Derwent Christmas

Twee tranen

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Derwent Christmas, 2008

Twee tranen verscheen eerder bij uitgeverij Nieuw Amsterdam, Amsterdam 2008

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Irene Lamprakou/Arcangel Images

isbn 978 90 445 3234 0

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Clichés

Mijn naam is Didier Dominique, maar binnen de muren van Paradise heet ik Mozart, omdat ik tijdens mijn eerste week in deze leegte rondjes op de binnenplaats liep en onophoudelijk het Allegro uit Eine kleine Nachtmusik floot. Mijn medebewoners keken me geërgerd aan en Metalhead, die non-stop bankdrukte, riep steeds als ik voorbijkwam dat ik moest ophouden met fluiten, anders zou hij me wel láten stoppen. Ik negeerde hem, zoals ik in die eerste week iedereen negeerde.

Al na twee dagen galmde vanuit de cel recht tegenover de mijne een basstem die een vrije interpretatie van het Allegro ten gehore bracht. Behoorlijk vals, maar toch. Na een week klonk de hele dag door de melodie, in verschillende uitvoeringen, diverse toonhoogtes, ten gehore gebracht door steeds dezelfde stem en telkens iets minder vals. Weer een week later kwam Metalhead op de binnenplaats verhaal bij me halen. Hij kreeg dat ‘melodietje’ niet meer uit zijn hoofd en wilde van mij weten wat ik daaraan ging doen. Ik antwoordde rustig dat het hier geen melodietje, maar Mozart betrof. Dat leverde me een gescheurde lip, een hersenschudding en mijn nieuwe identiteit op. Bovendien verwierf ik eeuwige roem, omdat ik in reactie op de kopstoot, zonder nadenken, Metalhead trakteerde op een venijnige schop in z’n ballen. Ik wist zelf niet dat ik zo hard kon schoppen. De tranen stonden in zijn ogen en hij keek me aan alsof hij me met zijn tanden uiteen zou rijten. Ik durfde me nauwelijks te bewegen, ik dacht werkelijk dat hij me zou vermoorden. Maar toen hij niets deed en me slechts met een vernietigende blik aankeek, stak ik hem voorzichtig mijn hand toe, die hij – goddank – moeizaam glimlachend aannam. ‘Jou mag ik wel’, zei hij, maar hij kneep toch mijn hand tot gruis.

Volgens Theo heb ik geluk gehad. Het feit dat ik een ander mens ben dan de doorsneegevangene, heeft me waarschijnlijk gered. Theo beweert dat Metalhead niet verwachtte dat een iele slungel als ik zo raak zou terugslaan. De vorige gevangene die het met hem aan de stok had, lag drie weken op de ziekenboeg.

Het was mij die eerste week onmiddellijk helder: de clichés uit Hollywood zijn waar. Al vanaf mijn aankomst in Paradise heb ik het idee dat ik figureer in Escape from Alcatraz of in Lock Up met die vreselijke Sylvester Stallone. Het leven binnen deze muren was me van meet af aan duidelijk, dus ik had geen uitleg nodig over de regels, gebruiken en protocollen. Alles wat ik moest weten, kende ik al uit de boeken, films en televisieseries.

Mijn naam is dus Mozart. Zodra je de deuren van deze vleugel binnenstapt, is alles anders. Je naam, je persoonlijkheid en afkomst, je bloedgroep en intelligentie, het uiterlijk van de vrouw die je snikkend achterlaat, de echtheid van je bloedeigen kinderen, de boeken die je boeiend vindt of juist slaapverwekkend, de muziek die je troosten kan, de sporten waarin je uitblinkt, het geslacht waarop je valt – alles krijgt een nieuwe waarde door de mensen om je heen. En dat geldt ook voor de waarheid. In Paradise bestaat er maar één en dat is de waarheid die de ander voor je in zijn hoofd heeft.

