RICHARD HOUSE

Gunnersen

the kills 2

Uit het Engels vertaald door Anneke Bok en Nan Lenders

Uitgeverij De Geus

breda 2014

De vertaalsters ontvingen voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Met dank aan het Europäisches Übersetzer-Kollegium in Straelen

Oorspronkelijke The Kills: The Massive, verschenen bij Picador

First published 2013 by Picador, an imprint of Pan Macmillan, a division of Macmillan Publishers Ltd

Oorspronkelijke tekst © Richard House, 2013

Nederlandse vertaling © Anneke Bok, Nan Lenders en De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Rozemarijn Koopmans

Omslagillustratie © Pan Macmillan

isbn 978 90 445 3285 2

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

Over dit e-boek

Dit e-boek bevat links naar videobeelden en audiobestanden.

Deze extra content staat op zichzelf en kan bekeken worden voor, tijdens of na het lezen van het boek en is te vinden door de korte url in te tikken in de adresbalk van je internetbrowser.

Wilt u meer weten, ga dan naar www.thekills.nl.

VLEES

Thekills.nl/anim1

animation part 1 opener - massive_001.gif

#

Toen Luis Francesco Hernandez (Santo) ten slotte werd opgenomen in verzorgingshuis Pioneer in Normal, Illinois, had hij allang afstand gedaan van zijn achternaam en van een groot deel van zijn verleden. Die laatste zeven jaar van zijn leven in het tehuis sprak hij nooit over zijn familie, zijn bedrijf, de tijd die hij met Rem Gunnersen had doorgebracht bij de verbrandingskuilen in Camp Liberty, of over zijn betrokkenheid bij de dood van twee mensen. Slechts eenmaal, in een rechtstreeks antwoord op een vraag, gaf Luis Hernandez toe dat hij, toen hij tweeëndertig was, een man uit zijn huis had ontvoerd, hem had verdoofd met een kalmeringsmiddel voor paarden, en hem had opgesloten in een kamer, waar hij hem zonder voedsel of water had achtergelaten. Hoewel hij er niet zeker van kon zijn dat hij zijn dood had bewerkstelligd, twijfelde hij er niet aan dat de man was overleden.

Zesendertig jaar lang leed Luis aan psoriasis en pijnlijke sikkelvormige plekken op zijn ellebogen en langs de haargrens in zijn nek, die soms bloedden en een branderigheid tot diep in zijn botten veroorzaakten, maar waarover hij nooit klaagde. In het jaar voor zijn dood werd hij blind en was hij zo afwezig dat andere bewoners, wanneer ze tegen hem spraken, geen antwoord meer verwachtten. Het personeel waste hem en kleedde hem aan, hielp hem met eten en bracht hem van het ene vertrek naar het andere; in de middag werd hij in de woonkamer gezet, waar hij zich naar het raam toe boog en zijn gezicht meedraaide met de zon. Die laatste herfst viel het iedereen op dat er steeds minder was waarop hij reageerde.

Luis stierf een vredige dood, in het bijzijn van Dorothy Salinas, een van de bewoonsters, die hem al kende vanaf de dag dat hij in het tehuis was opgenomen. En hoewel Salinas als een vriendin beschouwd kon worden, wist ze maar weinig van hem – behalve dat hij een poos in Montreal had doorgebracht en een tijdlang onder de blote hemel had geslapen voordat hij terugkeerde naar het Midwesten en uiteindelijk in Lansing een klein boerenbedrijf was begonnen, waaraan hij het grootste deel van zijn werkende leven had gewijd. In de maand voordat hij naar Normal verhuisde, vermaakte Luis zijn huis en bedrijf aan zijn zoons, die ze op hun beurt zo snel mogelijk doorverkochten, met hun gezin in een andere staat gingen wonen en geen contact meer onderhielden. Luis beklaagde zich er niet over. Slechts eenmaal had hij zijn hart gelucht en gezegd dat hij langgeleden iets had gedaan wat hij niet had moeten doen, en zij veronderstelde dat Canada zijn manier was geweest om daarmee in het reine te komen en dat afzondering hem hielp om dit probleem de baas te blijven.

Bij het afleggen ontdekten de mensen van de begrafenisonderneming een tatoeage op zijn rechterschouder, een adelaar met een standaard, met daaronder in mooie krulletters het woord ‘Santo’.

De familie van Luis, zijn twee zoons en hun vrouwen en vijf kinderen, deed er drie dagen over om in een armoedig konvooi vanuit Florida over te komen. Op de ochtend van de begrafenis, onder een heldere winterhemel, hielden de doodgravers zich schuil tussen de volgeladen pick-ups op de parkeerplaats, waar ze een joint rookten en algauw gezelschap kregen van Rick, de jongste zoon van Luis, die zonder enige emotie over zijn vader sprak. Naar zijn zeggen was Luis een man geweest die nooit rust kon vinden, een man die overhooplag met het leven, die opzettelijk problemen zocht met alles en iedereen. Hij was bij zijn vader weggevlucht zodra dat kon, net als zijn broer vóór hem, want erg lang hield je het niet uit met een man die altijd in een andere kamer leek te zijn, of in een andere stad, gewoon ergens anders. Hoewel hij wist dat zijn vader een tijdlang in het Midden-Oosten was geweest, wist hij niet precies in welk land – het onderwerp was gewoon nooit ter sprake gekomen. Er waren geen verhalen, geen militaire documenten, niets waardoor hij bewondering zou kunnen krijgen voor zijn vader. De doodgravers deelden hun joint met hem en plantten hun schoenen stevig in het grind terwijl ze luisterden. Na twee flinke halen wierp Rick een blik in de richting van de gedaanten buiten de rouwkamer en zei dat hij maar weer eens moest gaan, ja, ze waren alweer aan het vertrekken; toen barstte hij tot hun onbehagen in tranen uit. Hij droogde zijn ogen met de muis van zijn handen en zei dat hij niet begreep waarom hij moest huilen, want hij hield niet eens van zijn vader, nee, hij had nooit van hem gehouden. Niet dat hij hem haatte. Luis was gewoon een moeilijk iemand om mee om te gaan, moeilijk om aardig te vinden, moeilijk om van te houden. En was het niet de bedoeling dat er als kind onvoorwaardelijk van jou gehouden werd, dat er gewoon van je gehouden werd zonder daar iets voor te moeten doen, zonder het eerst te moeten verdienen? Rick keek uit over de parkeerplaats op zoek naar een antwoord, maar er was alleen een kleurloos uitzicht op rijtjeshuizen, een vegerige hemel en laaghangende elektriciteitsdraden. Als ze wegreden, zei hij, was het afgelopen, finito: geen reden om ooit nog terug te komen. De doodgravers verplaatsten hun gewicht naar hun hakken en zeiden, ja, zo zou het wel ongeveer gaan.

Er was geen familie bij toen Luis Francesco Hernandez werd begraven.

Achttien jaar vóór Luis kwam Clark, bij wie het grootste deel van de tong was weggesneden en wiens strottenhoofd was verwijderd. Mathew Clark was alleen toen hij stierf in een eenpersoonskamer in het Heilige Maagd Maria Hospice in Albany. Omdat hij allergisch was voor penicilline zwol zijn keel op en stikte hij. Een simpele administratieve fout. Vijf minuten van onoplettendheid. Zijn uitvaart in het Sint-Eustatius-crematorium was bescheiden, maar werd bijgewoond door mensen die een ellendiger einde hadden verwacht en die nu geconfronteerd werden met iets plotselings en onverklaarbaars.

In haar afscheidsrede beschreef Clarks dochter Elizabeth haar vader als een ongecompliceerde man, maar ze trad niet in details, zei niets over al die keren dat hij afwezig was geweest of zonder duidelijke reden ineens vertrok, en ook niet over het feit dat ze er als kind van overtuigd was geweest dat hij ergens nog een ander gezin had, een ander, bevredigender leven. Ze sprak niet over de kanker, over de vlekjes waarmee de zachte huid op de rug van zijn handen, zijn onderarmen, zijn nek en zijn knieholten bezaaid was geweest, en ook niet over zijn kortademigheid. Niet veel mensen wisten dat haar vader een kunstenaar was, zei ze. Ze stopte een foto in Clarks handen van zichzelf toen ze vijf jaar was: een klein meisje dat naast haar moeder op de oever van de kalme Hudson stond. Haar moeder met één hand onzeker omhoog om haar haar goed te doen of om te wuiven, een woelige wolkenlucht achter hen. Ze herinnerde zich dat het later die dag had gesneeuwd en eigenlijk was het prachtig dat het er op die foto zo zomers uitzag terwijl het juist haar eerste herinnering aan de winter was, de eerste Thanksgiving die haar was bijgebleven. Ze hadden hem de foto toegestuurd toen hij in Koeweit was, of was het Irak; de hoekjes afgesleten en gekreukt, en de kleuren verfletst tot melkachtige witten en gelen door de zon van welk meedogenloos land het dan ook mocht zijn geweest.

Vóór Clark kwam Watts, die op zijn zevenenveertigste bij een kruising in Kansas City werd aangereden door een lijnbus: Watts was met zijn hoofd bij een fles bourbon toen hij vanuit de Holiday Inn naar zijn auto liep.

Op Watts’ begrafenis vertrouwde Lara, zijn vrouw, een van haar collega’s toe dat hij niet zo’n aardige man was geweest als iedereen dacht. Heel de dienst zat ze op fluistertoon over hem te roddelen. Dat ze hem, voordat hun enige kind werd gedoopt, over de wieg gebogen had aangetroffen terwijl hij de baby uitmaakte voor kut. Een uur lang had hij dat volgehouden, zei ze, een weerzinwekkend salvo van kut-kut-kut-kut-kut. Op het moment dat ze het verhaal vertelde, wist ze diep in haar hart dat hij gutte-gutte-gut had gefluisterd, zó zachtjes dat ze naast hem had moeten knielen om het te horen. Hij was ziek toen hij terugkwam, zei ze, en zij was zelf ook ziek, ze had een kind verloren, het dood in haar buik gedragen, en later was hun huwelijk, ondanks de geboorte van hun zoontje, een soortgelijke dood gestorven. Ze woonden in een kleine tweekamerflat in Missoula en zijn depressiviteit en zijn lijdelijkheid hadden hun leven vergiftigd. Maar sommige dingen moest je achter je laten, daar moest je beslist niet meer aan terugdenken. Hij had zijn leven geleid en zij het hare, beiden zonder spijt. Hij was een gewoontedier en je kon er de klok op gelijk zetten wanneer hij vreemdging. En hij was groot geschapen, zei ze, mijn god, wat was hij groot geschapen. Ze keek achterom de kerk in, speurde de menigte af en was blij dat de vrouw bij wie hij geweest was op de dag dat hij het loodje legde zo verstandig was geweest om niet naar de dienst te komen, en dat het nog verstandiger van haar was geweest dat ze de aluminiumfolie, de glazen buisjes en de harsbolletjes zowel uit de hotelkamer als uit de auto had gehaald voordat de politie arriveerde. Een man met één long die rookte. Dat was toch achterlijk, nee echt, dat was toch stom? zei ze. De doos met drugsparafernalia was twee dagen later bij haar voor de deur achtergelaten, zonder de drugs uiteraard, als hint dat ze de hele zaak maar beter kon laten rusten. De busmaatschappij stuurde bloemen naar haar huis. Ze moest een pak kopen, het enige dat hij bij haar weten ooit gedragen had, hoewel ze stiekem de wens koesterde om hem in verkleedkleren te begraven. Watts had ooit tegen haar gezegd dat ze een brede, platte mond had: de mond van een kikker. Niet dat ze niet knap was, zei hij, vooral met die groen-bruine ogen van haar, een kleur zo complex dat het soms leek alsof er gouden spikkeltjes in zaten. Haar kastanjebruine haar, haar bleke huid, typisch New England, allemaal geërfd van haar voorouders, maar mijn god, alles onder haar neus kwam zo uit een tekenfilm. Als hij zulke dingen zei, lachte hij daarna een beetje, alsof het alleen maar een plagerijtje was geweest, niets bijzonders. Hij was niet veranderd door Irak: hij was altijd al achterbaks geweest, altijd al kil, maar na zijn terugkomst was hij ervan overtuigd geweest dat zij hem niet begreep en hem nooit zou begrijpen, hoewel hij dat nooit met zoveel woorden had kunnen zeggen. Zijn gedrag was niet te wijten aan het een of andere syndroom, ptss, of het gevolg van zijn werk bij de verbrandingskuilen. Nee, hij was ook voordat hij wegging al koppig, wreed en laatdunkend geweest. Het enige syndroom waar Watts aan leed was het klootzaksyndroom. Toen de gordijnen zich sloten rond de kist en het geluid van de rollers de muziek overstemde, keek ze onbewogen toe en fluisterde guttegut.

