Vamba Sherif

Zwijgplicht

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Oorspronkelijke titel In the aftermath of the storm

Oorspronkelijke tekst © Vamba Sherif, 2006

Eerste Nederlandstalige uitgave © Hanka de Haas in samenwerking met de auteur en De Geus BV, Breda 2006

Deze editie © De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Plush Studios/C. Bernardi/Plush Studio

ISBN 978 90 445 3282 1

NUR 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus BV, Postbus 1878, 4801 BW Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Op een drukkende dag in het droge seizoen stapte een man uit een bus en stak de hoofdweg over van het grensplaatsje Wologizi. Hij liep op een jongeman af die over een cisterne vol regenwater gebogen stond. De jongeman had een hele tijd naar zijn spiegelbeeld staan kijken, en op het gezicht dat hem vanuit het heldere water aankeek, lag een gelukzalige glimlach. Hoewel de vreemdeling mank liep, had hij in de loop der jaren geleerd om zijn handicap te verbergen door een fiere gang. Daardoor dacht de jongeman, die zijn voetstappen hoorde en zich naar hem omdraaide, dat hij arrogant was. De jongeman was minder gefascineerd door zijn koffer en zijn gedistingeerde, driedelige kostuum dan door zijn manier van lopen: het was de assertieve gang van een man die zich bewust was van het effect dat zijn verschijning op mensen had.

De vreemdeling ging zitten op een bank onder een boom met een dicht bladerdak, niet ver van de jongeman. Wologizi beantwoordde aan zijn verwachtingen. Aan de overkant van de stoffige straat zag hij een paar oude mannen. Twee van hen lagen in een hangmat, de anderen op matten, de tijd te verdrijven in de schaduw van een broodboom. Het tafereel boeide hem. Het grensdorp sliep, in de ban van de hitte. Even had de vreemdeling overwogen om zich, net als deze oude mannen, over te geven aan de lethargische lokroep van de hitte. En als om hem ervan te overtuigen dat het een juiste beslissing zou zijn, stak er van rechts, uit de richting van de jongeman, een zacht briesje op dat vredig naar hem toe waaide. Hij sloot zijn ogen om er ten volle van te genieten en opende ze toen weer.

‘Kom eens hier’, riep hij naar de jongeman.

De vreemdeling keek hoe de jongeman de korte afstand tussen hen aflegde. Het viel hem op dat zijn gebaren loom waren en zijn gang daarentegen opvallend katachtig. Pas toen de jongeman voor hem stond, zag hij de angst in zijn ogen.

‘Kun je me de weg wijzen naar het dorpshuis?’

De jongeman wees naar een huis in de verte. De vreemdeling merkte op dat zijn hand bedekt was met lelijke brandplekken, op het eerste gezicht niet van rituele aard. Hij deed alsof hij het niet gezien had en stond op. Het dorpshuis lag boven op de top van een heuvel.

‘Wie woont daar?’ vroeg hij.

De jongeman gaf geen antwoord.

‘Vertel eens, wie woont daar?’

De toon van de vreemdeling was geruststellend, maar de jongeman staarde naar de grond en zei niets. Misschien, dacht de man, was het geen onwil maar verlegenheid.

‘Waarom ben je zo stil?’ vroeg de vreemdeling, en hij stak zijn hand uit om de jongeman op de schouder te kloppen. Een gebaar waar hij meteen spijt van had, want de jongeman deinsde achteruit en zette het op een lopen. Hij keek niet één keer om totdat een wolk van stof hem had opgeslokt.

Het voorval hield de vreemdeling nog steeds bezig toen hij uit de aangename schaduw de vreselijke hitte in stapte. De oude mannen aan de overkant van de weg waren niet uit hun liggende houding overeind gekomen. Langs de weg naar het dorpshuis stonden her en der ondergestofte huizen. Van tijd tot tijd klonken er stemmen uit op die door de hitte tot bijna sensuele fluisteringen werden gedempt. Toen de vreemdeling het midden van het dorp bereikte, zag hij een man voor een winkel staan. Hij kauwde op een stuk brood. Aan zijn postuur en zijn gezicht te zien was het een Libanees. De meeste ondernemers waren in deze streken van Libanese afkomst. Wat verderop stond een stel jongelui voor een filmposter te praten over de helden en heldinnen en de schurkenstreken van de bandieten. Het deed de vreemdeling denken aan zijn eigen jeugd. Hij passeerde een pompstation waar een paar kerels zaten te dammen onder het roestige afdak. De twee dammers, aangemoedigd door een handjevol toeschouwers, belasterden en beledigden elkaar, vloekten en tierden op overdreven luide toon, alsof ze in een strijd op leven en dood waren verwikkeld. De een riep tegen de ander dat hij als hij verloor niet alleen zijn vrouw en zijn bezit aan hem zou verliezen, maar ook nooit meer een potje zou dammen. De mannen hielden even op en keken de vreemdeling na tot hij om de bocht was verdwenen. Ondanks dat voelde hij hun ogen nog op zich gericht, hij voelde hun blikken zich in zijn rug boren. Toen hij zich omdraaide, zag hij niets dan een snel voortjagende wind die een wolk van stof zijn richting op joeg. De vreemdeling ontweek de stofwolk.

