Jim Crace

Oogst

Uit het Engels vertaald door Regina Willemse

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel Harvest, verschenen bij Picador

Oorspronkelijke tekst © Jim Crace, 2013

Published by arrangement with David Godwin Associates, London

Nederlandse vertaling © Regina Willemse en De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Disfarmer/Peter Miller

isbn 978 90 445 3260 9

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

1

Twee rookpluimen in een tijd van het jaar waarin het te warm is om te stoken, verrassen ons bij het ochtendgloren, althans degenen onder ons die geen schelmenstreken hebben uitgehaald in het donker. Ons land gaat van top tot teen gehuld in vlammen. Aan de andere kant van de greppels die onze akkers afbakenen, in de beschutting van onze bossen, op gemeenschapsgrond waar gisteren nog niemand was om rook te doen opstijgen, hebben enkele nieuwkomers bij het behulpzame schijnsel van de volle maan hun hut gebouwd – vier primitieve muren met een stukje dak – en het verste van deze twee vuren ontstoken. Hun vuur is vochtig. Ze zullen er nat loof op hebben gegooid om een zo zwart mogelijke rookpluim te verkrijgen, teneinde niet door ons over het hoofd te worden gezien. De rook vormt een zuil die nauwelijks afdrijft of dunner wordt voor hij het bladerdek ontstijgt. De boodschap luidt: er zijn nieuwe buren gearriveerd, ze hebben een hut gebouwd, ze hebben een erf ingericht, ze kennen de mores en de wet. Deze eerste rook geeft hun het recht te blijven. We zullen zien.

Maar het is de tweede rookpluim die ons naderbij roept, die maakt dat wij op deze rustdag vroeg in de ochtend naar buiten rennen, naar het huis van meester Kent. Vanuit de verte is deze rook bleek. Niemand heeft er loof aan toegevoegd om hem donkerder te maken. Maar de vuurzee zelf is minder bleu. Die is onstuimig. Het is hout dat brandt, dat is zeker. Maar oud hout, langgeleden gekapt. Je ruikt de jaren. We vrezen dat het de hofstede is die in brand staat en dat wij ter verantwoording zullen worden geroepen omdat we erdoorheen zijn geslapen. We kunnen maar beter wat uitvluchten achter de hand hebben. Dus mochten we vanochtend in onze slaap het kraken van de balken en spanten hebben gehoord, dan zullen we dat voor het gebruikelijke rumoer van bomen en wind hebben gehouden of voor het zwoegen in onze dromen of voor het kreunen van onze botten. Gisteren was het einde van de oogsttijd, de laatste schoof. We dachten ruim te kunnen uitslapen vanochtend, met zware schouders uiteraard, maar met licht gemoed. Ons geluk heeft ons doof gemaakt, zullen we zeggen. Pas toen we Willowjack, de favoriete roodbruine merrie van de meester, zo geschrokken hoorden hinniken vanwege de rook, werden we wakker en schoten we te hulp. Dat we te hulp moesten schieten, stond vast, want niemand wil de hofstede kwijt.

Nu we bij de omheinde weiden en de gaard van de meester zijn, kunnen we het stro ruiken en proeven. De rook en de vlammen slaan niet uit zijn huis, maar uit zijn hooischuur en de staldaken. Zijn mooie, beschilderde duiventil is al verdwenen. We verwachten de sneeuwwitte vleugels van zijn tamme duiven in de rookgrijze lucht te zien. Maar er zijn geen duiven.

Ik weet meteen wie hiervoor verantwoordelijk zijn. Toen Christopher en Thomas Derby, onze enige tweeling, en Brooker Higgs gisteravond uit het bos terugkwamen, leken ze me iets te voldaan, al brachten ze geen gevogelte of konijn mee voor in de pan en zelfs geen brandhout. Voor zover ik kon zien, bestond hun enige buit uit een grote, bijna gewichtloze zak en onbetamelijke lachbuien. Ze waren op paddestoelenjacht geweest. En zo te zien hadden ze enkele van de gevonden elfenmutsjes al rauw opgegeten. Ik had het zelf ook gedaan in de eerste zomer die ik hier doorbracht, een jaar of tien geleden, toen ik groener en minder beschroomd was, maar niet jong meer. Ik kan het me nog goed herinneren. Die smaak vergeet je nooit meer. Net als gisteren was de laatste schoof van de oogst van dat jaar gesneden en rechtop gezet. En net als vandaag hadden we een rustdag in het vooruitzicht, wat betekende dat ik kon uitslapen na mijn kattenkwaad. Dus ging ik er die middag samen met John Carr, mijn nieuwe buurman destijds en nog altijd, op uit om de heer te danken voor zijn gulheid door elfenmutsjes te zoeken in hetzelfde bos. Ik zal het nooit vergeten: de dansende lichtjes, de deinende bewegingen en de hilariteit, de halo’s en de smeltende slierten om alles wat bewoog, de enorme onverschrokkenheid die ik voelde, de blijvende angst (ja, zelfs nu nog) of hoe donkerblauw en vervolgens rood de maan werd die nacht. Ik wou dat ik daarna nog eens de moed had gehad om te proberen die maan terug te vinden.

Gisteravond, toen de tweeling en Brooker Higgs langs onze hutten kuierden en met paarse vlekken op hun vingertoppen naar ons zwaaiden, had ik die vrolijke mannen gevraagd: ‘Nog wat gevonden?’ Ze hadden direct de buit in hun zak laten zien, omdat ze te ver heen en te bedwelmd waren om die te verbergen, al wisten ze heel goed dat ik al jarenlang nauw verbonden was met de hofstede. Ik duwde de dot vochtige bladeren opzij en bekeek de paar overgebleven elfenmutsjes, die ze, denk ik, wilden bewaren voor latere uitspattingen, plus een flink aantal goudsjaaltjes, die, als je ze in melk stoofde en in de mond van een dode legde, zo lekker zouden zijn dat de dode abrupt weer tot leven kwam. Dat de zak zo vol leek, kwam door een enorme maanbol, waarvan de huid, zo zacht als kalfsleer, al sporen verspreidde en die al veel te geel en droog was om hem te koken. Waarom hadden ze die dan geplukt? Waarom hadden ze er niet gewoon een lekkere trap tegen gegeven? Wat waren dit voor grillige knapen?

Dit is wat er had plaatsgevonden. Het is mijn eigen inschatting, waartoe ik ben gekomen zonder hulp van koddebeier of magistraat, en dat is maar goed ook, want ons dorpje ligt zo ver van de stad dat zulke oordeelkundige wezens niet tot onze levende have behoren; we zijn te klein en we worden steeds kleiner. Onze laatste oogstdag was niet zo vreugdevol als hij had moeten zijn en dat was niet alleen omdat de aren zo schraal bleken. Een heer die we niet kenden, keek hoe we de gerst op onze akkers tot stoppels reduceerden; een bezoeker, een zeldzaam gebeuren, spannend en verontrustend tegelijk. Wij maaiden met zeisen; hij werkte met penselen en met ganzenveren. Hij legde ons vast, zei hij, of preciezer gezegd, hij verkende ons land op verzoek van meester Kent. Hij hield zijn tekenplank schuin voor iedereen die het vroeg en liet de krabbels op zijn kaart zien, het netwerk van lijnen dat, zo zei hij, akkers en bossen voorstelde, de vierkantjes die huizen aangaven, de vennen, de paadjes, het jachtdomein.

Het was een aardige man, hoor. Niet ouder dan een jaar of dertig en vrijwel net zo gekleed als de meester, niet voor zwaar werk, maar voor buiten: stevige laarzen, een kniebroek, een wambuis en een eenvoudige muts zonder veer, speld of insigne. Zijn baard was getrimd en met was in een punt gedraaid. Ik heb een smalle troffel die erop lijkt. De baard van een stedeling. De baard van een rijk man. En hij liep scheef, zijn linkerarm en -schouder waren stijf. Hij had een lijf dat niet erg geschikt was voor de voren en hobbels van een akker. Hij was een strompelaar. En zowel in zijn gezichtsuitdrukking als in zijn manier van lopen zag je nog een spoor van een vroegere ziekte, vond ik. Maar ik ben nooit eerder een man met zo’n gulle lach tegengekomen. We konden alleen maar naar hem staren en ons zwijgend afvragen of dat gekras op zijn plank misschien ongewenste gevolgen voor ons zou hebben.

Maar ondanks al die afleiding hadden we een belangrijke klus te klaren gisteren. Als we voldoende graan wilden hebben om het een jaar uit te zingen, moesten we het met wat zweet verdienen. De opbrengst van deze zomer was nog niet goed genoeg. Overvloed is hier getrouwd met Schraalte. Op de lagere, in de schaduw liggende akkerranden in het dal en op de enigszins verwaarloosde stenige hellingen zijn onze planten schriel gebleven, net zo klein, krom en zwak als onze hinkende bezoeker en dus het oogsten nauwelijks waard. Maar de hoge akker, waar we het gewas tot het laatst hebben laten staan, heeft er altijd veelbelovend uitgezien, vol leven. Sinds de lente hebben we met gekruiste vingers afgewacht tot de betere gerst gestaag afstand deed van haar groen en een gelige kleur aannam. Als je vanaf het pad naar beneden keek, over het netwerk van wilgen langs de beek, zag je de gerst op het achterste deel van ons veld fier rechtop staan en trillend in de wind eindelijk haar oker- en cadmiumtinten tonen, haar amber- en chroomgeel. En de geuren, die in deze trage zomer zo lang vaag en vochtig waren gebleven, werden notig en zoet. Ze beloofden bier en pap voor de winter. Het kaf en de naalden van de gerstaren waren broos en droog genoeg om bij iedere beweging te ritselen en met tienduizend stemmen te fluisteren bij ieder zuchtje wind, bij iedere vluchtende haas, muis of vogel. ‘We hebben er genoeg van’, zeiden ze. ‘Onze koppen zijn nu rijp en zwaar. We zijn droog. Kom maar op met jullie zeisen en doe je akelige werk.’

Maaien en roddelen. Dat is vaste prik. Op oogstdagen kan iedereen die een stel armen en benen heeft, met flink doorwerken zijn maal verdienen. Ons aantal is de laatste tijd zo geslonken dat geen enkele bruikbare ziel kan worden gemist. Geen enkele hand kan het dorre stro ongeschonden doorstaan. De kinderen gaan vooruit, speurend naar het grijs van distels die onze roestgouden gerst hebben ingehaald, daarna lopen ze gebukt tussen de aren door, die even lang zijn als zij, en wieden de brandnetels, kaardebollen en zuring; de vuiltjes weghalen, noemen we dat. De breedste schouders zwaaien hun sikkels en hun zeisen door de dichte muur van halmen; hazen, patrijzen en mussen vluchten voor de messen uit; onze echtgenotes en dochters bundelen de schoven en binden ze op, maar niet te secuur – ze werken volgens het principe ‘tien voor de pot en een voor de raap’; onze stramme vaders vormen de stuiken; de zon begint te drogen wat we geoogst hebben. Ons werk wordt gewijd door de zon. Laat ik het zo zeggen: vergeleken met winterdagen of graafdagen is het bevredigend werk, des te meer vanwege het gezelschap waarin we verkeren, want op dit soort dagen zijn alle gezichten die we kennen en liefhebben (evenals de gezichten die ik ken, maar niet onverdeeld aardig vind) op één plek bijeen, begrensd door gemeenschappelijke greppels en collectieve verwachtingen. Als we soms een hert horen, dat er met zijn gehoest om vraagt gevangen en gestoofd te worden, of een houtsnip, die erom smeekt te eindigen in een pastei, tillen we allemaal tegelijk ons hoofd op en kijken allemaal tegelijk in de richting van het bos; we richten ons allemaal tegelijk op en staren verwijtend naar de zon als die door een wolk wordt verduisterd; onze zeisen en ons handgereedschap klakken en hakken in koor. En alles wat we zeggen, wordt door iedereen gehoord. Dus er is openheid en jolijt.

Het gezamenlijke oogstwerk staat ons schunnigheden toe. Met het vallen van de gerst rijpt onze humor. Je kunt veilig hardop roddels verspreiden, je kunt veilig sarren en stoken. Wie gaat er vreemd? Welke bebaarde vrijgezel is veel te lief voor zijn geit? Welke weduwnaar (hierbij kijken ze mij aan) heeft zijn duim in het potje van iemand anders gestoken? Welke blozende jongeren zijn de ‘wissels’ van het dorp, dat wil zeggen, kinderen die in het bed van de een zijn verwekt en daarna in het bed van de ander zijn geboren? Wie bedrijft de liefde met appeltonnen? Wie is er met een zak graan getrouwd? Niets gaat ons te ver als we graan maaien.

