moment kwam zijn moeder er ook bij, een magere, kleine vrouw met een hoofd vol krullen en bezorgde ogen.

‘Is er iets aan de hand?’

Toen ging de telefoon ergens ver weg in huis, en omdat dat ongetwijfeld Åge was, liepen we achterwaarts de trap af en renden naar de deur.

We konden niet naar Slemmestad lopen. We konden alleen maar naar huis gaan. Maar dat stelden we uit, in de vage hoop dat Ola nog op zou duiken. Dat deed hij niet. Het was een rare gedachte dat hij misschien alleen ergens langs de weg liep, misschien liep hij zelfs wel de verkeerde kant op. En het werd al donker. We huiverden, spraken af om de volgende dag om vijf uur in het Moggapark bij elkaar te komen. Toen gingen we naar huis. De zon daalde achter de rode wolken boven Holmenkollen, zond een plat, donker licht over de stad. Nu moest je maken dat je thuiskwam, want nu begon de zaterdagoorlog. De Frognerbende kon elk moment toeslaan. Ik sloop langs de huizen, loerde angstig om elke hoek, ik dacht aan Ola, aan boksbeugels, schedels, neusbotjes die je hersenen in geslagen worden, een paar jaar geleden had een vent een kram in zijn oog gekregen, die stond in zijn oog te trillen, terwijl die gozer maar bleef schreeuwen.

Het laatste stukje rende ik.

Ik douchte, spoelde het Slemmestad-vuil van me af en ging bij mijn ouders in de kamer zitten, ik moest over de wedstrijd vertellen en kreeg een hotdog en appelsap en zo. Maar ik kon niet stil blijven zitten. Misschien was Ola wel gekidnapt, in een zak gestopt en in de fjord gedumpt. Of misschien als slaaf naar Arabië verkocht, dat hoorde je wel vaker. Ik moest bellen. Mijn vinger trilde boven de draaischijf.

Zijn moeder nam op.

‘Is Ola thuis?’ vroeg ik. ‘Met Kim.’

‘Ja.’

Ola leefde nog. Ik plofte in de dichtstbijzijnde stoel.

‘Mag ik hem even spreken?’ fluisterde ik.

‘Hij ligt in bed. Hij is ziek.’

‘Ziek?’

‘Dat zegt hij.’

‘Is hij morgen weer beter?’ vroeg ik gehaaid en ik kromp in mijn kleren.

‘Je kunt het proberen’, zei de hoge, wat vermoeide stem. En voordat ze ophing dacht ik toch echt dat ik een schaar op de achtergrond hoorde knippen, dat moest Valdemar Jensen zijn die aan het droogtrainen was voor de Noorse Kapperskampioenschappen in Lillesand, of misschien was het gewoon mijn eigen hart dat het bloed in korte, harde stoten door mijn hoofd pompte, fel als het eerste akkoord van ‘A Hard Day’s Night’.

Ik had om vijf uur met Gunnar en Seb afgesproken in het Moggapark, maar dat was krap, want die zondag kwam oom Hubert namelijk eten, om drie uur stond hij op de stoep en vanaf dat moment verliep alles op halve snelheid. Ik weet eigenlijk niet precies wat er met oom Hubert aan de hand was, maar hij had knopen in zijn hoofd die hij niet kon ontwarren, en soms waren ze stijver geknoopt dan anders en deze zondag waren ze abnormaal strak aangetrokken. Het begon al bij de deur. Hij stak vierendertig keer zijn hand uit, zonder iets te zeggen, uiteindelijk moest vader hem naar binnen trekken en hem in een stoel duwen en ze hadden allebei rode, bezwete gezichten en moeder haastte zich de kamer uit en zette een extra bord bij.

Oom Hubert woonde alleen in een van de flats bij Marienlyst, hij maakte illustraties voor weekbladen en damesromans, dus misschien was het wel niet zo vreemd dat hij zo geworden was. Vader was kaal, maar Hubert had al zijn haar nog. Hij zat in de stoel bij de boekenkast, was een beetje tot rust gekomen, zijn hele lichaam was slap en hij ademde traag en zwaar. Maar toen hij mij in het oog kreeg, kwam er weer leven in de ballon.

‘Kom hier, kom hier!’ riep hij terwijl hij met zijn armen zwaaide.

Ik liep naar hem toe. Hij pakte mijn hand met twee handen beet, begon hem te schudden en ik hield er rekening mee dat ik zo een paar uur zou moeten blijven staan. Gelukkig liet hij me al na een kwartier los.

‘Jonge Kim, de hoop van de familie, hoe gaat het met je?’

‘Met mij gaat het goed’, zei ik terwijl ik mijn handen in mijn zakken verstopte.

‘Dat hoor ik graag. Vind jij dat ik moet trouwen?’

Vader kwam met een reuzenstap dichterbij en perste zich met een bevend hoofd tussen ons in.

‘Ga je trouwen?’