Even later kwam hij bij een kruising waar paden zich vertakten naar hutten met strodaken, en huizen van leem en baksteen. In plaats van de weg naar het dorpshuis te nemen, volgde hij de hoofdweg die een andere heuvel op voerde en vandaar een vallei in. De koffer en het driedelige pak maakten het lopen zwaar en ongemakkelijk, maar hij wilde de rivier zien die de grens vormde tussen zijn land en het andere. Hij wilde kijken hoe de grenspost bemand was. Maar de weg heuvelop was lastiger dan hij gedacht had, de hitte ondraaglijk, en algauw gutste het zweet van zijn gezicht. De vreemdeling haatte de scherpe geur van zijn eigen zweet. Meer dan eens stond hij stil om zijn gezicht af te vegen met zijn zakdoek.

Het kostte hem bijna een uur om de rivier te bereiken die langs de voet van de berg stroomde. Het water murmelde alsof het een geheim fluisterde. In tegenstelling tot wat hij had verwacht, stonden er geen gebouwen aan weerszijden van de rivier om aan te geven waar het ene land eindigde en het andere begon, geen douanebeambten, geen teken van leven. Alleen klonk af en toe de roep van een eenzame vogel of de kreet van een dier. De brug over de rivier was nauwelijks een brug te noemen. Het waren niet meer dan wat stammen die over de rivier geworpen waren, oud en afgesleten. Naast de brug waren gevlochten touwen aan een reusachtige boom bevestigd en naar een boom aan de overkant gespannen, een zogenaamde apenbrug, een brug die alleen werd gebruikt in de regentijd wanneer de rivier overstroomde en de hoofdbrug onder water kwam te staan. Wat voor grensplaats was dit eigenlijk, als de grens zo onbelangrijk werd gevonden dat hij niet eens bewaakt werd?

De vreemdeling keerde om en stelde zich in op de terugweg, op weg naar het dorpshuis. Ruim voordat hij daar aankwam, zag hij het al liggen op de heuvel: majestueus en indrukwekkend, trots uitkijkend over heel Wologizi en over de vallei aan de achterkant.

Het huis telde drie verdiepingen en was aan alle kanten afgeschermd door bakstenen muren met glasscherven erbovenop. Het eerste wat zijn aandacht trok was de zendmast die boven het huis uittorende. Toen hij dichter bij het hek kwam dat het dorpshuis omgaf, zag hij dat er in hoofdletters een waarschuwing op geschreven stond: HOEDT U VOOR MIJN AANWEZIGHEID. De vreemdeling dacht dat er misschien een woeste hond liep, afgericht om indringers te lijf te gaan. Dus floot hij om hem te lokken, maar er gebeurde niets. Nu viel het hem op dat het opschrift, in tegenstelling tot de muren en het hek, opnieuw was geverfd. Het hek stond open, en hij ging er met enige aarzeling langs. Hij liep op een eenkamergebouwtje af waarin hij de zendpost vermoedde en luisterde naar enig teken van leven. Het gebouwtje had geen deur meer en de ruiten waren kapot. De man ging voorzichtig naar binnen, bekeek het zendtoestel dat Wologizi met de buitenwereld verbond en constateerde dat het apparaat het niet deed. Daarna verliet hij de zendpost en beklom de trappen naar de eerste verdieping van het huis, waar hij uitkwam in een grote woonkamer met een hoog plafond, vol zwarte lekkagevlekken in de hoeken. Alles zat onder het stof. Hier woonde niemand. De eens prachtige stoelen en tafels met de vlag en het wapen van het land in minutieus houtsnijwerk, de houten kasten met een indrukwekkende verzameling Chinees porselein en vazen, en de goudomrande portretten van diverse hoogwaardigheidsbekleders, alles was overdekt met een wirwar van spinnenwebben. Datzelfde gold voor de muren. Wat er nog aan glas restte in de ramen zat onder het vuil. Een muffe geur van verval hing in de lucht, doordringend en alomtegenwoordig.

Even voelde hij zich bespied. Maar hij schudde die gedachte van zich af en bleef staan kijken naar die vergane glorie. Toen liep hij naar buiten, alsof daar de verklaring voor het verlaten en verwaarloosde huis gezocht moest worden Maar hij vond niet meer dan een keuken zonder gerei en een waterput met een emmer ernaast.

Op de plek waar hij stond begon een ondoordringbaar woud dat steil afliep naar een diepe vallei. In de verte rees een indrukwekkende berg op, een schakel in een lange keten van reusachtige bergen die Wologizi omsloten.

Plotseling voelde hij opnieuw een aanwezigheid. Hij draaide zich om en stond oog in oog met een kleine, uitgemergelde man in een eenvoudig, wijd gewaad. Hij kloof op een kolanoot. De oude man leek ontspannen, maar hij was op zijn hoede voor de vreemdeling. De zon stond nu op zijn hoogste punt, brandde genadeloos op de twee mannen, en de lucht hing stil, kortstondig gevangen in de drukkende atmosfeer van die verlaten plek.

