Marie NDiaye

De tijd van het jaar

Vertaald uit het Frans door Jeanne Holierhoek

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Un temps de saison, verschenen bij Les Éditions de Minuit, Parijs 1994

Oorspronkelijke tekst © Les Éditions de Minuit, Parijs 1994

Eerste Nederlandstalige uitgave © Jeanne Holierhoek en De Geus bv, Breda 1996

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Getty Images/Gary Yeowell

isbn 978 90 445 3257 9

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2009.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

1 – Het was al donker toen de leraar besloot op informatie uit te gaan. In de mist waren de lichten van de nabije boerderij nauwelijks zichtbaar, en door zijn ongerustheid heen was de leraar toch ook blij dat hij deze streek de volgende dag zou verlaten want het leek wel of het leven hier, zodra augustus voorbij was, zich voortdurend afspeelde in regen en mist, wat hij tot nu toe niet had geweten en zich pas sinds vanmiddag plotseling was gaan realiseren. Ik zou hier beslist niet het hele jaar kunnen wonen, peinsde hij vol afkeer, terwijl hij op weg ging naar de boerderij, steeds voor hij een stap zette de bodem aftastend met de punt van zijn schoen, zo zwak was het schijnsel van de maan.

De kou leek plotseling gekomen, vlak na het middageten, en wel op het moment dat de leraar en zijn vrouw kalmweg afspraken de volgende dag naar de hoofdstad te zullen terugkeren, 2 september, iets later dan gewoonlijk. Onverhoeds hadden ze beiden gehuiverd en de leraar had een paar wijsneuzige opmerkingen gemaakt over de seizoenswisselingen. Hadden ze zich toen niet met wat al te veel zelfvoldaanheid verheugd op hun vertrek en hun treurnis slechts gereserveerd voor het feit dat het mooie weer hen niet nog een dag extra gezelschap had gehouden? Maar het was dan ook zo dat ze, zodra ze na de lange, steevast zonnige en warme vakantieperiode weer waren afgereisd, op 31 augustus, geen interesse meer hadden voor het klimaat hier, of voor wat dan ook dat met dit gebied te maken had.

En nu miezerde het, en de leraar had niets om zich te beschermen.

Verkleumd betrad hij het erf en klopte op de deur. Er werd niet dadelijk opengedaan en hij begreep dat door een bovenraam gekeken werd wie daar was, dat die persoon zijn gezicht misschien moeilijk kon onderscheiden en, misschien, pas naar beneden wilde als hij duidelijk was herkend. Ongemakkelijk deed hij een stap terug en blikte omhoog. Zijn ijskoude voorhoofd ging pijn doen. En gisteren was het hier nog zo zacht, herhaalde hij werktuiglijk voor zich heen, opeens van streek en heel terneergeslagen.

Ten slotte deed de vrouw des huizes de deur op een kier.

‘Het is Herman,’ riep hij uit, ‘de leraar, uw buurman.’

‘Ja ja.’

Vriendelijk en met een glimlach deed ze de deur wijd open, maar zonder dat ze op het idee kwam hem binnen te vragen. Het was een robuuste jonge vrouw met vuurrode wangen.

‘Hebt u mijn vrouw en zoon gezien?’ vroeg hij.

En hij legde uit dat Rose en het kind drie uur geleden waren weggegaan om op de boerderij eieren te halen, zodat hij omdat ze nog niet terug waren had verondersteld dat Rose een praatje was blijven maken of dat, misschien, het kind per se de beesten gedag had willen zeggen. Maar nu was het tijd om terug te keren en hijzelf, Herman, de leraar, maakte zich de hele tijd al zorgen en was toch wel een beetje boos dat Rose had nagelaten hem met een telefoontje gerust te stellen. Al pratende begon hij zich op te winden.

‘Zou u willen waarschuwen dat ik er ben’, zei hij op misnoegde toon.