Dus was het nauwelijks een verrassing dat wij, toen ‘meneer Ganzenveer’ zich gisteren in het gezelschap van meester Kent met zijn meetstokken en -linten over de vorm en het volume van ons braakland boog en dus buiten gehoorsafstand was, ons hardop afvroegen of onze stadse bezoeker ooit zijn onverholen tekortkomingen had overwonnen en een bereidwillige vrouw had gevonden. Was hij al iemands echtgenoot? En zo ja, welk genot zou een blozende mevrouw Ganzenveer beleven aan zo’n stijve struikelaar en aan het evenbeeld van haar harige geslachtsdeel op de kin van haar manke minnaar? ‘Ik wil er best even met mijn zeis overheen’, zei mijn buurman John. Waarop iemand anders zei: ‘Ik wil liever even met mijn stok over haar heen.’ En daarna werd de schuine praat steeds erger, met zulke toespelingen op het vooruitzicht om meneer Ganzenveers driehoekige baard en mevrouw Ganzenveers tweelingattribuut te strelen dat iedere keer dat hij die avond in ons gezelschap zijn hand over zijn kin haalde, zoals zijn gewoonte was, de vrouwen hun grijns ternauwernood konden onderdrukken, terwijl hun mannen toekeken en zich op de lip beten. ‘En heb je gezien hoe wit zijn handen zijn?’ vroeg een van de dochters uit het dorp. ‘Ik vraag me af of hij ze weleens vies heeft gemaakt … behalve dan om …’ Nee, ze maakte de zin niet af. Waar zij aan dacht, leek onmogelijk.

Pas toen de heer laat in de middag terugkwam en achter ons op het stoppelveld bleef staan om ons te tellen en te taxeren, begonnen we ons ongemakkelijk te voelen en ons af te vragen wat onze dierbare akkers te wachten stond. Wat wilde hij van onze grond, wat legde hij met zijn kaarten vast? We zagen zijn vinger op en neer gaan. We hoorden hem tot achtenvijftig tellen, het schamele getal dat ons vertegenwoordigde. We zijn slim genoeg om te begrijpen dat in de grote wereld meel, vlees en kaas niet in stukken en porties worden verdeeld voor de voorraadkast, zoals hier gebeurt, maar slechts worden gewogen en gesorteerd voor de verkoop. Was meneer Ganzenveer de bevestiging van het gerucht dat langs onze deuren was gegaan, dat meester Kent nu hij weduwnaar was zo krap bij kas zat dat hij ons land moest opmeten en verkopen? Geen enkele mate van openheid en jolijt kon ons nog opbeuren toen die angst eenmaal had postgevat. De gulle lach van onze observator vormde opeens een bedreiging.

We aarzelden om uiting te geven aan onze onrust. Maar we haalden onze laatste gersthalmen met minder woorden neer, met minder schunnigheid … en veel angstvalliger, omdat we werden gadegeslagen. Opeens was ieder hoestend hert, iedere roep van een houtsnip een waarschuwing. Iedere donkere wolk herinnerde ons eraan dat onze akkers geen enkele bestaanszekerheid boden. We mompelden alleen wat in onszelf, te bezorgd om onze stem zo te verheffen dat onze buren verderop in de rij maaiers ons konden verstaan. Sommige jongemannen kregen een grimmige blik in de ogen, waarmee ze duidelijk maakten dat ze onze grond met hun leven – of met het leven van iedereen die hen dwarsboomde – zouden verdedigen. De gebruikelijke stille bluf. Liever dan zich uit te spreken, richtten ze hun woede op de duiven en de roeken en op een handjevol van de bijna witte duiven van de meester, die op de stoppels waren neergestreken en al bezig waren het gevallen graan te roven dat volgens oud gebruik ons toekwam. Deze sneeuwwitte duivels, die er door hun winterse kleur nog killer en inhaliger uit leken te zien dan hun zwart-witte maatjes, deden zich te goed aan ons brood en bier, zeiden ze, en ze stuurden de kinderen erop af om ze met hun katapult of een handje kiezels te belagen of om de dieven met geschreeuw te verjagen, alles om ons gebruiksrecht te onderstrepen. Het gonsde van de klepperende vleugels en het geschreeuw. Zo vorderde onze laatste oogst.

Naar mijn idee zijn de Derbytweeling en Brooker Higgs, ongetrouwde mannen in een dorp met ontzettend weinig ongetrouwde vrouwen, toen onze verwarrende werkdag erop zat en al onze tweerijige gerst was verzameld en weggebracht, het bos in gegaan, terwijl de meesten van ons, de overigen, thuis uitrustten en de balans opmaakten. We schudden ons hoofd en deden net zo lang gewetensonderzoek tot we onszelf ervan hadden overtuigd dat meester Kent een te goede en te rechtvaardige man was om onze akkers te verkopen. Hij had altijd voor ons gezorgd. Wij hadden altijd voor hem gezorgd. Bovendien, wat was nu eigenlijk het bewijs voor een eventuele verkoop? Een scheefstaande heer met een baard? Een kaart? Het tellen van onze koppen? Nee, we moesten niet zo wantrouwig zijn. We moesten met een kalm gemoed uitzien naar de rustdag en daarna genieten van het lezen van de aren die op de akker waren blijven liggen, waarbij onze eigen graankoningin zich als eerste bukt om een graankorrel op te rapen. We moesten erop vertrouwen dat onze seizoenen elkaar volgens het vaste patroon zouden opvolgen, door de oogsten en de jaren heen. Alles zou beslist zijn vorm behouden. Dat is wat we dachten. We waren kalm en ontspannen. Maar we hadden niet, zoals de drie vrijgezellen, elfenmutsjes gegeten en daarna plannen gesmeed om onze gram te halen bij de stelende vogels, vooral de witte uit de til van de meester. Evenmin waren we gestuit op een maanbol, groter dan de kop van een smidshamer, maar te droog om te eten. Zoals iedere kwajongen weet, is zo’n uitgedroogde, holle maanbol heel geschikt om vlammetjes van hier naar daar te brengen. Hij is heel geschikt om desgewenst vuur naar het erf van de meester te brengen als iedereen slaapt en alleen de zwarte dienaren van de nacht aan het werk zijn.

Uiteraard hadden die ijlhoofdige mannen niet de bedoeling zo veel duiven van de meester te doden. Zelfs niet om brand te stichten. Ze waren van plan geweest alleen wat rook te maken en de vogels weg te jagen. Maar toen ze hun maanbollantaarn voor het eerste ochtendgloren in de duiventil hadden geduwd, tussen het kurkdroge kaf en de strootjes die de vogels als nestmateriaal mee naar binnen hadden genomen, had het niet lang geduurd voor er een vlam uit de smeulende bol was geslagen, die zich, aangewakkerd door het uitzinnige geklapwiek en gevoed door de olie in het hout, onder langs de dakspanten had verspreid en zich in de bovenste hooibalen van die zomer had genesteld. Een vogel zal altijd proberen uit de buurt van rook te blijven. Dus konden deze duiven de hoeken van hun til opzoeken, zich tegen het latwerk van het dak gooien of zich een weg naar buiten proberen te pikken. Maar wie weet wat duiven precies doen bij brand? Misschien blijft een duif wel simpelweg zitten koeren tot zijn veren zwartgeblakerd zijn, tot zijn vlees tot op het bot verbrand is, omdat hij te dom is om iets anders te doen. Wat er ook is gebeurd, één ding staat vast: het stalerf ruikt deze ochtend naar onwaardig vlees. En de tweeling en Brooker Higgs zijn wakker geworden op de akeligste ochtend van hun leven.

Overal elders zouden dergelijke moedwillige brandstichters aan de galg eindigen. Ze zouden in het volle zicht aan haken worden opgehangen en dezelfde vogels die ze hadden willen beletten aren te stelen, tot voedsel dienen. Maar zoals ik al zei, liggen deze akkers in een uithoek, twee dagen per postpaard, drie dagen per koets voor je bij een marktplein komt; we hebben geen magistraat of koddebeier en meester Kent, de landeigenaar, is een rechtvaardig man. En hij is terughoudend als het om wetten en straffen gaat. Hij tolereert liever een boosdoener onder zijn werkkrachten dan dat hij een gezin van een vader, man of zoon berooft. Maar het in brand steken van de stal en de duiventil van de meester, met daarbij het verlies van hooi en duiven, is uiteraard geen misdrijf dat volkomen onbestraft mag blijven. Als de daders worden geïdentificeerd, kunnen ze een pak ransel verwachten, gevolgd door een langdurig verblijf op een ongure plek buiten onze dorpsgrenzen. Er zou heel goed een deel van hun veestapel kunnen worden opgeëist – een stel geiten wellicht, een paar pasgespeende biggen – als schadeloosstelling. Maar hun levens staan nooit op het spel, niet hier. Dus misschien kunnen de vrijgezellen zich maar het beste koest houden, naar buiten komen om hun eigen brand te bestrijden, zich onschuldig voordoen en hopen dat iedereen de brand als het werk van God beschouwt. Pech, met andere woorden, iets waarvoor niemand verantwoordelijk is.

Maar Brooker en de tweeling hebben geen ervaring met bedrog. Ze zijn ongeschikt als toneelspeler en ook in vermomming zouden ze er niet in slagen het recht te ontlopen, zoals veel andere afvalligen en geweldplegers. Ze zijn te druk en te gretig, vooral als meester Kent zelf, gehuld in de mouwloze mandylion die zijn vrouw voor hem heeft geweven in de winter dat ze stierf, naar beneden komt en geschrokken, naast zijn geredde merrie, op grote afstand van de hitte blijft staan kijken hoe zijn stal in rook opgaat. Zijn huis en gemoedsrust zijn geschroeid. De schuldigen doen wat ze kunnen om zijn aandacht te trekken en hem te tonen hoe trouw en onvermoeibaar ze zich voor hem willen inzetten. Anders dan de rest, meester Kent inbegrepen, weigeren ze toe te geven aan in ieder geval één kinderlijke zwakte: de betovering van de vlammen, de bekende en bevredigende manier waarop die zulk stevig materiaal in as en lucht veranderen. In plaats daarvan rennen ze als eersten naar de vijver en regenbakken om water aan te voeren. Met een hoop heisa proberen ze de vlammen met spaden neer te slaan. Hun tong is hooidroog geworden in de vuurzee. Ze tonen geen angst. Het lijkt wel of hun leven afhangt van het doven van deze brand.

Uiteraard zijn zij – en vooral Brooker Higgs; hij is de prater – degenen die de jacht op de schuldigen organiseren. Meteen zodra hij het oppert, is duidelijk dat niemand bereid is aan te nemen dat dit soort branden door toeval of spontaan in een hooiberg ontstaat, zoals hij beweert. Een goede hooiberg, van gestapelde schoven, staat als een huis. Die kan zweten en bloedheet worden. Maar waardoor kan hij hebben vlamgevat? Het heeft afgelopen nacht niet gebliksemd. Niemand hier in de buurt heeft door afval te verbranden een dwalende vonk naar de gaard van de meester gestuurd. Er heeft niemand in het stallenblok geslapen met een kaars naast zich. De meester kun je er niet van beschuldigen dat hij met zijn tabakspijp naar zijn duiventil is gegaan. Nee, dit is kwade opzet. Brooker knikt bevestigend. Wie dit ‘duivelswerk’ heeft aangericht, oppert hij, wijzend naar de zwarte resten van de ladder, die hij en zijn maten vanochtend zelf tegen de stalmuur hebben gezet om bij de duiventil te komen, wilde er waarschijnlijk met de duiven van de meester vandoor gaan. Om ze op te eten. Maar wie heeft hier nu zo’n lege maag dat hij het voedsel van zijn buurman moet stelen? Gisteravond heeft de meester zelf nog gezegd dat hij een kalf ging slachten om het einde van de oogst en de verkiezing van de graankoningin te vieren. Dus wie zou hier nu een duif stelen en opeten als hij daarna te vol zit om nog van het kalfsvlees te genieten? Nee, de verdenking gaat niet uit naar een dorpsgenoot – stel je voor! – maar naar een vreemdeling.

Er zijn nieuwkomers uit het niets naar onze bosrand gekomen, zegt iemand, precies zoals Brooker al hoopte. De informant gebaart naar de verste akkerzoom, waar die andere, vochtigere rookpluim opstijgt, die iedereen met ogen in zijn hoofd vanochtend onderweg naar de stal al heeft gezien. Vanaf hier zien we hoe de donkere rook nog steeds afbuigt in de wind die door de boomtoppen waait.

‘We gaan hun maar eens een bezoekje brengen, denk ik’, zegt de meester zacht. ‘We gaan hun een bezoekje brengen om te zien met wat voor antwoorden ze komen, maar pas als we alles hebben natgemaakt en mijn opstallen veilig zijn.’ Hij kijkt hoofdschuddend rond. Dit is een klap voor hem, de zoveelste klap die hij te verwerken krijgt. Zijn ogen tranen. Misschien komt het alleen door de rook dat ze tranen. ‘Tja …’ zegt hij, kijkend naar de vlekkerige lucht boven de nieuwkomers zonder zijn opmerking af te maken. Hij bedoelt dat het hem zwaar te moede wordt bij de gedachte – de voor de hand liggende verdenking eigenlijk – dat de tweede rookpluim hem naar de duivenbraders zal brengen. Dan is hij verplicht met harde hand op te treden, beseft hij.