‘Met dit dorp en zijn omgeving hebt u een prachtige plek om uw dagen door te brengen’, zei de vreemdeling.

Eerst zweeg de oude man vanwege deze ongewone inleiding, maar uiteindelijk kon hij de ontwapenende glimlach van de vreemdeling, die met uitgestoken hand op hem afkwam, niet weerstaan.

‘Dat zegt iedereen die naar Wologizi komt.’

De handdruk van de vreemdeling was zo krachtig dat die de oude man pijn deed. Hij liet evenwel niets merken.

‘Het heeft een enorme aantrekkingskracht’, vervolgde de vreemdeling met warmte in zijn stem. ‘Vanuit de bus zag ik het al liggen en ik besloot uit te stappen om het van dichtbij te gaan bewonderen.’

Pas toen liet hij de hand van de oude man los en hij liep naar de voorkant van het terrein. De oude man zag dat de vreemdeling zijn best deed om te verhullen dat hij mank liep. Van een afstand keek de vreemdeling naar het huis.

‘U moet het me niet kwalijk nemen. Het huis ziet eruit alsof het hier niet hoort’, zei hij.

‘Het huis is lang geleden gebouwd voor de president. Er was sprake van dat hij ons zou komen bezoeken. Hij is nog steeds niet geweest. Tot hij komt blijft het onbewoond, hebben we besloten. Van tijd tot tijd komen we hier om schoon te maken.’

De oude man lette, terwijl hij sprak, op de reactie van de vreemdeling. Die liet, behalve de warme glimlach op zijn gezicht, geen enkele emotie blijken.

‘Inderdaad, het is een huis een president waardig. Als het tenminste van tijd tot tijd wordt schoongemaakt.’

De oude man liep een eindje van de vreemdeling vandaan, alsof hij door de laatste opmerking beledigd was, maar plotseling keerde hij zich weer naar hem om.

‘U zei dat u hier uit de bus was gestapt?’

‘Ik ben op doortocht.’ Hij wees op zijn koffer en zijn pak.

‘Nooit in dit deel van het land geweest?’

‘De allereerste keer, oude man.’

‘Dat moet wel. Anders had u geweten dat er pas over twee dagen weer een bus komt.’

‘Over twee dagen?’

‘Als het meezit.’

‘Dan moet ik ergens overnachten.’

De twee stonden onder een acaciaboom. De vreemdeling keek naar de zendmast en de oude man volgde zijn blik. In stilte wogen ze beiden wat ze zouden gaan zeggen. Toen sprak de vreemdeling: ‘In deze hitte snakt een man naar koude palmwijn.’

De vrijmoedigheid scheen de oude man niet te irriteren. ‘Dan bent u hier op de juiste plek.’

Beide mannen lachten. De zon stond achter hen en scheen fel en meedogenloos op hun rug toen ze de heuvel afdaalden. Aan de kant van de weg lag een slang zich te koesteren in de zon. Toen hij de twee mannen in de gaten kreeg, gleed hij weg in het hoge gras en verdween in het struikgewas. Stilte daalde neer achter de voetstappen van de twee mannen. De slang kwam weer tevoorschijn en gleed loom naar de kant van de weg. Wologizi was nog in de greep van de hitte, maar over een paar uur zou het de verdovende invloed ervan afschudden. Dan zou bedrijvigheid de avond inluiden.

#

Vier kalebasflessen stonden op een mooi bewerkte kruk tussen hen in. Ze zaten op klapstoelen onder een mangoboom bij het huis van de oude man en dronken uit een kleine kalebas. Eerst nam de vreemdeling een flinke slok. De oude man dacht even dat hij de kalebas in één teug zou leegdrinken. ‘Palmwijn is de nectar der goden’, zei hij, alsof het een openbaring was, en hij gaf de kalebas aan de oude man terwijl hij zijn mond afveegde met een zakdoek. De oude man was het met hem eens. ‘Daar kan niets aan tippen’, zei hij, en hij dronk de rest op. De mannen hadden elkaar gevonden in hun passie voor palmwijn. Ze daagden elkaar over en weer uit met plagerijen. Maar toen ze aan de vierde en laatste fles toe waren, kreeg het drinken een plechtig aspect. De twee namen elkaar nog eens goed op. Ze waren er allebei op uit de ander dronken te voeren. De palmwijn leek nog geen vat op hen te krijgen. De vreemdeling vulde de kalebas opnieuw. In plaats van zelf te drinken, boog hij voorover naar de oude man alsof hij hem de eer wilde bewijzen die een man van zijn leeftijd verdiende. De oude man, die het aanbod niet kon weigeren, leegde de kalebas in één teug, vulde hem op zijn beurt en gaf hem aan de vreemdeling. De wijn was koppig, dat wist de oude man, want hij was afgetapt van een van de beste palmbomen in Wologizi. De vreemdeling deed wat van hem verwacht werd en leunde toen achterover. Zijn weerstand brak. Zijn ogen werden glazig, zijn tong ging langs zijn mondhoeken, likte het schuim af, en hij schoot in de lach. Eerst aarzelend, toen ongeremd tot zijn hele lichaam schudde. Het was tijd, dacht de oude man, om zijn vraag te stellen en hij deed het achteloos.