Het lijkt hier niemand te storen dat je je persoonlijkheid bij de poort moet achterlaten, omdat je best een korte tijd een ander kunt zijn. De meesten blijven niet langer dan vier jaar; steeds als het doodsuur aanbreekt heerst er in de vleugel een morbide stilte en als we de ochtend na het protocol de binnenplaats betreden, fluisteren we elkaar respectvol toe dat er weer een markante persoonlijkheid verloren is gegaan.

Een oude typemachine

Theo vindt dat ik alles moet opschrijven, omdat geheimen niet gedijen in de zwarte aarde. ‘Geheimen zijn eigendom van het leven’, zei hij een paar dagen geleden toen hij me naar de binnenplaats begeleidde. Ik haalde mijn schouders op terwijl we door de galmende gangen liepen. Het was tien uur in de ochtend. Ik had geen zin om te praten. Dus ik zweeg. Dat is het recht van een gevangene in dit deel van Paradise. Nogmaals haalde ik mijn schouders op, maar waarschijnlijk zag hij de lichte vertwijfeling in mijn ogen, want toen ik twee uur later van de binnenplaats terugkwam in mijn cel, stond er een oude typemachine op me te wachten. Bijna niet te tillen, zo zwaar. In de rol zat een papier waarop een zin getypt stond: ‘Weten en weten dat ge weet, niet weten en weten dat ge niet weet, dat is weten.’

Inmiddels is er een week verstreken zonder noemenswaardige gebeurtenissen. Ik heb de typemachine met geen vinger aangeraakt, maar het witte papier met de zin erop heb ik uit de rol getrokken, tot een prop geknepen en in de hoek van mijn cel gesmeten. Met weinig overtuiging, dat wel. De prop heeft er de hele week gelegen en vanochtend, toen ik na een korte slaap wakker werd en het nog duister was en ik even het gevoel had dat het nooit meer licht zou worden, ben ik mijn bed uit geslopen en heb het papier voorzichtig gladgestreken. Het zinnetje bracht me geen troost of bemoediging, maar ik vond het ineens respectloos van me dat ik het zo achteloos in een hoek had gesmeten. Theo verdient dergelijk gedrag niet. In deze lange leegte is hij een huisvriend van me geworden.

Nadat ik het papier enigszins gefatsoeneerd had, ging ik weer op bed liggen en rolde me in de lakens. Dat bracht geen rust. Ik draaide van zij op zij en woelde met mijn benen tot ze zweterig werden en de katoenen lakens aan mijn lijf bleven plakken. Je kunt over death row veel zeggen, maar niet dat het klimaat er erg aangenaam is. In de winter is het hier zo koud dat ik een extra paar sokken, een lange broek en een trui aantrek voordat ik in bed ga liggen, en ’s zomers hangt de hitte in deze krochten als dansende lucht boven een asfaltweg. De enige manier om dan niet in een onophoudelijk zweten uit te breken, is bewegingloos blijven liggen.

Zuchtend trapte ik de lakens van me af, stond op en ging achter de typemachine zitten. Het moest er maar eens van komen. Theo had gelijk, er zat te veel geheim in het verhaal dat met mij in de zwarte aarde zou verdwijnen. Ik draaide een blanco vel in de rol en legde mijn vingers op de toetsen. Zo heb ik zeker een uur gezeten en zo zit ik nog steeds, maar ik krijg geen letter op papier. Ik bedoel, er komen geen zinnen in me op die zeggen wat verteld dient te worden. Dat is opmerkelijk, aangezien ik directeur van een reclamebureau en docent schrijfvaardigheid was voor ik moordenaar werd.