‘Daar zit ik over te denken, beste broer. En, wat vinden jullie ervan?’

Vader kwam overeind en zei met strakke lippen: ‘Kim, ga je moeder in de keuken helpen.’

Hier was geen ontkomen aan. Ik trof moeder aan boven de heilbot. De damp sloeg in haar gezicht. Het leek of ze huilde.

‘Oom Hubert gaat trouwen.’

Ik moest de schaal van haar overnemen.

‘Wat! Wat zeg je?’

‘Hij zei dat hij wil trouwen.’

Ze was meteen verdwenen. Ik bleef achter met de dampende vis, tussen de peterselieboter en de aardappelen en de karamelpudding. Ik hoorde druk gepraat in de kamer, vaders stem was zacht en opgewonden, net als wanneer ik met mijn rapport thuiskwam. Moeders stem klonk vermoeid, maar oom Hubert lachte alleen maar.

Even later kwam moeder terug en we brachten het eten naar tafel.

In het begin ging het goed. We schepten allemaal op en alles was zoals het moest zijn, afgezien van vaders gezicht, dat was zo gespannen als een tennisracket. Toen we voor de tweede keer zouden opscheppen, kon ik me niet meer inhouden.

‘Met wie ga je trouwen?’ vroeg ik.

Vaders stem kapte de vraag af, hij snauwde mijn naam, de i verdween helemaal, er bleven alleen twee verwrongen medeklinkers over. Km! Moeder kromp ineen en oom Hubert keek van de een naar de ander, en toen hij aardappelen wilde pakken, verkrampte hij weer helemaal. Ik zag het aan hem. Toen hij de lepel met aardappelen tot halverwege zijn bord had gebracht, stopte hij en liet de opscheplepel in de lucht hangen, hij leek in tweestrijd te staan, hij knarste met zijn tanden en zijn wangen beefden, vervolgens bewoog hij de lepel met aardappelen over de tafel heen en weer, en snel ook, hij moest minstens wereldkampioen aardappelbalanceren zijn. Vader ontplofte bijna, moeder verdween naar de keuken en oom Hubert zat daar maar aardappelen heen en weer te bewegen, ik zou willen dat ik wist wat er in zijn hoofd omging, hij zag er erg ongelukkig uit, maar tegelijkertijd doelbewust en toen hij eindelijk klaar was, na drieënveertig keer, zakte hij uitgeput en tevreden terug in zijn stoel, het tafelkleed zag groen van de peterselie, vader was blauw aangelopen en moeder kwam binnen met nog meer gekookte vis.

Toen het tegen vijf uur liep en we nog steeds niet aan het dessert toe waren, kon ik niet meer stil blijven zitten. Ik nam het risico en vroeg, hoewel ik wist dat het een doodzonde was voortijdig van tafel te gaan: ‘Ik heb een afspraak met Gunnar en Sebastian’, zei ik gejaagd. ‘Om vijf uur. Mag ik van tafel?’

Tot mijn grote verbazing leek vader erg opgelucht.

‘Dat is goed’, zei hij. ‘Niet te laat thuis.’

Ik sprong overeind, durfde oom Hubert niet nog een keer een hand te geven, moeder kwam met een paar vriendelijke vermaningen, en iedereen leek blij te zijn dat ik wegging. Ik sprong uit het raam, landde zacht en schrijlings op mijn paard, net als Zorro in de Frognerbioscoop, en galoppeerde naar het Moggapark.

John en George zaten over hun stuur geleund een Craven A te paffen. Ik fietste naar hen toe en remde slippend op het grind.

‘Nog iets van Ola gehoord?’ vroeg John.

‘Ligt op bed. Zegt dat hij ziek is.’

George schoot zijn peuk met een grote boog naar het klimrek, veegde zijn mond af en zei: ‘Ik weet wel hoe we hem uit bed krijgen.’

‘Hoe dan?’ John zoog het vuur tot aan zijn lippen en spuugde de sigaret toen uit.

‘Wacht maar af’, zei George.

We sloegen de Drammensvei in en reden in een verzameld peloton om de Universiteitsbibliotheek heen. Dit was een gewaagd project. Het was niet gemakkelijk om zieken te genezen, vooral niet als hun ouders thuis waren. Als je gezegd had dat je ziek was, dan moest je dat een poosje blijven, om de schijn op te houden, anders kon het rampzalige gevolgen hebben voor latere aanvallen.

Zijn vader deed open.

‘We moeten met Ola praten’, zei ik buiten adem.

‘Hij ligt in bed.’

‘Het gaat over huiswerk’, ging ik verder.

Nu kwam zijn moeder er ook aan. Ze ging naast de kapper staan.

‘Als jullie snel zijn’, besloot ze.

We troffen Ringo aan onder een groot, lichtblauw dekbed. Zijn ogen waren nog net zichtbaar. We deden de deur dicht en gingen naast zijn bed staan. Het rook er naar kamfer.