Vóór Watts kwam Samuels, wiens lichaam niet werd gevonden en wiens dood niet werd geregistreerd. Twee dagen voor Kerstmis kocht Samuels met contant geld een auto en een vals identiteitsbewijs, reed van Illinois naar Louisiana en nam bij Baton Rouge Highway 10. De laatste mensen die hij sprak was een jong stel uit zijn geboorteplaats Topeka in Kansas, dat bij de ingang van een wegrestaurant rondhing. Even dacht hij dat ze moed aan het verzamelen waren om het restaurant te beroven, maar toen het tot hem doordrong dat ze stonden te aarzelen omdat ze geen geld hadden, gaf hij hun al zijn kleingeld, alles wat hij in zijn zakken had, en zij probeerden niet te staren naar het eczeem op zijn armen, naar hoe zijn huid losliet in schilfers, als vissenschubben. Het toeval dat hij een jong stel uit zijn geboorteplaats tegenkwam, was voor hem een bevestiging dat hij de juiste keuze had gemaakt, en van het simpele gebaar van het weggeven van een handvol kleingeld kreeg hij het gevoel dat hij iets doorgaf. Samuels, die altijd kortademig was, ging in zijn auto zitten en overdacht hoe prachtig dit was, hoe dingen die eindigden op een natuurlijke manier weer samenkwamen met dingen die begonnen, stapte vervolgens weer uit en liep terug naar het restaurant, waar hij bij het stel ging zitten en een uur lang onafgebroken praatte over het werk in Camp Liberty in de zuidelijke woestijn van Al-Muthanna. Hij sprak uitvoerig over een man van hun werkploeg, Steven Kiprowski, en dat je soms wist dat je iets moest tegenhouden maar het niet deed, en dat je, op datzelfde moment, wist dat dit in je binnenste zou blijven knagen, je leven te gronde zou richten. Niet gehinderd door de juiste volgorde van de gebeurtenissen of door de vraag of ze er wel iets van snapten, vertelde hij zijn hele verhaal. Een half uur nadat hij was opgehouden met praten, nam hij een afslag van de snelweg, reed de auto een moeras in en terwijl die omsloeg, stak er een lichte twijfel de kop op of dit wel zo gemakkelijk zou worden.

Vier dagen nadat de modder hem had verzwolgen, kwam de ondersteboven gekeerde auto los en werd door een getijdegolf op de oever gedeponeerd onder het viaduct. Zijn lichaam werd door een storm de Golf van Mexico in gesleurd en zo kwam Samuels dichter bij wat hij gewild had: onvoorstelbaar klein worden, verdwijnen, oplossen, minder worden dan stof.

Pakosta schoot zichzelf dood in de lift van het academisch ziekenhuis van Santa Barbara. Met zijn rug tegen de spiegelwand en zijn gezicht naar de deur plaatste hij het geweer onder zijn kin, ervan overtuigd dat hij zo genoeg schade zou aanrichten om zijn gezicht weg te vagen. Zijn vorige poging, een overdosis whisky, dieet- en slaappillen, had alleen diarree en een rustgevende slaap opgeleverd, en toen hij bij zijn positieven kwam, gaf hij het weer de schuld van zijn daden. Het was niet makkelijk om arm te zijn in Santa Barbara, zei hij, en ook als het eenmaal mooi weer was, viel het niet mee als al je dagen op elkaar leken. Hij was een knappe man met een open gezicht, en de verpleegsters waren diepgeroerd door de tragedie, zich niet bewust van het feit dat Pakosta een alcoholicus met een kwade dronk was en dagelijks de studenten en studentikoze types die koffiedronken op het terras van het Flat Earth Café in Main Street met merkwaardige obsceniteiten bestookte. De man poepte bij mensen voor de deur en viel veteranen lastig bij het opvanghuis: er was niet veel dat tot zijn aanbeveling strekte, er was niet veel fatsoen overgebleven. Net als Samuels leed hij aan een huidaandoening, een rode gloed in zijn hals die vaak samenging met kortademigheid en het gevoel dat hij diep onder water was, afgesneden van de wereld. Carl Pakosta had een hekel aan communisten en aan mensen uit Californië en Mexico, en hij dacht dat zijn buurman, een leraar en voormalig vakbondsman uit Oaxaca, opzettelijk zijn hond had vergiftigd, terwijl hij wist dat hij zelf verantwoordelijk was voor de dood van het dier. Zijn lichaam werd gecremeerd op kosten van de gemeente Santa Barbara. Doordat hij in het stadsarchief abusievelijk als veteraan geregistreerd stond, werd zijn as door een vrijwilliger uitgestrooid in de herinneringstuin.

Pakosta’s afwezigheid werd opgemerkt door de stamgasten van het Flat Earth Café en door de gidsen op de walvisspotboten, die gewend waren aan zijn getier en aan het feit dat hij altijd bij de pier stond en de toeristen uit de droom hielp met de vraag wat ze nu, in alle ernst, verwachtten daar op zee te zullen zien. Jullie nemen foto’s, zei hij, foto’s. Jullie kunnen de walvissen niet éten. De laatste maanden van Pakosta’s leven verloor hij zijn greep op de tijd en vergat hij te eten, begon hij van zijn gewoontes af te wijken en kon hij het komen en gaan van de dagjesmensen, zoiets simpels als mensen die vertrokken, niet meer verdragen. Op zijn laatste dag rende hij achter de boten aan en schreeuwde dat de zee hen zou verzwelgen en dat ze zouden verdwijnen alsof ze nooit geboren waren.

Rem Gunnersen leefde lang genoeg om in de Heilige Laurentiuskerk aan Lunt Avenue in Chicago-Noord voor de tweede keer in het huwelijk te treden. Deze ene dag voelde hij zich goed, verzekerde hij zijn gasten, en hij was dankbaar dat ze gekomen waren om getuige te zijn van hoe hij een eerder gemaakte fout ging rechtzetten: de scheiding van zijn eerste vrouw, Cathy, een vergissing die hij nu corrigeerde door met haar te hertrouwen en haar op die manier zowel tot zijn eerste als zijn tweede vrouw te maken. Hij was nog maar een schim van zichzelf en kon geen vast voedsel eten, maar hij hield vol dat alles wat gedaan kon worden al vele keren gedaan was. Het was nu zaak zijn ziekte met medicatie een stap voor te blijven, te zorgen dat hij zich goed bleef voelen. Het weekend na het huwelijk kreeg Rem een klaplong, en volgens instructies die ze van het internet had gedownload diende zijn vrouw hem de morfine toe waarvan ze voor alle zekerheid een voorraadje had aangelegd, en ze zat bij hem terwijl hij de geest gaf.

Voorafgaand aan de begrafenisplechtigheid, die plaatsvond in dezelfde kerk, gaf de dokter algemene antwoorden over de oorzaak van Rems kanker, en hoewel hij het niet met absolute zekerheid kon zeggen, gaf hij toe dat Rem ziek was geworden na zijn terugkeer uit Europa, twee jaar na zijn verblijf in Irak, en nooit meer echt beter was geworden.

Rems gasten kwamen opnieuw naar de kerk, zaten in dezelfde kleine groepjes, droegen dezelfde kleren en kregen te horen dat Rem bij het wisselen van het ja-woord had gefluisterd dat het hem speet, dat het leven je gewoon belazert, je net wanneer je eindelijk echt tevreden bent, van je tijd berooft. Zijn dochter Elsa sprak de grafrede uit en weigerde troost te putten uit die woorden. Rem Gunnersen was een goede man geweest die voor niks had geleden. Ongeacht al hun problemen, ondanks alle jaren dat ze uit elkaar waren geweest, had Cathy noch Elsa zich nooit een leven helemaal zonder hem voorgesteld. Ik wil begrijpen waarom, zei ze. Ik wil begrijpen waar dit allemaal goed voor is.

Rem was in zijn laatste jaar een vermogend man geworden door de verkoop van land en de vereffening van een geschil, en hij had met Cathy’s instemming besloten het geld te schenken aan een door quakers beheerd fonds ten behoeve van veteranen die uitgezonden waren geweest naar oorlogsgebieden.

Rem Gunnersens dodenwake werd bij hem thuis gehouden, op de avond voor de begrafenis. Volgens zijn instructies opende Cathy de kist en kleedde hem uit, en hij werd naakt begraven in zijn doodskist van geperst karton, samen met een handgeschreven briefje waarin hij verklaarde dat hij weliswaar zijn uiterste best had gedaan om de mensen die aan zijn hoede waren toevertrouwd te beschermen, maar dat sommigen niettemin kwaad was geschied, en hoewel hij die fouten niet kon rechtzetten, vroeg hij toch in genade te worden aangenomen.

Chimeno (Spider) keerde negen maanden na zijn tijd in Camp Liberty terug naar Irak en sneuvelde in een directe aanval. Zijn stoffelijk overschot werd teruggevlogen naar Fort Dover, gerepatrieerd, en rechtstreeks naar zijn geboorteplaats Peoria in Illinois gebracht, naar de boerderij van zijn ouders. De aanval vond plaats op klaarlichte dag en hij was dat jaar het eerste dodelijke slachtoffer. Toen de helikopter langs het grote, verlaten complex van het ministerie van Olie in Amarah vloog, draaide de piloot zich om naar Spider en zei dat dit op een dag allemaal automatisch zou gaan. Een operationeel team aan de andere kant van de wereld zou alle mogelijke informatie die bekend was over een verdachte invoeren, alles wat je maar bedenken kon, wat voor vrouwen hij leuk vond, wat voor schoenen, aan welke kant van het bed hij sliep, en dan zouden er voorspellingen worden gedaan over waar die persoon zich op een bepaald tijdstip hoogstwaarschijnlijk zou bevinden. Nog voordat het bij het doelwit zelf was opgekomen, zouden zij weten waar hij die dag naartoe zou gaan. Met die informatie zouden ze opstandelingen uitschakelen zonder er zelf ooit bij aanwezig te zijn. Geen legers. Computers en drones. Ze zouden het op het nieuws laten zien, zoals ze de scudraketten hadden laten zien die in Libië op de bunkers neerkwamen, doelen omkaderd door een digitaal vizier. Onzichtbaar, binnen in het gebouw, lag een simpel explosief dat getriggerd werd door de downwash van de helikopter en een waaier van puin dwars door de verdiepingen blies.

