Lars Saabye Christensen

De walrus

Vertaald uit het Noors door Paula Stevens

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Bisettelsen, verschenen bij Cappelen Damm

Oorspronkelijke tekst © Cappelen Damm AS, 2008

Eerste Nederlandstalige uitgave © Paula Stevens en De Geus BV, Breda 2010

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Riesenkind

Omslagillustratie © Stian Hole, Blaest design

ISBN 978 90 445 3222 7

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2010.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Oude vriend

Vannacht kon ik weer niet slapen. Ik kleedde me aan en liep de gang in. Ik wist niet dat het hier zo stil kon zijn. Het enige wat ik hoorde was de vage ademhaling van de andere gasten en iemand die huilde, of lachte, ik weet het niet, ze huilden en lachten. Zo veel paar schoenen heb ik nog nooit gezien. Ze stonden voor de kamers te wachten tot ze gepoetst werden. Als ik ze verwisselde, wat zou er dan gebeuren? Zou iedereen morgen verdwalen, of denken dat ze in de verkeerde kamer waren beland? Ik deed het niet, de schoenen verwisselen, bedoel ik. Uiteindelijk vond ik de lift. Ik logeer op de achtenveertigste verdieping. Snap je? Dat is bijna helemaal bovenaan, maar ik heb wel hoger gezeten, dus geen paniek. Plotseling gingen de liftdeuren open en ik stapte naar binnen, de deuren gleden als een muur achter me dicht en ik dacht dat ik er misschien nu naartoe kon gaan, naar het Dakotagebouw, nu ik toch niet kon slapen, midden in de nacht kan het daar niet zo’n gekkenhuis zijn, maar misschien denkt iedereen datzelfde in deze tamelijk gestoorde stad als ze niet kunnen slapen en wakker liggen en is het daar dus toch een gekkenhuis. Maar weet je wat? Weet je wat, oude vriend? Op een scherm boven de glimmende deuren van de lift vertoonden ze een oude Chaplinfilm, Modern Times. En ik ging minstens honderdnegenenvijftig keer op en neer met die lift, en nog was de film niet afgelopen, maar toen kwam een soort bewaker uit de receptie en gooide me eruit en vroeg me om of naar bed te gaan of te verdwijnen, er had iemand geklaagd – er is altijd wel iemand die klaagt, toch, is dat je ook opgevallen – ook al was het een stomme film en deed ik heel stil. Herinner je je de oude films nog waar we op verjaardagsfeestjes naar keken, vooral bij Ola, de films die knapten en weer geplakt moesten worden en die je achteruit moest spoelen en dan weer vooruit? Herinner je je die films nog, oude vriend? Maar dit was waar het eigenlijk om ging: Chaplins gevecht met de klok, Chaplins gevecht met de tijd zelf, de lopende band die sneller gaat dan de dood en de dood werkt op stukloon en Chaplin probeert de dood bij te houden en maakt amok met een schroevendraaier en moet worden afgevoerd naar een inrichting, ik huilde van het lachen tussen de verdiepingen, misschien dat daarom iemand klaagde trouwens, en als Chaplin weer uit de inrichting komt, schoon, murw en in wezen nog steeds dezelfde, vindt hij een vlag, een rode vlag in zwart-wit, iemand heeft die verloren en hij wil die teruggeven, want Chaplin is een eerlijke vent, nietwaar, en plotseling loopt hij voorop in een gigantische demonstratie, hij is de leider, hij is de aanvoerder, iedereen loopt achter Chaplin aan, en op dat moment dacht ik, terwijl ik harder huilde dan lachte, want ik heb een beetje moeite met lachen, zie je, huilen doet niet zo’n pijn, dat de wereld vol is van dat soort misverstanden, stel je eens voor, hoeveel misverstanden er elke dag zijn, en toch blijft alles doordraaien, en dat verbaast me bijna nog het meest, dat het ondanks alles blijft doordraaien, met horten en stoten, weliswaar, maar het draait, en dat moet toch betekenen dat de mensen, wij, het niet zo slecht doen, we komen er wel uit en slaan ons erdoorheen, als puntje bij paaltje komt. Er is trouwens nog iets waar ik veel over nagedacht heb, en dat is waarom Chaplin niet op de hoes van Sgt. Pepper staat, en Laurel en Hardy wel? Dat klopt niet, vind ik. Chaplin is immers de grootste. Daar kan natuurlijk geen twijfel over bestaan. Maar er is altijd iemand voor wie geen plaats meer is, nietwaar? Heb ook niet zo veel plaats op deze kaart, zoals je ziet, en het is niet erg slim om die plaats te gebruiken om te schrijven dat er bijna geen plaats meer is, sorry, oude vriend. Maar je vraagt je af wat ik hier eigenlijk doe? Het plan was om naar de plaats delict bij het Dakotagebouw te gaan, waar Lennon neergeschoten is, waar zijn bril viel, en ik wilde daar eigenlijk vier bloemen neerleggen, van ons, The Snafus, we zijn nog steeds met z’n vieren, toch? Zou dat niet een mooi gebaar zijn, dat was mijn opdracht, maar zo ver ben ik dus nooit gekomen, want toen ik de kudde zag die daar stond gaf ik het op, ik had er domweg geen zin in, er waren busladingen mensen, alsof ze naar een stom circus gingen, het was verdomme nog erger dan Morrison op Père-Lachaise, en dat wil wat zeggen, of niet soms, dus ik maakte rechtsomkeert, namens ons, kan ik dat zo zeggen, namens ons, mijn oude vriend, maakte ik rechtsomkeert, redelijk stijlvol, en ik liep terug door Central Park, ging daar op een bankje zitten, keek naar de vogels in de groene, olieachtige vijver, en toen moest ik ergens aan denken, namelijk aan wat er met alle dode vogels gebeurt, er moeten elke dag toch duizenden vogels doodgaan, alleen al hier in Central Park, maar ik heb ze nooit gezien, de dode vogels, ik heb daar veel over nagedacht, zie je, misschien zakken ze naar de bodem van de groene vijver, of misschien, weet ik veel, is er een vlakte achter de stad, achter alle steden, waar de vogels bijeenkomen om in alle rust te sterven. Maar weet je wat ik denk? Ik denk dat ze sterven op de tak waarop ze zitten en een blad worden dat in de herfst valt. Wat wilde ik ook alweer zeggen? Er is bijna geen plaats meer. Helpt het als ik kleiner schrijf, ik bedoel, kleinere letters? Hoe kleiner ik schrijf, des te meer heb ik te vertellen, oude vriend. Ik heb deze kaart trouwens gekocht toen ik in Florence was. Toepasselijk, vind je niet? Leonardo da Vinci’s spiegelschrift is net zo mooi als de misverstanden, het geweeklaag en de omwegen, vind je niet? Gewoon de kaart omdraaien, tegen het licht houden en lezen. La sapienza é filiola della esperianza. Wat ik wilde zeggen, nu er nog plaats is, nu er nog tijd is: wij moeten niet zo oud worden als de ouderen voor ons werden. Wij moeten op een andere manier oud worden. Wij moeten niet zo doodgaan als de mensen voor ons doodgingen. En niemand anders moet ons leven voor ons leven. Dat kunnen we zelf wel. Is dat duidelijk? Alleen wij kunnen ons leven leven. We moeten proberen waardig te zijn. Is dat te veel gevraagd? Snap je wat ik bedoel? Nu is er trouwens geen plaats meer. Doe iedereen de groeten, mocht je iemand tegenkomen. Er is alleen nog maar plaats voor dit, tot slot: sherpa’s weten wie vooroploopt. Naar boven is gemakkelijk. Naar beneden is moeilijk. Als je op de top bent, ben je nog maar halverwege. Dat zei Kipa Lama. Hij wist dat de sterkste achteraan loopt. Hij liep altijd achteraan. Hij die het touw vasthoudt. Hij die ons vasthoudt.