‘U zei dat u naar Wologizi was gezonden?’

De vreemdeling was meteen op zijn hoede. Hij ging rechtop zitten, schonk wat wijn in. Zijn handen trilden. Hij liet zich niet kennen en zette zijn lippen aan de kalebas. ‘Nee’, zei hij met dubbele tong. ‘Ik ben op doorreis.’

Toen gaf hij de kalebas weer aan de oude man die eraan nipte en hem teruggaf. Deze vreemdeling was sterker dan hij dacht.

‘Wat was uw naam ook alweer?’ vroeg hij.

‘William Moisoko Mawolo.’

Het antwoord van de vreemdeling was kortaf. De naam klonk de oude man vaag bekend in de oren. Hij bekeek de vreemdeling eens goed. Hij was lang en zijn huid was zo donker dat zijn voorhoofd blauwig glinsterde. De mensen uit de streek van Wologizi waren lichter van huidskleur dan deze man.

‘Mijn naam is Kapu’, zei hij. ‘Maar iedereen in Wologizi noemt me oude Kapu, en ik stel voor dat u dat ook doet, mister Mawolo.’

‘Dat zal ik doen’, antwoordde William. Het was alsof het gesprek hem ontnuchterde.

‘Wat doet u zoal de hele dag, oude Kapu?’

‘Ik wil u niet vervelen met gepraat over mijn werk, mister Mawolo. Laat ik volstaan met te zeggen dat het niet erg lonend is.’

‘Waarom doet u het dan?’

Oude Kapu gaf geen antwoord, maar leunde achterover op zijn klapstoel en zei toen op weloverwogen toon: ‘En u? Waarmee verdient u de kost?’

‘Ik? Handel. Ik reis en ik handel.’

‘U maakt op mij de indruk van een minister, mister Mawolo.’

‘Een minister? Nee, ik werk voor mezelf, oude Kapu.’

Hij nam nog een slok. ‘De wijn is goed.’

‘Onze wijn is de allerbeste.’

De drank was op, maar William Moisoko Mawolo stond erop dat de oude man iemand erop uitstuurde om nog een fles te kopen.

‘Wees niet bang, oude Kapu, ik betaal.’

Terwijl de twee mannen wachtten, kwam om hen heen het dorp tot leven.

Een paar vrouwen waren bezig het eten te bereiden. William hoorde geschreeuw van kinderen die in bad werden gedaan en schimpscheuten die met een aanstekelijke ongedwongenheid tussen de vrouwen heen en weer gingen. Te midden van alle bedrijvigheid keek hij naar iedereen die het huis binnen ging of uit kwam, vooral naar de vrouwen. Wanneer een van hen de man in het driedelig pak groette, antwoordde hij met zoveel charme dat de vrouw in kwestie wel moest lachen. ‘Het leven van oude Kapu heeft vast een goede wending genomen toen hij jou ontdekte’, zei hij tegen een vrouw die een van de vele vrouwen van de oude man bleek te zijn. Oude Kapu zweeg. De vrouwen waren niet beledigd door Williams gedrag, maar verdwenen giebelend als jonge meiden weer in het huis.

Een vrouw van onbestemde leeftijd met gebarsten lippen kwam oude Kapu geld vragen om de volgende dag eten te kunnen kopen op de markt. Ze had haar haar in een streng gevlochten. Haar brede heupen waren niet in verhouding met haar tengere lichaam. Behalve haar heupen, die zo rond waren als een kalebas, was de vrouw verder niet begiftigd met enige schoonheid, zoveel zag William nog wel. De omslagdoeken die haar bedekten, waren versleten.

‘Zorg maar voor jezelf’, schreeuwde Kapu. Ze leek van haar stuk gebracht door deze uitbarsting en wilde juist weglopen toen William in zijn broekzak graaide en haar wat geld in de hand drukte.

‘Voor het eten van morgen’, zei hij grappend. ‘Maar niet tegen oude Kapu zeggen, anders gooit hij ons misschien het huis uit.’ Kapu hield zich in.

De vrouw liet hen weer alleen, haar lach tinkelde als een middagbel.

‘U verpest hen, mister Mawolo. Wat doe ik als u straks vertrekt en ik weer in mijn eentje tegenover hen sta?’

‘Wat u altijd doet. Na een dag zijn ze mij weer vergeten.’

Niet veel later deden de twee zich tegoed aan het eten dat de vrouwen hadden gebracht. Vers geoogste rode rijst en gerookt vlees, tot op het bot gaar gesudderd in een saus van wilde paddestoelen. Er viel een plechtige stilte, die gevuld was met de aandacht die zij aan het eten besteedden. Ook nadat de maaltijd genuttigd was, bleef de stilte hangen.