Op de dag van zijn begrafenis gaf het ministerie van Defensie een video vrij van het incident. Nadat de helikopter, een hh-60, was geraakt, tolde hij tegen de zijkant van het gebouw en boorde zich in de betonnen honingraat, een kil, vertrouwd beeld, en de brokstukken vlogen naar buiten.

Steven (doopnaam Stefan) Kiprowski was de eerste van de groep die stierf in het regionaal overheidskantoor van Amarah.

Kiprowski, Chimeno, Pakosta, Samuels, Watts, Clark en Hernandez vormden zes weken lang de ploeg van Rem Gunnersen. De mannen waren met zorg geselecteerd om als Unit 7 te werken bij de verbrandingskuilen in Camp Liberty, in de zuidelijke woestijn van Al-Muthanna.

TWEE STEDEN

thekills.nl/anim2

animation part 1 opener - massive_002.gif

#

Een jaar na de gebeurtenissen in Camp Liberty, toen Rem Gunnersen in Europa woonde (in Halsteren, Amsterdam en later in Brugge), werd hem tijdens een toevallig gesprek gevraagd twee rotdagen te beschrijven. Het hoefden niet de allerergste dagen te zijn die hij ooit had meegemaakt, gewoon twee klotedagen. Het is een spelletje, zei de man, een Noor. Als jouw verhaal erger is dan het mijne, betaal ik het volgende rondje.

Hoewel de mannen elkaar niet kenden, hadden ze de dag doorgebracht in een café aan de gracht, waar ze op hun gemak whisky hadden zitten drinken en wat hadden gepraat, en een spelletje zou, wat de regels ook mochten zijn, de namiddag wat meer zin geven.

Nog voordat Rem had bedacht wat hij van het voorstel vond, waren er al twee verhalen bij hem opgekomen. Toen hij er wél over nadacht, realiseerde hij zich dat hij die dagen niet had gekozen omdat het de ergste dagen waren, maar omdat ze aan het begin en het einde stonden van een jaar dat hij graag achter zich wilde laten.

Op de eerste slechte dag (verhaal 1) was zijn hond, Nut, een vuilwitte, bangelijke staffordshireterriër ineens verdwenen.

Op de tweede (verhaal 2) had een man met wie hij had gewerkt een andere man ontvoerd, waarna hij met de ontvoerde in de kofferbak van zijn auto het halve land door was gereden.

Het punt is dat hij vrijwel zeker de verkeerde man had ontvoerd, legde Rem uit.

Als de Noor om één verhaal had gevraagd, zou Rem het eerste hebben gekozen.

Nut had altijd in dezelfde kamer geslapen als Rem en zijn vrouw. De hond was winderig (geen dieet dat hielp), en omdat hij een schuw beest was, hield hij niet van verrassingen. Hij negeerde andere honden; je hoorde hem nooit blaffen of grommen; hij ging tussen de mensen in zitten als ze praatten en leek te begrijpen waar ze het over hadden.

Rem was verknocht aan de regelmaat. De vroege wandelingen, de late wandelingen. De oever van het meer in Rogers Park, poederig in de mist. Hoe Nut wachtte tot hij zei dat hij mocht rennen. Hoeveel de hond van water hield. Hoe hij, elk jaar weer, het ijs ontdekte. Nut was verzot op Rem en Cathy, liep er in hun gezelschap kwiek en monter bij, glom van genegenheid en leunde tegen de deur als hij een kamer niet in mocht, om maar zo dicht mogelijk bij hen te zijn.

Nut verdween voordat Rem naar Irak vertrok, en Rem realiseerde zich later dat hij in Illinois zou zijn gebleven als de hond er nog geweest was. Nuts behoeften en gewoonten vormden een grens die ze nooit in twijfel trokken; zonder die grens verwijdde hun horizon zich automatisch.

Rem plande zijn ochtend. Eerst Robinson, dan Rosen, Coleman en dan Matt.

Hij trof Martin Robinson aan op de oprijlaan van zijn huis in Lake Forest. De man stond op het punt om te vertrekken, de auto met de neus heuvelafwaarts, en het onbestemde gemiezer sloeg om in hardere, serieuze regen. Rem rende er vanuit zijn auto naartoe met zijn jasje over zijn hoofd en boog zich door het raampje aan de passagierskant naar binnen, maar Robinson duwde Rems hoofd terug en hield zijn hand op voor het geld.

Toen de auto wegreed, keek Rem achterom naar het huis. Hij was nooit jaloers op mensen vanwege hun geld, voelde zich zelden gekwetst door de aanspraken of de overvloed van anderen, zelfs niet nu hij iemand geld overhandigde op een brede oprijlaan met een bocht van waar je een laatste lange blik op het meer kon werpen, op de door een landschapsarchitect aangelegde tuin, boomloos tot aan de glooiing op het huis met het platte dak, het zwembad, de rand van een Chihuly-kroonluchter, op de brede ramen waarin een somber tweekleurig uitzicht werd weerspiegeld. Een grijs meer. Een grijze lucht. Deze mensen hadden geen geld nodig, niet zoals Rem geld nodig had.

Bij deze huizen aan het meer kwamen de schoonmakers in een bestelwagen waar onderhoudsspecialist op stond. De vuilnisophalers – afvalmanagement. Behangers – designconsultants.

Tweeduizend. Vierduizend. Vijfduizend.

Twintig minuten later had Rem een afspraak met Martin en Samantha Rosen in hun huis in tudorstijl. Hij zei dat hij beter niet binnen kon komen omdat hij nat was en vond het aardig van Samantha Rosen dat ze terugkwam met een handdoek, vroeg of hij koffie wilde en zich minder gegeneerd gedroeg dan haar man. Rem legde het geld op het aanrecht en keek niet naar het pakketje toen hij slokjes van zijn koffie nam en uitrekende wat de keuken had gekost. Die kastjes zijn maatwerk en handgemaakt, die deurtjes kun je niet hard dichtslaan; zelfs als je ertegenaan trapt, zoeven ze nog met een zucht dicht.

Ze hadden geen groen gewild, maar chartreuse. Rem was geen huisschilder, maar een interieurstylist. Het geld dat hij had gebracht was niet meer dan een schadeloosstelling, gezien de omstandigheden.

Bij Coleman sprak Rem met een huishoudster die zei dat Marie Coleman net was weggegaan en Rem vroeg zich af hoe het toch in elkaar zat. Ze hebben allerlei mensen die hun huis in- en uitlopen en toch denken ze dat het probleem ligt bij de een of andere schilder met lange vingers. Cathy had gelijk, hij moest niet zo met zich laten sollen. Een yorkshireterriër, klein zelfs voor zijn soort, stoof op de deur af en de huishoudster hield hem met haar voet tegen en noemde het dier Lucy. Andy Coleman – die door Matt, of was het Mike, ‘drollenknijper’ werd genoemd vanwege zijn strakke mondje en bolle wangen – werkte voor de commissaris van politie op het hoofdbureau in Lake View. Boven de houten lambrisering hing een zwart-witte portretfoto van de man en zijn vrouw.

Rem hield het geld bij zich; hij had weliswaar geen zin om nog een keer terug te komen, maar vertrouwde het ook niet om een envelop met zo veel geld erin achter te laten. Het echtpaar Coleman koesterde de diepste wrok. De ring was een erfstuk. De huishoudster herkende het logo op Rems auto en zei: Ik zou maar eens met de familie Stahl gaan praten.

Voordat hij terug was in Chicago, kreeg Rem twee telefoontjes van Andy Coleman. Allebei grof. Het eerste een en al gekrenkt chagrijn: ‘Je zei dat je hierheen zou komen. We hebben duidelijk aangegeven hoe laat. We hadden een afspraak.’

Het tweede bericht was minder beheerst en de man schreeuwde: ‘Hoe zou jij het vinden als iemand bij jou thuis inbrak? Hoe zou jij dat vinden, Gunnersen? Nou? Zeg op? Als ik nou eens naar jouw huis kom en iets van jou jat? Hoe zou jij dat vinden?’

Rem had zin om te zeggen dat hij gerust naar zijn huis mocht gaan en kon meenemen wat hij maar wilde. Maar hij slaagde erin om redelijk te klinken en forceerde zelfs een glimlach om wat kleur in zijn stem te leggen.

‘Sorry dat ik u ben misgelopen. Het is een misverstand. Ik ben daarstraks langs geweest, maar u was er niet. Ik wilde niks achterlaten omdat het me niet vertrouwd leek. Laat me maar weten wanneer u thuis bent. Ik kan morgen terugkomen. ’s Ochtends is geen probleem.’

Het laatste bezoekje beloofde het moeilijkst te worden en Rem zat een hele tijd in zijn auto te wachten en te roken, ondanks zijn keelpijn. Ik zou maar eens met de familie Stahl gaan praten. Daarmee was deze hele exercitie meteen al ondermijnd. Als Rem mensen geld gaf om hun mond te houden, zou het dus niet nodig moeten zijn dat hij met de familie Stahl ging praten, aangezien de familie Stahl van niks hoorde te weten. Evenmin als een loslippige huishoudster trouwens.

In feite had hij alleen iets te maken met Robinson en Rosen. Dat waren de mensen die Matt had genoemd. De enige twee. Coleman zat er alleen maar voor alle zekerheid bij.

Cissie liet hem binnen, zette hem op het verkeerde been met een kus op zijn wang, zei opgewekt dat Matt achter was en vroeg of hij misschien een kopje koffie wilde. Rem kon niet inschatten of ze alleen maar zo veel bravoure had omdat ze elkaar al zo lang kenden – moest ze de deur soms opendoen gehuld in een boetekleed? Huilen? In een hoekje wegkruipen? Wat had hij verwacht? Zij had niets verkeerds gedaan. Maar toch – haar vrolijkheid stak hem.

Niks geen opgewektheid bij Matt. Afgezonderd in de donkere serre veegde Matt zijn handen af aan zijn broekspijpen, maar maakte geen aanstalten hem een hand te geven. Hij had een sullige uitdrukking op zijn gezicht en zijn hals zat onder de knalrode uitslag. Zijn trage bewegingen waren precies tegengesteld aan die van Rem, gluiperig en doortrokken van argwaan.

Rem legde de papieren van de leenovereenkomst, het boekje met loonstrookjes en een los vel met de namen en bedragen die hij betaald had op tafel. Betalingen die inmiddels duizenden dollars bedroegen. Hij besprak ze een voor een, maar zei niets over de familie Stahl.

Terwijl Rem praatte, griste Matt de papieren haastig bij elkaar en keek naar de deur, en Rem vermoedde dat Cissie van niets wist, geen idee had.

Toen hij vroeg hoe nu verder, ademde Matt even kort in, ongelovig, misschien zelfs smalend. ‘Ik zal je terugbetalen tot op de laatste cent. Zolang ik maar werk heb, kan ik je betalen.’

Rem deed zijn ogen dicht, zocht naar woorden.