Linkshandige groet,

Paul

THE END

#

IN ZIJN VIJFTIGSTE jaar raakte Kim Karlsen zijn geheugen kwijt. Jullie weten misschien niet wie hij is. Jullie weten misschien ook niet wie ik ben. Dat maakt niet uit. Ik weet het. Ik weet ook wie jullie zijn. Ik constateer het gewoon. Kim Karlsen werd dus op een ochtend wakker en was een schone lei, een onbeschreven blad. Hij bevond zich in de laatste groeven. Hij naderde het gaatje. En hij is, zoals de meesten al wel zullen begrijpen, daarom niet in staat zelf de pen te voeren en dit op te schrijven, en aangezien ik degene ben die hem altijd het meest na heeft gestaan en die hem nauwelijks uit het oog heeft verloren, heb ik die taak op me genomen, namelijk zijn belangen te behartigen, zijn metgezel te zijn, en ik zal naar beste kunnen proberen dit zo precies en rechtschapen te doen als maar mogelijk is:

Kim Karlsen werd dus ’s ochtends wakker, op 4 januari 2001, en was zijn geheugen kwijt. Ik ben me er volkomen van bewust dat dit niet de eerste keer is dat zoiets gebeurt, niet in de literatuur, de film of dat wat jullie het werkelijke leven noemen trouwens, maar het was de eerste keer dat Kim Karlsen zijn geheugen kwijtraakte en dat volstaat voor mij. Het gebeurde stilletjes en zonder veel dramatiek. Hij deed gewoon zijn ogen open en merkte op dat moment eigenlijk geen verschil. Waar hij lag was het donker. Hij had in feite net zo goed zijn ogen dicht kunnen houden. Hij keek en zag niets. Hij luisterde en hoorde ook geen geluid. Hij kon niet eens zijn eigen lichaam horen, dat merkwaardige geluid – soms mooi, soms afstotelijk, meestal allebei – dat bevestigt dat een mens bestaat, zoals uiteraard het kloppen van het hart, de onafgebroken omloop van het bloed, het vreselijke gerochel als het slijm blijft steken in je keel, het knisperen van huid en haar en zenuwen, het langzame, rustige suizen, alsof zich binnen in jullie een groot bos bevindt waar de wind doorheen waait, de niet altijd welkome beweging van de darmgassen of het felle, harde zoemen in je oor, als je bijvoorbeeld naar te harde muziek hebt geluisterd, tinnitus, een hondenfluitje dat tot slot het hele universum vult en dat alleen hoorbaar is voor de degene die het heeft – en voor de bloedhonden. Kim Karlsen hoorde zoals gezegd niets. Hij voelde alleen zijn lichaam, als een juk. Dit kon tot nu toe elke willekeurige ochtend op Kim Karlsens kalender zijn geweest. Dat was het echter niet. Hij bleef een poosje liggen, zonder zich te bewegen, in het stille stikdonker, en probeerde zich te concentreren. Daar slaagde hij niet in. Hij probeerde zich voor te stellen wat deze dag, waarin hij onlangs was ontwaakt, zou kunnen brengen aan kleine en grote gebeurtenissen, aan vreugde of teleurstellingen. Ook daar slaagde hij niet in. En hoe kon hij überhaupt weten of het dag of nacht was, of nog steeds gewoon avond? Hij wist het niet. Zijn gedachten kregen geen houvast. Ze lieten zich niet tot het einde denken. Ze doken op uit het niets en glipten weer weg voordat ze gedacht waren. Niet alleen de duisternis belemmerde zijn uitzicht. Hij kon ook niet verder kijken dan het ogenblik waarin hij zich bevond. Hij was opgesloten in een ogenblik. Hij herinnerde zich niet wie hij was. Hij herinnerde zich niet waar hij was. Hij herinnerde zich niet wanneer het was. Hij kon zich zelfs niets herinneren uit zijn laatste slaap. Hij kwam na de aftiteling. Misschien dacht hij dat het over zou gaan. Misschien dacht hij dat het van voorbijgaande aard was, als hij al zo ver kon denken, want de gedachte over de voorbijgaande aard was ook van voorbijgaande aard en verdween in de rijen van andere tevergeefse gedachten. Hoe dan ook, hij vergiste zich. Dit was blijvend. Vanaf hier was er geen plan, geen orde, geen afspraak, vanaf hier waren er alleen maar kansen. Hij was een blijvend ogenblik geworden. En het was geen angst, verdriet of paniek wat Kim Karlsen voelde, hij voelde zich alleen maar intens verlegen.

Dit is het moment waarop mijn taak serieus begint.

En ik zal ook voorzichtig beginnen.

‘Hallo’, zei Kim Karlsen.

Zacht, aarzelend zei hij dat, alsof hij Noors aan het leren was en zich tot de rest van de wereld richtte: ‘Hallo?’

Kim Karlsen luisterde naar zijn eigen stem in de duisternis, als het al zijn eigen stem was. Hij herkende hem niet. De stem paste niet bij hem. Zijn mond leek te groot voor zijn gezicht, week, bijna moeilijk dicht te krijgen, terwijl het gezicht rond die mond veel te strak aanvoelde, als een maatje te klein. Hij verstond nauwelijks wat hij zei. Het klonk als gewauwel.

‘Hallo?’

Er was duidelijk niemand in de buurt, want Kim Karlsen kreeg geen antwoord, niet bij de eerste, noch bij de tweede en derde poging. Ik kan overigens vaststellen, voor eens en altijd, dat hij alleen was, zodat daar geen twijfel meer over kan bestaan, want dat is wel het laatste wat ik wil, twijfel zaaien. Twijfel is absoluut het laatste wat ik wil zaaien. Zo’n tuinman ben ik niet. In mijn kas moet sowieso alles verwelken. Twijfel is niet mijn terrein. Ik streef ernaar, zoals gezegd, om rechtschapen en precies te zijn. Kim Karlsen was zo alleen als alleen een mens kan zijn. Hij was daar waar zelfs de eenzaamheid niet bestaat.