Later legde oude Kapu een plukje pruimtabak op zijn tong en leunde genietend van de tabak achterover. Hij moet in de zeventig zijn, dacht William, voor iemand van die leeftijd is hij sterk en taai. De meeste tanden van de oude man waren uitgevallen en hij had vrijwel geen haar meer, maar zijn lichte huid gaf hem een jonge uitstraling. Misschien, dacht William, werden dergelijke mannen nooit echt oud en stierven ze terwijl ze nog de kracht van een twintigjarige jongeling hadden.

William moest een geeuw onderdrukken. Het was een lange en veelbewogen dag geweest. De palmwijn en het eten hadden hem loom gemaakt. De lichten die met het snel invallende donker waren aangegaan, doofden al na een paar minuten weer. Een van oude Kapu’s vrouwen bracht een stormlamp en zette die op de kruk tussen hen in, maar het licht ervan was niet sterk genoeg om de duisternis die hen omhulde, te verjagen. Na enige tijd ging oude Kapu rechtop zitten en spuugde een flink restant pruim op de grond.

‘Ik zal u naar uw kamer brengen’, zei hij.

William had niet om onderdak gevraagd. Dat hoefde ook niet. Toen hij voor de maaltijd was uitgenodigd, wist hij dat oude Kapu de ongeschreven wetten van de gastvrijheid zou volgen.

De oude man stond op en voelde plotseling een snijdende pijn in zijn rug. Met een luide kreun ging hij weer zitten.

‘Die pijn is net als onze generator’, zei hij. ‘Hij komt en gaat onverwacht, verlamt me soms helemaal.’

Oude Kapu weigerde Williams aanbod om hem te helpen en wachtte tot de pijn was weggetrokken. Met de stormlamp in de hand leidde hij zijn gast naar een kamer die aan een lange gang lag die helemaal tot achter in het huis liep. Rechts van de ingang stond een grootvadersklok.

‘Die loopt al jaren niet meer’, zei oude Kapu.

‘Misschien kan ik er iets aan doen’, zei William.

‘Repareert u dingen?’

‘Dat is mijn werk.’

Zonder verder iets te zeggen ging oude Kapu terug.

In de kamer stond een oude tafel met een lamp die een eenzaam licht verspreidde, waardoor de ruimte een spookachtig aanzien kreeg. De groene verf was grotendeels van de muren gebladderd en er was geen raam, en ook geen plafond. William kon de vrouwen in de andere kamers horen kletsen.

Er werd op zijn deur geklopt. Het was de vrouw aan wie hij wat geld had gegeven. Op zijn vraag hoe ze heette, zei ze: ‘Hawah Lombeh. Uw bad staat klaar.’

De vrouw was een kop kleiner dan hij, en ze had niet de moed hem aan te kijken toen ze daar voor hem stond. William stak zijn hand uit en raakte haar gezicht aan. Haar huid voelde ruw, verweerd door het harde werk en de onbarmhartige zon. Hawah Lombeh deinsde achteruit.

‘Vertel eens wat oude Kapu doet?’

Ze schudde haar hoofd. Plotseling, zodat ze geen kans had om tegen te stribbelen, trok William haar naar zich toe, streelde haar gezicht tot ze zich aan hem overgaf, tot ze hem niets meer kon weigeren.

‘Hij is het opperhoofd van het dorp’, fluisterde ze.

Zijn hand stopte met strelen. Hawah Lombeh rukte zich los en haar silhouet verdween in de duisternis van de lange gang, maar zelfs toen hij haar niet meer kon zien, hoorde hij nog haar voetstappen, hoorde hij haar ergens tegenaan knallen en jammerend haar evenwicht hervinden.

Het badhok lag helemaal achter het huis. Het was een schuurtje van bamboestammen, zonder deur. De duisternis diende als gordijn. Hij hurkte neer op een bed van kiezels. Het water was lekker warm en hij genoot van elke druppel. William dacht aan de plotselinge vraag van oude Kapu over de reden van zijn komst naar Wologizi. Het opperhoofd was sluw. William had het plan die nacht naar de zender te gaan, maar hij besefte dat oude Kapu hem waarschijnlijk scherp in de gaten liet houden. Terwijl hij overwoog wat hij zou doen, werd hij afgeleid door kreten van vreugde die uit het huis klonken. De lichten waren weer aangegaan. Gesprekken die daarvoor gedempt waren, werden nu luidruchtig, en tussen het geschreeuw door van kinderen die om aandacht vroegen, vertelden de vrouwen elkaar wat ze die dag hadden beleefd. William luisterde naar hun stemmen, geboeid door hun warme klank, en even kwam er een gevoel van verlangen in hem op, wilde hij dat hij ook in Wologizi was opgegroeid, daar zou kunnen leven als een van hen.