Ik besef dat dit het moment is waarop ik mijn hand zou moeten opsteken en mijn zegje zou moeten doen over de droge maanbol. Of dat ik op zijn minst Brooker Higgs ter zijde zou moeten nemen om hem een por in zijn zij te geven. Maar ik hou mijn mond. Een maanbol is geen bewijs. Slecht toneelspel evenmin. Bovendien heb ik het gevoel dat de stemming ernaar is om dit drama op zijn beloop te laten en met de vlammen te laten uitdoven. Vandaag is het een rustdag en we willen dat de lucht opklaart – dat het gevaar en de rook optrekken – zodat we ons kunnen vermaken, zoals we hebben verdiend. Vanavond is er bier en kalfsvlees en we kiezen het mooiste meisje van het dorp als graankoningin. Ik weet zeker dat ik niet de enige ben die verkiest zijn mond te houden in plaats van zijn hand op te steken, zoals zou moeten. We willen noch onze vrije dag bederven noch strobalen en duiven boven de zonen van onze buren stellen.

Bovendien is mijn hand, de linker, te beschadigd om op te steken. Ik was een van de domme vrijwilligers die een paar van de brandende balen naar de rij emmers op het erf had proberen te rollen, zodat we in ieder geval misschien wat van het wintervoer van de meester konden redden, zijn enorme, bolle hooischelven. Ik had mijn halsdoek in een emmer water gedoopt en hem voor mijn mond gebonden tegen de rook en vervolgens was ik met buurman Carr het stallenblok onder de knetterende houtbalken in gegaan om te redden wat er te redden viel. We drukten onze handen en onze borst tegen de dichtstbijzijnde baal, zetten ons schrap op de stenen vloer en begonnen te duwen. De baal rolde abrupt om, maar slechts een kwartslag. We zetten ons schrap om nog eens te duwen, maar ditmaal schoot mijn hand in het brandende stro en smeulde even mee. Mijn vingertoppen zijn verbrand. Voorbij mijn pols groeit geen haar meer. Mijn palm is geblakerd en doet gemeen zeer. Ik moet zeggen: een gebraden man ruikt niet zo lekker als een gebraden duif. De hand is ernstig beschadigd. De huid is roder dan een aalbes. Ik doe mijn best de pijn te verbijten, omdat ik het drama niet nog groter wil maken. Toch heb ik aan medeleven geen gebrek. Zelfs de meester pakt me vriendelijk bij de schouders om zijn mededogen en bezorgdheid te tonen. Hij weet dat een boer met een gewonde hand van evenveel nut is als een hooivork met één tand. Van geen enkel nut dus en zeker niet in oogsttijd. Geen wonder dat ik me op dit moment meer zorgen maak om mijn eigen vlees dan om dat van een vreemde. Nu moet ik terug naar huis om een kompres van eiwit en koud meel te maken. Daarna moet er een snufje zout op om de blaren te verzachten. Vandaag ben ik invalide, het is niet anders. Vandaag kan ik alleen maar zitten en om me heen kijken. Wat er ook zal gebeuren als mijn buren de nieuwe mensen bereiken die zich hebben geïnstalleerd op de meent aan de rand van onze akkers, het zal zonder mij gebeuren.

2

Het dorp staat in brand, maar zonder vuur. Vanochtend, nadat de brand bij de meester eenmaal was geblust en de stal zo doorweekt dat er amper nog een asdeeltje kon opwaaien, verkeerden mijn buren in een doldrieste stemming. De lucht was geladen, vol angstige spanning. Met meester Kent in de achterhoede – uit voorkomendheid omdat hij niet wilde dat iemand in de mest van zijn paard zou stappen – namen ze het karrenspoor langs de hofstede en beenden vol dolle vrolijkheid, het soort vrolijkheid dat alleen tot bloei kan komen op een dag dat er geen ander werk te doen is, in de richting van de enig overgebleven rookpluim. Sommigen waren gewapend met – of is het eerlijker om voorzien van te zeggen? – stokken en knuppels en linkere werktuigen, aldus John Carr. We zijn heus geen akelig volk, maar we voelen ons naakt zonder gereedschap. En op zo’n afgelegen plek als deze, waar weinig rijkdom is en alle inspanningen erop gericht zijn per dag in elk geval één maaltijd op tafel te hebben, is het verstandig je bescheiden wereldje te beschermen en te vrezen voor je schamele leven. Meester Kent mag dan eigenaar zijn van de akkers – zijn titels, eigendomsbewijzen en akten zijn daarvan het bewijs – maar de hofstede is hem door het huwelijk toegevallen, via de oude meester Edmund Jordan en diens enige dochter Lucy Kent, beiden inmiddels overleden en begraven op het kerkhof zonder kerk op minder dan honderd passen van mijn woning.

Maar wat betekenen documenten en akten als de oogst moet worden binnengehaald? Alleen stevige knuisten kunnen dat werk aan. En al beschikt hij over nog zo veel perkament, meester Kent zou een doodarme man zijn als hij zijn landgoed met alleen zijn eigen twee knuisten moest bewerken, zonder hulp van anderen. Hij zou tegen de middag al blaren hebben en eeuwig honger lijden. Welke landeigenaar heeft zich ooit de blaren op de handen gewerkt met een zeis of een ploeg? Het is óns werk dat het verschil maakt. Nee, ook al zijn we slechts de os in zijn halster, we zijn van oudsher de mening toegedaan dat we dit land met de aanverwante rechten het onze mogen noemen, ondanks het ontbreken van eigendomsbewijzen. En het is redelijk, vind ik, om je te storen aan een in een verre stad ingestelde regel die het recht van vestiging en een deel van wat ons toekomt, toewijst aan iedere vagebond die erin slaagt vier rudimentaire muurtjes op te trekken en wat rook te doen opstijgen voordat we hem kunnen tegenhouden, en even redelijk om deze vagebonden over onze gekoesterde grenzen te zetten. Vanzelfsprekend zijn ook sommigen van ons op deze manier hier beland en niet eens zo lang geleden. Tot die vreemdelingen reken ik mezelf. Maar de tijden zijn veranderd. Ons aantal is geslonken in de jaren sinds ik als knecht van mijn meester hier aankwam. De opbrengst van de akkers was niet toereikend voor onze magen. We hebben goede vrienden verloren, maar niet veel succes gehad met het verwekken van opvolgers of het grootbrengen van sterk nageslacht. We worden oud en wankel. De oogst is schraal de laatste tijd. ’s Winters zijn er soms dagen waarop ons vee te eten heeft, maar wij niet. Waarom zouden we delen met vreemdelingen?

Trouwens, wat valt er aan de hand van een rookpluim te zeggen over een nieuwkomer, behalve dat hij of zij gebrek lijdt? Of iets wil? We hebben van de enkele marskramer, ketellapper of timmerman die hier weleens langskomt – en tevergeefs hoopte bij ons aan de kost te komen – wel gehoord dat er aan de andere kant van het bos veedieven zijn, dat reizigers worden aangehouden en beroofd, hoe zwervers en uit landlopers bestaande families als roeken en kraaien een dorpje overvielen, plunderden en vervolgens weer verder trokken. We moeten ons dus wel afvragen waarom deze mensen precies op het moment arriveren waarop de oogst wordt binnengehaald. Is dit ook het werk van God? Pech, met andere woorden, waarvoor niemand verantwoordelijk is? Een heilige zou het misschien zo zien. Een heilige zou hen wellicht welkom heten en hun de hand schudden. Maar wij zijn beschroomder dan heiligen en liever terughoudend met onze handdruk. Bovendien is het gevaarlijk om het vlees van een vreemde aan te raken. Omhels niemand tot je de naam van zijn familie kent, zeggen we hier. We hebben geluk gehad dit jaar. Er is niemand aan de pest gestorven en er is tot nu toe maar één akelig sterfgeval geweest, van iemand met zweetaanvallen. Maar besmettelijke ziekten zijn, zoals bekend, slimme passagiers, verstekelingen. Ik kan me indenken dat er uitslag en verborgen zweren zitten op de rug en billen van onze bezoekers. En ik kan me voorstellen dat het misschien een verhulde zegen is om hen te beschuldigen van wat de tweeling en Brooker Higgs hebben gedaan. Nee, ik was blij dat ik vanochtend thuis was en niet mee ben gegaan met mijn buren, ook al betekende het dat ik de eerste blik op het schepsel dat ons met haar vuur zo heeft verschroeid, heb gemist.

Ik zat voor mijn hutje en liet mijn gewonde hand met de handpalm omhoog op mijn knie rusten, zodat de koele lucht de wond kon zalven. Het kwam maar zelden voor dat ik de rij huisjes voor mezelf had, dat wil zeggen dat ik ze alleen maar met ons pluimvee en onze varkens hoefde te delen. De rust was heilzaam, maar het was in zekere zin ook beangstigend om vanaf de eiken bank, die ik zelf had gemaakt van hout dat ik zelf had gekapt, de geïmproviseerde koeienstallen te overzien waar ooit gezinnen hadden gewoond. Zoals de met klimplanten overwoekerde bouwval naast het huisje van de Carrs, waar toen ik hier net was altijd stemmen klonken; de verwaarloosde tuin bij de woning van de weduwe Gosse, waar haar man altijd stond op te scheppen over zijn witte kool en zijn radijzen, zijn dubbele goudsbloemen en tijm; en daarachter, aan zijn eigen pad, de ruïne van de woning waar Cecily, mijn vrouw, was opgegroeid. Nee, we hebben woonruimte over en we zouden een paar nieuwkomers gemakkelijk een plek om te wonen kunnen geven als het dorp wat minder zou neigen naar achterdocht ten opzichte van iedereen die niet met de plaatselijke grond onder zijn vingernagels was geboren. Een paar extra werkhanden zou de komende dagen goed van pas komen, vooral omdat mijn eigen linkerhand van weinig nut zal zijn en we zitten te springen om jongere mannen en vrouwen. Ik trommelde met mijn goede hand op de bank tot mijn knokkels er pijn van deden. Ik verdiende het niet om me ontspannen te voelen.

Dit zijn de momenten waarop ik de grotere plaatsen het meest mis, de marktstadjes, de vrijmoedigheid van de jeugd, de keuzes die ik had en achter me heb gelaten. Mijn huidige, op het platteland geboren buren zijn met hun greppels en hekken volkomen afgesloten van de buitenwereld. Zij zijn te diep geworteld in hun grond, te zeer vervlochten met hun heggen om zich op hun gemak te voelen bij nieuwkomers. Ze zijn niet gewend gastvrij te zijn en willen dat ook niet. Van kust tot kust is er geen dorp dat mínder vreemdelingen ontvangt. In alle jaren sinds ik hier met meester Kent ben gekomen, is er niet één andere ziel voor langere tijd neergestreken. Wie zou zich na het zien van het dorp – zonder dat hij een heimelijk belang heeft – tussen deze fronsende bewoners willen vestigen? Maar ik maak er nu deel van uit, van het dorp en van hen. Ik ben ook een fronser geworden en ik heb geleerd me te behelpen met het koninkrijk van nauwe verwanten, waar iedereen die geen familie is, getrouwd is met iemand die dat wel is. De dochter uit het ene gezin is de nicht van het andere gezin en de tante en de schoondochter van weer een ander gezin. En mocht je zelf geen Saxton, Derby of Higgs zijn, dan heb je wel een hele rits familieleden die dat wel zijn. We zijn net een roekenkolonie. Of laten we zeggen: een neven- en nichtenkolonie. En net als roeken zijn we hetzelfde gaan klinken en er hetzelfde gaan uitzien. Zo veel brompotten, zo veel stroblondjes, zo veel golvende, ovale baarden, zo veel berilkleurige ogen, zo veel stevige armen en benen dat niemand ze meer hoeft te noemen, dat ze niemand meer opvallen, tenzij ze eraan herinnerd worden door een buitenmodel bezoeker als ik. Maar zelfs ik heb inmiddels stevige armen en benen, al was ik even mager en klungelig als onze meneer Ganzenveer toen ik hier aankwam.

Het nieuwste huisje op ons land is maar een armzalig geval, hoor ik van alle kanten. Onze gehaaste nieuwkomers hebben alleen wat afgebroken takken uit het bos gesleept en die ongestript tot een vierkant hekwerk gevlochten dat zich meer leent om een stel varkens in te houden dan om een gezin te huisvesten. Zulke wanden zijn goed voor mannen die liever kruipen dan rechtop staan. Ze hebben ze bepleisterd met aarde en bladeren en overdekt met het soort jute dat noch het licht noch de regen tegenhoudt. Is zo’n hol voldoende om iemand het recht te geven zich te vestigen? Niemand weet het. Maar als dat zo is, kunnen ook vossen en dassen en zelfs mollen aanspraak maken op gemeenschapsmiddelen en gevogelte, fruit en brandhout pikken van ons land. Maar het valt niet te verwachten dat deze nieuwkomers, deze schimmels die van ons willen profiteren, deze duivenslachters, ervoor zullen kiezen een tweede nacht bij ons te blijven als ze er eenmaal achter zijn welk een schraal – en gevaarlijk – welkom wij hun bereiden. Dan reizen ze wel verder. We zullen met hen meelopen tot onze grenzen en hen op weg helpen, blij dat we hun van dienst kunnen zijn.