Kim Karlsen tilde zijn arm op, raakte een muur en vond een lichtknopje. Dat knipte hij aan. Er ging meteen een lamp aan het plafond branden. Het plafond was wit. De muren waren wit. Het licht verblindde hem net zo sterk als de duisternis daarnet had gedaan. De duisternis en het licht zijn zoals bekend slechts twee kanten van dezelfde zaak. Ten slotte kon hij iets zien. Hij lag naakt in een tweepersoonsbed. Hij keek naar zijn lichaam. Dit was hij dus. Dit was dus het lichaam waarin hij was ontwaakt. Hoe oud was dit lichaam? Denk aan een getal, dacht Kim Karlsen, en hij kwam op vijftig, hij bedacht, of raadde, zijn eigen leeftijd, maar dat getal, vijftig, maakte geen indruk op hem, misschien was het lichaam nog ouder, in elk geval niet jonger, het leek afgeleefd, in zekere zin, niet een wrak, alleen maar uitgeput, mager, hol, de huid rond zijn heupen en zijn liezen was gevlekt, alsof hij daar door de zon verbrand was. Ben ik een nudist, dacht Kim Karlsen, verbijsterd, en toen ontglipte deze gedachte hem ook weer en moest hij opnieuw beginnen met denken. Hij had het niet koud. Hij verplaatste zijn blik. Een zwart pak hing keurig over een stoel. Op de vloer, die bedekt was met een rood tapijt, stond een paar schoenen, ook zwart, het leek bijna alsof ze in rood water dreven. De gordijnen, groen en zwaar, waren voor het enige raam in de kamer getrokken. Er hing een schoudertas aan een haakje naast de badkamerdeur, die openstond. In een spiegel boven de wastafel zag hij een geel douchegordijn. Een tweede deur was dicht en daar was een soort poster op geplakt, zag hij ook, met instructies over evacuaties en nooduitgangen in het geval van brand. In de hoek naast die deur hing een televisie.

Woorden die Kim Karlsen invielen: schip, gevangenis, ziekenhuis.

In de andere hoek stond een laag, vierkant kastje: minibar.

Toen fluisterde hij, met de vreemde stem: ‘Ik ben vast in een hotel.’

Hotel.

Maar in welke stad, in welk werelddeel en met welke reden?

Op het nachtkastje lag een afstandsbediening. Die wist hij te pakken. Tegelijkertijd viel hem zijn hand op, zijn rechterhand. Dat was niet te vermijden, want het was een lelijke hand, een buitengewoon lelijke hand, die je niet zomaar kon negeren, hij zat vol littekens, die schots en scheef van knokkel naar knokkel liepen, en vooral de wijsvinger, de wijsvinger was het ergst van die hele hand, die was scheef en krom en wees in alle richtingen, alsof hij in het midden was losgeraakt. En als de ogen de spiegel van de ziel zijn, zoals sommigen van jullie zo graag zeggen, dan is de hand het gereedschap van de ziel. De hand zegent en slaat. De hand liefkoost en dreigt. De hand geeft en neemt.

En dit was zonder twijfel zijn hand.

Die hoorde ook bij hem.

Kim Karlsen dacht: ik ben gewond.

En die gedachte wist hij vast te houden, hij wist er een gevolg aan te geven, want hij dacht ook: dit zijn littekens en geen wonden.

En tussen wonden en littekens ligt tijd.

De tijd had dus enkele wonden geheeld.

Kim Karlsen was op zich tevreden over deze gedachtegang; dat hij er een goed humeur van kreeg is misschien iets te veel gezegd. Maar met de hand zelf was hij absoluut niet tevreden.

Die was niet alleen afschuwelijk om naar te kijken. Hij had ook het idee dat er iets aan ontbrak.

Een grauwe rand om de smalle pols liet zien wat: zijn horloge was weg.

Hij zette de televisie aan. Het beeld dat verscheen was erg onduidelijk. Het zou net zo goed in zwart-wit hebben kunnen zijn in plaats van in kleur. Hij probeerde het geluid harder te zetten, maar het scherm bleef stil en grijs. Nu lukte het hem eindelijk om te zien wat het beeld voorstelde. Het was een skischans. Een voorovergebogen gedaante schoot de steile schans af en verdween in de korrelige mist. Boven in de hoek van het scherm stond iets geschreven. Hij slaagde erin het te ontcijferen. Hij kon met andere woorden nog steeds lezen. Er stond herhaling.

Op dat moment ging de deur die tot nu toe gesloten was geweest – welke deur had het ook anders moeten zijn – open.

Een vrouw, met een misschien Aziatisch uiterlijk, kwam de kamer binnen. Ze hield een stofzuigerslang in haar hand en trok de machine achter zich aan, hij bleef steken op de drempel. Toen bleef ze abrupt staan, sperde haar ogen open, op een tamelijk wilde manier, de gedisciplineerde Aziatische mimiek in aanmerking genomen, en sloeg haar andere hand voor haar mond, alsof ze een hartverscheurende schreeuw wilde smoren, of misschien denken sommigen liever een krankzinnige lach. Toen draaide ze zich om, het leek op een houterig danspasje, een panische pirouette, struikelde de kamer weer uit, nog steeds met de stofzuiger op sleeptouw, en deed de deur even snel weer dicht als ze hem daarnet had opengedaan.

Kim Karlsen lag nog steeds onbeweeglijk en naakt in het tweepersoonsbed en probeerde zich, alweer, te concentreren, dat wil zeggen, samen te vatten: dit waren de woorden die hem te binnen schoten, dit was de taal in zijn ogenblik: nudist, hotel, litteken, herhaling.

Kim Karlsens beknopte en complete lexicon, op 4 januari 2001: nudist, hotel, litteken, herhaling.

Hij dacht: wat nu?

Dat was een heel concrete gedachte. Hij was, zoals ik al heb aangestipt, omgeven door het ogenblik, want het ogenblik is de enige geschiedenis voor de geheugenloze, ja, de geheugenloze is altijd op dit ogenblik, zoals dat heet. De volgende stap is de eerste en tegelijkertijd de laatste.

Met andere woorden: geen plan, geen afspraken, geen orde.

En zo stond Kim Karlsen op deze ochtend, 4 januari 2001, langzaam en aarzelend stond hij op uit het tweepersoonsbed, hij zette zijn voeten op de zachte, rode vloer, hield het dekbed om zich heen, op een bedeesde, bleue manier, die charmant was en tegelijkertijd komisch, de situatie in aanmerking genomen, en hij liep, nog langzamer, stap voor stap, naar het raam en trok de gordijnen open.

Het sneeuwde hier. De sneeuw was niet wit. De sneeuw was grijs en hing schuin in de lucht, als een vies traliewerk. Achter de sneeuw stonden een paar huizen. De muren waren blauw. Dat kon hij nog net zien. Het sneeuwde in een blauwe stad. Achter de blauwe muren ging de sneeuw over in vage schaduwen die niet op de nacht, noch op de dag leken. Hij werd er niets wijzer van en deed de gordijnen weer dicht.

Hij liep, nog steeds langzaam en met het dekbed om zich heen geslagen, verlegen als hij nu geworden was, naar de badkamer. Boven de wastafel hing de spiegel in het donker. Hij deed het licht aan en zag een gezicht.

En dit is wat Kim Karlsen te zien kreeg: een scherpe, spitse neus, magere, bijna holle wangen, een waaier van rimpels rond de ogen, alsof hij ooit te veel had gehuild of gelachen, en ze leken zowel vermoeid als klaarwakker, zijn ogen, als hij het zelf had moeten beoordelen, wat dus niet het geval was, zoals gezegd ben ik degene die deze zware taak op zich heeft genomen. Met zijn haar was echter niets mis, zijn haar was nog altijd een lust voor het oog: een volle bos, lang, het hing over zijn oren, de pony bedekte zijn voorhoofd bijna helemaal en afgezien van wat grijze, bijna witte strepen bij zijn slapen was dit kapsel bijna een contradictie, een paradoxale triomf als bekroning van dit, vergeef me de uitdrukking, hippocratische gezicht.