‘Er is geen werk. Niemand wil ons inhuren, Matt. Het is afgelopen.’ Rem liet de constatering even in de lucht hangen voordat hij het aandurfde om eraan toe te voegen: ‘Ik moet de situatie aan Mike en de anderen uitleggen. Ik moet met redenen op de proppen komen.’ Rem ging staan, de handen op de knieën, een simpele, pneumatische beweging. ‘Jij lost elke maand een bedrag af. Meer hoef je niet te doen. Verder hoeven we geen contact te hebben.’

Cissie was druk bezig in de keuken toen hij wegging. Ze was niet aan het koffiezetten, maar maakte iets wat op avondeten leek, met pasta en eieren en ham en zure room. Rem had zijn sigaretten op tafel laten liggen, had ze daar neergelegd toen hij de papieren tevoorschijn haalde. Hij wilde niet teruggaan om ze te halen, wilde die hele sigaretten niet meer.

Toen Rem thuiskwam, stond de buitendeur beneden open en de post was opgeraapt, wat betekende dat Cathy thuis was – hoewel die nooit de deur openliet, dat was zijn gewoonte, en dus was het ook zijn schuld wanneer er mensen binnenkwamen en de gang bevuilden. Boven aan de trap zag hij dat ook de zware, met ijzer beklede voordeur openstond. De binnendeur van de woning was eveneens open. Geen hond die hem verwelkomde. En ook geen Cathy.

Hij zocht de buurt af met de hondenriem om zijn knokkels gewikkeld en was op elke hoek en bij elk doorkijkje tot aan de volgende zijstraat vol hoop Nut daar te zien, huiverend – want dat deed hij als hij verdwaald was, hij huiverde, hij kromp in elkaar, hij jankte. Dit had Coleman gedaan. Zeker weten. Rem kon zich niets provocerenders voorstellen dan bij iemand in te breken en de hond naar buiten te laten.

Anders dan Koeweit had Amarah geen centraal zakendistrict en slechts één gebouw van meer dan drie verdiepingen, het ministerie van Olie, een honingkleurig, bijenkorfachtig bouwwerk van vierentwintig verdiepingen, dat al op enige afstand van de stad te zien was. Rem zocht naar overeenkomsten met andere steden, maar als er al vertrouwde elementen waren, werden die gedomineerd door drie factoren – de uitgestrektheid van lage, langwerpige huizen, de verpletterende hitte en de schrikbarend verlaten indruk die de stad maakte.

De sectorbasis van Amarah (beter bekend als asb of het Station) lag ruim zes kilometer van het regionale overheidskantoor, cipa-zuid. Het voormalige licht-industriële complex, waar ooit een verpakkingsbedrijf, een conservenfabriek, een busstation en een ijsfabriek hadden gestaan, lag ingeklemd tussen een sjiitisch en een soennitisch district. De gebouwen droegen de littekens van het conflict en alles wees erop dat de paleiswacht het complex als garnizoen had gebruikt. De compound voldeed, zowel qua grootte als locatie, nauwelijks; er waren bijna twaalfhonderd niet-Iraakse buitenlanders gehuisvest, die sliepen in op elkaar gestapelde containerunits – plus nog eens vijftienhonderd Amerikanen en andere bondgenoten, hoewel dat aantal met de dag slonk. De recente toename van gewelddadige incidenten maakte de post minder aantrekkelijk voor contractarbeiders zonder militaire ervaring. Beschermd door een versterkte buitenmuur waren er op de sectorbasis een bioscoop, een sporthal, winkels en een kantine, en op de binnenplaats een rij portakabins die ‘de ovens’ werden genoemd. Er was zelden langer dan vier uur elektriciteit, zodat op de compound voortdurend het gebrom van generators te horen was.

Het werk voldeed vanaf dag één niet aan de verwachtingen. Rem, toegewezen aan Unit 409, kreeg te horen dat hij niet op de compound kon blijven, aangezien sba als binnenlands grondgebied geclassificeerd was. Als hij in aanmerking wilde komen voor de strategische plaatsingsbonus zou hij de compound elke dag moeten verlaten.

Rem bouwde muren om explosieven af te weren en van richting te doen veranderen: muren om auto’s, mortieren, raketten en andere voorwerpen tegen te houden die met grote kracht en snelheid werden voortgedreven; muren om ramen, deuropeningen en winkelgevels aan weerszijden van de nieuwe hoofdweg te beschermen; muren om soennieten van sjiieten te scheiden. Het project omvatte de versterking van de noordelijke, zuidelijke en westelijke routes naar de stad – routes die de stad in afzonderlijke zones verdeelden.

De eerste week werkten de ploegen in nachtdienst (vier nachten werken, één nacht vrij) en zwoegden de mannen onder booglampen in verlaten wijken die Rem aan Chicago-Zuid deden denken. Via de satelliet zag hij op het middagnieuws de opritten die hij had gebouwd, de wegsplitsingen en explosiewerende muren, de routes breed genoeg voor troepen en konvooien. In tegenstelling tot Bagdad zou Amarah geen blauwe of rode zones krijgen. Als de oude stad niet functioneerde, zouden ze die van de kaart vagen en er een nieuwe voor in de plaats bouwen. De wijken die aan de hoofdroutes grensden, werden aan weerszijden van de weg per blok neergehaald. Huizen, hotels en bedrijven werden gesloopt, net als elke andere faciliteit, school, dokterspraktijk of markt waar grote groepen mensen konden samenkomen, en Rem raakte eraan gewend om de stad door een fletse stofnevel te zien.

Ze werkten ’s nachts, koortsachtig, bij geweergeknetter en de gloed van straatvuurtjes. De ontruimde zone langs de weg gonsde van ongedurige verwachting en Rem vroeg zich af wat er met de mensen was gebeurd die in deze wijken hadden gewoond en hoeveel van het verval van recente datum was. Hij werkte in een ploeg met een beveiligingsescorte van ex-soldaten en ex-mariniers, voornamelijk Amerikanen, maar ook Australiërs en Denen, onafhankelijke beveiligingsteams met voor en achter zich omgebouwde Humvees; het waren schichtige jongens, van top tot teen in beschermende kleding gehuld, die nooit lang op één plek bleven omdat ze verscheurd werden door onrust.

In de achtste nacht kwam er een vrouw aangestruikeld over het puin tussen de generators en de schijnwerpers. Rem reed mee achter op een wals en bekeek het afval dat tot op de straat lag, de steenbrokken, de onverharde weg. Hij zag dat de vrouw, gekleed in een zwarte abaja en nikab en omringd door opwolkend stof, zich omdraaide alsof ze verbaasd was, onzeker van wat ze nu geacht werd te doen. Met geschreeuw en imposant wapengekletter omsingelden de beveiligers de vrouw en riepen haar in het Engels en primitief Arabisch instructies toe. Rem zag mannen rennen, sommige ernaartoe, maar de meeste ervandaan, in de richting van de barrière die ze aanlegden, waar ze zich overheen wierpen.

En er gebeurde niets.

‘Ze gebruiken kinderen. Ze gebruiken vrouwen. Ze gebruiken krankzinnige of achterlijke mensen, doven en stommen. Ze fabriceren thuis bommen, die ze omgorden bij geestelijk gehandicapten en dan met een afstandsbediening tot ontploffing brengen. Ze slachten hun eigen mensen af. Het slaat helemaal nergens op.’

De man die de wals bestuurde, teamleider Luis Hernandez uit Minnesota, beter bekend als Santo, sprak alsof hij een autoriteit was, alsof het om vaststaande feiten ging.

‘Ze haten ons. Ze haten het leven. En om dat duidelijk te maken doden ze iedereen.’

Rem had geen zin om met hem in te stemmen, maar de vrouw was gek, zonder enige twijfel, en ze was naar hen toe geduwd als dreiging, ook al was ze niet met bommen behangen.

De volgende nacht werden de bomaanslagen menens. Er werd een stuk muur langs Jalla Road weggeslagen en ook een aantal van de nieuwe wachttorens werd getroffen, het beton doorboord door efp’s. Het blootgelegde bewapeningsstaal, de verspreide blokken en kapotgeschoten muren werden een soort signatuur, Rems beeld van de stad. Er werden twee bevoorradingstrucks die terugkeerden van de luchthaven aangevallen en de chauffeurs werden naar buiten gesleept en in stukken gehakt; het incident stond al op het internet voordat het nieuws asb bereikt had. Naast de gestaag toenemende dodelijke incidenten (die het talrijkst waren onder buitenlanders afkomstig uit Nepal, Pakistan en India) werden er ook aanslagen gepleegd specifiek gericht tegen de werkploegen die bezig waren met de nieuwe doorgangsroutes. Algauw vonden die incidenten aan de lopende band plaats en het leek erop dat ze georganiseerd waren. Het werk werd gestaakt, en terwijl ze wachtten tot het probleem voorbij zou gaan, bracht Rem zijn rustige uurtjes al kaartend door met Santo, van wie hij elk potje won.

Aan het eind van Rems tweede week kwamen ‘de ovens’ onder vuur te liggen. Afgeschermd door de kantine hadden de portakabins altijd veilig geleken, maar deze avond kwamen de mortieren in een vastberaden boog door de lucht vliegen, alsof ze magnetisch werden aangetrokken door de zinken zijkanten en daken. Tijdens de eerste beschieting werden twee portakabins met de grond gelijk gemaakt en zes beschadigd; de brokstukken boorden zich in de kantine. Tijdens de tweede kreeg een keet de volle laag, waardoor er twee mannen van Unit 89 sneuvelden en drie gewond raakten. Rem keek hoe een ploeg mannen de boel opruimde. Ze droegen allemaal dezelfde groene overalls, dezelfde beschermende kleding en stopten met geoefende zorgvuldigheid alles wat ze vonden in zakken.

De kantine, het veiligste gebouw op de compound, werd Rems tweede huis. Overdag borg hij zijn slaapmatje op in een locker met een kapot scharnier. Hij trok om de dag andere kleren aan en ging sweatshirts kopen in de winkel zodat hij niet naar de wasserij hoefde, die zich pal naast de binnenste versterkte muur bevond. Sinds de aanval gebruikten de meeste mannen van Unit 409 voor de zekerheid de douches naast de kantine. Rem zorgde ervoor dat hij niemand tot last was. Hij sliep overdag, over de tafel gebogen, in de kantine naast de Indiase en Nepalese vrachtwagenchauffeurs.

Santo maakte er een gewoonte van om tegelijk met Rem te eten, en toen Rem vroeg waarom hij niet zo veel optrok met de andere mannen, haalde Santo zijn schouders op. ‘Ik ben de ploegbaas.’ Hij hield een klein stapeltje papieren omhoog. ‘Ik draag zware verantwoordelijkheden die hun jonge geest niet kan bevatten.’

Rem vroeg wat het voor papieren waren.

‘De werkroosters. Ik ben aangewezen om de werkroosters op te hangen. Op het mededelingenbord.’

‘Je moet het maar kunnen.’

‘Ik bepaal de kleur van de punaise. En waar het blaadje precies komt te hangen. Het tijdstip waarop het wordt opgehangen.’ Santo lachte. ‘Weet je eigenlijk wel hoeveel ellende je veroorzaakt? Ze hebben het voortdurend over je. Ze willen dat je teruggaat naar je eigen onderkomen, maar ze denken dat je een beetje geschift bent.’

‘O?’

‘Kijk eens naar jezelf. Niemand wil ruzie met zo’n beer als jij. Iedereen is bang voor je.’

Rem vroeg of het wat uitmaakte.

‘Ik zeg het alleen maar. Niemand wil rottigheid met je krijgen. Dat is alles.’