Moet ik schrijven dat het een ongelukje was? Natuurlijk kwam de dood onbedoeld! Moet ik schrijven dat het ongepland was? Natuurlijk was ik vooraf niet van zins verliefd te worden op een van mijn studentes! De slechtste leerling van allemaal. En de minst aantrekkelijke. Als ik Marian op een zaterdagavond in Paddy O’Rien of in Het Stadscafé was tegengekomen, was ik naar alle waarschijnlijkheid strak langs haar heen gestapt, zonder haar langwerpige gezicht een blik waardig te gunnen. Nou vooruit, één dan, een blik om haar vluchtig te scannen. Maar daarmee zou de kous af zijn. Ze was simpelweg niet mijn type. Haar gezicht was langwerpig en haar lichaam verticaal buitenproportioneel; een maniëristische dame met een hoog kruis en een lange rug, grote maar stevige borsten, lange armen met kleine handen en smalle, knokige schouders. Het was van mijn kant dan ook geen verliefdheid op het eerste gezicht. Weerzin op het eerste gezicht misschien wel. Weerzin op het laatste gezicht, zeker.

Het is doodstil in death row. Iedereen slaapt, behalve ik en de nachtwaker. Hij speelt patience op de computer in het aquarium, van waar hij eenvoudig alle cellen kan overzien. Eigenlijk is er geen overzicht nodig tijdens een nachtdienst; iedereen ligt in zichzelf gekeerd, er heerst totale rust. Heel soms zijn er nachten waarin een nieuwkomer ineens angstig begint te schreeuwen of in een ontroostbaar huilen uitbarst. Maar de bewaarders reageren daar doorgaans niet op. Ze zetten de radio wat luider of doen een koptelefoontje op. Het geschreeuw sterft meestal na een kwartiertje wel af, zoals alles in dit spelonkachtige gebouw langzaam afsterft.

Over een week zal ik worden geëxecuteerd. Dat staat al tijden vast. Binnen nu en een paar uur ontvang ik een brief waarin het tijdstip van de uitvoering wordt aangekondigd. Dat maakt de naderende dood ineens heel concreet en de komende week heel kort.

Mijn horloge geeft aan dat het zes uur in de ochtend is. Het eerste zonlicht vreet in het oosten langzaam de duisternis uit de hemel. Over een week krijgt Sarah, mijn vrouw, de erfenis waar ze al vier jaar lang op zit te wachten.

Een luikje is een opening

De afgelopen week is Theo iedere dag bij me langs geweest om te informeren naar mijn vorderingen, en steeds als ik hem vertel dat er niets te schrijven valt en hem duidelijk maak dat hij de typemachine wat mij betreft weer mee kan nemen, bromt hij nors dat ik ‘onwaardig’ zal sterven. Ik hoef hem niet te vragen wat hij daarmee bedoelt. Theo is katholiek en zijn geloofsbeleving dwingt hem ertoe mijn executie als een zelfmoord te beschouwen. Daarmee neem ik vanuit zijn optiek plaats op de stoel van de Schepper, die als enige mag beschikken over leven en dood. Dat ik berust in mijn lot en mijn vingers laat zwijgen, beschouwt hij als de grootst mogelijke zonde.

Iedere dag kijkt hij me net iets onvriendelijker aan dan de dag ervoor, en hij spreekt minder tegen me als hij me naar de binnenplaats brengt. Twee dagen geleden smeet hij zelfs het klepje, waardoor driemaal per dag het eten wordt aangereikt, met een harde klap dicht. ‘Heiden!’ riep hij me door de metalen deur toe. Zijn stem galmde kort na. Theo ziet blijkbaar aan mijn ogen dat waarheid en waarheid twee verschillende begrippen kunnen zijn.

Ik heb het gevoel dat ik Theo verloochen door niets te schrijven. Normaal gesproken moeten gevangenen huur betalen voor een typemachine. Voor typelint vragen ze een fikse meerprijs en datzelfde geldt voor blanco papier. Waarschijnlijk heeft Theo de kosten op zich genomen, want geen van zijn collega’s vraagt me hoe het ding in mijn cel terecht is gekomen.