Maar er was iets met de mond. De onderkaak, dat hoefijzervormige bot, onmisbaar bij spreken en kauwen, bij alfabet en eten, leek los te hangen. Hij moest hem voortdurend optillen. En nu zag hij ook iets anders. Op het smalle plankje onder de spiegel lag een gebit te grijnzen. Ja, waarachtig, daar lag een gebit naar hem te grijnzen en te grimlachen. Was dat van hem, dat gebit, deze prothese van het lachen en het huilen, de castagnetten van de kaken? Ik ben geen grappenmaker, nee, dat moet niemand ooit denken, dat ik een grappenmaker ben, ik ben zakelijk en streng, ik wil zo rechtschapen en precies zijn als maar kan, maar bepaalde vrijheden moet ook ik me mogen veroorloven, om het überhaupt uit te kunnen houden. De castagnetten van de kaken! Hij haalde zijn tong langs zijn verhemelte, heen en weer, keek op en vouwde zijn lippen opzij. Het roze, tandeloze tandvlees werd zichtbaar en het was me nogal een aanblik, deze weke muil, dit zuigelingenmondje tussen de harde, magere rimpels. Hij aarzelde. Toen wurmde hij met veel moeite het gebit in zijn mond, het paste, hij klemde de kunsttanden op elkaar en zijn kaak, met zijn veertien paar spieren, viel op zijn plek.

Kim Karlsen glimlachte voor wat hij waard was naar de spiegel.

Hij was niet veel, zo niet minder, wijzer geworden.

Hij liep terug naar de stoel bij het bed, legde het dekbed daar neer en begon zich aan te kleden. Dat deed hij behoedzaam, alsof hij in een pashokje van een exclusieve modezaak stond en bang was de kledingstukken te beschadigen of kapot te maken. Het donkere pak paste hem. De schoenen hadden ook de juiste maat. Het waren zonder twijfel zijn kleren. Het was zonder twijfel zijn gebit. Het was, hoe dan ook, zonder twijfel zijn lichaam. Het enige waaraan hij kon twijfelen, en dat is alleen maar te betreuren, was of dit überhaupt wel zijn leven was. Maar zo ver kwam de twijfel niet. Twijfel heeft tijd nodig en hij was slechts een ogenblik en hij was geen ogenblik in twijfel. En twijfel is zoals gezegd het laatste wat ik wil. Wie twijfel zaait, zal wildgroei en woekering oogsten. Hij bleef een poosje op het rode tapijt staan en voelde. Hij wist niet wat hij probeerde te voelen. Hij voelde alleen dat de zakken van zijn jas, als hij heel goed voelde, zwaar leken. Er zat iets in. Dezelfde springer gleed weer van de schans en rekte zich in de korrelige mist geluidloos uit naar een onzichtbaar k-punt dat zich buiten het scherm bevond. Boven in de hoek stond nog steeds, met die scheve, witte letters, dat woord dat zichzelf herhaalde: herhaling.

Hij stak zijn handen in zijn zakken en vond in de ene een sleutelbos, een heel gewone ring met twee sleutels eraan, een grote en een kleine. In de andere zak zat een horloge, een ouderwets, waterdicht klokje met een versleten, bruin leren bandje, wijzers en datum, van het merk Centina. Het stond stil. Op tien over half elf. Maar was het ’s nachts of overdag blijven staan? Onmogelijk vast te stellen, behalve voor mij. En is het niet zo dat een klok die stilstaat twee keer per etmaal de juiste tijd aangeeft? Met de datum was dat lastiger. 4 januari. Die klopte maar één keer per jaar. Het had geen zin om het horloge op te winden. De wijzers verroerden zich niet. Hij deed het toch om zijn pols, het zwijgende horloge paste hem ook, en hij inspecteerde zijn binnenzakken. In de rechterzak vond hij een platte portemonnee, die slechts bevatte wat portemonnees heden ten dage zelden bevatten, namelijk geld, contanten, munten, een vrij bescheiden som geld, een ouderwets weekloon, hij telde het en kwam met veel moeite tot 35 Noorse kronen. Achter de portemonnee lag een kam, krom, gebogen. Die liet hij liggen. En ten slotte vond hij in de linkerbinnenzak een agenda. Hij ging op het bed zitten. Het was een agenda voor het jaar 2001. Hij bladerde erin. De bladzijden waren blanco, voorzover hij kon zien. Het hele jaar was blanco, dag in dag uit, week in week uit, maand in maand uit, helemaal tot aan 2002, waar dit dunne boekje ophield, met een al even blanco en ongebruikte epiloog, de kalender voor het volgende jaar, met andere woorden precies zoals ik al zei, en ik zeg en schrijf het daarom nogmaals: vanaf hier is er geen plan, geen afspraak, geen orde. Hij bladerde terug en tussen de toekomst en de eerste dag van dit jaar, 2001, stond iets geschreven, in de kolom voor persoonlijke gegevens, misschien om iemand eraan te herinneren wie hij was, of voor het geval diegene deze agenda zou verliezen, in een duidelijk handschrift: Naam: Kim Karlsen. Adres: Universum. Aarde. Europa. Scandinavië. Noorwegen. Oslo. Skillebekk. Svoldergate 7.

En tot slot een telefoonnummer.

‘Kim Karlsen’, zei Kim Karlsen.

Er ging geen belletje rinkelen, zoals dat heet.

Kim Karlsen?

Wie had in vredesnaam zo’n naam verzonnen, compleet met alliteratie?

Zijn ouders natuurlijk, hij had hem in elk geval niet zelf verzonnen en uit vrije wil zijn hoofd in de doopvont gestoken, maar zodra dit zware woord, ‘ouders’, hem trof, verdween het weer, het trof geen doel, of, juister gezegd, het woord was leeg, een schaduw, het waren slechts letters in een bepaalde volgorde, die niet bevatten wat ze moesten betekenen, namelijk vader, moeder.

Hij kon zich geen vader of moeder herinneren.

Hij kon zich niet herinneren of ze leefden of dood waren.

Hij voelde zich nog verlegener.

Zijn persoonsnummer stond er ook in, in de agenda, elf cijfers, Kim Karlsen las dat hij geboren was in september 1951, in de laatste week van het sterrenbeeld Maagd.

Hij maakte een rekensommetje en kwam uit op vijftig.

Als dit 4 januari 2001 was, bevond hij, Kim Karlsen, zich dus in zijn vijftigste levensjaar, zoals hij zelf al had geraden door naar zijn afgeleefde lichaam te kijken. Maar op het moment dat hij tot deze leeftijd kwam, verdween die ook weer. Hij was en bleef slechts een ogenblik oud.

Toen was er toch iets wat hij over het hoofd had gezien in de agenda: onder de datum 3 januari, gisteren dus, had iemand – en dat moest naar alle waarschijnlijkheid hijzelf geweest zijn – geschreven: opdracht III, bevredigend.

Ook nu werd Kim Karlsen niet veel wijzer, hij werd steeds minder wijs, ja, hoe meer hij te weten kwam, des te zinlozer leek alles. Hoe meer hij erin goot, des te leger werd hij. Welke opdracht was uitgevoerd, op bevredigende wijze nog wel? En wachtten er nog andere opdrachten? Was dit slechts het begin, of het einde?