Het open vuur waarvan ’s ochtends nog zo’n groenzwarte rookpluim was opgestegen, was uit tegen de tijd dat mijn buren en meester Kent op de beschaduwde open plek bij De Onderkant kwamen, waar het bos ons land afbakent. Zelfs meneer Ganzenveer was met zijn perkamenten boek in de hand achter hen aan gehobbeld en had, zoals zulke heren nou eenmaal plegen te doen, aantekeningen gemaakt en vormen neergekrabbeld in de hoop niet te worden uitgesloten van de drama’s van de dag. Hoewel de rook zijn beloop had gehad en een nette huishoudster de resterende as en takjes had weggeschopt, lag de bevestiging die mijn buren verwachtten – en waarop Brooker en de tweeling hoopten – open en bloot op de grond. Schoon afgekloven vogelbotjes. Christopher Derby, de oudste van de tweeling en meestal de rustigste, wees met al het gezag dat hij in zijn wijsvinger kon leggen naar de resten en zei: ‘Het maal van onze waarde gasten. Een van de vogels van onze meester.’ De nieuwkomers hadden gisteravond klaarblijkelijk duif gegeten, als ‘hoge heren aan een banket’, al was het zo op het oog een duif met donkere veren, korte botjes en een gele snavel geweest volgens mijn buurman John Carr, die de moeite had genomen met een onderzoekende teen tussen het afval en de resten te wroeten. Maar daar wilde geen van mijn andere buren van horen. Liever geloofden ze dat de brandstichters hun buit heel doortrapt als merel hadden vermomd.

Er was rond de schuilplaats geen spoor van levende botten te bekennen en toen de overnachters met geschreeuw en geroffel werden gesommeerd een teken van leven te geven, verscheen er niemand. Brooker Higgs was de eerste die zijn stok hief en een dreun op het dak van het hutje gaf in de veronderstelling het met één enkele klap tegen de grond te kunnen meppen en een goedkoop applausje te oogsten. Er klonk een onverwachte bons, dof en hard alsof hij een zak kaf had geraakt, maar vervolgens stortte het dak, dat eerst nog leek terug te veren, in. Welke stevige kerel zou geen stuk jute tegen de grond kunnen meppen? Maar de haastig gevlochten wandjes waren sterker dan ze eruitzagen.

Anderen kwamen met zwaarder gereedschap naar voren en zouden de klus hebben afgemaakt als er vóór de tweede dreun niet een stel vreemden – een jonge ragebol met een beginnend pluisbaardje en een kleinere, oudere man, de vader waarschijnlijk – tussen de bomen vandaan was gekomen met hun handboog in de aanslag, de pees gespannen tot aan hun oren. Het was duidelijk dat ze zoals iedere man in deze contreien wisten hoe ze een pijl moesten afschieten als het erop aankwam. Ze maakten eerder een verbijsterde dan een strijdlustige indruk. Ze zagen er, met andere woorden, onschuldiger uit dan ons lief was. Uit hun toegeknepen ogen en gefronste voorhoofd sprak de vraag: wat is dit voor schurkenstreek om met een knuppel naar een armeluishuis te komen?

De tweeling en Brooker Higgs wilden opeens liever niet meer tot de voorste gelederen van hun agressievere buren behoren en niet alleen omdat de pijlen van de vreemdelingen op Brookers borst gericht leken te zijn. Hij was de enige tot nu toe die iets van schade had aangericht en daarmee degene die het meest in aanmerking kwam voor een afstraffing. Hij schuifelde achteruit de meute in tot zijn borst niet meer het eerste doelwit was en liet zich daarna – want hij was niet gek – iets door de knieën zakken. De vrouwen riepen hun kinderen bij zich en deinsden eveneens achteruit. De weduwe Gosse kreeg een flauwte en viel in de brandnetels, hoorde ik. De overige, potigere mannen maakten zich klein door hun schouders naar de pijlen te draaien en met hun ellebogen in de zij hun zachte organen te beschermen.

Meester Kent steeg af en ging achter Willowjack staan. Dat was geen lafheid, maar gezond verstand. De mannen verspreidden zich, zodat ze een minder makkelijk doelwit vormden voor de vreemdelingen, want ze hadden al snel berekend dat ze in het voordeel waren; twee nieuwkomers met een pijl-en-boog waren geen partij voor twintig stevige kerels die met stokken en bovendien een of twee scherpe sikkels op hun eigen, door God gegeven land stonden. Zodra de twee pijlen waren afgevuurd en ongeacht de schade die ze misschien zouden aanrichten, was het voorbij en kon de afstraffing beginnen. Zoals ik al zei, we zijn geen akelig volk. Maar we zijn wel bang, trots en plichtsgetrouw. We doen wat gedaan moet worden. Maar op dat moment, zo hoorde ik later, heerste er een moordzuchtige stemming. Twee stropers tevens brandstichters stonden met pijl-en-boog tegenover ons. Zo’n oneerbiedigheid en schaamteloze ontheiliging hadden we nog nooit meegemaakt. Het was opeens een duistere dag geworden.

Meneer Ganzenveer toonde, zeker voor zo’n misvormde man, de meeste moed. Of was het simpelweg beleefdheid? Hij strompelde naar voren met diezelfde constante, dwaze lach op zijn gezicht waarmee hij ons gisteren op de akkers gezelschap had gehouden. Heel even dacht men dat hij zelf een dreun op het hutje wilde geven om daarvoor beloond te worden met een pijl van stevig populierenhout recht in het hart. En inderdaad richtte een van de twee vreemdelingen zijn pijl op meneer Ganzenveer, hij verstevigde zijn greep op de veren van de pijl en op de pees en zei met een accent dat niemand daar ooit eerder had gehoord: ‘Achteruit.’ Maar de kaartenmaker van de meester ging niet achteruit. Hij had andere plannen. Wat die plannen waren, zouden mijn buren nooit aan de weet komen. Vier of vijf van hen maakten gretig gebruik van wat ze later tegen mij beschreven als de slimme manoeuvre van meneer Ganzenveer. Terwijl hij hen afleidde met zijn vastberaden glimlach en zijn handen gespreid om te laten zien dat ze nergens bang voor hoefden te zijn, schuifelden onze iets moediger mannen dichter naar de nieuwkomers toe. Twee stappen nog en het zou gebeurd zijn. Mocht meneer Ganzenveer bij hun aanvalspoging het leven laten, dan zou dat een niet al te hoge prijs zijn. Hij was tenslotte geen dorpsgenoot. Ze waren nog niet vertrouwd met hem. Dat zijn gekrabbel onaf zou blijven, deed er niet zo toe. Waarmee ik niet wil zeggen dat zijn dood hun misschien wel gelegen kwam.

Dat was het moment waarop de vrouw haar gezicht liet zien. Geen enkele getuige staat te popelen om het beeld uit te wissen van hoe ze oprees uit het hol. Ze had al die tijd ineengedoken onder het jutedak verborgen gezeten, zo wordt mij opgewonden verteld door bijna iedereen die er getuige van was. Ze is het brandende onderwerp van alle gesprekken vanavond. Terwijl haar mannen – niemand weet nog of de drie familie van elkaar zijn – zich schuilhielden in het bos, zat zij kennelijk tussen de takken en het aarden pleisterwerk van haar provisorische hut door naar buiten te gluren, naar de meute. Een ander woord heb ik er niet voor. Ze moet verbijsterd hebben gekeken naar de woede die ze meebrachten, naar hun angstaanjagende knuppels en stokken, de zilverachtig glinsterende sikkelbladen. Ze moet gezien hebben hoe de gedrongen jongeman met de steengroene ogen naar voren stapte en zijn stok met een luide beng op haar dak – en haar hoofd – liet neerkomen. Het gezicht dat tevoorschijn kwam, droop van het bloed en haar zwarte haar werd nog donkerder door een wond.

De hele confrontatie veranderde door dat bloed, hoorde ik. Wat een doodgewone impasse was in een strijd tussen twee groepen mannen, twee groepen gewápende mannen, beide bereid zich tot het uiterste te verdedigen, veranderde in een ommezien in een schandelijke gebeurtenis. De wond van de vrouw was te rood en te vers om te negeren. Het bloed liep echt als tranen over haar wangen. Meteen begonnen de dorpsvrouwen te roepen om terughoudendheid. Hun mannen deden geen poging meer om die twee stappen te zetten. Ze lieten hun wapens in het struikgewas vallen of losjes in de hand hangen. Opnieuw was het meneer Ganzenveer die niet deed wat hem werd opgedragen. Al was de pijl-en-boog nog zo dichtbij, hij kwam moeizaam naar voren, duwde de bovenste takken van de schuilplaats opzij, stak zijn hand uit en hielp de vrouw naar buiten.

Wat moesten ze van haar vinden? Ze was niet mooi, althans niet bij die eerste kennismaking. Ze had wat we (achter haar rug) misschien een wezelkopje zouden noemen, brede jukbeenderen, smalle lippen, een kleine wijkende kin, een mopsneusje en ogen en haar zo glanzend, donker en gevaarlijk als wolfskersbessen. Wat onze vrouwen meteen opviel, was de fluwelen omslagdoek die ze om haar schouders had, een duur, voornaam weefsel in een donkere grijspaarse tint, doorschoten met zilverdraad. In eerste instantie lag het op hun lippen om te roepen: pas op je omslagdoek. Haar bloed liep in dikke druppels over haar kin en kon ieder moment vlekken maken op het fluweel. In tweede instantie bedachten ze dat ze boven haar stand gekleed was. Een vrouw zoals zij kon geen eigenaresse zijn van zo’n omslagdoek, tenzij ze hem had gestolen. Zelfs Lucy Kent, de vrouw van de meester, had nooit zo’n omslagdoek gehad. Een dergelijke omslagdoek was, voor zover iemand zich kon herinneren, nooit eerder binnen de dorpsgrenzen gezien. Het is dan ook niet verwonderlijk dat veel van onze vrouwen en dochters jaloerse ogen opzetten, dat ze de zware stof graag tussen hun vingers door wilden laten glijden en zich afvroegen of ze enige kans maakten zoiets ooit zelf te dragen.

De mannen van het dorp waren niet zo onder de indruk van de doek. Die viel hun natuurlijk wel op en ze zagen dat hij een fraaie kleur aan het tafereel toevoegde. In hun fantasie spreidden ze hem uit en maakten er gebruik van op een geheim hoekje van een veld, ver uit de buurt van hun vrouw. Maar zoals mannen dat doen, beoordeelden ze haar volgens heel andere normen dan haar kleding. Ze taxeerden haar aandachtig: hoef, hoorn, staart en alles ertussenin. En daarna taxeerden ze haar twee mannen. Wat ze zagen, was iemand die hun dromen aangenaam zou kunnen besmetten, een vrouw met brede heupen die onverklaarbaar betoverend was om te zien, des te meer omdat ze niet mooi of statig was, maar wel bereikbaar, iemand die uitdagend en onweerstaanbaar trots was. Ze hield haar hoofd geheven, met laatdunkend gespreide neusvleugels en opeengeperste lippen, en ze liet haar blik niet eens zakken toen ze door meneer Ganzenveer uit haar geruïneerde heiligdom werd geholpen. Ze moest ouder dan dertig zijn, dachten ze, dus het was niet waarschijnlijk (en natuurlijk maar beter ook) dat een van de mannen haar echtgenoot was. De oudste was al grijs en kalend en zou haar vader kunnen zijn, hoewel elke mogelijke gelijkenis schuilging achter zijn baard; de andere man was minstens tien jaar jonger dan de vrouw, maar had even zwart haar. Een broer dus. Dit was een gezin. En je kon veilig aannemen dat de dochter des huizes ongeacht haar leeftijd nog beschikbaar was. Misschien was ze weduwe, wat zou inhouden dat ze rijp en ervaren was, dat ze onverminderd zou dorsten naar gezelschap. In een dorp als het onze, waar de vrouwen eerder sterven dan de mannen, zullen veel van mijn buren hierin direct een verleidelijke buitenkans hebben gezien. Terwijl de vrouwen in haar misschien een seksegenote of een partner voor hun zonen zagen en haar al bijna als familie beschouwden, blij dat hun voortplantingsmateriaal verrijkt werd met wat zwart haar, zullen de aanwezige mannen, zodra ze zich vertoonde, een nestje met haar hebben willen bouwen. Dat kon je toch nauwelijks als een zonde beschouwen. De plaatselijke vrouwen waren, net als het land, afgeschermd, voorbestemd en bezet, volledig eigendom van hun vader, dan van hun man en dan van hun zonen. Je kon die grenzen niet overschrijden noch een stap buiten je eigen veldje doen. Maar deze vrouw, deze nieuwkomer, was niets meer of minder dan een stuk wild op gemeenschappelijke grond. Ze was, zoals iedere duif en iedere haas, een prooi waar iedereen op mocht jagen.