Hij stak een voet naar voren tussen de stevig uit elkaar geplante benen van de vrouw omdat hij graag minstens zijn hoofd tegen de motregen wilde beschermen, maar trok die voet onmiddellijk weer terug en deed in verwarring zelfs vagelijk een pas achterwaarts, want in plaats van te begrijpen dat hij naar binnen wilde en beleefd opzij te stappen om hem door te laten week ze geen duimbreed, al bleef ze vriendelijk en hield ze haar gezicht licht naar hem toe geneigd om beter te kunnen luisteren. Een bovenlijfje met een appelbloesemmotief, zoals naar hij toevallig wist hier in de omgeving gedragen werd door getrouwde vrouwen, drukte haar boezem enigszins samen en was aan de zijkanten vastgeregen met twee linten van verschillende kleuren waaraan je, als je van dat soort gewoontes op de hoogte was, kon zien in welk jaar de vrouw in het huwelijk was getreden. In het hart van elk bloemetje keerde het scharlaken van haar wangen precies eender terug.

Ziet ze niet dat ik doorweekt ben? zei Herman bij zichzelf, volstrekt verbluft en tegelijk in een soort verdoving die zijn woede smoorde.

Omdat ze geen antwoord gaf noch enig gebaar maakte, al bleef ze hem met een eigenaardig vriendschappelijke blik aankijken, vroeg hij nog eens of ze Rose en het kind wilde gaan halen, zorgvuldig elk woord benadrukkend. En hunkerend naar de volgende dag, als ze gedrieën zouden terugkeren naar de hoofdstad, dacht hij vermoeid: Van die mensen begrijp ik toch niets!

Ze leek verrast en produceerde een keelgeluidje. Vaag hieven zich haar armen als teken van onmacht, mollige en buitengewoon roze armen waarvan het vlees, samengeperst in de korte mouwen van het lijfje, vlak boven de elleboog een uitstulpende rol vormde.

‘Er is hier niemand geweest’, zei ze uiteindelijk. ‘We hebben vandaag alleen de veldwachter gezien.’

‘Dat kan niet!’ riep Herman uit.

Zijn boosheid was weer helemaal terug, aangewakkerd door een angst als hij nooit eerder had gevoeld. Hij zwaaide zijn wijsvinger onder de kin van de boerin heen en weer.

‘U beweert dat hier niemand is geweest, en dan meteen dat de veldwachter is langsgekomen: dat is incoherent! Waarom zou u, zo doorgeredeneerd, niet ook mijn vrouw en zoon hebben gezien, omdat ze mij immers hebben verteld dat ze eieren gingen halen?’

Met kalme verbazing bleef ze glimlachen. De leraar kreeg de indruk dat ze ervan afzag nog naar hem te luisteren maar toch blijk wilde geven van onwankelbare welwillendheid, uit hoofde misschien van de aloude plicht om bezoekers hoffelijk tegemoet te treden en elke belediging van hun kant naast zich neer te leggen, hier in de streek een plicht die traditioneel, wat men inwendig ook mocht voelen, in acht werd genomen. Van angst raakte hij de kluts kwijt. In plaats van gauw terug te gaan om te proberen er zo snel mogelijk achter te komen waar Rose en de kleine jongen ergens waren wilde Herman – desnoods moest hij er de vrouw voor opzij duwen – alleen nog maar naar binnen om even, zo droomde hij, in de keuken bij de kachel te gaan zitten, zijn kleren te drogen en dan nog eens in alle rust zijn vragen voor te leggen aan deze plattelandsvrouw, die uiteindelijk wel zou erkennen dat ze Rose en het kind vanmiddag onmogelijk niet kon hebben gezien, mits Herman haar punt voor punt, zoals hij ook deed bij leerlingen die langzaam van begrip waren, aantoonde dat haar eerste uitspraak onhoudbaar was.

‘Laat mij het u uitleggen,’ hield hij met een nerveuze stem aan, ‘ik verzeker u dat Rose is geweest. Waar moet ze anders met dit weer heen zijn gegaan?’

‘Warm is het niet’, stemde de vrouw in.