Weer terug in zijn kamer deed hij het licht uit en ging op zijn bed liggen, nuchter alsof hij geen druppel palmwijn op had. Hij luisterde naar de stemmen van de roddelende vrouwen, het ene moment vrolijk, het andere weemoedig van toon, stemmen die tegelijkertijd sensueel en rauw waren. Maar na een uur hoopte hij dat het stil zou worden. De zender wachtte. Het apparaat was zijn enige hoop om contact op te kunnen nemen met de wereld buiten Wologizi. Maar telkens wanneer hij erheen wilde gaan, weerhield gekuch of een ander geluid hem ervan de deur open te doen en de lange gang door te lopen, het huis uit. Ten langen leste gaf hij het op. Hij was nog maar net in slaap gevallen toen hij door een stem weer wakker schrok: die klonk als een zonderling, hartverscheurend klaaglied dat de stilte van de nacht uiteenreet, lang en desolaat, en zo doortrokken van diep verdriet dat het hem wakker hield tot een haan kraaide en zijn eerste dageraad in Wologizi aankondigde. Hij had geen oog dichtgedaan.

#

William Moisoko Mawolo kwam zijn kamer pas uit toen iedereen in huis al op was en er iemand op de deur klopte om te zeggen dat zijn ochtendbad klaarstond. De weeklagende stem spookte nog door zijn hoofd. Hij liep het huis uit voor zijn bad. Buiten bij het badhok trof hij dit keer twee emmers warm water aan in plaats van één, maar hij had geen idee waaraan hij dit gulle gebaar te danken had. Terwijl hij de emmers het badhok in droeg, voelde hij ogen op zich gericht, maar toen hij omkeek zag hij niemand. Ineens schaterde een vrouwenstem het uit: het was Hawah Lombeh. Hij riep haar zijn dank toe, maar zij zweeg. Na zijn bad keerde hij terug naar zijn kamer en kleedde zich op zijn gemak aan. Een tijdje later kwam hij naar buiten in een rood overhemd dat afstak tegen de okerkleurige aarde en de azuren hemel. Zijn zwarte huid glinsterde in het zachte ochtendlicht.

Een stel kinderen, onder de indruk van zijn verschijning en zijn eigenaardige gang, verdrong zich rondom hem. Ze imiteerden zijn loopje, maar hun stappen waren niet zo soepel als de zijne. Ze smeekten hem om het hun te leren. William moest erom lachen. ‘Help me maar even’, zei hij, want hij wilde de grootvadersklok gaan repareren. Met zijn allen droegen ze de klok naar buiten en zetten hem op een tafel onder dezelfde boom waar hij de vorige avond met oude Kapu had gedronken en gegeten.

De kinderen keken toe, geïntrigeerd door de ernst waarmee hij werkte. Ze stelden vragen en William gaf geduldig antwoord. Op een gegeven moment nam hij even een pauze.

‘We gaan een spel spelen’, zei hij.

Ze stemden allemaal enthousiast in. ‘Een vragenspel. En wie de vragen allemaal juist beantwoordt, krijgt een kom warme rijstepap. Ik begin met een makkelijke. Hoe heet het opperhoofd?’

De kinderen zwegen, keken elkaar aan alsof ze hem niet hadden verstaan, en toen zei een van hen: ‘Dat kunnen we niet zeggen, mister Mawolo.’

‘Denk aan de warme rijstepap.’

Op dat moment zagen de kinderen oude Kapu het huis uit komen om zich bij hen te voegen. Bang dat hij boos zou zijn, maakten ze zich uit de voeten.

Oude Kapu knikte naar de klok. ‘U bent een man van uw woord.’

Hij ging naast William zitten, vouwde zijn wijde gewaad tussen zijn benen en zette zijn tanden in een kolanoot. William ging verder met het herstellen van de klok. De rust waarmee hij te werk ging, maakte indruk op oude Kapu. Nog geen uur later zag hij hoe de grootvadersklok, die jaren in zijn huis had stilgestaan, de tijd begon weg te tikken alsof er nooit iets mee aan de hand was geweest.

‘Ik wil u om een gunst vragen’, zei oude Kapu.

William probeerde niet nieuwsgierig te lijken en vroeg wat het was.

‘Loop mee’, zei de oude man.

‘Ik heb nog niet ontbeten.’

Oude Kapu brulde naar zijn vrouwen die achter het huis bezig waren, en even later verscheen een van hen. Zij was groter dan de oude man, maar die sloeg haar zo hard in het gezicht dat ze tegen de grond smakte.

‘Mister Mawolo zegt dat hij zijn ontbijt nog niet heeft gehad!’

‘Dat is niet de schuld van de vrouwen’, kwam William tussenbeide.

Oude Kapu wendde zich naar hem.

‘Ik heb tegen hen gezegd dat ik rijstepap zou gaan kopen’, loog William.

Hij hielp de vrouw overeind. Zij wist niet zeker of hij het goed bedoelde, op haar gezicht lag een mengeling van dankbaarheid en wantrouwen. Hij verontschuldigde zich dat hij haar zoveel last bezorgde. Die verontschuldiging bevestigde haar achterdocht: de vreemdeling speelde onder één hoedje met haar echtgenoot. Mannen waren niet te vertrouwen.