Niettemin moest de geschreven wet gehoorzaamd worden. Onze meester Kent, die zijn aanwezigheid en gezag vooralsnog niet had laten gelden, besteeg Willowjack weer en reed naar voren tot hij op de open plek bij het hutje was, waar de drie nieuwkomers en meneer Ganzenveer als kegels bijeenstonden zonder een woord te zeggen. Ik was het eens met meester Kent en wat hij besloot te doen. Hij besefte dat er iets ongerijmds was gebeurd, waaraan hij met iets ongerijmds een einde moest maken.

‘Doe die weg’, zei hij, doelend op de pijl-en-bogen. ‘Dit is geen plek voor schur…’ Hij zou hen schurken hebben genoemd als de vrouw hem niet met wijd opengesperde ogen had aangekeken. ‘Dit is geen plek voor ruwe manieren’, vervolgde hij.

Ze lachte. ‘Dat zijn de enige manieren die we sinds onze komst hebben gezien’, zei ze. ‘Is het geen schande dat jullie ons met stokken bedreigen?’

‘Ik bedreig jullie niet met stokken’, zei de meester. ‘En dat ben ik ook niet van plan. Maar jullie tweeën, heren’ – hij wees naar de mannen die bij de vrouw hoorden – ‘moeten wel boeten voor het feit dat jullie je gisteravond te goed hebben gedaan aan gevogelte dat niet van jullie is … we hebben de afgekloven botjes gezien. Jullie mogen je manieren overdenken aan de schandpaal. Laten we zeggen, een week. En die akelige pijl-en-bogen moeten onder de voet in tweeën worden gebroken. En jullie moeten alle drie het hoofd kaal laten scheren, zodat jullie te herkennen zijn als … hm, verdachte zwervers.’

Eén week, ontwapenen en kaalscheren? Een bescheiden straf. Een straf waarbij de vrouw toevallig wel op ons land moet blijven en lang genoeg gescheiden is van haar mannen om iedere dorpsknecht de kans te geven zijn geluk bij haar te beproeven. Op dat moment spuugde ze, weliswaar slechts op de grond tussen de hoeven van het paard, maar het was hoe dan ook een schokkende daad, een die meester Kent niet zonder gezichtsverlies over zijn kant kon laten gaan.

‘Prijs je gelukkig dat we niet over een bredere schandpaal beschikken’, zei hij zonder haar aan te kijken, voor het geval ze hem opnieuw zo’n wijdogige blik zou toewerpen. ‘En wees blij dat we hier te vriendelijk zijn en te zuinig op ons water om je in de dorpsvijver te gooien. Maar je zult samen met je mannen je haar verliezen. En in de tijd dat het aangroeit, kun je misschien nog eens nadenken over je minachting voor ons.’

Ditmaal bereikte haar fluim Willowjack, op wier flank een snoer van parels achterbleef.

3

Op de avond van deze onrustige rustdag is de achterste schuur, die de brand heeft overleefd, vol oogsters, die lui op de hooibalen hangen en met het chique tarwebrood op de iepenhouten borden van meester Kent hun eetlust opwekken. We drinken bier van de gerstoogst van vorig jaar. Weer hebben we baat bij de seizoenen. Lantaarns werpen zulke diepe, beweeglijke schaduwen dat de gezichten van mijn buren moeilijk te plaatsen zijn. Ze zijn grotesk, maar telkens slechts een moment. Ik hoef de koppen niet te tellen om te zien dat iedereen er is. Werkelijk niemand is thuis achtergebleven. Zelfs de oude moeder van de tweeling, die geen stap kan verzetten, tenzij ze onder beide ellebogen wordt opgetild als een gipsen heiligenbeeld, is er op de een of andere manier in geslaagd zich met behulp van een houten wanmand – mijn damesdraagstoel, zoals ze zegt – naar het feestmaal te laten dragen. Er zijn peterselieballetjes, vleespasteien, gestoofde levertjes. Er is ook gerookt spek. En het met de fles grootgebrachte kalfje, dat in het voorjaar door zijn moeder was verstoten en door meester Kent in deze zelfde schuur werd gehouden, is voor zijn moeite geslacht en in zijn geheel gevild en aan het spit geregen. Voor ons. Zijn huid hangt aan een zolderbalk boven het vuur, zodat hij droogt en in de rook en geur van zijn eigen vlees wordt geconserveerd.

We zouden blij moeten zijn. De oogst is binnen. Ons bord ligt vol vlees. Er zit vet op ieders kin. We worden licht in het hoofd van het bier. Toch is ons dorp onmiskenbaar nerveus. De brand en de schermutselingen van vanochtend vallen ons zwaar, vooral de tweelingbroers en Brooker Higgs, maar ook de mannen die zich veel te gretig aanboden om de spugende vrouw tegen de grond te drukken en kaal te knippen. Eerlijk gezegd voelt niemand van ons aan wie een schandvlekje kleeft zich geheel op zijn gemak. Gezien alle kwebbelpraat twijfel ik er niet aan dat, op meester Kent en meneer Ganzenveer na, iedereen die wilde weten wie echt de vlam in de duiventil heeft gestoken, dat inmiddels zal hebben uitgevlooid. Geheimen zijn net als zwangerschappen hier. Je kunt ze een poosje verbergen, maar na een tijdje gaan ze schreeuwen. Dus vanavond zijn we allen samenzweerders. We kunnen alleen absolutie krijgen als de drie schuldige vrienden eerlijk zijn over hun heldhaftigheid en de meester in het oor fluisteren dat de twee tot nog toe naamloze mannen, die nu naast elkaar met handen en hoofd zijn vastgezet aan de schandpaal bij de ingang van de kerk die we nooit gebouwd hebben, waar ze de eerste avondkilte en een drupje regen moeten verduren, zouden moeten worden losgemaakt en bij wijze van verontschuldiging naar de feestschuur moeten worden gebracht. Een stuk kalfsvlees zou als schadeloosstelling kunnen dienen.

Het is goed mogelijk – nee, zelfs waarschijnlijk, denk ik – dat meester Kent zich niet op de tweeling en Brooker Higgs zal wreken als ze de waarheid vertellen. Vanavond zijn ze tot op zekere hoogte familie van elkaar. Vanavond zijn we één grote familie. En meester Kent koestert de kameraadschap die wij bieden, vooral sinds zijn vrouw overleed en hem wel haar onbeheerde weefgetouwen naliet, maar geen kind. Bovendien is er niet zo veel bier voor nodig om hem warm en meegaand te maken. Hoe meer hij drinkt, hoe meer hij, anders dan de meesten van ons, eendracht apprecieert. Daarom zouden onze vrolijke mannen – die zo opmerkelijk stil bijeenzitten op de achterste hooibaal, buiten het licht van de lantaarns – best zonder al te bang te hoeven zijn een bijna waarheidsgetrouwe versie van de brand van vanochtend kunnen bedenken en de zaak rechtzetten, zowel ten opzichte van de meester als van de nieuwkomers, en ten opzichte van mijn schrijnende hand; ik ben de enige dorpsgenoot die zich heeft verbrand. Maar dat doen ze niet. Dat risico willen ze niet nemen.

En ik evenmin, als het erop aankomt, ondanks wat ik met eigen ogen heb gezien toen ik naar de schuur liep. Het is onrechtvaardig maar wel verstandig, denk ik, om bij de schandpaal vandaan te blijven. De beker der gastvrijheid is toch al gebroken. Voor zover ik kan beoordelen, ligt het niet voor de hand dat onze bezoekers zich tussen ons zullen willen vestigen als hun straf van zeven dagen erop zit. We hebben ons niet bepaald geliefd gemaakt bij hen. Zodra ze worden vrijgelaten, zullen ze hun zakkengoed oppakken en vertrekken. Dus misschien is het voorlopig verstandiger om onze mond te houden en hen alle schuld te laten opzuigen. Zeven dagen doen er niet zo toe voor dat soort mannen, die geen land en geen uitgebreide familie hebben, die geen wortels hebben, maar op maretak lijken. Verder is er nog een verklaring, waar ik door mijn afwezigheid bij de gebeurtenissen van vanochtend vooralsnog niet achter kan staan, die erop neerkomt dat deze nieuwkomers sowieso de schandpaal verdienen, ongeacht wie de oude balken van meester Kent in brand heeft gestoken. Niemand is de twee gespannen bogen vergeten, de onbeschaamdheid om te zeggen dat iedereen maar beter achteruit kon gaan, want anders …

Desalniettemin zijn we behoorlijk van slag. Onze schandpaal is al jaren niet gebruikt. De ijzeren sleutel die meester Kent met een tiental andere aan een bronzen ketting ergens in zijn salon bewaart, is roestig en de baard is beschadigd. De laatste klanten waren twee neven – beiden Saxtons, dus familie van mijn vrouw – die het onderling aan de stok kregen over het eigendom van een varken. Dat is geen kleinigheid, hoor. Ik wil daar niet al te lichtvaardig over doen. Varkens zijn in zekere zin onze broeders in de achtertuin en de moeite waard om voor te vechten. Er waren een stuk of zes jongens voor nodig om hen te kalmeren. Om hen tegen de grond te drukken in feite. Het was een vermakelijke middag. De neven stonden maar één nacht aan de schandpaal, voor zover ik me herinner, en tegen de ochtend hadden ze hun ruzie beslecht, of eigenlijk geslacht. Ze verdeelden het vlees van snuit tot staart, ieder twee pootjes, ze wogen alles af en verdeelden zelfs de lever en het hart met de nauwkeurigheid van handelaren die een goudklompje klieven of een lap stof afknippen. Sindsdien genieten ze de reputatie van favoriete schavuiten. Ze hoeven maar te grommen of we grijpen naar onze ribben. Tot op heden laten ze zelden een kans lopen om, meestal binnen gehoorsafstand van de ander, te beweren dat het geen wrede straf was om in het schandblok te staan, maar wel om in het gezelschap van de neef te verkeren. En dat dat nog steeds zo is. Ze hadden een te hoge prijs betaald voor het varkensvlees.

Dat was ongeveer tien oogsten geleden, in het tweede of derde jaar nadat onze meester trouwde en wij zijn lijfeigenen werden. Hij heeft sindsdien nooit reden gezien om de schandpaal te gebruiken. De schandpaal is ons dorpskruis. We hebben niets anders. Op het lapje grond dat bestemd was voor een kerk liggen enkel onze talrijke graven, een berg goedbedoelde maar ongemetselde stenen en ergens onder de struiken, brandnetels en kattenstaarten een platte stenen fundering. Tot nog toe heeft niemand tijd gemaakt om een funderingssleuf te graven, om zelfs maar één vuursteen te rapen of een bak mortel te mengen voor de muren van onze kerk. We wagen het niet te zeggen dat we onszelf buiten het koninkrijk Gods rekenen, maar we drukken ons niet te dicht aan zijn boezem; we zijn onder handbereik. Hij beroert ons, maar oppervlakkig. We werken broederlijk samen met soorten die kakelen, knorren en loeien, maar nooit met de Vader die ons en hen heeft geschapen. Ik heb hem nog nooit naast ons voelen staan met zijn sikkel in de hand. Ik heb hem nog nooit de ploeg wat lichter voelen maken. Nee, we durven best te denken – en in besloten kring zelfs te zeggen – dat er geen gerst zou zijn als we het aan de Heer overlieten, geen sprietje. Er zou eerlijk gezegd niet eens een akker zijn, alleen een veld vol toevalstreffers en onkruid: de netels en distels, de doorn- en braamstruiken waaraan hij de voorkeur gaf toen hij het paradijs aan zijn lot overliet. Je ziet hem nooit een gewas voor ons planten. Je ziet ons nooit onkruid planten. Maar we moeten wel vechten tegen zijn raaigras en zijn aardrook, we hebben wel last van zijn vlooien, muggen en plagen. Hij zadelt ons op met de straf van Adam. Soms prijzen we ons gelukkig dat de dichtstbijzijnde kerktoren een lange dagreis hiervandaan is (evenals het dichtstbijzijnde bierlokaal trouwens!). We kunnen geen priester onderhouden. We zouden een te kleine, onbeduidende kudde zijn. Onze ergernis zou onze eerbied verduisteren. Daarom leven we onafhankelijk maar niet ongodsdienstig voort, waarbij we onszelf er liever niet te vaak aan herinneren dat er een hemel en een hel bestaan en dat veel van wat wij gewoon vinden in feite een zonde is.