Ze bleef naar hem glimlachen en subtiel haar voorhoofd naar hem toe neigen zodra hij iets begon te zeggen, met een beweging van hoogstaande wellevendheid die de leraar van zijn stuk bracht. Hoe hij ook zijn waardigheid poogde te bewaren, toonde hij niet een treurig gebrek aan respect, en zouden ze straks niet in het dorp zijn reputatie gaan afmeten aan het verslag dat deze vrouw vast en zeker zou uitbrengen van hun gesprek? In de tien jaren dat Rose en hij nu hun zomervakantie in deze afgelegen streek doorbrachten, had hij er een eer in gesteld zich te gedragen met een ietwat superieure correctheid – in zijn ogen de enig juiste opstelling voor bewoners van de hoofdstad – had hij zorgvuldig hun kwaliteiten in het licht gesteld zonder ermee te koop te lopen. En nu was hij ondanks zichzelf, in de roes van zijn ongerustheid, bezig bij deze vrouw en haar soortgenoten met hun opmerkelijk verfijnde manieren de reputatie op te bouwen van een onbeschofte vlerk.

‘Neemt u mij niet kwalijk,’ zei hij, ‘maar ik zie werkelijk niet waar mijn vrouw …’

‘Ja natuurlijk, het weer verandert hier bij ons zo plotseling, dat moet je weten.’

Nu haar duidelijk werd dat hij afscheid nam werd haar glimlach nog breder, ze boog tamelijk diep en stapte zelfs zo ver naar voren dat ze een beetje nat werd, om hem met een sierlijk gebaar het hek te wijzen, wat volstrekt nutteloos was omdat Herman immers door dat hek op het erf was gekomen, maar aldus voerde ze de beleefdheid en vlotheid van omgang tot het uiterste door. Hij boog net als zij, zich bewust van zijn onbeholpenheid, en de regen viel op zijn nek, gleed langs zijn ruggengraat. Rillend maakte hij rechtsomkeert en liep langzaam terug naar het hek. Achter hem sloot de vrouw haar deur en nu was al het licht op de begane grond uit, wat hij toch onhoffelijk vond. Hij zou haar wel voldoende geërgerd hebben om haar het gevoel te geven dat ze haar buitengewone beleefdheid kon beperken tot haar gelaatsuitdrukking en gebaren zolang hij haar zag, misschien zelfs was in de gedragscode jegens vreemdelingen, hoe verregaand vriendelijk ook je je op grond daarvan in hun aanwezigheid moest tonen, niet gestipuleerd dat je ze ook nog van dienst moest zijn als ze je de rug hadden toegedraaid.

Op de weg begon Herman te rennen. Radeloos constateerde hij van ver dat bij hem thuis geen enkele lamp brandde, hetgeen erop duidde dat Rose nog niet terug was, zodat hij prompt afboog in de richting van het dorp, nog steeds in draf, luidruchtig ademhalend en nu en dan een soort kreetje slakend, een onwillekeurige uitroep.

‘Maar toch, met dit weer’, hikte hij in paniek, ‘is het niet vreemd … beangstigend … En de kleine knul in die kou …’

Dat de temperatuur plotseling winters was geworden maakte zijn schrik compleet en bracht hem tot de overtuiging dat Rose en hij, nu ze een dag te lang hadden gewacht alvorens te vertrekken en aldus inbreuk hadden gemaakt op een tienjarige gewoonte, nu ze hier ter plekke een septembermaand hadden laten aanvangen die ze tot dan toe alleen in Parijs hadden mogen meemaken, zich daarmee hadden uitgeleverd aan onbekende storingen van een soort waar ze misschien niet tegen opgewassen waren. Want wat wisten ze van de herfst in deze omgeving en van de gewoonten die de bewoners eropna hielden zodra de vreemdelingen geacht werden het gebied te hebben verlaten? In feite wisten ze helemaal niets van wat hier gebeurde als de zomer voorbij was.

We miskennen de gevaren van het platteland, peinsde Herman hijgend, de regen, de wind door de holle wegen, die onbehouwen lui die misschien, als het eenmaal 31 augustus is geweest, niet meer willen dat we hier blijven hangen … Wat een gebrek aan doorzicht en tact …

Hij kwam niet op de gedachte dat Rose zich in een van de talrijke dorpswinkels zou kunnen ophouden, zo weinig was zijn vrouw er het type naar om uren haar tijd bij de middenstanders te verbeuzelen. En verder had Rose noch Herman, en zelfs de kleine jongen niet, in het dorp een bevriend iemand bij wie ze op bezoek zouden kunnen gaan, ze kenden er niemand bij wie Herman had kunnen stoppen om te vragen of ze Rose langs hadden zien lopen, ofschoon ze er ’s zomers gedrieën dagelijks kwamen voor de boodschappen en iedereen hen van gezicht kende. Maar bij deze of gene aangaan om in zijn ongerustheid te proberen iets over Rose aan de weet te komen was iets, naar Herman terdege voelde, dat hij zich niet kon veroorloven, iets dat een bizarre, onbetamelijke bijsmaak zou hebben of zelfs een ernstige overtreding zou betekenen van de geldende gedragsregels, waarvan hij de letter niet kende maar waarvan de geest zich voor hem begon af te tekenen.