Oude Kapu’s woede bekoelde pas toen de rijstepap met suiker verscheen. De oude man ging met William aan tafel zitten, klagend over de nutteloosheid van zijn vrouwen.

‘Ze deugen nergens voor’, zei hij.

Ze aten hun pap terwijl de zon op hun rug brandde. Nog eens herhaalde de oude man zijn verzoek aan William om mee te gaan.

‘U moet het zien om het te begrijpen’, zei oude Kapu.

Op de hoofdweg kwamen de twee mannen een groep militie tegen. De mannen, het waren er enige tientallen, droegen roestige geweren en waren gekleed in slecht passende, verfomfaaide kakiuniformen. Ze waren bezig met exerceren, kriebelend stof wervelde op onder hun voeten, hun blik stond strak. Hun commandant, gehuld in een politie-uniform, stopte toen hij de twee mannen zag. Even liet hij zijn brutale blik onbeschaamd op William rusten. Toen bulderde hij met rauwe stem een stel bevelen en de groep veranderde van richting.

De twee mannen volgden een okerrood pad. Het was William duidelijk dat ze op weg waren naar het dorpshuis. Vanaf dat punt zag Wologizi er arm en verwaarloosd uit. Voordat ze de heuvel naar het dorpshuis op zouden gaan, boog oude Kapu van het pad af. Hij voerde zijn gast mee naar een gebouw met vierkante gaten in de muren. Het gemeenschapscentrum, zei hij. Ze staken een veld met hoog, bedauwd gras over dat het gebouw omringde en gingen de ruimte binnen die doordrenkt was van benzinelucht. William vreesde dat het elk moment in de fik kon vliegen.

‘Dit is de generator die Wologizi van elektriciteit voorziet’, zei oude Kapu. ‘Behalve de winkel van de Libanees. Die heeft een kleine generator voor eigen gebruik. Onze machine is in het verleden vele malen gerepareerd, maar steeds weer doet zich hetzelfde probleem voor: ze slaat regelmatig af. We krijgen het ding wel weer aan de praat, maar je weet nooit voor hoe lang.’

Oude Kapu wierp William een blik toe, maar die zweeg.

‘Ik wil dat u hem maakt, mister Mawolo.’

De vreemdeling schudde het hoofd.

‘Ik denk niet dat ik dat kan’, zei hij.

‘Ik heb gezien wat u kunt.’

‘Een klok is geen generator.’

‘U kunt het.’

William Moisoko Mawolo liep om de machine heen, dacht na, trok een bedenkelijk gezicht, liep er nog eens omheen en stond toen stil.

‘Als ik de generator moet repareren,’ zei hij, oude Kapu recht in de ogen kijkend, ‘zal ik hier een tijd moeten zijn.’

Oude Kapu lachte.

‘Dat is zo te regelen, mister Mawolo. U kunt in het dorpshuis logeren tot u klaar bent met het repareren van de generator. Ik zal teruggaan en een stel vrouwen vragen het huis voor u in orde te maken. Het is voor zonsondergang klaar’, zei de oude man. Als blijk van waardering klopte hij de verbaasde William op de schouder, en vertrok toen.

William liep de heuvel op naar het dorpshuis en wachtte onder de acaciaboom op de vrouwen. Oude Kapu had hem een reden gegeven om zolang te blijven als nodig was. Een betere dekmantel voor zijn aanwezigheid was er niet.

Er verstreek een uur, maar de vrouwen verschenen niet. Daarom trok William zijn shirt uit en ging hij zelf aan het werk. Eerst veegde hij het voorste deel van het huis, haalde water op uit de put, drenkte er wat oude doeken in en begon de woonkamer schoon te maken. Hij was zo druk bezig dat hij de jonge vrouw in de ruimte niet opmerkte totdat zij kuchte om zijn aandacht te trekken. Hij draaide zich om en zag haar staan in de baan van het zonlicht dat in een enkele bundel door de voordeur naar binnen viel. Haar amberkleurige huid glansde. Ze sloeg haar ogen op en keek strak in het paar mannenogen dat zich aan haar verlustigde, langs haar ranke lichaam gleed. Toen hij een vleugje van haar geur opving, ging zijn verbeelding met hem op de loop, want die was even verrukkelijk als de geur van verse, fijngewreven bloemen.

‘We komen het huis op orde brengen’, zei ze.

Ze was meteen aan de slag gegaan, geholpen door een aantal vrouwen die William niet eerder had gezien. De schoonmaak duurde al meer dan drie uur en er zat weinig schot in. William, die zich graag in dat grote huis wilde installeren, het tot zijn thuis maken, en dan aan zijn karwei beginnen, maande de vrouwen tot spoed. ‘In dit tempo duurt het dagen voordat jullie klaar zijn’, zei hij. De opmerking was niet alleen bedoeld om hen aan te sporen, maar ook om een reactie van de jonge vrouw uit te lokken, die haar best deed hem te ontlopen. Ze had iets ongrijpbaars, dacht William, er was een afstand die hij niet kon overbruggen. De vrouwen voerden het tempo op en leverden het huis brandschoon af.