Santo had de gewoonte om met vlakke hand van voor naar achter over zijn hoofd te strijken, een of twee vingers gekromd om aan zijn schedel te krabben, en omdat hij zijn haar gewoonlijk kortgeschoren had, maakte dat kleine gebaar best veel lawaai. Rem vond het typisch iets uit de stad, deels omdat hij wist dat Santo uit Minneapolis kwam en deels omdat de Latinojongens, met hun schouders onder de tatoeages en met hun uiteenlopend gestileerde baardjes, eerder uit de stad leken te komen dan van het platteland. Hij kon zich Santo niet buiten een stad voorstellen.

‘Ik ben klein. Iedereen loopt mij voortdurend te fokken. Net als Fatboy, mij nemen ze net zo in de zeik als Fatboy. Alleen doen ze het bij mij maar één keer.’ Santo wees naar Fatboy, een spichtige negentienjarige, een muis. De man/jongen, die vóór zijn puberteit was achtergebleven in groei, at hamburgers en in veel vet gebakken vlees, dronk energiedrankjes, sliep nooit, zat onder de pukkels en bleef broodmager. Fatboy lachte graag, een lach waarbij zijn kleine, slechte tanden te zien waren. Hij was het nooit met iemand oneens en gaf nooit op iemand af, hoe vervelend ze ook tegen hem deden. Rem had hem nog nooit kwaad gezien, al werd hij nog zo akelig behandeld, en daarom had hij bewondering voor de jongen. Fatboy beheerde de voorraden voor de kantine. Dat was zijn lust en zijn leven en hij leverde op bestelling (Cheeto’s, Oreo’s, Chipotle-dipsaus, Mega-Mocca-Latte-Mix, Vegemite, dvd’s, zelfs Blu-rays, cd’s en, volgens de geruchten, alle mogelijke soorten porno). Fatboy omzeilde moeiteloos de complexe systemen van hosco. En het mooiste van alles was dat hij Rem liet slapen waar hij maar wilde.

Daarom betrok Rem Fatboy bij hun pauzes en hun schaft, en nodigde hij de jongen uit om bij hen te komen zitten als hij vóór hun nachtdienst met Santo zat te kaarten. En hoewel Santo zelden iets tegen de jongen zei, leek hij zich niet aan zijn aanwezigheid te storen, vooral niet wanneer Fatboy chips en Cheeto’s, dipsausjes en soms zelfs patat bij zich had.

Steeds wanneer Santo het had over hoeveel hij verdiende, lachte hij. ‘Over dertig dagen wordt het helemaal te gek. Ik zit nu in éxtra overtijd. Ik bedien zelf de geldpers. Nog even en mijn gezicht staat op de flappen.’

Santo rookte graag de inlandse hasj die werd binnengesmokkeld door de konvooibeveiligers. Hij vond het lekker als de dag hem ontglipte, vond het lekker om zich ontspannen te voelen zodat hij, als er iets gebeurde, in de beste toestand was om het aan te kunnen, want je kon beter niet nuchter zijn als er slecht nieuws kwam. ‘Ik loop met een idee rond.’ Hij boog zich naar Rem toe, zijn adem zoet en grasachtig. ‘Iets wat jij zou moeten doen, weet je, want jij bent een grote blanke man en tegen een grote blanke man zeggen ze geen nee. Het idee? We gaan werken bij de teams die opruimen na een aanslag. We melden ons vrijwillig.’

‘We melden ons vrijwillig? Is dat je idee?’

‘Het is een goed idee. Je hebt geen idee hoeveel ze betalen. Als die teams ernaartoe gaan is alles voorbij. Het is vlees, het zijn niet eens mensen, wat ervan over is.’

Rem vond het maar niks, maar Santo hield aan. ‘Jij stelt een team samen. Ze willen graag mensen zoals jij. Grote blanke mannen die van aanpakken weten.’

Rem wilde er niet eens over nadenken. Hij had van een afstand al genoeg verwoesting gezien en het kostte hem moeite om de portakabins te vergeten die bij de aanslag waren vernietigd, de stank van geschroeid bloed en vet, zijn angst om wat er gebeurd was met de mannen daarbinnen.

De diensten veranderden zodra de gebouwen aan weerszijden van de nieuwe routes waren gesloopt: nu gingen ze overdag werken. Elke nacht, als Santo naar de portakabins was teruggekeerd, spreidde Rem zijn slaapmat uit en ging in de kantine onder een tafel liggen in de wetenschap dat hij niet zou slapen. Hij kon Santo’s idee niet uit zijn hoofd krijgen. Zij en wij. Zij bliezen markten op, rijen wachtenden voor arbeidsbureaus, klinieken, scholen, universiteitsgebouwen, begrafenisstoeten, elk protest en elke demonstratie. Zij bombardeerden uitvalswegen, corridors, rijwegen, namen dokterspraktijken onder vuur en voertuigen van hulpverleners, zodat vluchten onmogelijk werd. En als dat gedaan was, gingen zíj naar de ziekenhuizen en bliezen de arriverende ambulances op, de wachtkamers en namen familieleden, dokters en verpleegkundigen onder vuur. Hoe vaak hadden Rem, Santo en de ploeg van Unit 409 de aanslagen niet gehoord en dan gewacht op de vervolgexplosies? Rem kon het niet onder woorden brengen, maar begreep dat hij deel uitmaakte van de dynamiek. Hoe afgescheiden van alles Santo en de anderen zichzelf ook zagen, Rem gaf tenminste toe dat hij er op een bepaalde manier bij betrokken was.

Om drie uur in de ochtend werd Rem wakker en zag Fatboy de snoepautomaten vullen. Er stroomde een lichte, nerveuze energie door de jongen; zijn voeten bewogen rusteloos terwijl hij de dozen leeghaalde.

Rem zag hem weglopen, de armen vol snacks en platte kartonnen dozen, en hield zichzelf voor dat hij gezelschap wilde. Hij volgde Fatboy door het complex; een kleine lichtgoot markeerde een gang die naar buiten leidde door twee vouwdeuren. Hij pakte zijn sigaretten uit zijn zak, haalde de jongen in en bood hem er eentje aan.

‘Kun je niet slapen?’

‘Blijkbaar heb ik het niet nodig.’ Fatboy keek naar de lucht, naar een gele horizon afgezet met schimmige palmen en in de verte de vierkante omtrekken van gebouwen. Hij wees naar de portakabins, waar planken achter de ramen waren aangebracht tegen het explosiegevaar. ‘Net een gezicht’, zei hij. ‘Zie je? Ogen? Mond?’

Rem keek om naar de kantine en maakte zich zorgen om het licht uit de gang.

Fatboys gedachten waren vaak onsamenhangend en Rem raakte gewend aan de chaotische overgangen: ‘Wat is de grootste groep mensen die je ooit bij elkaar hebt gezien?’

Rem zei dat hij het niet wist.

‘De grootste groep – op één moment. Recht voor je? Tegenover je?’

Rem wist het niet precies en Fatboy nam hem mee terug door de kantine, langs de winkel, het depot, de zoemende koelingen; de kantine leek langer in het halfdonker, met diepere inhammen. De jongen leunde tegen de deur voordat hij hem openduwde. ‘Je moet zeggen hoeveel je denkt dat het er zijn.’

Achter de deur lag een reeks onderling verbonden ruimtes – een laadplaats, een parkeerplaats, de overblijfselen van een boulevard – een groot gebied dat aan twee kanten begrensd werd door explosiewerende muren en aan de overkant door lage prefabgebouwen. Lampen die aan de gebouwen waren bevestigd, wierpen een giftig schijnsel over de compound. Tot Rems verbijstering was de grond overdekt met slapende lichamen.

Fatboy leunde tegen de deur om hem open te houden. ‘Idioot, toch? Niet-Iraakse, buitenlandse werknemers die door de Amerikanen zijn ingehuurd. Die beheren hier de boel. Alles.’

Vanaf hun voeten tot aan de uiterste grens lagen de chauffeurs, vakkenvullers, schoonmakers, verkopers en kappers te slapen – hij had geen idee hoeveel het er wel niet waren.

‘Hebben ze geen andere slaapplek?’

‘De meesten wel. Hierachter is een terrein met op elkaar gestapelde scheepscontainers. Die zijn aangepast om in te slapen, per container een man of negen. Niet iedereen werkt. Sommigen gaan weer naar huis, anderen wachten op transport of worden overgeplaatst. Als je niet werkt, krijg je geen slaapplaats toegewezen. Heb je ooit zoiets idioots gezien?’

‘Ik begrijp niet waarom dit veiliger zou zijn?’

‘In die containers wordt het erg warm. Een tijdje terug zijn er ook nog een paar uitgebrand. Daarna zijn de meeste mensen zo gaan slapen. Je kunt maar beter buiten zijn, vooral als er rottigheid komt.’

Voor zover Rem kon zien waren het allemaal mannenlijven, mannen die naast elkaar sliepen, in elkaar gepast, op en onder voertuigen, willekeurig ineengeschoven als puzzelstukken, hoofden tegen voeten, met weinig ruimte ertussen. De meesten sliepen in een dun T-shirt en een broek, met lappen of papieren of een krant over hun hoofd en gezicht. Rem kon de details niet in zich opnemen, zodat de groep pal voor zijn voeten de talloze mensen vertegenwoordigde die daar lagen.

Vanaf dat moment brachten Rem en Fatboy hun nachten vaak samen door.

Fatboy had de gewoonte om zwijgend te roken en dan een vraag te stellen alsof hij ergens mee zat.

‘Bid jij weleens?’

Rem zei van niet.

‘Leven je ouders nog?’

Rem schudde zijn hoofd, maar gaf geen antwoord. Hij rookte een sigaret en stak meteen weer een nieuwe op.

‘Mijn moeder woont in Michigan. Doet niet veel anders dan eten.’

Soms dacht Rem dat de jongen niet helemaal goed bij zijn hoofd was, dat Fatboy ergens in het spectrum tussen normaal en gek dichter in de buurt van gekte zat. Toen hij doorkreeg hoe slecht de jongen voor zichzelf zorgde, ontfermde hij zich over hem en bood hem eten aan, fruit, noten, dingen waarvan hij dacht dat ze goed voor hem waren, en hij ging bij hem zitten terwijl de jongen at. Van zijn kant begon Fatboy wat openhartiger te worden.

‘Je hebt van die moeras-Arabieren. Die wonen ten oosten van hier, tussen de Eufraat en de Tigris, en ze bouwen van die hutten van riet op van die stelten. Heel klein. Maar er is één grote hut, waar iedereen bij elkaar komt. Je gaat er gewoon naar binnen en je vraagt alles wat je maar wilt vragen, zoals: waar zijn alle vissen? En iemand vertelt je dat dan. Of je gaat ernaartoe omdat iets je dwarszit of omdat je ergens een antwoord op wilt, en er is altijd wel iemand die een antwoord heeft. Er is altijd wel iemand die weet wat je hoort te doen.’

Rem dacht dat de jongen heimwee had, maar niet naar huis. ‘Heb je die mensen gezien?’

‘Nee, maar dat ga ik wel doen. Ooit.’ Ineens klapte de jongen weer dicht en Rem vroeg zich af of het hem ooit zou lukken om op die plek te komen, in die hut op stelten boven het moeras, en welke vraag hij dan zou stellen.

‘Heb je iemand thuis?’ vroeg de jongen.