Vlak voor het dorp hield hij op met hollen, ondanks zijn trillende benen en druipende gezicht probeerde hij er losjes bij te lopen.

Ze zullen zich wel afvragen waarom ik geen paraplu heb, dacht hij gegeneerd.

Hij draaide drie rondjes over het verlaten plein, zijn handen in zijn zakken, en plotseling begonnen zijn schouders krachtig te schokken. Hij stortte zich de hoofdstraat in, de kant uit van het politiebureau.

Al wist hij zeker dat hij Rose daar niet zou zien, hij kon geen weerstand bieden aan de verleiding een blik te werpen in elke winkel die hij passeerde, en hij kreeg de indruk dat de winkeliers zelf, die op dit late uur niets om handen hadden, hem door de etalageruit onverklaarbaar streng nakeken. Kwam dat, vroeg Herman zich af, omdat het hen verbaasde dat hij er nog was, op een eerste september, in de regen, kletsnat in zijn overhemd, en zulk gedrag op zich al een verdachte indruk gaf? Vond de bevolking het misschien niet prettig dat vreemdelingen kennismaakten met de herfst, waar ze in zekere zin niets mee van doen hadden, en beschouwde ze deze inmenging in het mysterieuze bestaan van het naseizoen als indiscreet? Even vergat Herman alle angst en deed het hem iets, dat hij daar in het dorp was, in het seizoen waar de andere vakantiegangers geen weet van hadden omdat ze inmiddels weer terug waren in hun Parijse appartementen en zich, zoals voorheen Herman, vagelijk voorstelden dat het zojuist aan zijn lot overgelaten platteland een winterslaap inging die zou duren tot ze de volgende zomer weer terugkwamen, misschien wel volledig verstarde in groene liefelijkheid.

Als zij eens wisten, dacht Herman met een zweem van trots, dat we hier meteen de eerste september al de hele dag met regen zitten en dat er dan een kou komt waarvan ze daarginds geen benul hebben! Mijn relaas zal menigeen verbazen …

Voor het eerst viel hem op dat de slagersvrouw, de kapster en de vrouw in de bakkerswinkel alle drie het lijfje met de appelbloesem en de purperrode harten droegen waarin hij ook zijn buurvrouw van de boerderij had gezien, dat hun boezem er net zo in werd samengeperst, doordat ze de veelkleurige linten met de precieze betekenis strak hadden dichtgeknoopt, wat hun, begreep Herman nu, dat afgemeten en enigszins stijve voorkomen gaf, die rechte gestalte waarvan alleen de hals soepel leek te bewegen en het hoofd zich neigde naar de gespreksgenoot, zoals zo sympathiek, als teken van aandacht, was gedaan door de boerin. In het schelle, witte licht van de winkels strooiden de roodgloeiende harten van de bloemetjes bloedige spikkels over de roerloze boezems van de verkoopsters achter de kassa, die enkel hun gezicht naar voren staken om Herman met hun autoritaire, kille ogen beter te kunnen observeren. Keek Herman terug dan glimlachten ze, maar uitsluitend met hun lippen, op een bijna mondaine manier, overdreven hun tanden ontblotend. Even boog zich dan het hoofd in de aanzet tot een reverence, de blik zonk en week, de bloedvlekken op het lijfje golfden van die ingehouden beweging.

Herman voelde zich ongemakkelijk en keek niet langer door de etalageruiten. Hij rende naar het politiebureau helemaal aan het eind van de hoofdstraat, waar aan de rand van het dorp de rijen lantaarns ophielden en de grote weg naar Parijs begon. Het gebouw was donker. Toch duwde hij de deur open en onmiddellijk flitste in het kantoor dat hij betrad verblindend fel het licht aan. Hij stond met zijn ogen te knipperen waarna hij opgelucht riep: ‘Ha, er is iemand!’ En eindelijk kreeg zijn angst wat respijt.