‘Wat heb je met al je foto’s gedaan?’ vroeg ik terwijl ik naar de kale wanden keek.

‘M’n pa heeft ze er afgescheurd’, zei het dekbed. ‘De l-l-lul.’

Hij zonk nog dieper weg in zijn matras.

‘Wat heb je?’ vroeg George.

Ringo begon te hoesten. Het dekbed hopste op en neer.

‘Ik ben z-z-ziek’, zei hij met gebarsten stem. ‘Ik s-s-steek jullie nog aan.’

We waren even stil. Dit was ernstiger dan we hadden gedacht. Er lag een stapel Donald Ducks en een half opgegeten reep chocola op de vloer.

‘Waar was je eigenlijk?’ vroeg John voorzichtig.

Er kwam geen antwoord. We werden allemaal zenuwachtig, schuimden onze hersenen af naar iets zinnigs om te zeggen. Toen begon Ringo te praten, hij sprak met oudemannenstem, hol, verdord en verbitterd.

‘Ik heb afgedaan op het v-v-voetbalveld. Het is v-v-voorbij. Het is a-a-afgelopen.’

Nu verdween hij helemaal. We moesten allemaal een brok wegslikken, ik zweer het. Nu moesten we serieus opschieten met de handoplegging.

‘Iedereen heeft wel eens pech’, zei ik. ‘Jij bent niet de eerste die in eigen doel schiet. En als je het dan toch doet, dan maar meteen met zo’n fabelachtig mooi schot!’

We probeerden te lachen. Er kwam geen geluid uit het bed.

‘Åge heeft op de terugreis met ons gepraat’, ging ik verder. ‘En hij had Per Pettersen gesproken. Hij wil je als reservekeeper hebben.’

Er werd een toefje haar zichtbaar. Er werd iets gezegd onder het dekbed, zwak, maar duidelijk. ‘R-r-reservekeeper? Z-z-zei hij dat? Was hij niet p-p-pissig?’

‘We hebben met 2-1 gewonnen!’

‘Hebben we g-g-gewonnen?’

‘John heeft gescoord’, zei ik. ‘Solo vanaf de middenlijn.’

Ringo’s hele gezicht werd zichtbaar. Hij keek naar John.

‘Heb jij g-g-gescoord?’

‘Yep. Niets bijzonders. Hoofdzaak is dat we gewonnen hebben. Die klojo’s van Slemmestad konden niet eens zelf scoren!’

We gaven ons over aan een bevrijdende lach. Ringo lag in zijn bed te schudden, hoe ziek hij ook was. We hoorden geschuifel voor de deur.

‘Kom mee naar buiten’, zei ik.

‘K-k-kan niet. Ben z-z-ziek.’

George boog zich voorover, legde zijn hand op de schouder van de patiënt en liet die daar rusten.

‘Ik heb een cadeautje voor je. Er staat … er staat een Volvo Spesial achter het Koninklijk Paleis.’

Er ging een zucht door de kamer. Ringo was zijn bed al uit.

‘Zo eentje … zo eentje als de S-s-saint h-h-heeft!’ stotterde hij verbijsterd.

‘Juist. Die is voor jou.’

Meer hoefden we niet te zeggen. Ringo kleedde zich aan en vier roekeloze mannen stampten door de woning. In de hal stonden de kapper en zijn echtgenote.

‘Wat doe je nou?’ riep zijn moeder geschrokken.

‘Ik ga naar b-b-buiten’, zei Ringo, alle weerstand opzij vegend.

‘Je bent ziek’, zei zijn vader.

‘Ik ben b-b-beter’, zei Ringo.

‘Dan ga je morgen ook naar school’, zei zijn moeder bits. ‘Dat je dat even weet.’

‘Ik w-w-weet het’, zei Ringo.

En toen mochten we naar buiten, we gleden langs de trapleuning naar beneden, Ringo’s fiets was nog steeds kapot, hij sprong bij John achterop en we zetten koers naar de Parkvei.

‘Hoe ben je thuisgekomen uit Slemmestad?’ riep ik.

‘L-l-liftend’, zei Ringo trots. ‘Met een v-v-vrachtwagen. Verhuiswagen. K-k-kreeg zelfs een shagje en zo.’

‘Sodeju.’

‘Had een Cocktail in het handschoenenvak, die g-g-gast.’

We sneden het kruispunt voor de Amerikaanse ambassade af en reden voorzichtig de straat achter het paleis in.

‘Hij staat in de Riddervoldsgate’, zei George. ‘Zag hem toen ik vandaag met m’n moeder op stap was. Zweeds nummerbord.’

‘Er zijn wel veel smerissen in deze wijk’, zei John.

‘We p-p-pakken hem toch’, snauwde Ringo vanaf de bagagedrager. ‘We p-p-pakken hem!’