Het zal Theo dan ook plezieren als hij me straks achter de typemachine ziet zitten. Het duurt niet lang meer voor hij me het ontbijt komt brengen, het is nu kwart voor zeven in de ochtend. Iedere dag beginnen ze om half zeven met het rondbrengen van de maaltijden. Om zeven uur precies staat Theo voor mijn deur, klopt drie keer aan – wat hij alleen bij mij schijnt te doen – opent het luikje en schuift een plastic bord met een granenontbijt, een ei, misschien een pannenkoek en een beker melk naar binnen. Iedere dag op dezelfde tijd hetzelfde protocol. De invulling van deze dag is dezelfde als die van gisteren, en gisteren was het zoals het morgen zal zijn. Geen verrassingen in Paradise, want verrassingen maken mensen van ons soort onrustig.

Als Theo me straks mijn ontbijt geeft, zal ik hem vertellen dat ik vanaf vandaag niet naar de binnenplaats ga. Ik heb de tijd nodig om het verhaal op papier te krijgen. Bovendien heb ik tijdens mijn laatste week op deze wereld geen behoefte meer aan het onterende protocol dat ik moet doorlopen om een uurtje te mogen luchten. Vanaf dag één al ervaar ik het als een vernedering dat ik naakt voor mijn celdeur moet wachten tot Theo komt. Zodra hij het luikje in de deur opent, dien ik me voorover te buigen om te laten controleren of ik wellicht een steekwapen tussen mijn billen heb verborgen. Daarna moet ik me gebukt omdraaien en mijn mond openen. Als al mijn openingen zijn gecontroleerd volgt het vreselijkste moment: de bewaker pakt, door het luikje, mijn ballen vast en trekt ze omhoog om te checken of er iets achter geplakt zit. Pas na die inspectie mag ik ondergoed en mijn schoenen aandoen. Mij worden handboeien omgedaan, nogmaals grondig bekeken en na deze tweede check-up stapt Theo naar binnen en pakt mijn kleding voor een nieuwe controle. Als ik het keurmerk ‘veilig’ heb gekregen, propt hij de kleding onder mijn arm en begeleidt me door de kille gangen richting buitenlucht. De meeste medegevangenen vinden dat niet erg, maar ik voel me altijd net de dorpsgek wanneer ik geketend en slechts in een onderbroek gekleed door de gangen wandel. Pas op binnenplaats Noord mag ik me fatsoenlijk aankleden.

Zo is het twee jaar lang iedere dag gegaan. Maar vanaf vandaag wordt het anders.

Marian zou zich overigens rot gelachen hebben als ze me voor het luikje had zien staan: naakt, voorovergebogen, mijn kont gericht naar het turende oog van de gevangenbewaarder, met kippevel op mijn tengere armen en vechtend tegen de tranen. Geen seconde zou Marian medelijden met mij hebben gehad.

Zwarte traan

Tijdens de eerste weken van de cursus zat Marian verscholen achter de brede rug van Juliën, een gedreven jongeman die al geweldige teksten schreef voordat hij ook maar één les van me had gevolgd. Doelgericht, publieksgericht en vol rake zinnen. Een student die eerder afgeremd dan gestimuleerd moest worden om te kunnen leren. Hij was zo goed in mijn vak, dat ik na drie lessen besloot hem een contract aan te bieden voor de functie van junior copywriter bij DiDo, mijn reclamebureau. Maar toen ik hem aan het eind van het vierde college wilde vragen even te blijven voor een verrassend onderonsje, stond Marian ineens naast mijn bureau met teksten in haar hand, en barstte, nog voor ze een woord gezegd had, van woede uit in tranen en vroeg me waarom ik haar niet moest. Ik had echt geen idee waarom de jonge vrouw zo tekeerging, en misschien was het te wijten aan mijn gebrek aan onderwijservaring dat ik zei: ‘Ik heb niet iets tegen op jou, maar wel op jouw teksten. Die zijn namelijk waardeloos.’

Achteraf geef ik toe dat mijn woordkeus ongelukkig was. Ik was het nu eenmaal gewend om klip en klaar kritiek te geven en te ontvangen. In de reclamebranche bestond geen afgewogen mildheid. Daardoor had ik geleerd kritiek te incasseren zonder dat het gif in mijn maag borrelde.