Maar voor wie zijn geheugen kwijt is, komen begin en einde op hetzelfde neer.

Kim Karlsen sloeg de agenda dicht.

In zijn borstzak vond hij echter nog iets anders: een kaart met gaatjes, ter grootte van een gewone creditcard; hiermee kon je de rekening van de kamer plunderen, voor dromen in allerlei soorten valuta, nachtmerries, visioenen, verzinsels, openbaringen en de diepe slaap die een munt is die niet gewisseld kan worden – dit was met andere woorden de platte sleutel van de kamer en de naam van het hotel stond erop gedrukt: SORTLAND HOTELL, KAMER 313.

Kim Karlsen, momenteel in het Sortland Hotell, kamer 313.

Hoelang was hij hier al?

In elk geval sinds gisteren.

Kim Karlsen deed de agenda weer open. In de rubriek Belangrijke telefoonnummers, waar politie, brandweer en alarmnummer al waren voorgedrukt, want men is altijd in gevaar, waren drie nummers toegevoegd, met de hand geschreven en ogenschijnlijk willekeurige cijfers achter elkaar, in elk rijtje precies evenveel.

Die zeiden hem ook niets.

Wat konden cijfers hem vertellen?

Er stond een telefoon op het nachtkastje. Moest hij een van deze nummers bellen?

Hij bleef op het bed zitten terwijl hij dat overwoog.

Zijn gedachten hadden, zoals gezegd, geen houvast.

Ze glipten weg.

Het is moeilijk je weg te vinden in deze contreien.

Kim Karlsen dacht in plaats daarvan aan het gevoel van verlegenheid, de enige constante factor in hem sinds hij was opgestaan, en deze verlegenheid werd nu in verband gebracht met een ander gevoel, een andere gewaarwording, namelijk vrijheid. Hij stond buiten de tijd. Hij stond buiten de samenleving. Dit was de grote vieravond. Hij werd er niet vrolijker van. Hij wist niet wat hij met deze vrijheid aan moest. Deze vrijheid was zo grenzeloos dat hij onmogelijk werd. Hij wist alleen maar dat hij naar huis wilde.

Kim Karlsen belde zichzelf. Niemand nam de telefoon op in de Svoldergate in Oslo. De telefoon bleef maar rinkelen. Maar eindelijk, na twaalf keer overgaan, gebeurde er iets, er sloeg een antwoordapparaat aan, en het geluid van de stem die tegen hem begon te praten was even vreemd als bijna alle dingen deze ochtend, zoals de kamer waarin hij was ontwaakt en het lichaam waarin hij was ontwaakt, zoals het gezicht in de spiegel en de mond in dat gezicht en het gebit in die mond, en de stem sprak snel, ongeduldig, belerend bijna, op een wat lacherige manier, maar gelukkig in een taal die hij verstond, dit was hij dus, Kim Karlsen, en klonk hij normaal gesproken zó voor de mensen die naar hem luisterden, als een weemoedige, ademloze en mogelijk aangeschoten lolbroek, of klonken alle middelbare mannen zo op hun eenzame antwoordapparaten? Hoe het ook zij, dit is wat Kim Karlsen te horen kreeg toen hij zichzelf belde: Dit is het antwoordapparaat van niemand minder dan Kim Karlsen. Ik ben zoals je ongetwijfeld hebt begrepen niet thuis. Ik ben weer op avontuur. Of misschien heb ik gewoon geen zin om met je te praten. Als je nog steeds een bericht wilt inspreken, dan kun je dat doen na de pieptoon, en dan zien we wel of ik terugbel.

Kim Karlsen hing voor de pieptoon op.

Daar zat hij, met klamme handen.

Moest hij een bericht aan zichzelf inspreken, op zijn eigen antwoordapparaat? Was dat gebruikelijk? Nee, dat was hoogst ongebruikelijk. Kim Karlsen was immers de enige die zeker wist dat hij niet thuis was en daarom de telefoon niet kon opnemen. Hij was immers op avontuur. Hij was op avontuur en hij wilde naar huis. Maar aan de andere kant, misschien waren er wel andere mensen die het bericht in ontvangst konden nemen, misschien was hij getrouwd, wie weet, misschien had hij kinderen en die gedachte was zo overweldigend dat die hem bijna de adem benam, om meteen te worden afgelost door een veel minder overweldigende gedachte, eerder beklemmend dan overweldigend, namelijk dat hij nog steeds bij zijn vader en moeder woonde, bij de mensen die zijn vader en moeder moesten zijn en die hem destijds die naam hadden gegeven, Kim Karlsen. Maar zou het dan niet vanzelfsprekend geweest zijn dat iedereen op het antwoordapparaat werd genoemd, of het nu zijn ouders, vrouw of kinderen waren, en niet alleen hijzelf?

Kim Karlsen was verlegen, vrij en verward.

Weer op avontuur?

Was dit een avontuur? Was hij eerder op zo’n avontuur geweest?

Toen viel zijn oog op de tas. Hij liep naar het haakje waaraan die nog steeds hing. Het leek op een visserstas, met vakjes voor haakjes, spinners, snoeren, loodjes en dobbers en wat je verder nodig hebt voor de diverse vangmethodes, zo’n tas die vroeger, of om preciezer te zijn in zijn jeugd, werd gebruikt en die in bepaalde milieus erg in de mode was, een statement met schouderriem dat aangaf hoe je tegenover de meeste zaken stond, maar hij verbond deze tas met niets van dit alles, niet met vissen, politiek of jeugd, hij voelde alleen dat de tas zwaar was.

Hij maakte hem open en haalde iets uit het grootste vak. Het was een diploma, of een oorkonde, ingelijst achter glas. In de hoeken hingen vier losse schroeven, waar kalk vanaf dwarrelde. Iemand had hem naar alle waarschijnlijkheid van een muur gerukt of gepakt. Wat deed dit diploma, deze oorkonde in zijn tas, als het al zijn tas was? Hij probeerde te lezen wat er op het fraai versierde papier stond: Outstanding Achievement Award presented to Sortland Kino, in regarding of the fact that the total attendance for 20th Century Fox’s The Sound of Music, has set a new record for roadshow attendance in Kinoen, with 2331 admits. October 3. 1967. Hij las het nog een keer, maar begreep er nog steeds even weinig van, het was een andere taal, een vreemde tong, niet dezelfde als uit zijn mond of zijn antwoordapparaat kwam, en hij kon er geen wijs uit worden. Het enige wat hij begreep, afgezien van het feit dat de oorkonde een eerbetoon van de hoogste orde moest zijn, gezien de uitvoering en die vreemde taal, waren tijd en plaats: Sortland Kino, 3 oktober 1967, en het getal 2331. Dat alles maakte hem een kort ogenblik onrustig, erg onrustig. Was dit gestolen goed? Was het een cadeau? Hoe kon hij dat weten? Hij wist het niet. Daarom stopte hij snel de oorkonde terug in de tas en draaide zich net zo snel weer om, alsof hij op heterdaad was betrapt, wat natuurlijk niet zo was. Hij was alleen, zo alleen als alleen jullie dat kunnen zijn. Hij ging op het bed zitten, nam de hoorn van de haak en belde nogmaals naar Kim Karlsen in de Svoldergate. Kim Karlsen in het Sortland Hotell hoorde hetzelfde bericht, maar klonk zijn stem deze keer niet anders? Niet aangeschoten en lollig, maar eerder opgewonden, verwachtingsvol, en dat is iets heel anders, dit was de stem van een plaaggeest. Ik ben weer op avontuur. Kim Karlsen wachtte op de pieptoon. En toen hij een poosje had gewacht op die pieptoon, was de stem er weer, alsof Kim Karlsen op het laatste moment nog iets te binnen schoot wat hij op zijn antwoordapparaat moest achterlaten. En nu had hij geen plaaggeest uit de Svoldergate aan de lijn, maar een nederige, serieuze man: Als jij dat bent, Eleanor, beloof ik je te bellen. Meteen daarna klonk de pieptoon en Kim Karlsen was in één klap stom, perplex en sprakeloos, op zijn bed in het Sortland Hotell, kamer 313, zoals dat met de meeste mensen die berichten moeten inspreken gaat, omdat het net is alsof je tegen een mechanisch spook praat, en je stem wordt opgeslagen in het absolute geheugen van dat spook, wordt misschien wel belachelijk gemaakt, en als je eenmaal bent begonnen met praten, is het te laat. En dat niet alleen, toen hij eindelijk zijn moed bijeen had geraapt en iets wilde zeggen, en misschien deed hij te hard zijn best, liet het gebit los en kwam overdwars in zijn mond te zitten, als een ouderwetse skibinding, en hij moest peuteren en pulken om de hele reutemeteut weer op zijn plek te krijgen en hij zei, als de ene nederige, serieuze man tegen de andere: ‘Ik ben het maar. Ik ben op avontuur. Ik kom snel weer thuis.’