Achter de enige tafel in het vertrek zat op een stoel een agent wiens pen voortdurend van de ene naar de andere hand verhuisde. Zodra de deur was opengegaan had hij de lamp aangeknipt, maar Herman had niet het idee dat hij een dutje had zitten doen. Zijn ogen keken helder, rustig, waakzaam. Herman liep meteen naar de grote kachel die in een hoek stond te snorren, wendde er zijn ijskoude rug naar toe en slaakte een ‘oo …’ van bijna smartelijk welbehagen. De blik van de agent keerde vaak, was Hermans indruk, terug naar zijn schoenen van dun oranjekleurig leer, nauwelijks geschikt om mee op straat te lopen.

‘Ik kom voor een ernstige zaak’, begon hij.

‘Morgen. Het bureau is nu gesloten.’

Al glimlachte hij niet, op het gezicht van de politieman lag een uitdrukking van milde en intense hoffelijkheid, die Herman eens te meer van zijn stuk bracht. Een dergelijke uitdrukking kon er alleen maar op duiden, zo meende hij te mogen hopen, dat men zich zou uitsloven om hem ter wille te zijn, en het was of de politieagent ondanks zijn eerste woorden had uitgeroepen: ‘Uw dienaar!’

Hierdoor aangemoedigd deed Herman of hij niets had gehoord. Hij vertelde uitvoerig hoe Rose en hun achtjarig zoontje waren verdwenen, dat ze alle drie de volgende dag naar huis zouden gaan, en hij legde een in zijn eigen ogen wat absurde nadruk op de specifieke omstandigheid dat ze in vorige jaren nooit zo lang getalmd hadden met teruggaan naar Parijs. Hij vroeg of hij het signalement van Rose en van het kind kon opgeven. En terwijl hij sprak groeide opnieuw zijn ongerustheid totdat hij, uitgeput, merkte dat zijn stem rafels kreeg, dat zijn maag verstrakte.

‘Begrijpt u mij goed,’ herhaalde hij, al wist hij dat hij er al genoeg over had gezegd, ‘dit is de eerste keer dat ik hier de herfst meemaak, de regen, die doordringende kou … Wij waren tegen die tijd altijd al weg, en van wat zich hier dan verder afspeelt wisten wij niets.’

De agent luisterde zonder zich te verroeren, zonder dat hij aanstalten leek te willen gaan maken om iets op te schrijven, licht naar Herman toe gebogen, in alle details van zijn houding een toonbeeld van tact en distinctie. Toen Herman klaar was met zijn verhaal en daar vlak voor de gloeiend hete kachel vermoeid zijn handen stond te wrijven, die hij achter zijn rug hield, viel er een langdurige stilte. Ten slotte trok de agent behoedzaam zijn wenkbrauwen omhoog, alsof hij al die tijd met antwoorden had gewacht om helemaal zeker te weten dat zijn bezoeker klaar was en aldus het risico te vermijden dat hij diens redenering zou doorkruisen. Het was een heel jonge man met bleek haar, van dat vage geel waarvan in de natuur geen enkel ander voorbeeld te vinden was, typisch de haarkleur van deze streek, realiseerde Herman zich.

‘Wij hebben dat soort verhalen nog nooit gehoord’, zei hij met een melodieuze stem. ‘Nooit is er een inwoner van het dorp verdwenen, voor zover ik me herinner.’

‘Wij zijn niet van het dorp’, prevelde Herman. ‘Van september tot en met juni wonen we in Parijs. En verder staat ons huis midden in het land, zo’n achthonderd meter van het eigenlijke dorp.’

‘Ach, dat is interessant.’

De jongeman knikte, zijn mondhoeken rekten zich werktuiglijk tot een correcte, vormelijke glimlach. Plotseling werd het Herman door die glimlach, door de achteloze houding van de ander, door diens bijna galante verfijning duidelijk dat hij volstrekt niet van plan was om, althans vanavond, aan zijn zaak te werken, niet eens door op te schrijven wat Herman vertelde en dat zelfs zijn gemaakte, luchtige toon misschien geen andere bedoeling had dan hem dat op een kiese manier te verstaan te geven. En nu de ander zo weinig geneigd bleek zich over zijn zaak ongerust te maken, begon Herman zelfs te betwijfelen of het de volgende ochtend merkbaar anders zou zijn.