Marians woede was onterecht; ik hekelde niet haar persoonlijkheid, maar de teksten die ze produceerde. Omdat die vol stonden met pijnlijke taal- en spelfouten waardoor het product dat ze moest aanprijzen op z’n zachtst gezegd onaantrekkelijk overkwam, had ik haar drie enen op rij gegeven. Zo promootte ze een waterkoker met de header ‘veras je moeder met een waterkoker’, prees ze een zorginstelling aan met de slogan ‘seniorcare, een nieuwe dementie in de ouderenzorg’ en schreef ze in een voorlichtingsfolder over jeugdcriminaliteit dat uit onderzoek bleek dat de daden van de jongeren ‘niet in het goede keelgat van de ouders vallen’.

Bovendien pikte Marian mijn aanwijzingen niet op. Sterker nog, haar herschreven teksten waren nog vreselijker dan haar eerste versies. Het was dus niet meer dan terecht geweest dat ik in nietsverhullende taal verbeterpunten onder aan haar kopij had geschreven.

Maar zij stampvoette met haar rechtervoet (ja werkelijk, deze vrouw van drieëntwintig stampvoette) en sputterde door haar tranen heen dat dat precies was wat ze bedoelde. Die botheid. Of ze wellicht iets verkeerd had gedaan, want uit de kritieken (zelf noemde ik ze liever ‘schrijftips’) die ik onder aan haar teksten had geschreven, bleek wel heel duidelijk dat ik iets op haar tegen had en zij was echt niet de enige die er zo over dacht, want ze hoorde ook anderen wel klagen en mopperen, maar bij haar waren de woorden echt aanvallend en negatief en ook tijdens de les negeerde ik haar en kreeg zij alleen het woord als er een moeilijke opdracht besproken moest worden, waardoor zij steeds op haar bek ging in het bijzijn van haar klas. Waar ze dat aan verdiend had. Wilde ze graag weten. Van u. Van mij, dus. Letterlijk zei ze: ‘Van u, meneer de reclamebureaudirecteur, die toevallig een keer een cursus mag geven op de hogeschool.’

Toen ze die zin had uitgesproken, viel er even een stilte. En het bleef even stil. Ik had me in het verleden al vaker laten schofferen door klanten van DiDo, omdat klanten nu eenmaal het gelijk aan hun kant willen krijgen, en altijd de vileine woorden zonder weerwoord geïncasseerd in de wetenschap dat ik veel geld aan die klant zou verdienen. Maar Marians brutaliteit accepteren leek me zinloos. Dus ik keek langs haar heen naar een studente die in de deuropening onze confrontatie had beluisterd en gebaarde haar met een snelle handbeweging ons alleen te laten. De studente verdween en sloot de deur achter zich. Ik keek naar het betraande gezicht van Marian en zij keek naar mij en ik stond op uit mijn stoel en wees met mijn wijsvinger in haar richting en wilde zeggen: wat denk jij eigenlijk wel! Dat je mij de les kunt lezen? Dat ik me laat uitschelden door een studente? Denk jij dat jij een goed cijfer zult halen voor dit vak zolang ik de cursus geef? Lelijke lange darm! Maar ik zweeg en voordat het goed en wel tot me doordrong, veegde ik met de top van mijn wijsvinger een traan, zwart van de uitgelopen mascara, in een vloeiende beweging van haar wang.

Een kwartier later nam ik plaats achter het stuur, startte de motor van mijn Porsche Boxster, maar reed niet onmiddellijk weg. Ik haalde een keer diep adem en boog het achteruitkijkspiegeltje naar me toe, staarde naar mezelf. De spanning was van mijn gezicht af te lezen. Als ik opgewonden raak, krijgen mijn ogen iets glazigs. Ook nu wist mijn spiegelbeeld het me duidelijk te vertellen: ik was mezelf kwijt.