Ik voelde een soort vacuüm in mijn buik, dat meteen werd gevuld door verwachting en een zoete angst, die steeds groter werd, een fijn gevoel. We sloegen bedaard de Riddervoldsgate in en daar, vlak bij de hoek met de Oscarsgate, stond hij, een glimmend witte Volvo Spesial. We sprongen van onze fiets, gingen op een kluitje bij elkaar staan, loerden in alle windrichtingen. Er kwam een man met hoed aangewandeld over het andere trottoir, we zeiden pas iets toen hij uit het zicht verdwenen was. Twee kraaien vlogen op uit een boom vlak achter ons, we doken ineen. Onze harten bonsden zwaar en rood in de zwoele namiddag.

‘Wij gaan met onze fietsen op de hoek staan’, fluisterde ik. ‘Als Ringo het embleem heeft, springt hij bij John achterop en rijden we de Oscarsgate uit, langs Vestheim, en dan naar Skillebekk. Als we die route volgen, kan niemand ons inhalen.’

De anderen knikten. Ringo kreeg de schroevendraaier van George en wij duwden onze fietsen naar de hoek. Op een muurtje lag een kat met smalle ogen naar ons te kijken, maar die zou niet klikken, die stond aan onze kant. De tram ratelde door de Briskebyvei, de klokken van de kerk begonnen te beieren. Toen was het stil. Wij liepen langs de Volvo, Ringo bleef staan, wachtte een paar seconden, ging toen tot de aanval over. Er klonken een paar afgrijselijke geluiden, alsof iemand met zijn nagels over het schoolbord kraste, zelfs de koning moest dit kunnen horen. We durfden ons niet om te draaien en het duurde eindeloos lang, de hele wereld wachtte. Het bloed stroomde als een wolkbreuk uit mijn hoofd. Ik geloof dat ik nog nooit zo nerveus was geweest. En ik wist zeker dat ik absoluut niet bang geweest zou zijn als ík daar bij die auto had gestaan, in plaats van Ringo. Vreemd.

Eindelijk gebeurde er iets achter ons. Ringo kwam aangerend, wij stonden al op de pedalen, hij sprong op Johns bagagedrager en toen zoefden we de weg af richting Skillebekk en zaten we op het bankje bij de fontein voordat de Saint zijn schoenen aan had kunnen trekken. We veegden het zweet van ons voorhoofd en staarden sprakeloos naar het Volvo-embleem, wogen het in onze handen, waren opgelucht en gelukkig. George haalde een pakje Craven A tevoorschijn en liet dat rondgaan.

‘Mooiste die we tot nu toe hebben’, zei John. ‘Sodeju, wat had ik de zenuwen.’

‘W-w-waarom dat dan?’ vroeg Ringo en hij inhaleerde zo diep dat zijn ogen elkaar kruisten als een schaar.

Daar zaten we, het was zondag en de avond werd drukkender om ons heen, werd warm en klam, en opeens begon het te stortregenen, het spatte wel een meter op van de grond en achter ons hinnikten de paarden.

‘We gaan naar mijn huis’, riep John. ‘Mijn vader en moeder zijn weg.’

We trapten zodat de spatlappen ons om de oren wapperden en persten ons in zijn kamer, drijfnat en doodmoe. John zette de pick-up midden in de kamer en zette de nieuwste Beatles-plaat op. ‘Ticket to Ride’. We luisterden eerbiedig, onze trommelvliezen gevoelig als bij vleermuizen. We hielden onze adem in tot de laatste gitaarklanken wegstierven en de naald door de middelste groeven schraapte.

Gunnar zette hem nog een keer op. We lagen op de vloer met onze oren tegen de luidspreker, het bonkte door ons hele lijf en we kenden wel zoveel Engels dat we begrepen waar het over ging, we vroegen ons af wie er verdomme op zo’n manier vandoor ging, die griet moest aardig geschift zijn. We werden bitter en dachten de vreselijkste dingen over alle meisjes op de hele aardkloot. De naald schoof weer naar het midden en wij trokken ons natte haar zo ver mogelijk over ons voorhoofd.

‘We zouden een band moeten beginnen’, zei Seb.

We keken elkaar aan. Een band. Natuurlijk. We konden een band beginnen en dan zouden Nina en Guri en alle bakvissen in 7c helemaal achteraan in de rij moeten staan.

‘Hoe g-g-gaat die heten?’ vroeg Ola.

Gunnar pakte een Engels-Noors woordenboek en begon te bladeren.

‘Wat dachten jullie van The Evilhearted Devils and Shining Angels’, stelde Seb voor. Zijn uitspraak was wat slordig, maar we begrepen wat hij bedoelde.

‘Te lang’, zei ik. ‘Moet kort zijn als mensen naar je platen komen vragen. Dirty Fingers is mooi.’

‘Dirty Fingers and Clean Girls’, vroegde Seb eraan toe.

‘We w-w-willen er toch zeker geen meisjes b-b-bij!’ riep Ola.

‘Ik heb het’, zei Gunnar terwijl hij opkeek uit het boek. ‘We gaan The Snafus heten.

