Alice Munro

Weg van haar

Uit het Engels vertaald door Kathleen Rutten

Uitgeverij De Geus

breda 2013

Oorspronkelijke titel ‘The Bear Came Over the Mountain’, uit de verhalenbundel Hateship, Friendship, Courtship, Loveship, Marriage, verschenen bij Alfred A. Knopf

Oorspronkelijke tekst © Alice Munro, 2001

Het verhaal ‘Weg van haar’ verscheen eerder onder de titel ‘De beer kwam over de berg’ in de verhalenbundel Liefde slaapt nooit, © Kathleen Rutten en De Geus BV, Breda 2003

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Stef van Zimmeren|Riesenkind

Omslagillustratie © Capri Films, 2007

ISBN 978 90 445 3259 3

NUR 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2008.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Fiona woonde in het huis van haar ouders, in de stad waar zij en Grant studeerden. Het was een groot huis met erkers, dat Grant zowel luxueus als wanordelijk voorkwam, met kleedjes scheef op de vloer en kringen van kopjes uitgebeten in het vernis van de tafel. Haar moeder was een IJslandse – een krachtige vrouw met een bos wit haar en verontwaardigde, ultralinkse opvattingen. De vader was een vooraanstaand cardioloog, die vereerd werd in het ziekenhuis, maar thuis tevreden was met een ondergeschikte positie, waar hij met een afwezige glimlach vreemde tirades aanhoorde. De tirades werden afgestoken door mensen van allerlei slag die, rijk of met een sjofel uiterlijk, in en uit liepen en soms met een buitenlands accent discussieerden en beraadslaagden. Fiona had haar eigen autootje en een stapel kasjmier wollen truien, maar ze zat niet bij een studentenvereniging voor meisjes, waarschijnlijk vanwege de activiteiten bij haar thuis.

Niet dat het haar kon schelen. Studentenverenigingen voor meisjes waren een lachertje voor haar en dat was politiek ook, hoewel ze het leuk vond om ‘De vier rebelse generaals’ op de grammofoon te draaien en soms draaide ze ook keihard de ‘Internationale’, als er bezoek was dat ze daarmee nerveus dacht te kunnen maken. Een droefgeestig uitziende buitenlander met krulhaar maakte haar het hof – ze zei dat hij een Visigoot was – en dat deden twee of drie heel fatsoenlijke, bangige, jonge co-assistenten ook. Ze stak de draak met allemaal en ook met Grant. Vaak herhaalde ze voor de grap sommige van zijn kleinsteedse uitdrukkingen. Hij dacht dat ze misschien een geintje maakte toen ze hem op een koude, heldere dag op het strand van Port Stanley een huwelijksaanzoek deed. Zand prikte in hun gezicht en de golven smeten dreunend ladingen grind voor hun voeten neer.

‘Zou je het lollig vinden …’ riep Fiona. ‘Zou je het lollig vinden als wij gingen trouwen?’

Hij nam het aanzoek aan, ja, riep hij terug. Hij wilde nooit meer bij haar weg. Ze sprankelde van leven.

Vlak voor ze het huis uit gingen, zag Fiona een vlek op de keukenvloer. Hij was van de goedkope, zwarte pantoffels die ze eerder die dag had aangehad.

‘Ik dacht dat ze dat niet meer deden’, zei ze op een toon van gewone ergernis en verbijstering en ze wreef over de grijze streep die leek te zijn gezet met een vetkrijtje.

Ze merkte op dat ze dit nooit meer zou hoeven doen, aangezien ze die pantoffels niet meenam.

‘Ik zal de hele tijd wel opgedoft zijn’, zei ze. ‘Of semi-opgedoft. Het zal net zoiets zijn als in een hotel.’

Ze spoelde de doek uit die ze had gebruikt en hing hem over het rekje aan de binnenkant van de deur onder de gootsteen. Daarna deed ze haar goudbruine ski-jack met de bontkraag aan over een witte coltrui en een eenvoudige, geelbruine lange broek. Ze was lang met smalle schouders, zeventig jaar oud maar nog steeds kaarsrecht en goedverzorgd, met lange benen, lange voeten, fijne polsen en enkels en piepkleine, bijna komisch uitziende oren. Haar haar, dat licht was als het pluis van kroontjeskruid, was op de een of andere manier, zonder dat Grant had gezien wanneer precies, van lichtblond in wit veranderd en ze droeg het nog steeds tot op haar schouders, zoals ook haar moeder had gedaan. (Dat had Grants eigen moeder, een kleinsteedse weduwe die als doktersreceptioniste werkte, nog het meest verontrust. Meer nog dan de staat waarin het huis verkeerde, had het lange, witte haar van Fiona’s moeder haar alles verteld wat ze moest weten over gedrag en politieke opvattingen.)