Rem zei dat hij inderdaad iemand had. ‘Mijn vrouw komt uit Texas’, vertelde hij. ‘Uit een plaats die Seeley heet.’

‘Net zoals het matrassenmerk?’

‘Net zoals het matrassenmerk. Ik denk dat ze blij is dat ze daar weg is, maar volgens mij mist ze Texas.’

‘Vind je dat je er goed aan hebt gedaan om hiernaartoe te komen?’

Rem haalde zijn schouders op. ‘Mijn moeder hield er van die ideeën op na. Dan zei ze bijvoorbeeld: bij alles wat je doet, zet je een stap vooruit. Sommige dingen kun je beter niet weten.’

‘Zou je willen dat je niet was gekomen?’

Rem keek op naar de nachthemel, kleurloos vanwege het lichtschijnsel van de compound. Fatboy kwam zelf ook uit een kleine plaats. Hij had zich dit soort dingen of een plaats zoals deze nooit kunnen voorstellen. Ze waren hier niet thuis.

Rem: hoe mijn broer zijn vrouw ontmoette

www.thekills.nl/broer

Het idee dat Rem Gunnersen een eind van huis werk moest zoeken was afkomstig van zijn vrouw Cathy, omdat ze, zoals ze zei, ‘aan vakantie toe was’.

Dat was tot Cathy Gunnersen doorgedrongen na de trouwerij van haar zus. Het was geen bijzondere avond en geen bijzondere gelegenheid, behalve dan dat Rem al vroeg in de middag in zijn eentje was gaan drinken en een vol bierblikje boven op de wasmachine in het washok had laten staan, dus toen die begon te centrifugeren, viel het blikje om en trok het bier in de gewassen kleren. Ze vond hem languit liggend op de bank, voeten op de armleuning, waar hij met zijn hakken een moet in drukte, met nog een biertje tussen duim en wijsvinger, bewegend op een ritme of op iets wat hem agiteerde. Cathy wilde weten wat er mis was met het eerste biertje. Nou? En met het tweede? Wat was daar mis mee? Zeg eens? Een open blikje op het aanrecht, eentje in de koelkast, nog eentje naast de bank – ze kon zijn hele middag zo in kaart brengen. Had hij enig idee hoeveel hij dronk? Nee, serieus, hield hij dat een beetje bij? Het was niet het drinken dat haar dwarszat, nee, waar ze boos om werd, was het idee dat híj dronk terwijl zíj werkte. En kon hij misschien uitleggen waarom de hond op de gang zat?

‘Luister eens naar me’, zei ze. ‘Luister. Ik ben aan vakantie toe. Oké? Ik – heb – rust – nodig.’

Rem begreep het verschil toch zeker wel: het ging haar niet per se om wát er gebeurd was, maar om de timing ervan. En had hij niet al de hele dag het gevoel dat er iets niet lekker zat? Het ging trouwens niet om het bier, het ging er niet om dat hij dronken werd, maar om een aanhoudende ergernis waar hij zich geen raad mee wist: zo’n rotdag waarop niets liep zoals het moest, waarop alles hem aanvloog. De zoveelste Gunnersen-zelfdetonatie.

‘Jij – Rem Gunnersen – moet – aan – het – werk.’

Cathy Gunnersen kon een probleem net zo lang mangelen tot het ondraaglijk werd. Vroeger werden dit soort situaties opgelost met seks. Dan gespte Rem gewoon zijn riem los en vrijden ze een potje. Tegenwoordig, nu op dit moment, werd die mogelijkheid verpest door haar gewoonte om aan het eind van een gesprek geweldig te gaan lopen chagrijnen, waaruit alleen maar bleek hoe teleurgesteld ze was. Meestal liep ze weg en dat ging steeds minder vaak gepaard met theater.

‘Zet je eroverheen’, zei ze. ‘Begin opnieuw.’

Rem hield zijn mond. Het waren altijd de mensen die niet opnieuw hoefden te beginnen die zoiets zeiden.

De bruiloft was vervelend geëindigd. Niet dat Rem een hekel had aan de partner van zijn schoonzus – een inkoper voor een modeketen waarvan Rem de naam nooit kon onthouden – hij kon het gewoon niet laten om de man te stangen (Maak je maar geen zorgen, je zult altijd haar eerste echtgenoot zijn). De bruidegom sloeg terug door zich te verkneukelen over Cathy’s nieuwtje dat het niet zo goed ging met Rems bedrijf en het hoofdschuddend allemaal ‘erg naar voor hem’ te vinden. Maar het waren zware tijden voor iedereen, niet dan? Rem hád tenminste nog een bedrijf, niet dan? Hoe slecht het ook liep. En hij kon altijd nog teruggaan naar – waarheen ook weer? – naar Irak, Afghanistan, Koeweit, waar hij die eerste keer ook naartoe was gegaan, en daar nog wat verdienen? Niet dan?

Cathy wilde er niet van horen.

In Rems speech, die hij ongevraagd en uit eigen beweging hield, kwam een mop voor over een man die dameskleding ontwierp en een andere over sodomie. ‘Een pasgetrouwd stel komt bij de dokter en na een grondig onderzoek ontdekt de dokter dat de vrouw nog steeds maagd is, hoewel haar man beweert dat hij haar elke avond “een beurt geeft” …’

Op het werk vertelde Cathy Rems moppen aan Maggie. Ze noemde de gevoeligheden van de bruidegom op, de rake klappen die Rem had uitgedeeld, gericht op het geloof van de bruidegom, zijn beroep en zijn seksuele prestaties (waarover, dat moest ze toegeven, haar zus nooit enig enthousiasme aan de dag had gelegd). Het was geen gêne of vernedering geweest die ze had gevoeld toen Rem langzaam zijn heupen heen en weer bewoog ter demonstratie: die grofheid, dat domme gestoot, het betekende niets. Cathy schetste een beeld van Rem die groot en dreigend achter een lange tafel stond, beladen met borden en glazen en brandende kaarsen, een tafel getooid met bloemen en servetten, crèmekleurig en vlezig roze – en dat was wat ze onvergeeflijk vond. Rem, topzwaar, als een os, plomp, voorovergebogen, op het punt om te kiepen en met een dreun neer te komen als een enorm brok poolijs. Dat was wat ze vernederend vond: zijn pure kracht, zijn omvang tegenover de verfijning van de tafel, en het feit dat de hele zaal stil bleef gedurende zijn speech, luisterde naar zijn Britse accent en niets liever wilde dan dat hij monumentaal op zijn bek ging.

Het toeval wilde dat Cathy degene was die viel. Zonder een druppel gedronken te hebben smakte ze tegen de grond. Ze kon zich niet herinneren dat ze met haar hak aan het tapijt was blijven haken, maar het ene moment stond ze rechtop en het volgende lag ze languit op de grond met gespreide knieën, en daarna kreeg ze het gevoel dat er iets mis was met haar spijsvertering, een lichte pijn die maar in haar onderbuik bleef zeuren.

Rem sliep met zijn hoofd op een arm, de andere weggestopt onder het kussen. Cathy praatte tegen zijn achterhoofd. De vakantie werd een heel simpele aangelegenheid. Ze wilde nergens naartoe, ze wilde thuisblijven, kon sowieso niet weggaan, niet met haar werk. Ze konden haar wel missen, natuurlijk, maar de laatste keer dat ze vakantiedagen had opgenomen had tot gevolg gehad dat Maggie tot afdelingshoofd was gepromoveerd – en was dat niet het begin geweest van alles wat er was misgegaan? Nee, deze vakantie zou er heel anders uitzien. Rem, die niet veel anders deed dan door het huis lopen kniezen, zou een échte baan moeten zoeken waar hij écht voor betaald werd, en het geld naar huis moeten sturen. Hij kon die tijd gebruiken om na te denken over zijn drankgebruik, zijn houding, zijn gewoonte om op andere mensen te leunen, om iemand net zo lang tot last te zijn tot die het gewoon spuugzat was. Een stuk beter dan zonnebedden, een Mexicaans strand en een oceaan van mojito’s, want deze vakantie zou haar geen moeite en geen geld kosten. En daardoor was hij nou juist perfect.

Rem ging rechtop zitten en deed het licht aan – wat het er niet beter op maakte.

Cathy hees zich omhoog op haar ellebogen en zag eruit alsof ze op het punt stond iets te zeggen wat ze nog voor zich gehouden had.

‘Dit staat niet ter discussie.’ Toen Rem de kamer uit liep, sleepte hij de ruzie als een last met zich mee. Nut volgde hem, chagrijnig omdat hij met hem meevoelde.

Misschien was het wel een goed idee om ergens naartoe te gaan. Hij keek uit het raam naar Clark Street. Een onderaardse nacht, geel en wazig. De verspringende stoplichten. De afwezigheid van verkeer. Het tacorestaurant, open en leeg.

Nut nestelde zich half op en half naast het vloerkleed, tilde zijn kop op en snoof. Het geluid had een zwaarte die Rem wel kon waarderen.

Cathy’s koppige isolement duurde langer dan al haar voorgaande slechte buien en naarmate het weekend vorderde, werd het duidelijk dat het allemaal niet op de gebruikelijke manier weer goed zou komen. Rem wist wanneer hij bij haar uit de buurt moest blijven, en Cathy draaide dubbele diensten bij de Happy Shopper, nam al het extra werk aan dat Maggie te bieden had.

Cathy gaf Rem er de schuld van dat de hond weg was. Hij deed nooit de deuren op slot. Controleerde nooit of ze wel op slot zaten. Wat Rem ook allemaal beweerde, ze vond het niet vreemd, alleen verdrietig en ze gaf geen buitenstaander de schuld van de verdwijning van de hond. Opnieuw lag het allemaal aan Rem.

‘De deuren, Rem. Kijk zelf dan. Ze zijn niet geforceerd.’

Rem verzweeg de betaling aan Coleman, evenals zijn overtuiging dat Nuts verdwijning daar verband mee hield. Hij nam een klus van twee dagen aan, het opknappen van een tandartspraktijk aan North Wabash Avenue 5, en verloor zich twee dagen lang in de kleverige haal van de verfroller, het zachte sprayen van witte emulsie, het gerommel van de El wanneer de treinen op het verhoogde spoor door de bochten scheerden. Al schilderend broedde hij op wraakplannen. Hij praatte met Mike, die zei dat hij overal voor in was als Rem met een haalbaar plan op de proppen kwam. Rem realiseerde zich dat ze geen van beiden over commandoachtige geslepenheid beschikten of ook maar enige kaas hadden gegeten van inbraak. Hij zag hen nou niet direct het afgeschermde terrein van Coleman bestormen om vervolgens als een arrestatieteam de woning af te speuren naar de hond, Coleman en zijn vrouw te ontmaskeren en hen vervolgens te verbouwen. Mikes plannen omvatten stuk voor stuk puberale smeerlapperij, op bedden urineren, op etensborden poepen, en ze waren het erover eens dat Coleman de hond hoogstwaarschijnlijk ergens naartoe had gereden en hem gewoon had losgelaten.

Hij gaf zich over aan de droom ergens anders te zijn. Zo buitensporig was Cathy’s idee van een vakantie niet. Nu zijn bedrijf stillag, kon hij terugkeren naar Nederland, wat tijd met zijn broers doorbrengen, misschien zelfs teruggaan naar waar zijn familie oorspronkelijk vandaan kwam en zijn zus in Noorwegen bezoeken. Terwijl hij weg was, kon hij aan klantenwerving doen, zich grondig bezinnen op zijn bedrijf en vol energie terugkeren. Maar zijn enthousiasme liet hem al snel in de steek. Kon hij Halsteren nog wel thuis noemen na zo veel jaar te zijn weggeweest? En wilde hij daar werkelijk nog naartoe nu zijn moeder dood was? En zou dit echt wel de beste tijd zijn om het bedrijf tijdelijk stil te leggen? Word je niet geacht je door slechte tijden heen te worstelen? Vol te houden?