Het lot van ons Parijzenaars laat hem onverschillig, overwoog hij, wat ons kan overkomen is zijn zaak niet.

‘Als de zomer eenmaal voorbij is, na de eenendertigste augustus, wenst u niets meer met ons van doen te hebben, is dat het? Willen wij toch de herfst afwachten, dan is dat voor eigen risico, dan worden we aan ons lot overgelaten en is er geen gezagdrager meer die ons beschermt. In uw ogen is ons bestaan dan niet langer legaal, is het niet?’

De agent protesteerde luid en beledigd. Met nadruk verklaarde hij dat mensen van elders elk moment van het jaar hulp en bescherming konden vinden bij de plaatselijke politie en dat het trouwens niet eens aan hen politieagenten was, noch zelfs aan de burgemeester, de gemeenteraadsleden of de prefect, om anders te beslissen.

‘Maar hebt u hier mensen van elders, in de herfst? Ziet u ze hier weleens in een andere tijd van het jaar dan als het volop zomer is?’ vroeg Herman lichtelijk nerveus en minder vriendelijk dan hij had willen overkomen.

‘Eerlijk gezegd nooit.’

En de jongeman voegde daar gedienstig aan toe dat Herman de eerste Parijzenaar was die hij zag in de herfstregen, en in de bijtende kou die zich hier steevast nestelde zodra het september werd, om pas rond half juni weer te verdwijnen. Hij gaf verder niet aan of hij het een goed teken vond, dat nu voor het eerst een vakantieganger de grens van de zomer had overschreden, of dit nieuwe feit hem als dorpeling aangenaam was dan wel absoluut niet beviel. Herman was er smartelijk benieuwd naar. Hij sloeg zijn armen over elkaar en ging er nonchalant bij staan.

‘Is er voor mij enig risico aan verbonden om hier nog langer te blijven? Dreig ik me dan de vijandigheid van de bewoners op de hals te halen?’

‘Nee, nee, natuurlijk niet!’

De jongeman zette zijn glimlach nog eens extra aan, maakte met beide handen geruststellende gebaren, merkte op dat hier iedereen met genoegen de gelegenheid zou aangrijpen om blijk te geven van een gastvrijheid die bij velen was uitgegroeid tot een complete manie.

‘Trouwens, u gaat waarschijnlijk naar huis zodra u uw familieleden gevonden hebt, ja toch?’ besloot hij enigszins kruiperig alsof opeens, die indruk kreeg Herman, de strakke teugels van de volmaakte, in regels neergelegde hoffelijkheid hem enigszins ontsnapten.

‘Hoe kan ik ze vinden zonder uw hulp? U hebt niet eens notities gemaakt van de beschrijving die ik heb gegeven!’ riep Herman uit.

‘Komt u morgen terug. Vanavond is er geen tijd meer voor, ik zei het u al. Officieel was mijn dienst een uur geleden afgelopen, ik heb het licht uitgedaan en gewoonlijk komt niemand op het idee een donker gebouw te betreden.’

Dit gezegd hebbende leunde de agent naar voren, zijn blik strak gevestigd op Hermans schoenen. Herman zuchtte en draaide zich naar de kachel om zijn buik een beetje te warmen. Hij kon er niet toe komen in die regen terug te lopen, ruim een kilometer ver inmiddels, en vervuld van kwellende gedachten te blijven dwalen door het stille huis dat hij met zo’n hemel als er nu boven hing niet kende. Maar omdat zijn kleren nu toch echt droog waren had hij geen voorwendsel om in het politiebureau te blijven dralen. Hij groette de jongeman en liep het gebouw uit.

‘Goeie God, wat moet ik doen?’ steunde hij toen hij buiten stond.