William stond voor het raam op de tweede verdieping en keek naar de vrouwen die vertrokken, maar de jonge vrouw was nergens te bekennen. Ze moest kans hebben gezien om voor alle anderen weg te glippen uit het huis.

Stilte daalde na hun vertrek neer in het huis, en hij liep de trap op om het resultaat van hun werk te bewonderen. De kamers roken fris, de spinnen waren verdwenen. Alle kamers waren met hetzelfde soort verfijnde stoelen en tafels gemeubileerd als de woonkamer beneden, en in elke ruimte hing een beeltenis van de president. In een van de slaapkamers, de grootste in het hele huis, hing zelfs een levensgroot portret van hem. Het domineerde de kamer, als een voortdurend uitdijende aanwezigheid.

Daar vond hij haar. Ze zat op een enorm bed, haar handen gevouwen in haar schoot, haar hoofd geheven op een mooi belijnde hals, en ze keek naar hem.

‘Ik weet waarom u hier bent’, zei ze.

Haar stem had iets onbevangens, wat hem evenzeer boeide als haar schoonheid, en hij had bewondering voor haar kalmte.

‘Waar heb je het over?’

‘Ik hoorde de oproep om te helpen met de schoonmaak van het huis en ik wist dat de gast degene moest zijn op wie het dorp al zolang wacht.’

‘Oude Kapu vertelde dat het huis gebouwd was voor de president.’

‘Of voor iemand zoals u.’

‘Het toeval heeft me hier gebracht.’

Ze lachte.

‘In ruil voor jullie gastvrijheid ga ik proberen de generator te repareren.’

Haar lach klonk William nu spottend in de oren. Ze schudde haar hoofd.

‘Ik luister’, zei hij.

‘U bent gekomen om de verdwijning van het vorige opperhoofd te onderzoeken’, zei ze, en hij hoorde een verandering in haar stem. Hij schrok. Hoe was het mogelijk dat ze wist wat zijn opdracht was? Had ze ernaar geraden en had hij zichzelf verraden door zijn reactie? Hij, de ervaren onderzoeker, ontmaskerd en betrapt door een jonge vrouw. Zo neutraal mogelijk zei hij: ‘Welk vorig opperhoofd?’

‘Ik wil u waarschuwen om voorzichtig te zijn.’

‘Waarom?’

Ze zweeg; haar handen lagen niet meer in haar schoot, maar ze leunde achterover op het bed, steunend op haar armen. Haar borsten waren strak afgetekend onder haar kleurige kleding. Waarom was ze gebleven? ‘Vertel me over dat opperhoofd.’ Hij probeerde het nonchalant te laten klinken.

Ze ging rechtop zitten en haalde haar schouders op.

‘Opperhoofd Tetesie was net als elke leider, gehaat en geliefd bij zijn volk. Dat is zijn verhaal. Niets ongewoons aan.’

‘Je had het over een verdwijning?’

‘Ik kan u daar niets over vertellen omdat ik het niet weet. Het gerucht gaat dat ons opperhoofd Tetesie in een hangmat werd gedragen toen hij in het niets verdween.’

‘Wie waren zijn dragers?’

‘Ik weet het niet’, antwoordde ze geërgerd, bijna boos, alsof anderen en niet zij die vragen moesten beantwoorden.

‘Je zegt dat hij in een hangmat werd gedragen.’

‘Dat is wat ik heb gehoord.’

‘Waarom vertel je me dit allemaal?’

‘Omdat u ernaar vraagt. Omdat u gekomen bent om antwoorden te horen.’

‘Dat zeg jij.’

‘Heb ik ongelijk?’

William voelde dat hij de greep op het gesprek verloor. Ze keek hem aan. Hij wachtte. Toen zei ze: ‘Opperhoofd Tetesie was mijn vader.’

William kon zijn verbazing nauwelijks verbergen. De jonge vrouw stond op. ‘U komt vanwege hem. Heb ik gelijk?’ William knikte.

‘Ik heet Makemeh.’ Toen liep ze de kamer uit, en hij volgde haar naar buiten in de brandende zon. Terwijl ze naar het hek liep, zei ze dat zij vanaf nu persoonlijk verantwoordelijk zou zijn voor zijn levensbehoeften.

‘Wat bedoel je?’

Ze draaide zich om en deed een paar passen in zijn richting.

‘Weet u wat de effectiefste manier is die mensen hier in de rimboe gebruiken om hun vijanden uit de weg te ruimen, mister Mawolo?’

Hij schudde zijn hoofd, maar hij wist wat ze ging zeggen.

‘Ze vergiftigen het voedsel.’ Ze klonk zakelijk, bijna ruw. Hij keek hoe ze verdween achter het zware hek. Onder de acaciaboom hervond hij zijn evenwicht. De jonge vrouw wekte verwarring en een intens verlangen. Hij kon niet wachten om haar weer te zien. Tegen alle regels in gaf hij toe aan zijn gevoel en ging achter haar aan.