‘S-s-sneeuwmus?’ Ola keek Gunnar verbijsterd aan.

‘Snafus’, herhaalde die.

‘Wat betekent dat?’ vroeg Seb.

‘Afkorting van situation normal all fouled up’, las Gunnar langzaam en duidelijk voor.

‘Maar w-w-wat betekent het?’ vroeg Ola.

‘Het betekent ellende en rotzooi en gedoe.’

We dachten na en werden het eens. Niemand had een beter voorstel. Het was kort, klonk goed en we konden ons wel vinden in de betekenis. The Snafus.

‘Ik jat een sigaar van mijn vader’, zei Gunnar. ‘Dit moeten we vieren!’

Hij kwam terug met een enorme stok met buikband, beet het puntje eraf en spuugde dat uit het raam. De kamer stond na het eerste trekje al vol rook, we hoestten en kuchten en hingen over de vensterbank, maar we waren het er allemaal over eens dat het super was, het lekkerste wat we ooit hadden geproefd.

‘Wat gaan we s-s-spelen?’ zei Ola in de rook.

Dat was lastiger. Ola was geen probleem, hij speelde trommel in het jongensfanfarekorps. Dat hoorden we elke zeventiende mei, als hij op de nationale feestdag meeliep in de optocht. Gunnar kon twee akkoorden spelen op de gitaar van zijn broer, maar wel heel snel. Seb speelde blokfluit en ik kon helemaal niks.

‘Jij kunt zingen’, zei Seb.

‘Zingen! Ik kan helemaal niet zingen.’

‘Je kunt het leren’, zei Gunnar.

‘Dus ik word de vocalist’, stelde ik vast.

‘Je moet echt leren krijsen’, zei Seb. ‘Zoals in “I Wanna Be Your Man” en “Twist and Shout”.’

Ik dacht aan de zangles op school. ‘Drie schuintamboers’. ‘De Heer is mijn herder’. ‘Vader Jakob’. Misschien had mijn stem gewoon nooit goed materiaal gekregen om mee te werken. Misschien kon Jensenius me leren zingen.

‘Oké! Ik werp me op als vocalist!’

Gunnar stak de sigaar weer aan en liet hem rondgaan. De tranen schoten ons in de ogen, maar dat zag toch niemand door al die rook. Vervolgens draaiden we alle Beatles-platen, te beginnen met ‘Love Me Do’.

Halverwege ‘Can’t Buy Me Love’ ging de deur open. Gunnar schrok zó dat hij een kras op de plaat maakte. Het was zijn broer, Stig, maar Stig was niet zomaar een broer, hij zat op het Kattagymnasium, was een meter vijfentachtig en had haar tot halverwege zijn oren. Hij stond met dichtgeknepen ogen in de deuropening en zei: ‘Hebben jullie Castro op bezoek of zo?’

Dat begrepen we niet, maar we lachten toch, want dat begrepen we dan weer wel. Stig kwam binnen en deed de deur achter zich dicht, vouwde zijn lange lijf op en ging op de grond zitten. Wij waren sprakeloos van eerbied, durfden onze mond bijna niet open te doen, want we wisten dat we onszelf belachelijk zouden maken zodra er een woord over onze pijnlijke tongen kwam. Gunnar keek wat beschaamd, maar ook trots, niet iedereen had een grote broer die zich afgaf met het kleine grut dat nog maar net kwam kijken.

Stig keek ons aan en nam een stevige trek van de sigaar, er kwam geen rookwolkje uit zijn mond, wij wachtten en wachtten, maar de rook bleef gewoon binnen, zoiets hadden we nog nooit gezien.

‘Draaien jullie de Beatles?’ vroeg hij vriendelijk.

We knikten en mompelden, ja, dat deden we, de Beatles waren hartstikke goed, vooral de laatste single, ‘Ticket to Ride’.

‘Kennen jullie deze?’ vroeg hij en hij liet een elpee zien die hij had meegenomen, met op de hoes een foto van een slungel met stijve krulletjes en een kromme neus, een mager mannetje. Die kenden we niet.

‘Bob Dylan’, legde Stig uit. ‘Beste wat ooit op aarde is neergedaald.’

Hij trok de plaat voorzichtig uit de hoes en legde hem op de pick-up, zette die op drieëndertig toeren en gebaarde ons te zwijgen, ook al waren we al stil als verse sneeuw.

‘Luister hier eens naar’, fluisterde Stig. ‘“Masters of War”. En denk dan ondertussen aan Vietnam.’

‘V-v-vietwat?’ liet Ola zich ontvallen. De blos stond als het noorderlicht boven zijn gezicht. Stig moest hem belerend toespreken.

‘Vietnam’, legde hij uit. ‘Een klein land aan de andere kant van de aardkloot. Daar bombarderen de Amerikanen onschuldige mensen. Bombarderen ze met iets wat napalm heet. Weten jullie wat napalm is?’