Ik keek naar het topje van mijn wijsvinger, dat nog een zwart waas had van de mascara, en voelde een misselijkmakende kou door mijn maag trekken. Ik kreeg niet helder voor de geest wat er in de collegezaal precies was gebeurd. Waarom had ik in godsnaam die traan van haar wang gestreken?

Het was een surrealistisch moment geweest, waarin ik als een marionet de handeling had ondergaan. Ik zag mezelf weer in het lokaal staan. De zwarte traan lag als een omgekeerde contactlens op het puntje van mijn wijsvinger. Ik stond daar maar en keek naar de traan en van de traan naar Marians ogen. En toen deed ik dit: met een snelle beweging bracht ik de betraande vinger naar mijn mond en likte het vocht op, proefde het zout dat uit haar ogen was gestroomd.

Ik deed een poging om zo onbewogen mogelijk te lijken. En zij keek me aan. Eerst verbouwereerd, daarna vragend en vervolgens … tja, hoe zal ik het noemen, vervolgens kwam er in haar ogen een stoute glimlach en ik kon niet voorkomen dat ik haar steelse blik beantwoordde met een even steelse trek van mijn mond.

Op dat moment stapte een collega het lokaal binnen. Marian veegde de tranen van haar lange gezicht, raapte haar papieren bijeen en verliet zonder een woord de collegezaal. Met grote passen, bijna mannelijk. De collega keek me vragend aan. Ik haalde mijn schouders op.

Hooguit drie seconden had de controle over mijn lichaam buiten mezelf gelegen, en toen ik de controle terugkreeg, was ik een ander mens. Zoveel was me nu duidelijk. Die ene aanraking, die ene traan had, hoe pathetisch ook, een ander mens van mij gemaakt en terwijl ik zuchtend achter het stuur van mijn auto zat en mezelf in het achteruitkijkspiegeltje bekeek, vroeg ik me vooral af waarom ik niet rouwig was om die verandering.

Een naam waarmee ik kan leven

Meneer VanderBildt, de leraar beeldende vakken, gaf onze klas de opdracht om een borstbeeld te maken van iemand die ons na aan het hart lag. Hij zei: ‘Wanneer het model jouw hart verwarmt, zal het beeld die warmte uitstralen.’ De klas lachte, maar ik voelde aan wat VanderBildt bedoelde en daarom koos ik ervoor om mijn moeder in klei uit te beelden. Ik scheurde voorzichtig een jeugdfoto van mijn moeder uit het fotoalbum en nam die mee naar school. Ik bestudeerde de foto minutieus en ontdekte, tot mijn grote schrik, dat ik veel meer op mijn moeder leek dan ik altijd gedacht had. We hadden gelijkende ogen, een neus van hetzelfde formaat en dezelfde fotolach. Dat gaf de opdracht een extra dimensie. Urenlang kneedde, vormde, deukte, bolde en schraapte ik de boetseerklei tot het borstbeeld dat ik maakte sterke gelijkenissen met de foto had. Mijn docent was zo onder de indruk van mijn kunstwerk dat hij me een tien gaf. De klas reageerde vol afgunst. Toen we het lokaal verlieten vroeg Mike, de minst verfijnde jongen van de klas: ‘Verliefd op je moeder?’ Twee dagen lang was dat de running gag. Dat kon mij niets schelen. Trots nam ik het borstbeeld mee naar huis, me verheugend op de blijde reactie van mijn ouders. Maar toen ik het ’s avonds tijdens de maaltijd aan mijn ouders liet zien, zei mijn moeder slechts: ‘Leuk, hoor.’ Mijn vader knikte en vroeg: ‘Kun je de appelmoes even aangeven?’ Na het eten sloeg ik het borstbeeld met een hamer in honderd stukken en begroef de scherven achter in de tuin.