Maar we hebben dus wel ons houten kruis, onze verwaarloosde schandpaal bij de nog niet gebouwde poort van onze nog niet gebouwde kerk. Hij is gemaakt van eikenhout en iets groter dan de gemiddelde man. De twee scharnierende planken die de vleugels vormen en plaats bieden aan twee gevangenen, zijn breder en een stukje langer dan het staande deel. Daardoor is ons kruis krachtiger en verreikender dan het gebruikelijke, smallere kruisbeeld. De gaten, die in wredere oorden normaliter plaats bieden aan de nekken en polsen van het schoelje, zijn de laatste tijd een handig plekje gebleken om gebedssnoeren of liefdeskettinkjes gemaakt van bloemen aan op te hangen. Hier leidt meester Kent onze huwelijks- en doopplechtigheden, hier houdt hij de grafredes voor hen die zijn overleden – zowel mijn vrouw als de zijne zijn hier herdacht – en troost hij de nabestaanden. Hier komen we samen om ons maïszaad te wijden, dank te zeggen voor de oogst en de ploeg te zegenen.

Dus toen ik eerder op de avond de twee mannen met hangend hoofd en hangende handen aan het dorpskruis vastgebonden zag staan, waar ze zeven lange dagen moesten blijven, vond ik dat een droevig en afschuwelijk gezicht. Tot dat moment had ik alleen hun rook gezien en over de nieuwkomers, hun opstandigheid en hun pijl-en-bogen gehoord via de opgeklopte, kleurrijke verhalen van mijn moedige buren, met name John en Emma Carr en de weduwe Gosse, met wie ik in alle eerlijkheid de laatste tijd af en toe verkeer. Na haar beschrijving van de val in de brandnetels had ik agressievere mannen verwacht. Het enige wat ik zag toen ik er op gepaste afstand langskwam, op weg naar de geuren van kalfsvlees en spek, waren de onschuldige kruinen van twee haastig kaalgeschoren en vernederde hoofden, net zo afgemaaid als onze grote akker, de ene grijs als een geestelijke, de andere alweer bedekt met pikzwarte stoppels. De oudste was tevens de kleinste. Hij moest op zijn tenen staan, wat hem duidelijk moeite kostte. Als hij plat op zijn voeten stond, kneep de houten klem die hem op zijn plaats hield hem de strot af. Op dat moment besloot ik om straks op de terugweg een redelijk platte boomstronk voor hem te gaan zoeken om op te staan.

Meester Kent is inmiddels gaan staan en ontlokt ons een verwachtingsvolle, blije lach. Bij dit soort feestelijkheden mag hij, gevoed door bier, zijn grondgebonden gasten graag vertellen over het leven dat hij leidde voordat hij het geluk had hierheen te komen. Opgesmukte verhalen zijn het over een vreemde, gevaarlijke wereld vol ondeugden en oceanen, paleizen en oorlogen. Mijn buren zijn daarna altijd weer blij dat ze daar geen deel van uitmaken. Maar vanavond is hij duidelijk niet in de stemming om te plagen. In plaats daarvan heeft hij meneer Ganzenveer uitgenodigd aan de provisorische eettafel en beiden hebben ons met handgeklap tot stilte gemaand. Is dit een moment dat we moeten vrezen? ‘Dit is mijn goede kennis, Philip Earle’, zegt hij, terwijl hij meneer Ganzenveer bij de elleboog pakt en naar voren duwt, zodat we hem kunnen begroeten en bekijken. ‘Jullie hebben hem gisteren vast al gezien en jullie zullen hem ook de komende week nog hier aan het werk zien. Hij is hier om in opdracht van mij al onze gemeenschapsgronden en akkers in kaart te brengen. Voor die klus gaan we wat ruw perkament maken van het kalfsvel dat hier boven mijn hoofd hangt. Hij zal daarop alles vastleggen en vervolgens een aantal verzoekschriften opstellen voor de rechtbanken. Daaruit zal – met jullie instemming – een organisatie voortvloeien die ons allen tot voordeel zal strekken. Te veel seizoenen zijn zwaar voor ons geweest …’ Op dat moment ontrolt meneer Earle (al zullen wij hem nooit zo noemen) een van de werktekeningen die hij heeft gemaakt en vraagt ons erbij te komen staan om onze wereld te bekijken ‘zoals hij gezien wordt door vliegers, zwaluwen en sterren’. We reppen ons naar voren en verdringen elkaar om in het lantaarnlicht te kunnen staan. ‘Ze zijn inmiddels een stuk completer dan gisteren’, zegt meneer Ganzenveer. Wij zien echter alleen weer zijn strepen en vierkantjes. Zijn plattegrond heeft ons gereduceerd tot een web van lijnen. Er zit geen leven in. Nu laat hij een tweede kaart zien, met heel andere vlakken. ‘Dit ligt in het verschiet’, zegt hij.

‘Ja, deze vorm zal de dag van morgen hebben’, voegt meester Kent eraan toe. Dat ‘ja’ klinkt onzekerder dan zou moeten. Hij zwijgt even, glimlacht. ‘Ik zal nauwkeurig zijn …’ belooft hij. Maar voorlopig nog niet, schijnt het.

Zeg het, zeg het nu, zeg waar het op staat, smeek ik hem in stilte. Ik hoef geen zwaluw of vlieger te zijn om te weten hoe de wereld verandert – van vorm verandert, zoals meester Kent suggereert – en om het verre geblaat te horen van de dieren die in aantocht zijn, die geen koeien, varkens of geiten zijn, die geen broeders zijn. Ik weet het meteen; al sinds de vrouw des huizes stierf, heb ik dit ‘ja’ gevreesd. Die ‘organisatie die ons allen tot voordeel zal strekken’, waar onze meester – geheel in strijd met zijn aard, zijn voorkeuren en zijn beloften – naartoe wil, houdt in dat onze akkers met muren en heggen, greppels en hekken worden afgesloten en doorsneden. Hij wil een strop om ons leven leggen. Hij wil onze gemeenschapsgrond ontruimen. Hij wil de bomen omhakken. Hij bedoelt dat dit afgelegen dorp, dat altijd een plek voor horens, maïs, krulstaarten en weinig anders is geweest, voorbestemd is een leverancier van wol te worden. Het woord dat hij, dat niemand durft te fluisteren, laat staan hardop uitspreken, is: schapen. In plaats daarvan schotelt meester Kent ons enigszins nerveus een droom voor die hij heeft gehad. Hij hoopt dat we hem beter zullen begrijpen en minder bang zullen zijn als hij deze verandering kan beschrijven als iets wat in een droom tot hem is gekomen, omdat dromen gemeengoed zijn, zelfs onder gewone mensen. Wij zijn toch ook dromers.

In deze droom hoeven al zijn ‘vrienden en buren’ – daarmee bedoelt hij ons – niet langer het hele jaar door te zwoegen en te ploeteren zonder enige zekerheid dat ons zaaigoed ooit graan zal opleveren. We hebben goede jaren en slechte, houdt hij ons voor. We delen blijdschap, maar we delen ook tegenspoed. De zon is niet altijd even betrouwbaar. De regen evenmin. Een stormwind kan onze hele oogst platslaan. Meeldauw reduceert de oogst tot pulp. Ons vee kan geteisterd worden door de veepest. Onze oogst kan worden ingepikt door kraaien (en duiven, zegt een zacht stemmetje, het mijne). Maar wol is veel voorspelbaarder. Een wollen vacht heeft geen zon nodig. Een wollen vacht wordt zelfs in het donker dikker. Een vacht heeft geen last van de wind of van de veranderende seizoenen, zegt hij. Hij krijgt de smaak van deze klus te pakken; ja, het is echt een klus, een hele toer om ons te overreden. En zover hij weet, houden kraaien niet van wol, al bouwen ze er wel graag – hij glimlacht om ons attent te maken op het grapje – een nestje mee.

Nee, meester Kent heeft een droom gehad die ons een rijk en ontspannen leventje gaat bezorgen. Iedere dag wordt een rustdag. We hoeven alleen maar met een stok over onze omheinde akkers te wandelen. We hoeven alleen maar lekker op het gras te zitten en te kijken. We ploegen niet, we hoeden. We maaien niet, we scheren. We bevriezen niet tot op het bot op barre winterdagen, als we stenen uit de grond wrikken, onkruid de nek omdraaien of twijnwortels uittrekken en hoesten tot onze rug stijver is dan een juk. Nee, we zitten thuis bij het vuur met wolgaren een fortuin bij elkaar te weven. Onze enige arbeid bestaat uit het heen en weer laten schieten van de spoel, alsof het een spelletje is, een kinderspelletje. Ons enige werk is makkelijk werk: een licht aandraaien van de hevels, de schering en inslag regelen met alleen onze vingertoppen, knoopjes ontwarren en losmaken. In plaats van ossen hebben we weefgetouwen. In plaats van te bidden dat de stengels van het gewas – tegen de verwachtingen in, tegen de kracht van de elementen in – recht en lang worden en dat de maïskolven dik en rijp worden, zullen we onze schuren vol hebben liggen met laken, bombazijn, kamgaren en keperflanel. ‘Een opwindend vooruitzicht, niet?’ zegt hij. Op plaatsen die wij nooit zullen zien, te ver weg om er de naam van te kennen, trekt een man een jas aan die wij hebben gehoed en daarna eigenhandig in elkaar hebben gezet; een vrouw trekt een omslagdoek over haar hoofd en ruikt onze haardsteden en plattelandsgeuren in het weefsel. Het begint met de vettige wol op het lijf van onze eigen levende have, onze goudhoefjes, en eindigt met kledingstukken aan het lijf van edellieden. Het is een droom die niemand van ons walgelijk zal vinden. En toch heeft hij het nog steeds niet gezegd: schapen. Ben ik de enige die begrijpt wat de droom probeert te maskeren? Dat de schoof plaatsmaakt voor schapen.

Meester Kent heeft zijn openbaring goed getimed. Het kalfsvlees is van hem. Het bier ook. We hebben geen honger meer. We zijn zeker niet nuchter. We staan vanavond bij hem in het krijt en kennen hem goed genoeg om hem, in ieder geval voorlopig, op zijn woord te willen vertrouwen. Zijn plannen gaan misschien pas over vijf jaar in. Of over tien jaar. Het enige wat telt, is vanavond, en vanavond heeft hij ons tevredengesteld met zijn feestmaal. Hij hoeft zijn hand maar op te tillen om eventuele zorgen weg te wuiven, zodat we rustig door kunnen drinken. We zijn, ieder op onze eigen manier, als dieren geworden, precies zoals het in de brouwersballade wordt verwoord: dronken en geil als een geit, dronken en knettergek als een hond, dronken en vechtlustig als een stier, dronken en koppig als een varken. Maar we zijn vooral dronken als postpaarden – hun dorst is niet te lessen – en daarom, in ieder geval vanavond, van zorgen vrij.

We zijn in de stemming voor muziek en dans. De jonge Thomas Rogers is onze enige fluitspeler, onze nachtegaal. Hij behoeft geen aansporing om zijn instrument op te pakken. Bij iedere gelegenheid vult en ledigt hij zijn longen voor ons. Eerst roffelt hij met zijn voet een simpel maairitme en daarna gaat hij met zijn gaten en vingertoppen aan de slag. We hebben zijn inspanningen vaak genoeg aangehoord. Als Thomas ’s avonds zit te oefenen, ontkomen we niet aan zijn fouten en flarden, hoe hard we ook ons best doen om te slapen. Maar we koesteren hem ook. Zonder hem zouden we nooit dansen. Daarom sporen we hem vanavond aan. Wat we niet verwachten, is de tweede stem, die hem bijvalt, die achter ons met nog groter talent invalt. Het is meneer Ganzenveer, meneer Earle. Nu zullen we hem meneer Viool moeten noemen. Hij wurmt zich naar voren met zijn onbevallige loop, de schouder vooruit in plaats van de borst. Hij vindt een zitplek naast Thomas Rogers, legt het instrument op zijn knieën en zet zijn strijkstok op de snaren. Eerst echoot hij wat de fluitist probeert te spelen, dan speelt hij er versieringen bij en daarna neemt hij diens melodie over.

Thomas Rogers kijkt niet zo vergenoegd als meneer Ganzenveer na ons warme applaus. De fluitspeler verliest zijn zelfvertrouwen en zijn aanzien. Maar de stem van de violist roept – althans, wanneer onze bezoeker stevig op zijn krukstoel heeft plaatsgenomen – tegelijkertijd zowel onze lach op als onze tranen. Zijn melodie is zowel blij van bedroefdheid als verdrietig van vrolijkheid. Algauw houden de kinderen hun pinkelspel voor gezien; nadat ze de laatste stokjes naar de staak hebben geworpen, komen ze de vloer op om op het losse stro rond te glijden op de muziek. Nu beginnen de paar overgebleven wildebrassen van het dorp – de tweelingbroers Derby natuurlijk, maar ook andere rentmeesters van de wanorde – te dansen, waarbij ze hun jongere zusjes en hun nichtjes bij de hand nemen en in de rondte zwieren. Daarna volgen de getrouwde stellen. En als laatste stapt ons handjevol ongetrouwde meisjes naar voren, aanvankelijk heel ernstig, maar algauw kleuren hun wangen rood van de inspanning en niet van het blozen. Een van hen, degene die wat piëteit en bekoorlijkheid betreft als pittigste uit de bus komt, wordt onze oogstdame, onze graankoningin. We kiezen haar wanneer de muziek zwijgt, als dat moment ooit komt, als we het zover laten komen. Morgen zal zij als eerste de bedwongen gerstakker betreden, over de stoppels lopen, zich bukken en een graankorrel oprapen om te bewaren voor het koude jaargetij dat in het verschiet ligt.