Aan het eind van de tweede dag had Rem helemaal geen zin om naar huis te gaan: de uren dat hij had zitten piekeren over uitgekauwde mogelijkheden hadden hem een rothumeur opgeleverd. Hij begreep wat Cathy’s voorstel eigenlijk impliceerde: een mislukking op diverse fronten. Thuis. Zijn bedrijf. Vrouw. Werk.

Omdat hij er weinig voor voelde om iets te gaan drinken in de Wabash Inn, waar hij misschien bekenden zou tegenkomen, koos hij voor het Palmer House Hotel.

Rem ging met zijn rug naar de bar zitten en keek uit op de lobby, die door de opstelling van meubels en potplanten in aparte ruimtes was onderverdeeld. Een uur lang zat hij zomaar wat te kijken naar mannen in pak die vanuit de liften door de lobby binnen kwamen slenteren – en toen besefte hij dat een van hen, vanuit een leunstoel vlak bij de bar, naar hem keek, net zoals hij naar de zakenlui keek.

De man – knap, verzorgd, zwart haar, witte huid alsof hij nooit buiten kwam – zat hem ongegeneerd op te nemen. Gekleed in een chiquer pak, met chiquere schoenen en een verzorgder kapsel, leek de man zich te onderscheiden van de andere zakenlui die in de lobby bijeen waren. Je komt in een stad, ongeacht welke stad, je verblijft in een hotel, doet je zaken. Dit kon elke week van het jaar zijn.

Rem besloot weer eens op te stappen, hief zijn glas naar de zakenman en dronk zijn biertje op. De man draaide zijn hoofd opzij, liet zijn blik op zijn gemak langs de bar gaan en toen terug naar Rem, en Rem vroeg zich af of hem misschien iets ontging. Hij had geen idee wat de andere man dacht en vond zijn blik zo leeg dat er bijna iets vijandigs uit sprak.

De man stond op en kwam naar de bar en hoewel hij niet met zijn gezicht naar Rem toe ging staan, was het door de manier waarop hij sprak en door hoe hij zijn schouder draaide duidelijk dat hij het tegen Rem had.

‘Een van mijn lievelingsromans begint in een straat in New York. De hoofdpersoon denkt dat hij gevolgd wordt en glipt een café binnen om zijn achtervolger af te schudden, maar die komt meteen achter hem aan. Nog eentje?’

De zakenman keek naar hoe het laatste restje schuim omlaaggleed in Rems lege glas. Wilde hij nog een biertje? Halfdichte ogen. Donkere wimpers. Een man die zich zo zorgvuldig presenteerde dat het leek alsof hij zichzelf speelde. Zijn accent, zuidelijk, niet zozeer zangerig als wel geaffecteerd, onmiskenbaar en bewust.

‘Nog eentje?’

Rem zei ja, al zou hij het beter niet kunnen doen. De zakenman knikte. ‘Ik ook niet. Ik heb nog een afspraak.’ Hij gebaarde naar de kelner dat hij nog twee biertjes wilde. ‘Zaken. Ze praten over cijfers. Statistieken. Geld.’ Hij haalde een twintigdollarbiljet uit zijn portemonnee en wikkelde het rond zijn wijsvinger.

‘U had het over een boek?’

De man ademde snel in. ‘Hij denkt dat hij gevolgd wordt. Het is een geweldig moment, want hij heeft gelijk, hij wordt ook gevolgd, al is het om een andere reden dan hij denkt.’ De zakenman leunde tegen de bar, een en al gladde vriendelijkheid, alsof er een lamp werd aangedaan. ‘Het is gewoon … Nou ja, het is gewoon erg sterk dat hij denkt dat hij gevolgd wordt omdat hij iets heeft gedaan en denkt dat dat is uitgekomen – en weet u, je komt er nooit achter waar dat nou eigenlijk om ging, waarom hij hem nou eigenlijk zo kneep. Dat wordt niet verteld. In plaats daarvan biedt de man die hem volgde hem een baan aan. Hij wil dat hij ergens naartoe gaat om iemand te zoeken, omdat hij hem voor iemand anders aanziet. Dus allebei die mannen hebben het bij het verkeerde eind. Het is echt een mooi begin van een boek.’

Rem keek naar de lift. De deuren gleden open en onthulden een lege cabine. ‘Ik lees nooit.’

De man glimlachte om Rems accent. ‘U klinkt Brits,’ zei hij, ‘maar ik heb zo’n vermoeden dat u dat niet bent. Hoor ik nog iets anders?’

‘Scandinavisch. Opgegroeid in Nederland. Noorse vader. Nederlandse moeder.’ Rem sprak alsof hij een getuigenverklaring aflegde. Toen hij begin twintig was, had een verblijf van bijna vier jaar in Londen, waar hij allerlei losse baantjes had gehad, zijn accent voorgoed bepaald, en van tijd tot tijd hoorde hij het zelf ineens, klonk het hem verkeerd in de oren en stond hij zelf verbaasd over hoe buitenlands hij klonk, over de conclusies die mensen eruit trokken, over het onbedoelde bedrog van op de ene plaats thuishoren, maar klinken alsof hij van elders kwam.

‘Hebt u een gezin?’

‘Een vrouw.’ Rem hief het glas. ‘Uit Texas. En waar komt u vandaan?’

‘Uit Pittsburgh, daarna North Carolina, toen Virginia, nu Europa. U ziet er niet uit alsof u hier bent voor de expo.’

Rem zei nee, inderdaad, en zette zijn glas op de bar. Nee, hij was hier niet voor de expo.

‘U ziet eruit alsof u ergens over inzit.’

‘O?’

‘Ja, echt. Vertel eens, wat voor werk doet u?’

‘Ik heb een eigen bedrijf, schilderen, behangen, maar …’ Rem opende zijn handen, liet zien dat ze leeg waren.

‘Is het zo erg?’

‘Absoluut.’ Rem zoog lucht naar binnen, langzaam en bedachtzaam. ‘Ik zit erover te denken om iedereen te ontslaan. Om de boel op een zijspoor te zetten en te wachten tot het voorbij is, wát het ook mag zijn dat we doormaken.’ Hij keek de man aan. ‘Eerlijk gezegd weet ik het niet.’

‘Hoeveel mensen hebt u in dienst?’

‘Drie fulltime. Zeven parttime – of tijdelijk, afhankelijk van de opdracht.’

‘Klein. Ik weet niet of dat het nou makkelijker maakt of juist moeilijker. En dat betekent, wat? Dat u zzp’er wordt?’

‘Dat ligt voor de hand.’

‘En wat is dan ongeveer de balans na een jaar als zzp’er?’

Rem haalde zijn schouders op, strekte zijn rug tegen de bar; hij had geen idee. ‘Zevenentwintigduizend?’

De man schoot in de lach alsof het een goede grap was. Zevenentwintigduizend, dat was nog eens lollig.

‘Ik bedoel dat ik dan zevenentwintigduizend aan schulden heb.’

De zakenman aarzelde, liet de mededeling tot zich doordringen en zei toen: ‘Zevenentwintigduizend valt wel mee. Als het daarbij blijft.’

‘Als je werk hebt.’ Rem gaf uitleg op zachte toon, wilde niet dat er werd meegeluisterd. ‘Zevenentwintigduizend. Dat moet ik nog betalen aan salarissen en leningen, aan schulden die ik heb gemaakt.’

De man trok eerst een portefeuille en vervolgens een visitekaartje uit zijn zak. Zijn pak, op maat gemaakt, zwart, een beetje vrouwelijk met een felblauwe voering, uit de tijd of juist erop vooruitlopend, Rem wist het niet. paul geezler, adviseur divisiemanager europa, hosco international. Rem schudde de man de hand en zei de naam hardop. Geezler. Duits?

‘Pennsylvania Duits. Als u serieus op zoek bent naar werk, ga dan eens een kijkje nemen op de expo.’ Paul Geezler pakte het kaartje terug en schreef een standnummer op de achterkant. ‘Als dit u niet interesseert, zijn er nog anderen die mensen werven, en ze zijn op zoek naar vakmensen.’ Hij wees op Rems met verf bespatte handen. ‘Ze zijn op zoek naar iedereen die een uitdaging aandurft. Mensen die wat ongemak op de koop toe nemen, zolang het maar goed betaalt. En het betaalt goed.’

Rem moest lachen. ‘Waar is dat werk?’

‘Dubai, maar steeds minder. Nu is het Koeweit. Koeweit en Irak.’

‘Dat zal niet gaan.’

‘Dan kunt u wel uw schulden aflossen.’

‘Zo heb ik mijn beginkapitaal bij elkaar verdiend, in Koeweit, daar heb ik aan hotels gewerkt.’

‘In de bouw?’

‘Zes weken. Installatie, afwerking en schilderwerk. Er werd maar doorgebouwd. Je zag ze de grond uit schieten. Veertien nieuwe gebouwen in zes weken.’ Rem stak zijn hand omhoog en de wolkenkrabbers groeiden om hen heen. ‘Niets dan hotels.’

De zakenman knikte. Rem keek nog eens naar het kaartje, overstelpt door de herinnering aan die zes weken.

En wanneer was dat geweest in Koeweit? Voor de inval of erna? Hij wist het niet meer. Hij kon nauwelijks zeggen dat hij Koeweit had gezien, alleen vergezichten uit hotelkamers in gebouwen die sneller groeiden dan kool. Het waren niet eens zes volle weken geweest op het bouwterrein, eerder vijf eigenlijk. Vijf korte weken met een groepje mannen, eentje uit St. Louis, eentje uit Cedar Rapids en twee Britten uit Dev-un, zo spraken zij het uit, Dev-un, niet Dev-on, zoals het gespeld wordt, daar waren ze altijd heel precies in en ze waren beledigd als het niet goed werd gezegd. Vijf, zes weken lang wisselden de mannen amper een woord terwijl ze zich in torenhoge eersteklas hotels verdieping na verdieping omhoogwerkten en contant betaald kregen per opgeleverde unit. Het regende geld. Belastingvrij. Goddelijk.

Paul Geezler deed het onderwerp af met een kort knikje. ‘Er zijn heel wat mogelijkheden.’ Hij werd afgeleid door vier in pak gestoken mannen die uit de lift kwamen en zich door hun gezichtsveld bewogen. Paul Geezler bekeek ze even aandachtig als hij eerder Rem had bekeken.

‘Kent u ze?’

‘Ik ken hem.’ Geezler knikte naar de man in het midden van de groep. ‘Over een half jaar bestaat zijn bedrijf niet meer.’

‘Dat weet u nu al?’

‘Tot in de details. Het is een vluchtig wereldje.’

‘En u?’ vroeg Rem.

‘Er zou heel wat voor nodig zijn om ons aan het wankelen te brengen. Iets met een zeer hoge nieuwswaarde. Iets monumentaals. Mag ik u iets vragen over uw bedrijf? Mag ik vragen wat het probleem was?’

‘Sorry?’

‘Het probleem. Met uw bedrijf.’