Maar afgezien daarvan had Fiona, met haar fijne botten en kleine saffierblauwe ogen, niets van haar moeder. Ze had een enigszins scheve mond, die ze nu benadrukte met rode lippenstift – meestal het laatste wat ze deed voor ze de deur uit ging. Op deze dag zag ze er precies uit als zichzelf – openhartig en vaag, zoals ze in feite ook was, en lief en ironisch.

Meer dan een jaar geleden waren Grant de vele, overal in huis opgeplakte, gele briefjes voor het eerst opgevallen. Het was niet helemaal nieuw. Ze had altijd dingen opgeschreven – een boektitel die ze op de radio had horen noemen of de klussen waarvan ze zeker wilde zijn dat ze die dag gedaan werden. Zelfs haar ochtendrooster werd opgeschreven – hij had de precisie ervan raadselachtig en aandoenlijk gevonden.

7.00 uur yoga. 7.30-7.45 uur tanden gezicht haar. 7.45-8.15 uur wandeling. 8.15 uur Grant en ontbijt.

De nieuwe briefjes waren anders. Met plakband op de keukenladen geplakt – Bestek, Theedoeken, Messen. Had ze de laden niet gewoon kunnen opentrekken om te zien wat erin lag? Hij herinnerde zich een verhaal over de Duitse soldaten die tijdens de oorlog langs de Tsjecho-Slowaakse grens patrouilleerden. De een of andere Tsjech had hem verteld dat elke patrouillehond een bordje om zijn nek had waarop Hund stond. Waarom? hadden de Tsjechen gevraagd, en de Duitsers hadden geantwoord: omdat het een Hund is.

Hij wilde het aan Fiona vertellen, maar bedacht zich toen. Ze lachten altijd om dezelfde dingen, maar stel dat ze deze keer niet lachte?

Het werd erger. Ze ging de stad in en belde hem vanuit een telefooncel om te vragen hoe ze naar huis moest rijden. Ze ging haar wandeling maken door het veld, het bos in en kwam thuis door de omtrek van de afrastering te volgen – een heel lange omweg. Ze zei dat ze erop had gerekend dat afrasteringen je altijd ergens heen leiden.

Het was moeilijk om er hoogte van te krijgen. Wat ze over afrasteringen zei, klonk als een grapje en ze had er geen moeite mee gehad zich het telefoonnummer te herinneren.

‘Ik geloof niet dat het iets is om je druk over te maken’, zei ze. ‘Ik denk dat ik gewoon gek aan het worden ben.’

Hij vroeg of ze slaappillen had genomen.

‘Als dat zo is dan ben ik het vergeten’, zei ze. Toen zei ze dat het haar speet dat ze zo spottend klonk.

‘Ik weet zeker dat ik niets genomen heb. Misschien zou ik dat wel moeten doen. Vitamines misschien.’

Vitamines hielpen niet. Vaak bleef ze in de deuropening staan om te bedenken waar ze heen ging. Ze vergat het gas onder de groente aan te steken of water in het koffiezetapparaat te doen. Ze vroeg Grant wanneer ze naar dit huis waren verhuisd.

‘Was het verleden jaar of het jaar daarvoor?’

Hij zei dat het twaalf jaar geleden was.

‘Dat is vreselijk’, zei ze.

‘Ze is altijd wel een beetje zo geweest’, zei Grant tegen de dokter. ‘Ze heeft haar bontjas een keer laten opslaan en is hem toen helemaal vergeten. Dat was in de tijd dat we ’s winters steeds ergens heen gingen waar het warm was. Toen zei ze dat het per ongeluk expres was, ze zei dat het net een zonde was die ze achter zich liet. Door het gevoel dat sommige mensen haar bezorgden over bontjassen.’

Zonder succes probeerde hij nog iets uit te leggen – hoe Fiona’s verbazing en verontschuldigingen over dit alles op de een of andere manier routineus beleefd leken en niet helemaal haar binnenpret verhulden. Alsof ze op een avontuur was gestuit dat ze niet had verwacht. Of een spel speelde waarvan ze hoopte dat hij het door zou krijgen. Ze hadden altijd hun spelletjes gehad – nonsensdialecten, personages die ze zelf bedachten. Met een paar van haar verzonnen stemmetjes, kwetterend of flikflooiend (dit kon hij niet aan de dokter vertellen) had Fiona op een griezelige manier de stemmen geïmiteerd van vriendinnen van hem die ze nooit had ontmoet en van wie ze niets af wist.

‘Tja, wel’, zei de dokter. ‘In het begin kan het selectief zijn. Dat weten we niet, wel? Tot we het patroon van de achteruitgang zien, kunnen we er niets van zeggen.’

Na een poosje deed het er nauwelijks nog toe welk etiket erop geplakt werd. Fiona, die niet langer in haar eentje boodschappen deed, verdween uit de supermarkt toen Grant zich had omgedraaid. Een aantal straten verder werd ze opgepikt door een politieagent toen ze midden op de weg liep. Die had gevraagd hoe ze heette en ze had meteen antwoord gegeven. Vervolgens had hij gevraagd hoe de minister-president van het land heette.