Meneer Ganzenveer de violist bepaalt wederom onze vorm, hij laat ons met zijn melodieën even mooi aansluiten en recht in de pas lopen als hij met zijn kaarten en inkt heeft gedaan. Eerst een rondedans, dan een squaredans; het gaat van twintig stappen naar voren, draai en stamp; het gaat van rijdans tot paardans en luid geroffel. De pierewaaiers worden uitgedaagd verder te gaan dan ze gewend zijn, vloeiender te zijn eigenlijk. Ik kom in de verleiding zelf ook mee te doen, al ben ik weduwnaar. Maar ik durf mijn schrijnende vingertoppen en handpalm niet bloot te stellen aan al dat geklauw en gegrijp. Ik kijk ernaar met meester Kent, die andere weduwnaar, die naast me heen en weer staat te wiegen. De vrouwen binden de strijd aan met de mannen, ze stampen met hun voeten en zwaaien met hun omslagdoek. De joffers en knapen staan veel te dicht op elkaar. Ze houden elkaar bij de pols vast. Ze leggen een hand om elkaars middel. Mogelijk worden er in dit flakkerende licht en in de vrolijke warboel die hier heerst, kussen uitgewisseld en beloften. We zijn een heidens gezelschap, meer verknocht aan de gebruiken en de heiligendagen dan aan de heiligheid zelf. We beleven meer plezier aan het lied en de dans van God dan aan vroomheid. Goddank hebben we geen priester die er getuige van is.

We hadden kunnen weten dat de spugende vrouw zou opdagen precies op het moment dat onze joligheid haar hoogtepunt bereikte. Voor mij is het de eerste keer dat ik haar zie. Ze staat bij de deur van de schuur, buiten het bereik van ons lamplicht, en ze staat er zo roerloos dat ze ook buiten het bereik van de fluit en de viool lijkt te vallen. Maar het lijdt geen twijfel wie ze is, tenzij we een geest op bezoek hebben, een van onze vrouwen of dochters, verrezen uit het graf, vermagerd in de dood. Ze is kleiner dan ik dacht, imponerend op een subtiele manier. Maar blijkens de omslagdoek van zwaar fluweel, waarover ik had gehoord, en haar plukkerige, ruw geschoren hoofd is ze het wel degelijk. Ze ziet er even verzopen uit als een heks of feeks die in de vijver is gegooid. ‘Het is mevrouw Beldam’, mompelt meester Kent tegen mij, waarmee hij haar een naam geeft die zal beklijven, weet ik. Beldam, de tovenares. Belle Dame, de schone dame. De dansers hebben haar nog niet gezien. Pas als onze violist zijn strijkstok laat rusten, zijn lied afbreekt en van zijn kruk opstaat om over de hoofden van mijn buren heen naar onze stoppelige gaste te kijken, draait iedereen zich om en blijft stilstaan. Ze is amper te zien. Ze is slechts een schim, een zwarte vlek tegen een zwarte achtergrond. Haar ogen en gezicht zijn vooralsnog onzichtbaar, evenals het bloederige litteken op haar kale hoofd. Ze zegt niets – misschien hebben we het ons verbeeld, was het een spook, opgeroepen door bier en dans. De sfeer is veranderd, beladener geworden. We waren vloeiend; nu zijn we stenen. De avond eindigt op een gebroken noot.

We weten dat we iets goed te maken hebben, omdat we haar hebben kaalgeschoren. Daarom staat ze daar, afwachtend. Ze vraagt ons te kijken naar wat we hebben gedaan. Ik heb het idee dat sommige mannen in de groep, evenals sommige vrouwen, haar ieder moment hun hand kunnen aanbieden om haar mee te voeren in onze rondedansen en lijndansen en met ons mee te zwieren. Heel even suggereert de stemming in de schuur niet dat ze ons zo in verlegenheid brengt dat het onze avond bederft, maar dat we onze graankoningin hebben gevonden. We hoeven haar alleen maar naar het licht te leiden en ter plekke te kronen, dan is alles weer goed. Een andere droom. Hierin zijn haar haren weer lang en zwart; haar mannen lopen vrij rond, zonder boeien om hals en polsen; ons houten kruis heeft zijn heiligheid terug en is behangen met rozenkransen; en nee, we zijn vanochtend vroeg niet verrast door rookpluimen; en er zijn duiven. Jawel, er zijn duiven. Ze cirkelen rond, witte gewetens met vlerken. Eerst is het een opbeurend gezicht. Maar ze blijven maar rondcirkelen. Ze kunnen geen voederplek vinden. Dit is hun verschiet. Ze zoeken de graanvelden, maar die zijn er niet meer.

Bij de beweging van de dansers, hun geheven handen, deinst de vrouw achteruit, al blijft ze ons aankijken, misschien omdat ze ons niet vertrouwt. Ze beseft ongetwijfeld dat de mannen als een wolk vliegen om haar heen zullen zwermen als ze aarzelt. Pas als ze bij de deur is, draait ze zich om naar het donker en loopt naar buiten, waarna wij elkaar slechts … eh, schaapachtig kunnen aankijken. We beseffen dat de fluit en de viool nu niet meer kunnen spelen. We kunnen nu niet meer dansen. We wensen elkaar ongemakkelijk goedenacht en haasten ons naar huis om in vergetelheid weg te zinken, wakker te liggen of erger.

Ik hoop – zoals iedereen – de vrouw tegen te komen als ik wegga. Maar ik heb een betere reden dan zij. Meester Kent heeft het me gevraagd. Hij zegt dat ik haar moet terugbrengen, dat ik mevrouw Beldam naar de schuur moet brengen en haar de nacht moet laten doorbrengen op zijn strobalen, met haar fluwelen omslagdoek als deken. Hij vindt het ongepast dat een vrouw, ongeacht wie ze is en ongeacht de misdrijven die ze heeft begaan, de nacht met al zijn gevaren alleen en onbeschermd doorbrengt. Ik zie hem aarzelen. Hij wil toelichten welke gevaren zich kunnen voordoen, maar vindt dat niet netjes. We hoeven niet meer te vrezen voor wolven. We hebben zolang we leven geen wolvensporen gezien. Er zijn geen beren of draakkatten. En meester Kent is niet van het bijgelovige slag dat beducht is voor het werk van duivels of demonen, vuurspuwende draken of bosgeesten. Het gaat uiteraard ook niet vriezen of sneeuwen. Het wordt niet buitengemeen koud vannacht. De zomerse kilte die we in de kleine uurtjes van de donkere nacht kunnen verwachten, levert voor iemand die in het wild slaapt hooguit wat ongemak op, geen gevaar. Nu ik echter zelf de vrouw en de smachtende blik in mijn meesters ogen heb gezien, begrijp ik welk lot hij vreest voor haar, begrijp ik wat hij zichzelf bekent, wat ik heb gevoeld en nog steeds voel, waar iedere man in ons midden – zelfs de moedige en bloedeloze meneer Ganzenveer – vannacht van droomt.

‘Doe wat je kunt om te zorgen dat ze veilig is’, draagt hij mij ten slotte op.

Eerst ga ik mijn belofte inlossen bij de schandpaal annex kruis. Het zou me niet verbazen als ik daar mevrouw Beldam tref, die haar mannen verzorgt. Sterker, ik hoop vurig dat ze daar is. Ik wil, naast andere dingen, dat ze getuige is van mijn goedheid. Verheugd over mijn opdracht verlaat ik de schuur, maar mijn vurigheid wordt direct getemperd. Terwijl wij aan het schransen en dansen waren, doof voor het weer door de klanken van de viool en de fluit, heeft een hogere rentmeester dan meester Kent, toen hij zag dat onze gerst veilig was gemaaid en aan mijten gezet, de hemelen verteld dat het nu rustig kon gaan regenen. Het is middernachtsregen, het soort dat in het duister geen vorm heeft tot hij op je valt, tot je zijn scherpe, koude druppels aanhoudend voelt tikken als het hamertje van een zilversmid.

Pas na enkele passen besef ik hoe hard het regent. Mijn buren zijn al snel naar huis gehold, voor zover ik kan zien. Nergens zie ik het silhouet van een andere levende ziel. Eigenlijk zou ik ook snel naar huis moeten hollen en mijn opdrachten en beloften moeten uitstellen tot het droger is. Maar de regen is best aangenaam. Hij spoelt het vuil weg. Het kalfsvet aan mijn vingers en op mijn kin is al snel verdwenen. Ik spoel mijn mond met water waarvan de smaak puurder en meer de moeite waard is dan alles wat onze vijver en onze behulpzame beken te bieden hebben. Zelfs de pijn in mijn gewonde hand wordt verzacht door de zalvende regen. Ik haal mijn tong langs mijn bovenlip en geniet van de plensbui. Het water is niet echt zoet en niet echt smakeloos. Het werkt ontnuchterend, maar ik ben met het bier dan ook matiger en tammer geweest dan de meesten.

Vannacht is er geen maan te zien uiteraard. De laaghangende wolken zijn in mijn verbeelding een dikke deken, een zwart-grijs weefsel. Voorlopig staat er geen zuchtje wind dat de regen kan meevoeren om het land van onze verre buren te irrigeren in plaats van het onze. Deze bui zou best eens tot de ochtend kunnen blijven hangen. Morgen kunnen we een lappendeken van poelen en plassen op onze paden en akkers verwachten. Onze vijver en regenbakken zullen tot onze blijdschap vol staan. Wij zijn de begunstigden van deze bruidsschat van de natuur, hoewel dat op dit moment misschien niet zo voelt voor degenen die erdoor overvallen worden. Toch denk ik niet dat het veel moeite zal kosten mevrouw Beldam ervan te overtuigen dat de schuur de aangewezen plek is om te schuilen.

Ik volg het modderige pad vanaf mijn meesters huis langs zijn boomgaarden en zijn koeienstallen naar de gedroomde torenspits. Ik zou wel wat licht kunnen gebruiken, al zou geen enkele lantaarn ter wereld, hoe beschut ook, lang bestand zijn tegen deze hoosbui. Ik moet vertrouwen op de krassen en vlekken die in mij zijn gegrift in de twaalf jaar dat ik hier nu woon en werk. De bui heeft ons beroofd van alle kleuren, het gebruikelijke blauw en mauve dat de nacht zijn finesse geeft. Maar ik ontwaar wel silhouetten; de kromme eik met zijn zwiepende mouwen van klimop, de doffe kleine iep, die eigenlijk moet worden omgehakt en in stukken gezaagd voordat hij het pad blokkeert. Ik herken de bollingen en uitstulpingen in de heggen, aan beide kanten, ik weet waar gaten zitten en hekken staan, waar pieken en uitstekende takken zitten, waar je kriekpruimen kunt jatten. Ik pik luchtjes op die ik kan benoemen. De koeienstallen natuurlijk. Het uitslaande vocht van het kuilvoer. Maar ook aangenamer geuren. De scherpe geur van vlierbomen, die door de regen nog indringender is. De muffebiscuitjeslucht van rottend hout. De zweem van pis-en-honing van appelbomen. Ik navigeer als een blinde door mijn nachtelijke dorp: met behulp van mijn neus, mijn oren, op gevoel, en via uiterst vage, donkere vormen.

Ik zie de mannen voordat zij mij kunnen horen of waarnemen, dat wil zeggen, ik zie de omtrek van het breedarmige kruis, ik zie hoe log en zwaar het is nu het behangen is met doorweekte gevangenen. Ik blijf staan kijken zonder dat ik meteen mijn aanwezigheid kenbaar durf te maken, nog steeds genietend van wat voor hen een bijkomende straf moet zijn, de onophoudelijke regen. Ze kunnen me geen kwaad doen, dat is zeker. Hun armen en nek zitten vast in het blok. Het enige risico dat ik loop, is een achterwaartse trap. Ik moet hen behandelen als een paar gekluisterde paarden en niet hun staart of achterdeel willen inspecteren. Ik hou mijn adem in, opdat ik niet word ontdekt. Wat is het stil geworden, afgezien van het gekletter van de regen. Ik vrees dat er geen levende ziel buiten is. De nacht is inktzwart. Geen uil of vos is erop gebrand de duisternis te doorbreken. Het lijkt alsof zelfs de bomen zijn gestopt met hun gerek en gekraak, met hun smachtende gezucht in de wind, alsof ze hun adem inhouden en net als ik naar de schandpaal staren.