De pick-up draaide. Hij hield de naald een millimeter boven de groeven. Wij wisten niet wat napalm was.

‘Dat is een stof die vastplakt aan de huid en in brand vliegt. Je hebt geen schijn van kans. Het brandt zelfs onder water! Hoor je dat? Napalm brandt onder water.’

Hij kneep zijn mond dicht. De luidspreker ruiste en vlak daarna klonk er een harde, akoestische gitaar, akkoorden die ik nooit zal vergeten en een stem die door je hoofd sneed als een scheermes. We begrepen niet alles, maar we begrepen het belangrijkste, het was gruwelijk en de rillingen liepen over mijn rug. ‘And I’ll stand over your grave till I’m sure that you’re dead.’ Dat begrepen we. En we kregen zin de straat op te gaan om een paar rottige volwassenen een klap te verkopen. Het was een plechtig moment, want nu konden we nooit meer zijn wie we waren, nu wisten we beter.

Stig stopte de plaat terug in de hoes en stond op, torende boven ons uit, en wát hij ons toen ook gevraagd had, wij hadden ja gezegd, ja, we wilden zó graag dat hij ons een bevel zou geven, een superbelangrijke en levensgevaarlijke opdracht, we zouden water en vuur voor hem trotseren.

Maar het enige wat hij zei, vanuit zijn mondhoek, was: ‘Ik zou goed luchten voordat pa en moe thuiskomen, jongens.’

Ik fietste naar huis en probeerde het nieuwe liedje te zingen, maar ik kreeg de melodie niet goed te pakken, elke keer dat ik wilde beginnen was ik die kwijt, alsof ik haar al vergeten was. Maar het is niet zo dat je zo gemakkelijk vergeet, je slaat alles op, en dan duikt het op een dag op, op een willekeurig moment, een willekeurige plaats, zoals ik nu ook opeens de geur van natte seringen, seringen na regen kan ruiken, al is het allang herfst. Ik peddelde door de Drammensvei en probeerde me de woorden, de melodie, de stem te herinneren. Maar toen ik de Svoldergate insloeg, kreeg ik iets anders aan mijn hoofd. Ik remde hard, want oom Hubert kwam de poort uit. Hij stopte, bleef staan, staarde naar zijn voeten, liep toen weer achterwaarts terug, kwam weer naar buiten, weer terug en zo ging hij maar door en ik begon te tellen, want misschien zat er wel een systeem in alles wat hij deed, misschien was het een geheime code. Oom Hubert liep eenentwintig keer de portiek in en uit, toen verdween hij in volle vaart de hoek om. Ik zette het paard op stal, gaf hem een zak hooi en slenterde de trap op. Toen ik met de sleutel in de aanslag voor de deur stond, hoorde ik vaders stem vanuit de woonkamer. Ik bleef staan, leunde voorzichtig tegen de deur.

‘Dit kan niet! Dit kan absoluut niet. Het is een schandaal! Eenentwintig jaar!’

Ik hoorde moeders stem niet, ze zat ongetwijfeld op de bank, met haar handen in haar schoot en een ongelukkig gezicht.

Vaders stem ging verder: ‘Ze zou zijn dochter kunnen zijn. Het is … het is weerzinwekkend! Eenentwintig!’

Toen werd het stil in het hele gebouw. Ik haalde diep adem, deed de deur zo voorzichtig mogelijk open en sloop naar mijn kamer. En vannacht heb ik zin om te vliegen, of te vallen, achterover te vallen, waar niemand je opvangt, in een zwart gat in de hemel.

De bom viel de volgende dag, maandag, kliekjesdag. Plotseling legde vader zijn mes en vork neer en veegde omstandig zijn mond af.

‘Filiaalchef Ahlsen was vandaag woedend, moet je weten. Hij had dit weekend een belangrijke bankrelatie uit Zweden op bezoek, en in de loop van zondag is de auto van die klant vernield.’

‘Vernield?’ vroeg moeder.

‘Ja. Schorremorrie heeft het embleem voorop afgebroken en krassen in de lak gemaakt. En het was een heel exclusieve auto. Een Volvo Spesial. Zo eentje als de Saint heeft’, zei hij tegen mij, in de veronderstelling dat ik diep onder de indruk zou zijn.

‘O’, zei ik alleen maar.

‘Jij weet zeker niet wie dat soort geintjes uithaalt?’ vroeg hij opeens terwijl hij mijn blik vasthield.

‘Ik? Hoezo? Hoe zou ik dat moeten weten?’

‘Nee. Natuurlijk weet jij dat niet.’ Vader keek weer naar moeder. ‘Ze hebben het uiteraard aangegeven bij de politie. En die heeft de laatste tijd meer soortgelijke aangiften gekregen. Het is een schande!’

Ik kreeg na het eten verlof en fietste als een gek naar Gunnar, vertelde wat er gebeurd was, we gingen naar Ola, sleurden hem naar buiten en stoven naar Seb, die woonde vlak om de hoek. Zijn moeder deed open en begon meteen te lachen toen ze ons zag.