Was hij ooit zo ontredderd geweest? Hij voelde zich uiterst zwak, slecht voorbereid op een situatie als deze. Om niet nog eens voorbij de winkels te hoeven, besloot hij het weggetje te nemen dat langs het dorp omhoogvoerde naar waar zijn huis stond, in de buurt van de huizen van tal van andere Parijzenaars, die nu voor de rest van het jaar afgesloten waren. Het regende nog steeds. Met het vorderen van de avond verhevigde zich de kou. Herman baande zich zo goed en zo kwaad als het ging een weg door de duisternis, almaar met bibberende stem ‘goeie God, goeie God’ herhalend, en voor het eerst kwam de gedachte bij hem op dat het vanavond toch fijn zou zijn geweest als zijn huis in het dorp had gestaan, dicht tegen de andere huizen aan, als hij terug had kunnen lopen door een verlichte straat waar hij misschien een kennis was tegengekomen om zijn hart bij uit te storten. Hij had trouwens het gevoel, waarschijnlijk onder invloed van wat de agent had opgemerkt, dat Rose en het kind niet op een dergelijke manier in het niets hadden kunnen verdwijnen als ze waren vertrokken uit een dermate stevig tussen andere panden ingeklemd huis dat niemand onwetend had kunnen blijven van wat zich aan weerszijden afspeelde en als ze, in plaats van eieren te gaan halen via de stille weg die, als een greppel tussen de met hoge moerbeibomen omzoomde velden, naar de boerderij voerde, niet verder waren gelopen dan de zuivelwinkel in het dorp, waar eieren te koop waren afkomstig van diezelfde boerderij. Geen dorpeling was ooit verdwenen, had de agent beweerd, en Herman trok die bewering geen moment in twijfel. Anderzijds was hij er evenzeer van overtuigd dat midden in de zomer een tegenslag van soortgelijke aard nooit een vreemdeling had getroffen en dat hij en Rose, blijkbaar de eersten die waren doorgedrongen in de herfst, ook als eersten de prijs voor een unieke ervaring moesten betalen.

‘Als we op de proef worden gesteld mogen we ons daar niet aan onttrekken’, prevelde Herman trillend en doodsbenauwd. ‘Maar kunnen we morgen weg? O goeie God, goeie God …’

Over vijf dagen begonnen de scholen. Hij wilde er niet aan twijfelen dat ze ruim van tevoren alle drie in Parijs zouden zijn, en toch was hij al beducht voor de wanorde die in zijn bezonnen gemoed zou worden aangericht door deze ontmoeting met het naseizoen in het dorp, op het land, in zijn ogen niet langer een voorrecht nu hij gebogen en verkleumd over het weggetje voortstruikelde.

‘Vervloekte herfst,’ mompelde hij, ‘vervloekt platteland. Nog twee weken hier en ik zou creperen. Maar ze zullen van ons niet kunnen zeggen dat we ons aan de beproeving hebben onttrokken, zelfs van de kleine jongen niet.’

Het kostte hem enige moeite voor hij in de mist het huis had gevonden, want anders dan in de zomernachten werd het niet beschenen door de buitenverlichting die van de avond tot de ochtend in de naburige tuinen aan bleef. De vertrekken waren ijskoud, elke vorm van verwarming ontbrak. In de tien jaar dat ze hier in de streek kwamen, hadden Herman en Rose tot de eenendertigste augustus nooit iets anders meegemaakt dan aanhoudende warmte. Slechts de aanblik van de weilanden, verblindend en bijna kunstmatig groen, had hun het vermoeden gegeven dat het zo niet het hele jaar zou zijn, zonder dat ze echter hadden overwogen hun gemakzuchtige hypothese te verifiëren door eens navraag te doen.

Herman stak de vier branders van het fornuis aan, sleepte een matras naar de keuken. Het ongerief en de kou maakten zijn wanhoop compleet. Het beste wat hij kon doen, zo meende hij, was proberen te slapen en de volgende dag vroeg opstaan om zich in een actieve speurtocht te storten. Spijtig overwoog hij: Hulpelozer dan ik nu ben kun je niet zijn. Op het weggetje heb ik lopen klappertanden van schrik en vreesde ik er het leven bij in te schieten, zonder nog te denken aan mijn gezin. Ik zou nooit voldoende moed bij elkaar kunnen rapen om vannacht de weg, de heggen, aan een grondig onderzoek te onderwerpen. Nee, morgen moet ik meteen bijstand krijgen van de politie.