Als ik kon, als ik de macht van een tovenaar of een god had, zou ik dat kerkportaal nu meteen bouwen. Ik zou het als een boog over de schandpaal heen zetten. Ik zou er een overkapping aan bouwen, zodat deze twee mannen droog zouden staan. Nu mijn ogen meer gewend zijn aan het donker, kan ik hen duidelijker zien. Vanochtend heb ik mezelf ervan overtuigd dat het waarschijnlijk verstandig is om voorlopig allemaal onze mond te houden en de nieuwkomers de schuld te laten opzuigen. Maar nu, onder deze drukkende wolken, zie ik mijn dwaasheid in; nee, laten we het maar bij de naam noemen: mijn gebrek aan moed en eerlijkheid. Opzuigen is geen gelukkige woordkeus, denk ik. Deze regen is alleen aangenaam voor hen die er niet in gevangen staan, die een droogdoek, een dak, een bed en zoete dromen in het vooruitzicht hebben. De familie van mevrouw Beldam hoort niet tot de begunstigden van de bruidsschat van de natuur.

Daarom loop ik op hen af en spreek hen aan. ‘Ik ben Walter Thorsk … Walt.’ Er komt geen antwoord. ‘Ik was er niet bij vanochtend toen jullie je pijlen op ons richtten’, zeg ik. Ze moeten direct begrijpen dat ik niet bij degenen hoor die hen beschuldigen, dat ik niet met een stok naar hen heb gezwaaid, dat ik niet heb geholpen hen kaal te scheren, dat ik er niet bij was toen ze naar de schandpaal werden gebracht. Ze kunnen niet weten dat ik heb nagelaten voor hen op te komen. Ik ben warempel de enige van het dorp tegen wie ze geen wrok zouden moeten koesteren. Toch geven ze geen antwoord. Ze lijken op grazende koeien, die hun kop naar de grond strekken. De regendruppels die onverminderd op hun schouders en hun nek vallen, stromen langs hun wervelkolom naar beneden. Beiden hebben een draderige staart van regenwater. De jongste tilt zijn kin op en kijkt me aan, daarna laat hij zijn hoofd weer zakken, uitgeput van het gewicht van zijn eigen hoofd, lijkt het. De kleinste schuifelt op zijn tenen heen en weer.

Natuurlijk kan ik in deze duisternis en bij dit weer geen blok hout vinden waar de vader op kan staan. De dichtstbijzijnde afgebroken tak ligt een heel eind lopen hiervandaan, aan de andere kant van onze akkers. Ik ben niet van plan er nog zo laat in de nacht naar op zoek te gaan. Ik had dit eerder moeten regelen. Ik had een paar jongens de schuur uit moeten sturen om een blok hout te halen. Ik ben het vergeten. Maar ik weet dat er op krap twintig passen van de schandpaal een stapel grote, ruw gehouwen stenen ligt, bedoeld voor de kerk. Het is niet moeilijk er daar een uit los te trekken en hem dat korte stukje hierheen te dragen, althans, niet moeilijk in aanvang. Dan begint mijn gewonde hand, die ik zowaar even vergeten was, weer pijn te doen. Ik ben er te ruw mee omgesprongen, ik heb hem te zwaar belast vanavond. Als er al een korst op de wond zat, is die nu weer opengebarsten. Ik kan de schade niet zien, maar ik voel hem des te meer. Ik laat de steen vallen en probeer hem met mijn goede hand verder te rollen. Maar daarvoor is de grond veel te hobbelig en de steen veel te hoekig. Ik laat hem een of twee keer kantelen en omkieperen, maar hij is eigenzinnig, en zo ik al vooruitgang boek, is die niet in de richting van de schandpaal.

Voor zover ik weet, heb ik thuis niets wat als opstapje voor de oudere man kan dienen. Ik heb een bank voor mijn hut staan, maar die is van eikenhout en erg zwaar. Om die te tillen, heb je twee paar handen nodig. Ik heb een hutkoffer en een wat kleinere kist, maar om die laatste zit geen ijzerbeslag, dus die is te gammel om iemand te dragen, ook al gaat het maar om een klein mannetje. En mijn beide vaten zitten vol en zijn te zwaar om te verplaatsen. Afgezien van de mogelijkheid zelf op de kletsnatte grond te gaan liggen en hem op mijn rug te laten staan, kan ik tot morgen niets voor hem doen. Ik moet mijn hand gaan verzorgen als ik ooit nog hoop te kunnen werken. Trouwens, deze toestand bij de schandpaal is niet alleen mijn probleem en waarschijnlijk is het ook niet zo dringend als ik dacht. De oude man heeft het grootste deel van de dag al op zijn tenen moeten staan. De nacht kan er ook nog wel bij. Ik ga bij het ochtendkrieken wel naar John Carr, dan kunnen we het gewicht van de steen verdelen of samen de bank optillen, elk aan een kant. Of beter nog, ik kan die jongens opzoeken en hen om een blok hout sturen. Nu moet ik voorzichtig zijn met de wond. Ik voel me opeens verlegen met de situatie. Door de stortbui en het donker loop ik weg. De mannen hebben geen woord met me gewisseld.

Pas nu kan ik me bezighouden met mevrouw Beldam en met meester Kents verzoek, of eigenlijk opdracht, om haar te gaan zoeken en naar zijn schuur te brengen. Ik heb hem tot nog toe zelden teleurgesteld. Daar ben ik heel trots op. Mijn vader was de klerk van zijn vader. Mijn moeder was zijn min. Aangezien we vrijwel van dezelfde leeftijd zijn, moeten we oor aan oor gelegen hebben toen we als zuigelingen ons buikje rond dronken aan dezelfde borsten. Ik wil hiermee niet zeggen dat hij mijn broer is, daarvoor is het standsverschil te groot. Maar we speelden samen op het erf van zijn vader. Hij leende me soms zijn boeken en ik mocht leren schrijven en lezen en rekenen. Daar was ik minder onhandig in dan hij, mag ik wel zeggen. Ik ben al bij hem in dienst sinds we beiden een satijnzachte kin hadden. Ik was de enige die hij meenam toen Lucy Jordan erin toestemde zijn vrouw te worden en hij de leiding op zich nam van dit landgoed en deze oude hofstede. En zijn vriendschap was groot genoeg om me te laten gaan toen ik mijn eigen vrouw vond, mijn eigen lieve Cecily, en als man die vooral gewend was aan marktstadjes onverwacht heil vond in het werken met haar en haar buren op deze afgelegen akkers. Ik vertelde hem dat ik verliefd was op Cecily, haar hartelijke lach, haar sproetige hals, haar kracht, maar ook op de brokkelige grond van dit dorpje zelf. ‘Dan moet je die grond maar gaan ploegen’, zei hij. Dat is mijn levensverhaal.

Die tijd van vroeger, waarin we vriendjes waren, en het feit dat mijn familie bij meester Kent in het krijt staat, zal ik nooit vergeten. Ik heb het altijd als mijn bijzondere plicht beschouwd om voor hem op te komen als mijn buren weleens hun ongenoegen over hem uitten. Of om een terloops woordje met hem te spreken over een nalatigheid of grief die zijn aanzien hier zou kunnen schaden. Als meester Kent me weleens ter zijde nam met de vraag of ik zijn vee wilde tellen of zijn fruitbomen wilde snoeien of een reparatie aan zijn dak wilde uitvoeren, heb ik dat altijd onverwijld gedaan, zonder tegensputteren, zonder om een tegendienst te vragen. Ik wil mezelf niet afschilderen als een stralende heilige, omgeven met een aureool van gehoorzaamheid. Ik ben verstandig geweest … en trouw, in ons beider belang. Laten we zeggen: tot ons aller voordeel. Ondanks de gedeelde, plagerige vriendschap van onze jeugd heb ik nooit gezegd: je dak kan wel wachten; we moeten onze eigen ossen verzorgen, of gevraagd: wat hangt daar langs je zij, Charles Kent? Het lijken me armen en handen. Dus snoei je eigen fruitbomen maar. Nee, ik heb zijn respect verdiend door hem altijd te helpen. Daardoor rekent hij op me en zal hij van slag zijn – en waarschijnlijk ook teleurgesteld – als ik morgen naar hem toe zou gaan en zou vertellen dat ik niet eens heb geprobeerd de vrouw naar zijn schuur te brengen omdat mijn hand pijn deed. Heb je dan een pijnloze hand nodig om te doen wat ik heb gevraagd? zal hij denken. Hij had toch niet gezegd dat ik mevrouw Beldam boven mijn hoofd moest tillen en haar erheen moest dragen?

Dus in plaats van naar huis te zompen, me af te drogen, mijn gewatteerde slaapmuts op te zetten en te slapen tot de bui over is, wip ik slechts even naar binnen om een droge broek aan te trekken en mijn breedgerande hoed en leren wambuis te zoeken. Het enige idee dat ik heb, is om over onze paden snel naar de open plek bij De Onderkant te lopen, waar ik vanochtend de donkerste rookpluim zag. Nee, gisterochtend; het is al voorbij middernacht. Ze zal vast de beschutting van haar lekkende, ingestorte hol weer hebben opgezocht. Waar zou ze anders zijn? Daar ga ik haar halen.

Mijn gedachten zijn niet geheel onbaatzuchtig. Mevrouw Beldam heeft me in haar greep, niet zo’n bestendige greep als mijn Cecily, nee, dit is iets nieuws, iets anders, een onrustiger greep. Mijn vrouw was meteen toen ik haar voor het eerst zag een huiselijke gegadigde, aantrekkelijk, levendig, een steun en toeverlaat, warm. Van haar werd ik kalm en hoopvol. Toen ik haar op onze huwelijksnacht – nou ja, om eerlijk te zijn, vóór onze huwelijksnacht – in mijn armen hield, was het alsof ik mijn bestemming had bereikt, waarbij ik me niet kon voorstellen dat ik die in alle jaren die voor me lagen ooit nog zou verlaten. Ze was echter niet de bliksemschicht waarover minstrelen zingen. Maar die eerste blik op mevrouw Beldam heeft me uit mijn doen gebracht. Sinds ik haar geschoren silhouet heb gezien, heb ik het gevoel alsof ik van Brooker Higgs’ elfenmutsjes heb gesnoept. En nu ik op het punt sta haar te vinden, nu ik dichter bij de plek kom waar ze zich moet schuilhouden, beginnen er in mijn hoofd donkere, spookachtige lichtjes rond te dansen; mijn hart lijkt te deinen; ik voel me opeens heel onverschrokken en meteen daarop doodsbang. Ik ben al veel te lang weduwnaar. Als er al een maan achter de wolken schuilt, is die zinnelijk en blauw. Er hangt verlangen in de lucht en tovenarij.

Ik ben duidelijk niet de enige die dat vindt. Er zijn meer mannen op pad. Ik hoor het geplets van andere voeten en vang een glimp op van lopende gestalten, te lang en te breedgeschouderd om de vrouw te kunnen zijn op wie we jagen. Ongetwijfeld zien zij mij ook en zeggen ze bij zichzelf: die breedgerande hoed is van Walter Thorsk. Wat kan een oude bok als hij hier nu te zoeken hebben in zo’n nacht, en zo laat? Maar mijn actie is in ieder geval niet clandestien. Ik doe wat onze meester wenst. Ik heb geen vrouw of gezin voor wie ik mijn daad geheim moet houden, in tegenstelling tot sommigen van die andere op hol geslagen lieden in het duister. Ik heb vooralsnog niet gezondigd tegen de vrouw, alleen in gedachten; ik heb bedacht dat ze misschien liever niet alleen wil slapen in die grote schuur, maar de voorkeur geeft aan een knus bed. Ik zal haar droogwrijven met mijn gekwetste hand. Met mijn gekwetste hand zal ik haar schadeloosstellen.

Het optrekje is moeilijk te vinden, maar mijn ogen zijn inmiddels gewend aan het donker. Het wolkendek is enigszins dunner geworden. Er is geen maanlicht, maar al wel een omfloerste belofte van ochtendgloren, genoeg om vormen en silhouetten te onderscheiden. Daar is de grote, zwarte muur van bomen, waar het regenwater nu in luidruchtige stralen vanaf loopt. En daar ligt wat eens haar provisorische, primitieve muren waren. Ik zou haar naam willen roepen. Het doet er niet toe dat mijn loerende buren het horen. Dan begrijpen ze in ieder geval dat ik hier met goede bedoelingen ben. Maar we zijn zwaar tekortgeschoten op het gebied van gastvrijheid. We kennen de naam van de vrouw niet eens. ‘Mevrouw Beldam’ kan echt niet. Alleen ‘mevrouw’ dan maar. Ik roep. Maar krijg geen antwoord. En er komt geen reactie als ik als een maanzieke jongeling met trillende handen naar voren stap om het zakkengoed en het hout weg te trekken. Het bos dreunt van de regen. Boven het geluid van stromend water en kletterende watervalletjes uit hoor ik het geschuifel van voeten, die van alles of iedereen kunnen zijn, een hoest die van een mens of een vos kan zijn, het gekraak van brekend hout. Ik roep wel twintig keer ‘mevrouw’, maar tevergeefs. Ze zal haar toevlucht in een ander optrekje hebben gezocht. Of ze hoort me wel, maar weigert te antwoorden.