‘Komen jullie rechtstreeks van de maan of zo?’ zei ze.

‘Gaat over 17 mei’, zei ik. ‘We mogen misschien vooroplopen met het vaandel.’

Ola keek me dom aan, maar Gunnar wist hem met een vinger in zijn rug onschadelijk te maken. Er klonk een kort kreetje, toen zweeg hij.

‘Sebastian zit op zijn kamer huiswerk te maken.’

We stommelden het huis binnen, met de lach van zijn moeder achter ons, en joegen Seb bijna de stuipen op het lijf toen we door de deur naar binnen vielen.

‘W-w-we zijn ontdekt!’ piepte Ola. ‘Het is o-o-ontdekt!’

‘Schreeuw niet zo, verdomme!’ siste Gunnar.

‘Wat is ontdekt?’ vroeg Seb.

Ik vertelde hem het hele verhaal. Gunnar stond bij de deur op te letten dat niemand meeluisterde.

‘Maar ze weten toch niet dat wij het zijn’, zei Seb uiteindelijk.

‘Nog niet. Maar we moeten de buit wegwerken.’

Seb trok de kist onder zijn bed vandaan. We dromden eromheen. Bovenop lagen een paar tijdschriften, daaronder glinsterde metaal, gepoetst als het tafelzilver van mijn ouders, het had wel iets weg van de Graaf van Monte Christo.

Ik nam een besluit.

‘We moeten ze in de fjord dumpen.’

‘W-w-waar dan?’ Ola hield het Volvo-embleem in zijn hand.

‘Filipstad’, stelde Gunnar voor.

‘Bygdøy’, zei ik. ‘Minder mensen.’

De anderen knikten ernstig. We bewonderden de jachttrofeeën in plechtige stilte, toen propten we ze in alle zakken die we hadden en strompelden met stijve glimlachjes naar buiten, als vier zwaarlijvige schroothandelaren.

Sebs moeder dook weer op, plotseling, heel stilletjes, en ik werd wat slapjes in mijn knieën, want ze had enorme tieten die nog lang nadat ze stilstond nadeinden en haar rok zat strak om haar heupen en had een split en zo.

‘Heb je je huiswerk af?’ vroeg ze.

‘Ja’, antwoordde Seb, zijn handen stevig in zijn zakken.

‘Dan hoop ik maar dat jullie het vaandel mogen dragen.’

Hij keek haar lichtelijk verward aan, Ola wilde zijn mond opendoen. Ik was hem te snel af.

‘Drie uit elke zevende klas mogen een vaandel dragen’, zei ik gejaagd. ‘En Ola speelt trommel, dus die kan niet.’

En toen wisten we te ontkomen, we renden de trappen af en raceten naar Bygdøy.

We parkeerden onze fietsen achter het restaurant en liepen naar de fjord. Er was verder niemand, alleen een hond die ergens ver weg blafte. Van hieruit kon ik Nesodden zien, de kade, Hornstranda, het rode badhuis. Ik rilde, misschien was de lente toch nog niet echt begonnen, het was net alsof je in een warme kamer stond waar iemand plotseling de deur opendeed zodat er koude lucht naar binnen stroomde. Die kwam van de fjord, die donker was en op een golfplaat leek.

‘G-g-gooien we ze allemaal w-w-weg?’ vroeg Ola voorzichtig.

‘Allemaal’, zei Gunnar hard.

Ola schopte tegen een kluwen zeewier.

‘D-d-denken jullie d-d-dat ze vingerafdrukken nemen?’

‘Vingerafdrukken!’ lachte Seb. ‘Waar dan?’

‘Op de V-v-volvo, natuurlijk.’

‘Ze hebben geen bewijs’, zei ik. ‘Niet als we dit kwijt zijn.’

We liepen over het strand naar de ruwe rotsen. Daar bleven we staan, keken om ons heen. Er was niemand in de buurt, de hond was verdwenen, geen boot te zien, alleen een modderschuit die naar de Bundefjord gesleept werd.

‘We gooien eerst stenen’, zei Gunnar. ‘En dan gooien we tussendoor de emblemen weg.’

Ze hagelden neer op het water, Fiats, Mercedessen, Opels, Peugeots, Morrissen, een Vauxhall, Renaults, een Hillman, zelfs een Moskvitch.

‘Denk je dat iemand ze v-v-vindt?’ vroeg Ola toen we klaar waren.

‘Die worden door de stroom meegenomen’, zei Gunnar. ‘En ver meegesleurd. Misschien wel helemaal naar Afrika.’

‘Zit m’n vader te vissen als-ie geen wacht heeft, krijgt-ie plotseling een Volvo aan de haak’, lachte Seb.

We joelden en lachten en renden naar de andere kant van de rotsen, maar bleven abrupt staan, staarden naar iets wat op de stenen bij het water lag.

Het was een hoopje kleren.