Rem rechtte zijn rug. ‘Er is geen probleem, er is alleen geen werk. Er wordt niet meer gebeld.’

‘Ik vraag het omdat mensen je gewoonlijk vertellen waardoor het mis is gegaan. U gaf geen verklaring.’

‘Het is een klein bedrijf. Er wordt niet meer gebeld.’ Hij veranderde van onderwerp. ‘Was dat werkaanbod van u serieus?’

Paul Geezler keerde zich naar Rem toe om er zeker van te zijn dat hij zijn aandacht had. ‘Als u heel even hebt, vertel ik u wat we doen.’

Beide mannen keken naar de volle bierglazen die naast de tap stonden en Rem, die Cathy’s bezwaren al kon horen, bedacht dat hij eigenlijk beter naar huis kon gaan. Paul Geezler, van hosco International, schoof hem het biertje toe.

‘Morgen moet ik een presentatie geven.’ Geezler keek naar zijn bier. ‘Een overzicht. Achtenzestig procent van ons bedrijf is momenteel gevestigd in het Midden-Oosten. Vorig jaar was dat nog tweeënveertig procent. Zelfs voor ons doen is dat een uitzonderlijke groei.’ De man liet even een stilte vallen, alsof Rem wellicht onder de indruk zou zijn van dat feit. ‘We houden toezicht op grootschalige ontwikkelingsprojecten. Het gaat veelal om militaire contracten, maar niet uitsluitend. We sluiten bouwcontracten af en zorgen voor onderhoud en operationele ondersteuning, maar het grootste deel van ons werk bestaat uit toelevering. Oost-Europa, Indonesië, West-Afrika, Midden-Amerika. En nu het Midden-Oosten.’ Geezler schraapte zijn keel. ‘We zorgen voor transport, chauffeurs, beveiliging, accommodatie, voedsel, kleding en amusement. In de afgelopen negen jaar hebben we van alles gebouwd, van scholen tot raffinaderijen, banken, politiebureaus, gevangenissen en rioolstelsels. We hebben veel ervaring, meneer Gunnersen. Er is geen enkel aspect dat niet onder ons beheer valt. Als u een douche neemt, doet u dat in een van onze douchehokjes met water en zeep die door ons zijn aangeleverd. U droogt zich af met een van onze handdoeken.’ Geezler ademde in. ‘Ik heb me er al de hele dag op verheugd om vanavond steak te eten. Als u bij me aanschuift, zou ik u graag een zakelijk voorstel doen.’

Rem toonde opzettelijk geen enkele reactie.

‘Er is nog alle tijd om uw biertje op te drinken.’

Ze namen plaats aan een tafeltje in de eetzaal. Het glazen koepelplafond hoog boven hen deed Rem denken aan een cruiseschip, een roomkleurige zaal zo gigantisch groot dat hun stemmen ijl klonken. Eén wand was overdekt met een muurschildering van een boslandschap, een dampige open plek in een woud met herten en vrijwel naakte indianen, beschenen door schel zonlicht, qua omvang van een soort verhevenheid in de overtreffende trap, en alles met een aura van dezelfde edele status, dier en mens.

‘Ik was onlangs in New Hampshire.’ Geezler keek naar de muurschildering. ‘Bent u weleens in New Hampshire geweest, meneer Gunnersen?’

Rem zei van niet.

‘Ze hebben bossen in New Hampshire, oude wouden. Je denkt dat het ongerepte plekken zijn, die natuurgebieden, dat ze iets unieks zijn. Na een poosje ziet alles er hetzelfde uit en realiseer je je dat het allemaal beheerd wordt. Er is maar heel weinig wat je echt natuurlijk zou kunnen noemen. Ze planten en kappen en herplanten, veranderen de loop van beekjes, leggen dammen, meren en bluswaterreservoirs aan. Wat oud lijkt, is helemaal niet oud. Waar je ook heen gaat, overal ziet het er hetzelfde uit. Zelfs de dieren. Alles is gecontroleerd. Alles wat te veel is, wordt geëlimineerd.’

Geezler zweeg even toen het eten werd opgediend.

‘Ons probleem is dat we te groot zijn. De enige manier om controle te houden over diversiteit op deze schaal is alles op dezelfde manier te behandelen. We mogen dan denken dat we dat niet doen, maar we doen het wel. De manier waarop we met vlees omgaan is in wezen hetzelfde als de manier waarop we met elektriciteit, olie, transport, informatie en mankracht omgaan. Tot stand brengen. Leveren. Onderhouden. Financieren. Als er in Balad vraag is naar hamburgers, dan kopen we land en fokken we vee in Wyoming, omdat het op de lange termijn kosteneffectief is. We gaan daarin ver, meneer Gunnersen. Nieuw aangeplante bossen in New Hampshire leveren hout voor de bouw, voor papier, voor pallets, kratten en andere verpakkingen. Als we water nodig hebben, zuiveren we het zelf. Als we mijnen moeten ruimen in Koeweit of Kosovo, kopen we ons in bij de producent van de mijndetectors en zorgen zelf voor de werving en de opleiding van de arbeidskrachten. We zorgen voor een belang in het bedrijf dat kogelwerende vesten fabriceert en voor een belang in het bedrijf dat de vezel voor de kogelvrije vesten fabriceert. We benaderen alles wat we doen op dezelfde manier. Zo werken wij. Aanvankelijk ging het alleen om toelevering, om het leggen van connecties, maar nu hebben we belangen in alles wat je maar kunt bedenken. En dat levert natuurlijk problemen op. Er komt een punt waarop het moeilijk wordt om onderscheid te maken tussen wat van ons is en wat van iemand anders. Begrijpt u wel? Hebt u kinderen?’

Rem schudde zijn hoofd.

‘De eerste vier maanden weten ze het verschil niet tussen hun eigen mond en de tepel van hun moeder. Zo is het bij ons ook. We kennen onze grenzen niet. Langgeleden zijn we begonnen in mineralen. Toen in olie. En we bleven maar groeien, we bleven maar ja zeggen. Nu zijn we vijfentachtig jaar verder en er zijn waarschijnlijk maar vier mensen in het hele bedrijf die de schaal waarop we opereren werkelijk begrijpen. We zitten allemaal in onze eigen sector, waar we ons werk geheimzinnig proberen te laten lijken. Het probleem is structureel.’

Paul Geezler tilde de deksels van de schalen en was tevreden met wat hij zag.

‘Ik vind het mooi hoe ze dit hier doen. Het doet aan andere tijden denken.’ Hij glimlachte. ‘Denk eens aan dat hout, meneer Gunnersen.’ Geezler boog zich naar voren. ‘De reden waarom alles succesvol verloopt in de bosbouw is dat ze wisten wat ze deden toen ze ermee begonnen. Ze begrepen wat het werk behelsde. Ze zetten een bedrijf op, kenden hun beperkingen en creëerden de wereld waarbinnen ze opereren. Weet u wat ze met de bestaande bossen hebben gedaan? Die hebben ze gekapt. Ze zijn helemaal opnieuw begonnen. Wij niet. We begonnen met één ding en inmiddels doen we alles. Ik zeg niet dat we hebzuchtig zijn. Ik zeg dat we promiscue zijn. Het Midden-Oosten stelt ons voor een hoop vragen. De mensen hebben waardering voor wat we toeleveren, misschien hebben ze zelfs waardering voor wat we vertegenwoordigen – meer dan ze toegeven. Maar ze hebben geen waardering voor ons. En daar gaat het om. Het is dierlijk, meneer Gunnersen. Instinctief. We maken onszelf te beschikbaar. Dat is de reikwijdte van ons probleem. Daar komt het op neer. We opereren in andermans territoria. Territoria die we niet onder controle hebben.’

Geezler schoof zijn steak naar het midden van zijn bord. Hij hield zijn mes vast alsof het een pen was, gebruikte zijn vork om het vlees op zijn plaats te houden en sneed het vervolgens in even grote stukjes. Toen hij klaar was, legde hij het mes neer.

‘Ik weet eigenlijk niet wat we eraan kunnen doen. Misschien is het iets waar niets aan gedaan kán worden. Ik weet niet of het niet te mondiaal is. Als je wilt dat alles fatsoenlijk functioneert, heb je een goede basis nodig, wat inhoudt dat je het territorium helemaal opnieuw moet opbouwen. Dat je het oude bos moet kappen. Een nieuw bos moet aanplanten. Opnieuw beginnen. Maar, zoals ik al zei, we zitten allemaal in onze eigen sector.

Aan lokalere kwesties valt wel iets doen. En daarvoor heb ik mensen nodig die als mijn oren en ogen dienen. Dat kan ik zelf niet doen.’ Hij prikte een stukje vlees aan zijn vork en hield het omhoog om te controleren of het bereid was zoals hij het wilde. ‘Ik wil bekijken hoe we dingen doen – ik wil heel precies, tot in detail, weten hoe de dagelijkse gang van zaken is. Ik wil zien hoe onze diensten functioneren en hoe ze ervoor staan. Begrijpen wat eraan schort. Wat we verkeerd doen.’ Hij keek Rem over tafel recht aan. ‘Ik moet erachter komen hoe wij zakendoen. Hebt u daar belangstelling voor?’

Rem sneed de steak die Geezler voor hem besteld had. Het vlees, korter gebakken dan hem lief was, gezouten en dichtgeschroeid, had een lekkere, sterke smaak, maar terwijl hij kauwde, voelde hij een vage golf van walging opkomen vanwege de textuur, door hoe makkelijk het ondoorbakken vlees meegaf tussen zijn tanden.

‘Het maakt niet uit dat u onze procedures niet kent. Het is waarschijnlijk beter om ze niet te kennen. Het enige wat ik nodig heb, is iemand die interactie heeft met onze operaties en daar verslag van uitbrengt. Hoe klinkt dat, meneer Gunnersen?’

Rem zei dat hij niet helemaal begreep wat er van hem gevraagd werd en even leek Geezler teleurgesteld, alsof Rem de kern van het gesprek was ontgaan, gewoon niet had begrepen waar het nou eigenlijk om ging.

‘Het enige wat ik van u vraag is te observeren. Meer niet.’ Geezler legde zijn vork naast zijn mes.

Rem stond vooraan in de wagon en keek naar de lichten van de trein die over de rails gleden. Er ging een vriendelijke troost uit van het schokken en stoten van de voorste wagon van de laatste trein. Twee oproepen op zijn telefoon, een van Jay, de andere van Mike, allebei met de vraag of er nieuws was over Matt, omdat ze alle twee al ruim dan een week niets meer van hem gehoord hadden, maar in werkelijkheid was het geld waar ze om vroegen. Terwijl hij over de stad uitkeek, dacht hij aan Nut, verdwaald of gestolen.

Hij overdacht Geezlers voorstel en kon geen tegenargumenten verzinnen. Ga naar een handelsbeurs op Navy Pier, loop wat rond, praat met de tussenpersonen en de standhouders en breng ’s avonds verslag uit over hoe het ging. Kom gewoon terug met indrukken. 500 dollar.

Hij oefende het gesprek dat hij met Cathy zou hebben, nam door hoe hij Geezler zou introduceren en hoe hij de saaie beslommeringen en gevoeligheden van de man op de hak zou nemen, dat hele lulverhaal over zijn werk, dat wollige gewauwel over bossen en wouden. Maar zelfs al onder het oefenen schrok hij ervoor terug, kwam er de bijgelovige notie in hem op dat je beter niet de draak kon steken met die man.