‘Als je dat zelf niet weet, jongeman, dan zou je niet zo’n verantwoordelijke baan moeten hebben.’

Hij had erom gelachen. Maar toen had ze de vergissing begaan om te vragen of hij Boris en Natasja had gezien.

Dat waren de Russische wolfshonden die ze een aantal jaren geleden, als gunst aan een vriend, had geadopteerd en waar ze zich vervolgens de rest van hun leven aan had gewijd. Het zou kunnen dat het overnemen van de honden samengevallen was met de ontdekking dat ze waarschijnlijk geen kinderen kon krijgen. Iets met verstopte of verwrongen eileiders – Grant wist het niet meer. Hij had het altijd vermeden om over al die vrouwelijke organen na te denken. Of misschien was het na het overlijden van haar moeder. De honden met hun lange poten en zijdeachtige vacht, hun smalle, zachtmoedige, onverzettelijke snuiten, pasten uitstekend bij haar wanneer ze hen mee uit nam. En van Grant zelf, die in die tijd zijn eerste baantje op de universiteit in de wacht had gesleept (waarbij het geld van zijn schoonvader, ondanks de politieke smet, goed van pas was gekomen) hadden sommige mensen kunnen denken dat hij door Fiona in een van haar excentrieke bevliegingen was opgepikt om gefatsoeneerd, verzorgd en begunstigd te worden. Hoewel hij dat gelukkig pas veel later doorkreeg.

Op de dag dat ze uit de supermarkt was weggelopen zei ze ’s avonds onder het eten tegen hem: ‘Je weet toch wat je met mij moet doen, hè? Je zult me in dat tehuis moeten stoppen. Shallowlake?’

‘Meadowlake’, zei Grant. ‘Dat stadium hebben we nog niet bereikt.’

‘Shallowlake, Shillylake’, zei ze, alsof ze een speelse strijd voerden. ‘Sillylake. Dat is het, Sillylake.’

Hij zette zijn ellebogen op tafel en steunde zijn hoofd in zijn handen. Als ze dat overwogen, zei hij, dan moesten ze het zien als iets wat niet permanent hoefde te zijn. Een soort experimentele behandeling. Een rustkuur.

Er was een regel dat in de maand december niemand opgenomen mocht worden. De kerstdagen bevatten zoveel emotionele valkuilen. Dus maakten ze het ritje van twintig minuten in januari. Voordat ze bij de snelweg kwamen, liep de landweg omlaag door een drassige kom die nu helemaal bevroren was. De moeraseiken en ahorns wierpen hun schaduw als strepen over de helle sneeuw.

‘O, weet je nog?’ zei Fiona.

‘Daar dacht ik ook net aan’, zei Grant.

‘Alleen was het in het maanlicht’, zei ze.

Ze bedoelde de keer dat ze ’s avonds bij volle maan over de zwartgestreepte sneeuw waren gaan skiën op deze plek waar je alleen hartje winter kon komen. Ze hadden de takken horen kraken van de kou.

Als ze zich dit zo levendig en goed kon herinneren, kon er dan echt zoveel mis zijn met haar?

Het kostte hem de grootste moeite om niet om te keren en terug naar huis te rijden.

Er was nog een regel die de directrice aan hem uitlegde. Nieuwe bewoners mochten de eerste dertig dagen geen bezoek ontvangen. De meeste mensen hadden die tijd nodig om te wennen. Voordat de regel was ingesteld hadden mensen gesmeekt, gehuild en woede-uitbarstingen gekregen, zelfs degenen die gewillig waren gekomen. Rond de derde of vierde dag begonnen ze dan te jammeren en te zeuren of ze mee terug naar huis mochten. En sommige familieleden waren daar gevoelig voor, dus kwam het voor dat mensen mee naar huis genomen werden, waar het vervolgens niet beter met hen ging dan daarvoor. Zes maanden later of soms zelfs maar een paar weken later moesten ze heel het nare gedoe opnieuw doormaken.

‘Terwijl wij hebben gemerkt,’ zei de directrice, ‘wij hebben gemerkt dat ze, als ze met rust worden gelaten, uiteindelijk meestal zo gelukkig als een kind zijn. Je moet ze bijna de bus in lokken om ze mee de stad in te krijgen. Hetzelfde geldt voor een bezoek aan de familie. Je kunt ze dan heel goed mee naar huis nemen voor een uurtje of twee – zijzelf maken er zich dan druk om of ze wel op tijd terug zijn voor het avondeten. Meadowlake is hun thuis geworden. Natuurlijk geldt dat niet voor degenen op de eerste verdieping, die kunnen we niet laten gaan. Het is te problematisch en ze weten trouwens toch niet waar ze zijn.’

‘Mijn vrouw gaat niet naar de eerste verdieping’, zei Grant.

‘Nee’, zei de directrice bedachtzaam. ‘Maar ik wil gewoon dat alles van het begin af aan duidelijk is.’