‘W-w-wie gaat er nou z-z-zwemmen’, stotterde Ola. ‘Moet r-r-retekoud zijn!’

We tuurden over de fjord, maar zagen niemand. De koude wind sloeg ons in volle kracht tegemoet nu we niet meer in de luwte stonden.

‘Moet bijna een ijszwemmer zijn’, fluisterde Seb.

Maar er was niemand in het water, en ook niemand aan de wal. We liepen naar de kleren toe, langzaam, we hadden nog nooit zo langzaam gelopen en we hielden onze adem in. Misschien had toch iemand ons gezien. Toen we er bijna waren, zagen we dat er een pak lag, een wit overhemd, een stropdas, ondergoed, en daarnaast stond een paar zwarte, gepoetste schoenen keurig geparkeerd. Op het pak lag een briefje, onder een steen. We bleven weer staan. Onze harten klepperden als stukjes karton tussen fietsspaken. Ik liep door, raapte het briefje op, voorzichtig, alsof het een gehavende vlinder was. Ik las voor, mijn stem smaakte vies: ‘Ik heb er een eind aan gemaakt. Ik heb geen familie. Het weinige dat ik bezit gaat naar het Leger des Heils. Niemand treurt om mij. Ik heb nu rust.’

Ik legde het briefje weer neer en holde terug naar de anderen, klampte me aan Gunnar vast.

‘Sode … sodeju! Hij is het water in gelopen!’

We draaiden ons met een ruk om, renden naar het restaurant en bonkten op de deur, maar het was gesloten, niemand deed open. We sprongen op onze fietsen en scheurden naar de parkeerplaats, stopten voor de telefooncel. We persten ons naar binnen en vonden het nummer van de politie op de eerste bladzijde van de gids. Ik pakte de hoorn van de haak, Gunnar gooide het muntje erin, Seb draaide het nummer. Ik kreeg meteen verbinding, mijn knieschijven smolten.

‘Iemand heeft zich hier verdronken’, zei mijn mond.

‘Met wie spreek ik?’ hoorde ik.

‘Met Kim. Kim Karlsen.’

‘Waar belt u vandaan?’

‘Uit de telefooncel. Bij Huk.’

‘Herhaal nog eens wat er gebeurd is.’

‘Een man heeft zich verdronken. Zijn kleren liggen er nog en hij heeft een briefje achtergelaten.’

‘Blijf waar je bent en raak niets aan! We komen meteen.’

We fietsten terug en holden weer over de rotsen. De kleren lagen er nog steeds, keurig opgevouwen, zoals je doet als je ’s avonds naar bed gaat. We gingen op veilige afstand zitten, keken uit over de fjord, maar die verraadde niets. Ik huiverde, dacht aan water dat zich opeens sluit, haar dat drijft, als zeewier, wanneer de golven naar het strand rollen.

‘Ik h-h-hoop dat ze de auto-emblemen niet v-v-vinden’, fluisterde Ola.

‘Ik ga hier in ieder geval nooit meer zwemmen’, huiverde Gunnar.

De politie was er heel snel. Ze kwamen met twee auto’s en er was ook een ambulance bij. De agenten liepen op een drafje naar ons toe. Twee begonnen de kleren te onderzoeken, twee praatten met ons.

‘Hebben jullie ons gebeld?’

‘Ja’, zei ik.

‘Wanneer hebben jullie de kleren ontdekt?’

‘Een halfuur geleden. Minstens.’

‘En hoe lang waren jullie hier toen al?’

‘Een kwartier of zo.’

‘En jullie hebben niets gezien, niets gehoord?’

‘Nee.’

‘Wat deden jullie hier?’

De anderen begonnen met hun handen te frunniken, Ola’s linkerbeen begon te stuiptrekken, ik keek naar de agent.

‘Schelpen zoeken’, zei ik.

Er gebeurde nog meer. Er kwam een grote politieboot aangevaren. Op het dek stonden twee duikers. De agenten slenterden naar de waterkant, wij liepen achter hen aan, bleven op ruime afstand achter hen staan.

Het duurde niet lang voor ze hem vonden. Hij lag vlak bij de oever. Ze kwamen het water uit met een naakt, blauw lichaam, alsof het water afgegeven had. Hij was helemaal stijf en zijn mond was groot en open. Hij was niet erg oud, jonger dan vader. Ze legden hem op een brancard, moesten het lichaam op zijn plek drukken, bedekten hem met een wollen deken en schoven hem de ambulance in.

Het was de eerste keer dat ik iemand zag die niet meer leefde.

Gunnar moest overgeven toen we naar huis fietsten. We zeiden geen van allen iets, we gingen gewoon allemaal naar huis. Die nacht lag ik aan de dood te denken, klaarwakker, ik lag ver achter mijn ogen in een enorme duisternis te staren en ik besefte, zonder dat ik het eigenlijk begreep, dat ik ook was begonnen te sterven, het was een weerzinwekkende gedachte, en ik huilde.