Kim Karlsen gooide de hoorn op de haak, balde zijn vuisten en boog zijn hoofd.

En zag hij toen niet een vreselijke hand, die ene, de rechter, met littekens in een bizar patroon tussen zijn knokkels? Ja, die zag hij, om nog maar te zwijgen van de wijsvinger die zich niet als de andere vingers liet buigen, maar die gewoon die kant op wees waar hij zin in had, naar voren en naar achteren, her en der, op en neer, en die de vuist onvolmaakt, ja bijna belachelijk maakte. Hij had hem eerder gezien, die gehavende hand, de hand die het uiteinde van je arm is, maar hij herinnerde zich niet meer wanneer en wist al helemaal niet hoe die hand zo geworden was, en zoals romantici het oog de spiegel van de ziel noemen, zo is de hand, zoals gezegd, en het kan niet vaak genoeg gezegd worden, het gereedschap van de ziel, of hoe jullie dat wezen ook maar willen noemen, mij maakt het niet uit, de hand geeft en de hand neemt, de hand liefkoost en de hand doodt, zegent en dreigt, het is daarom niet helemaal uit de lucht gegrepen dat sommige mensen, en niet alleen waarzegsters en onverbeterlijke dichters, inzicht in het karakter en de levensloop van een persoon proberen te vinden in de lijnen en bogen van de handpalmen, want zijn het soms niet de daden die jullie maken tot wie jullie zijn? Maar littekens, dat is iets heel anders, littekens zijn geen tekens, littekens zijn alleen maar verleden, geschiedenis.

Als jij dat bent, Eleanor, beloof ik je te bellen.

In de agenda stonden nog drie telefoonnummers. De wereld was vol cijfers. De wereld was vol codes. Alles wat niet geschreven staat, dreigt te verdwijnen. Ik, vooral ik, en dat zeg ik als de grappenmaker die ik dus niet ben, weet dat beter dan wie dan ook.

Hij was het maar. Hij kwam snel naar huis.

Kim Karlsen keek in het koelkastje in de hoek, de minibar, telde de flesjes op de roosters – bier, wijn, frisdrank.

Wat moest hij daarmee?

Hij had geen dorst meer.

Toch probeerde hij een flesje open te maken.

Daarna ging Kim Karlsen bij het raam staan en trok de gordijnen opzij. Het weer was nog niet opgeklaard. Hij zag de blauwe muren in hun diepe schaduwen achter schuine tralies van sneeuw in een onmogelijk etmaal, een omgekeerde datum die op de plaats rust maakte in de tijdrekening van het hotel terwijl dezelfde skispringer weer bezig was in de mist, en het uitzicht deed erg denken aan het beeld op het stomme scherm, met andere woorden: herhaling, herhaling en nog eens herhaling. Hij liep naar de deur. Bestudeerde een hele poos de kaart die daar hing, een geometrische schets van het tamelijk ingewikkelde interieur van het gebouw, met rode en zwarte strepen, die de weg wezen naar de verschillende nooduitgangen in het geval van brand en andere rampen.

Sortland Hotell, kamer 313, 4 januari 2001.

Kim Karlsen opende de deur en deed voorzichtig een stap naar voren en bleef in de gang staan. Die zag er leeg en verlaten uit. Er was nergens iemand te zien of te horen. Er was zelfs geen paar schoenen te bekennen dat op medemensen zou kunnen wijzen. Hij kreeg het merkwaardige gevoel dat hij hier de enige gast was, een gestrande gast, was hij dat misschien, een gestrande gast? Toen hoorde hij toch iets, alsof iemand hem in zijn nek hijgde, maar dat was alleen de deur die vanzelf in het slot viel, met een kort klikje, en hij was er niet snel genoeg bij om hem tegen te houden. Toen was alles weer stil. Hij voelde meteen in al zijn zakken. Daar vond hij alleen de sleutelring met de twee sleutels eraan, de portemonnee en de agenda. De gatenkaart lag dus aan de andere kant van diezelfde eigenzinnige deur, in kamer 313. Hij rammelde aan de deurklink. Dat hielp niet. Hij was buitengesloten. Kim Karlsen stond eenzaam en verlaten tussen de gesloten kamers van het Sortland Hotell, op 4 januari 2001, en hij was al vergeten in welke kamer hij logeerde.

Een pijl op de muur wees in een bepaalde richting, zoals pijlen dat noodzakelijkerwijs altijd doen. Kim Karlsen volgde de pijl en kwam bij een lift, drukte op de enige knop en de deuren gingen meteen open. Hij stapte het krappe hokje in dat bekleed was met spiegels, die hem heen en weer smeten in een roekeloze, mechanische dans, hij leidde en werd geleid, hij stond met de rug naar zichzelf toe en toch oog in oog, want deze lift was geen bioscoopzaal waar jullie oude Chaplinfilms kunnen kijken, deze lift was een koffer van spiegels. Toen drukte Kim Karlsen op de onderste knop, nee, hij drukte voor de zekerheid op alle knoppen, de deuren gleden bruusk en geruisloos dicht, de lift bewoog zich hortend en stotend door het hotel, richting receptie, waar Kim Karlsen binnenkort een merkwaardig tafereel zou aantreffen.