Ongeveer zo voel ik me nu weer. Theo is langs geweest met het ontbijt, maar reageerde nauwelijks op mijn besluit om het verhaal op papier te zetten. Hij lachte kort en ik heb het idee dat die lach eerder spottend dan bemoedigend bedoeld was. Het irriteert me dat hij ineens zo afstandelijk doet. Hij klopte niet aan voordat hij het luikje in de deur opende en toen ik hem vertelde dat ik tijdens de laatste week niet meer naar de binnenplaats zou gaan, zei hij koeltjes: ‘Wel zo veilig, Mozart.’ Hij schoof het bord naar binnen en vertrok.

Wat me nog het meeste steekt is dat Theo me Mozart noemde. Daarmee wil hij blijkbaar iets duidelijk maken. Tijdens de twee jaar dat ik hier zit, heeft hij me bijna nooit met mijn bijnaam aangesproken.

Op zich is Mozart een naam die me aardig lijkt te passen. Hij onderscheidt me van mijn medebewoners, die minder eervolle betitelingen ten deel zijn gevallen. In de cel rechts van de mijne zit een jongen van een jaar of dertig die we onmiddellijk na zijn entree de naam Fluim hebben gegeven, omdat hij tijdens de eerste nacht onophoudelijk op de celdeur bonkte en als de bewaker het klepje in de deur opende, een enorme klodder in diens gezicht spuwde. Pas toen de nachtbewaker hem, na meerdere waarschuwingen, met zijn zwarte gummiknuppel manieren had bijgebracht, ging hij op zijn celbed liggen en viel onmiddellijk in een diepe slaap.

In de cel daarnaast woont een vijftiger die we de naam Kanker gaven. Niet omdat hij langzaam weggevreten wordt door een allesvernietigende tumor, maar omdat hij voortdurend over alles klaagt. Over de temperatuur in zijn cel, de wankele stoel die bij zijn opklaptafeltje staat, zijn tandenborstel die nauwelijks borstelt en over de ruwheid van het toiletpapier. Hij heeft in drie maanden tijd vijf klachtenbrieven naar de directeur gestuurd. Kanker klaagt alsof hem door de rechter een viersterrenverblijf in een echt Paradise is toegezegd. En daarmee brengt hij zichzelf in gevaar: hij is de ziekte die zichzelf sloopt. Iedere vraag naar menswaardigheid in Paradise biedt stof tot nadenken over de menswaardigheid die we onze slachtoffers hebben ontnomen, over het verdriet en de woede die we bij familieleden, vrienden en collega’s hebben opgewekt. We moeten eerlijk zijn: we zitten niet in death row voor het bekladden van muren of joyrijden in een gestolen auto.

In de cel tegenover Kanker woont de gevangene formerly known as Nijntje, die echter sinds de komst van Kanker de naam Niet-Zeiken draagt. Niet-Zeiken is tweeëntwintig jaren jong en praat de hele dag over neuken en beffen, neuken en pijpen, neuken en vingeren, neuken en trekken en neuken en neuken. En over wijven én over wijven neuken. Waarschijnlijk is hij nog maagd. Wanneer Niet-Zeiken niet over neuken praat, luistert hij naar wat Kanker te klagen heeft en reageert standaard met een snauwerig ‘niet zeiken’.

Metalhead resideert in de cel tegenover de mijne. We noemen hem Metalhead omdat hij conflicten doorgaans oplost met goedgeplaatste kopstoten die aankomen als de supersnelle vuistslagen van een profbokser. Uit ervaring kan ik bevestigen dat zijn verkregen naam een juiste is.

Ik ben dus de enige met een bijnaam die geen beperktheid blootlegt, al zullen mijn medegevangenen daar wellicht anders over denken. Zij hebben mij de naam gegeven ter beschimping, als een precisieaanval, een manier om me mijn plek te wijzen: jij daar en wij hier. Eenzaam wachten op de dood. Maar toch: het feit dat ik een naam kreeg toebedeeld, was al contact genoeg voor mij. Bovendien: Mozart is een naam waarmee ik kan leven.