Want toen de lift uiteindelijk stilhield en de deuren zich vanuit het midden openden, als water, ja, ze stroomden als water van metaal uit elkaar, zag Kim Karlsen een heleboel mensen bij een balie staan, een hele mensenmassa was het, vooral vrouwen, van zijn eigen leeftijd, misschien jonger, het waren er minstens twintig, ze hadden nu niet bepaald uniformen aan maar wekten toch de indruk een groep te zijn, een zogenaamde bijeengedreven kudde, ze moesten ergens lid van zijn, hun bagage stond opgestapeld bij de uitgang en ze gedroegen zich uiterst merkwaardig in zijn ogen, ze gesticuleerden, met bruuske, hoekige armgebaren, gespreide vingers en soms met gebalde vuisten, terwijl ze hun gezichten in allerlei grimassen vertrokken. Eerst dacht hij dat ze huilden. Er moest iets verschrikkelijks gebeurd zijn. Maar hij zag geen tranen. Waren ze dan misschien boos? Waren ze boos op hem? Had hij iets verkeerd gedaan? Had hij hen op enigerlei wijze beledigd of kwaad gemaakt, aangezien ze hier, als kudde, zo vreselijk boos leken? Of was hun woede op de jongeman achter de balie gericht, de Receptionist, de man met de sleutels? Of was dit domweg normaal gedrag? Was dat hoe men zich hier, in deze tijd gedroeg? Niets van dat alles kon Kim Karlsen weten en daarom had hij het liefst de lift meteen weer terug genomen, of omhoog, waar hij ook maar vandaan kwam, maar het was hoe dan ook te laat. Kim Karlsen bleef staan, halverwege de liftdeur, met open mond, met grote ogen, gebiologeerd en bang, maar het waren niet de overdreven gebaren die hem het meest opvielen, het was het gebrek aan geluid, domweg het feit dat de hele menigte geen kik gaf, hoeveel moeite ze ook allemaal leken te doen, en die overduidelijke tegenspraak tussen gebaren en stilte, tussen grimassen en zwijgen, werkte op zijn lachspieren. En laat ik er meteen aan toevoegen dat dit niet zijn oude truc was, zijn stommefilmtruc, die erop neerkwam dat hij gewoon het geluid uitschakelde als de wereld te luidruchtig, te opdringerig of abnormaal saai werd, iets waar hij bij veel gelegenheden veel plezier aan had beleefd, of liever gezegd, waardoor hij het had overleefd, vooral op school, bijvoorbeeld in de Noorse les, als meester Lue, die sommigen, maar niet Kim Karlsen, zich nog zullen herinneren, de opstellen teruggaf, Vertel over je toekomstplannen, en niet in de laatste plaats tijdens de eindeloze zondagse etentjes met zijn ouders, vooral in de herfst, als diezelfde toekomst elke zondag weer moest worden uitgestippeld, herfst of geen herfst, maar vooral dus in de herfst, in de schaduw van gele bomen en de hoge wilde wingerd die ritselend aan de ramen krabbelde, om nog maar te zwijgen van zijn belijdenis in de Frognerkerk, toen was de stommefilmtruc absoluut noodzakelijk, toen de dominee van geen ophouden wist en het niet veel scheelde of iedereen was in de hel beland, en later bij chefs, psychologen, agenten, patiënten, missionarissen, boekhouders, colporteurs, ideologen en niet in de laatste plaats sommige vrouwen, zonder deze mensen over één kam te willen scheren trouwens, kortom, bij die mensen die de neiging hebben anderen te willen intimideren. Aan dat stommefilmtrucje, waar hij in brede kring om bekendstond, dacht Kim Karlsen uiteraard niet toen hij verbijsterd wat volgens hem een incident moest zijn bijwoonde in de receptie van het Sortland Hotell, ik ben degene die jullie hieraan herinnert, aan dit dubbelzinnige trekje in zijn karakter, of moeten we het misschien zo formuleren: het glansnummer van zijn sociale repertoire. Nu beging Kim Karlsen echter een grote fout, misschien wel de eerste sinds hij zijn geheugen kwijt was. Hij lachte namelijk hard en hartelijk.

En die lach, of zijn verbijsterde gezicht – zo keek hij namelijk, verbijsterd; zijn verbijsterde, hippocratische gezicht dus, kun je je een ergere combinatie voorstellen, een openvallende mond in een strak, ingevallen masker – trok alle aandacht en zorgde ervoor dat iedereen zich naar hem omdraaide. Alle armen vielen stil, de ijverige, misschien wel opgewonden monden verbeten zich tot vlakke strepen, de vingers kwamen plotseling tot rust in de handen; de stilte werd in zekere zin dubbel, zonder dat de stemming daardoor vriendelijker werd, eerder het tegenovergestelde.

Kim Karlsen hield op met lachen.

Maar wat hielp dat?

Een van de vrouwen, die het drukst had gegesticuleerd en kennelijk de leidster van de groep was, beende op hem af, met snelle, resolute passen die geen enkele twijfel lieten bestaan over het doel van haar bezoek, ze bleef vlak voor hem staan en zette meteen haar voet tussen de deuren zodat hij de kans niet zou krijgen er met de lift vandoor te gaan.

‘Sta jij ons hier uit te lachen?’ vroeg ze.

Ik moet daar meteen aan toevoegen dat het moeilijk was om te begrijpen wat ze zei; ze schreeuwde en je kon als het ware slechts elk tweede woord horen en zelfs die waren niet gemakkelijk te verstaan, en toen ze bovendien weer begon te gebaren, maakte dat de situatie nog penibeler en Kim Karlsen kreeg acuut het gevoel dat hij ergens was waar hij niet hoorde te zijn, hij speelde een uitwedstrijd, hij kende de regels hier niet en de taal ook nauwelijks, hij moest maken dat hij thuiskwam.

‘Sta jij ons hier uit te lachen?’ herhaalde de vrouw.

Ze praatte nu langzamer, alsof ze zich tot een achterlijk, traag kind richtte – een niet zo heel verkeerde gedachte.

Kim Karlsen lachte, zoals gezegd, niet meer.

‘In het geheel niet’, zei hij.

De vrouw boog zich naar hem toe en bleef naar zijn mond kijken. Ze staarde intens naar zijn mond, terwijl ze steeds dichter naar hem toe boog. Kim Karlsen moest zijn toevlucht zoeken in de kleine lift. Maar ze liet hem niet ontsnappen.

‘O, ontken het maar niet. Je stond ons uit te lachen! Dat zag ik heus wel!’

Kim Karlsen keek een andere kant op en zag niets anders dan spiegels en nog eens spiegels, waarin een verlegen gezicht van wand naar wand werd gekaatst, terwijl lange, ongekamde haren over zijn oren en over zijn voorhoofd hingen en bijna zijn ogen bedekten, waar deed dat kapsel hem aan denken, het deed hem nergens aan denken, het deed hem alleen denken aan wat hij zag, op het moment dat hij het zag, dun, warrig haar, dat leek te rotten bij de wortels en gespleten was in de punten, en bleke, concave wangen, een zandloper van botten, alsof desbetreffende persoon, wat dus hij, Kim Karlsen, moest zijn, steeds zo hard zijn adem inhield dat hij bijna zijn lippen naar binnen zoog en binnenkort de rest van deze vreemde tronie zou verzwelgen.

‘Dat was absoluut niet de bedoeling’, zei hij.

‘Kijk me aan als je tegen me praat!’ riep de vrouw. ‘Kijk me aan!’

Kim Karlsen draaide zich langzaam en gehoorzaam om en keek haar aan.

‘Ik kan je aangeven bij de politie!’ riep ze.

‘Dat kan toch niet nodig zijn’, smeekte Kim Karlsen.

Misschien kwam het door zijn smekende stem, of misschien door zijn algehele verschijning, maar de vrouw aarzelde even, in een ogenblik van medeleven, of was het leedvermaak, wat niet zulke verschillende grootheden zijn in de menselijke boekhouding. Maar dat was het ook niet.

‘Wat is er met jou loos?’ vroeg ze.

En nu was het Kim Karlsens beurt om moeite te hebben met praten. De woorden wilden niet meewerken. Ze knakten doormidden. Er was duidelijk iets mis met hem. Zijn kunstgebit, dat verdomde inlegzooltje, liet los en hij voelde hoe zijn kin een tandje naar beneden zakte en kon zich alleen maar voorstellen hoe hij eruitzag, en zelfs dat nauwelijks.

‘Is er iets loos met mij?’

De vrouw wees naar zijn mond, grijnsde breed en zei duidelijk, met stevige nadruk op elke lettergreep: ‘Kunstgebit.’

En toen deed ze kies een stapje opzij zodat het obstinate groepje dat in de receptie stond hem ook kon zien, en wat moesten ze lachen, ze lachten op hun heel speciale manier om Kim Karlsen, ze lachten zonder lach, maar lachen, dat deden ze. Toen ze genoeg gelachen hadden en ze allemaal in zekere zin weer quitte stonden, gaf de vrouw hem een soort brochure, die hij domweg niet durfde te weigeren.

‘Op welke verdieping logeer je?’ vroeg ze.

Kim Karlsen wist eindelijk het gebit met zijn tong op zijn plek te duwen.

‘De vijfde’, zei hij.

De vrouw kreeg weer achterdochtige en opgewonden handen.

‘De vijfde? Is dat zo? Dit hotel heeft maar drie verdiepingen. Steek je soms weer de draak met ons? Wij zijn niet dom, snap je. Snap je dat?’

‘Ik bedoel natuurlijk de bovenste.’

‘Snap je dat? Dat wij niet ook dom zijn!’

‘Ja.’

En Kim Karlsen drukte op het bovenste knopje, de vrouw haalde haar voet weg, de deuren gleden naar elkaar toe als een naadloze spiegel van water en hij was weer op weg naar boven en het was net alsof hij stilstond terwijl de spiegels langsvlogen, toen stopte de lift eindelijk weer, of de spiegels, de deuren gingen open en hij stroomde de derde verdieping op, daar waar hij vandaan kwam dus, maar dat herinnerde Kim Karlsen zich niet, hij was zoals gezegd zijn geheugen kwijt, hoe vaak moet ik dat nog zeggen, en niet alleen dat wat jullie de herinnering noemen, die vertekende en merkwaardige catalogus van de kleine en grote gebeurtenissen in een leven, waarin de vorm van een kastanje, een spiegelbeeld in een wieldop of het banale refrein van een liedje met dezelfde kracht naar boven kan komen als bedrog, waanzin en moord, maar ook het kortetermijngeheugen, dat niet verder reikt dan wat jullie met het blote oog kunnen zien als je omkijkt.

En ik kan jullie vertellen dat dat heel vermoeiend is, vooral voor degene die tegenstribbelt, zoals Kim Karlsen, in elk geval een poosje en voorlopig, deed.

Hij bevond zich in de gang, op de derde verdieping, in het Sortland Hotell. Alles wat hij bezat, naast de kleren die hij droeg en zijn gebit, was een sleutelring, een portemonnee met 35 Noorse kronen en een agenda voor het jaar 2001, die zijn naam, adres en persoonsnummer bevatte, wat dus betekende dat hij geboren was en geregistreerd stond in het land Noorwegen, en bovendien vier telefoonnummers, waaronder dat van hemzelf, plus de raadselachtige mededeling, opgeschreven bij de datum 3 januari: opdracht III, bevredigend.

Hij had trouwens nog iets, een brochure, of een klein tijdschrift bijna, Teken en Taal, die het boze mens hem gegeven had en die hij nog steeds vasthield. Het was een simpele folder, met informatie van het Noorse Dovenverbond, regio Noord, ter gelegenheid van de Dag van de Doven, die had plaatsgevonden op 3 januari, op dezelfde dag dus dat opdracht III was uitgevoerd, blijkbaar bevredigend, en op de achterkant was een serie tekeningen afgedrukt van een hand met vingers in verschillende posities en aan deze tekeningen was een soort motto verbonden, of zelfs een boodschap, die niet gespeend was van jubel en triomf: De taal die geen grenzen kent! De taal die iedereen begrijpt, ongeacht nationaliteit! Het handalfabet! Hij keek naar zijn eigen hand, zijn rechter, die deze brochure van het Noorse Dovenverbond, regio Noord vasthield. Het was een hand die zich niet erg leende voor gebarentaal. Het was een hand met een spraakgebrek, zogezegd. Hij was vooral geschikt om dingen op te tillen of te laten vallen of om in je zak te steken, in het gunstigste geval op je rug te leggen. Kon je praten met één hand? Was dat ongeveer hetzelfde als fluisteren, mompelen of langzaam praten? Daar dacht, moet ik tot mijn schande bekennen, Kim Karlsen niet echt aan. Hij was alleen maar in staat tot wat losse gedachteflarden, en zelfs dat nauwelijks, gedachten die toevallig waren uitgestrooid langs de akkers van de dromen, waar ze woekeren als onkruid en nachtmerries. Maar laat ik niet overdrijven. Ik vraag om vergeving. Ik ben degene die wiedt. Kim Karlsens akker lag behoorlijk braak. De bloemen in zijn perk waren afgesneden. De overdrijving is op het eerste gezicht misschien heel verleidelijk, maar hij is onbetrouwbaar en misleidend. Mijn maatstaf, mijn richtlijn, mijn enige liniaal is zoals gezegd rechtschapenheid en precisie, zoals de standaardmeter die in een kluis in Parijs ligt en die zich niet laat uitrekken of inkorten, zo ben ik ook, al lijkt dat misschien niet altijd zo. Ik herhaal: Kim Karlsen keek op, weg, want de aanblik van die gehavende hand was afstotelijk. Op de muur zag hij een pijl. Deze keer gehoorzaamde hij de pijl niet. Hij liep precies de andere kant op. Dat kon niet erger zijn dan de pijl volgen. Alle deuren waren gesloten in de gang, die daardoor meer op een tunnel leek. Er lag zacht tapijt op de vloer, als een rode loper. Hij kon zijn eigen voetstappen niet horen. Kim Karlsen liep over de rode loper, op weg naar de grote première. Hij kwam bij een raam. Daar hield de rode loper op. Het raam kon open. Daarachter was een wenteltrap, of liever gezegd een brandtrap. Zelfs dat wat je je niet herinnert komt uiteindelijk van pas; de nooduitgang. Iedereen die voorgoed naar huis wil moet door een nooduitgang. Kim Karlsen kroop door het raam en liep voorzichtig de trap af. Het sneeuwde niet meer. De hemel was zwart en vlekkeloos. De grond was al even glad en donker. Hoogtevrees had Kim Karlsen nooit gehad. Hij had op de merkwaardigste plekken gebalanceerd, op dakranden, beelden, monolieten en bergen. Maar toen hij even uitrustte op een van de smalle, ribbelige treden, wist hij plotseling een ogenblik lang niet meer of hij op weg was naar boven of naar beneden.