Kristian Gidlund

Dit lichaam van mij

Uit het Zweeds vertaald door Jasper Popma

Uitgeverij De Geus

breda 2015

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van de Zweedse Cultuurraad te Stockholm

Oorspronkelijke titel I kroppen min. Resan mot livets slut och alltings början, verschenen bij Forum

Oorspronkelijke tekst © Kristian Gidlund, 2012

Published by agreement with Hedlund Agency, Stockholm

Nederlandse vertaling © Jasper Popma en De Geus bv, Breda 2015

Omslagontwerp Berry van Gerwen

Omslagillustratie © Malin Sydne

ISBN 978 90 445 3297 5

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015.

Er is iets wat ik moet vertellen

Ik kreeg het nieuws op een donderdag, vlak voor ik pannenkoeken zou gaan eten. Maar het begon al veel eerder. Natuurlijk. Ik zal proberen het te vertellen. Ik zal het proberen.

En daar misluk ik al. Zit al veel te lang te typen en te deleten. Dit is zonder twijfel een egocentrisch boek. Gemaakt door mijzelf. Voor mijzelf. En als je het wilt lezen, ben je van harte welkom. Maar dit is mijn manier om met deze situatie om te gaan. Mijn manier om wat mijn leven is binnengedrongen te beteugelen. Dat waarmee ik moet leven. Ik wilde gaan vertellen hoe alles begon, hoe ik sinds die donderdag denk. Ik wilde gaan vertellen over de gevoelens die in me kolkten, bruisten en donderden. Maar ik breng het niet op om zakelijk te zijn. Om voorbeeldig dramaturgisch te zijn in mijn vertelling. Nu niet. Later misschien.

Maar er is iets wat ik moet vertellen. En als iemand er overstuur van raakt omdat hij er op deze manier achter komt, dan spijt me dat. Sorry. Maar niemand is hier erger van overstuur dan ik. Dat verzeker ik je. Er is iets wat ik moet vertellen. Ik heb kanker.

Alles is veranderd. Morgen begint mijn chemokuur. En die donderdag heb ik koude pannenkoeken gegeten.

Als sm

‘Ik zie je in de hal als je klaar bent’, zei mijn moeder en we deden alsof de situatie helemaal niet gênant was. Met redelijk zelfverzekerde passen, met een min of meer rechte rug begaf ik me door de gangen. 58, 58, mompelde ik in mezelf toen ik de afdelingen met lagere nummers passeerde. Ten slotte was ik er.

De verpleegkundige zei me plaats te nemen. Vanaf de andere kant van de tafel, met aangekoekte etensresten van de zojuist beëindigde lunch, dicteerde ze de voorwaarden en ik kon het niet laten me af te vragen in welke koelkast ze hun broodtrommels zetten. Er moesten papieren ondertekend worden. Ik moest me er bewust van zijn dat ik zou moeten betalen als ik de monsters na mijn vijfenvijftigste wilde laten bewaren. De papieren werden ondertekend. Ik was me bewust van eventueel bijkomende kosten. Dat was een risico dat ik maar moest nemen, nam ik aan. Daarna drukte ze me een potje in de hand en vertelde dat er achter de deuren met groene klink vrije kamers voor me waren waar ik los kon gaan. Ik mocht er een van mijn gading uitzoeken. Met een zucht en een verbeten gezicht stond ik op om de instructies op te volgen.

De kamers waren lachwekkend. Stijf en stinkend van chemische steriliteit. Een leren bank, die een onbeholpen poging deed om op een divan te lijken. Aan de muur hing een aquarel van een halfnaakte vrouw, met een champagneglas in haar hand. Iets voor de fijnproever. Aan de muur hing ook een tijdschriftenrekje met vier tijdschriften. Drie ervan beloofden anale seks, algemene losbandigheid en nog meer anale seks. Het vierde leek geschreven in een of andere Oost-Europese taal, maar het kondigde waarschijnlijk vergelijkbare inhoud aan. De tijdschriften beduimeld noemen zou een understatement zijn. Het enige wat ze bij elkaar hield was wilskracht, zweet en andere lichaamssappen van mannen die eerder in hetzelfde nauwe hoekje gedreven waren. Nu was ik een van hen. Er zouden zelfhulpgroepen voor mannen als wij moeten bestaan. Fakkeloptochten en Facebook-groepen.

Ik consumeerde al heel lang geen porno meer. Niemand die dit leest zal me geloven, maar het is wel zo. Ik voelde me echter min of meer aangemoedigd, haast gedwongen, om dit pornografische buffet door te bladeren. Harige mannen, billen en balzakken. Mijn opwinding was nooit ver weg geweest. Hierin kon ik uitblinken. Maar nu: niets. Ik zette de tijdschriften terug in het rek – ik wilde natuurlijk geen onnodige rommel maken – waarna ik een hand tegen de muur zette en aan mezelf zat, terwijl ik mijn ogen dichtdeed om mezelf te laten geloven dat ik ergens anders was.

Waar dan ook, maar niet hier.

‘Heb je gemorst?’ vroeg de verpleegkundige na afloop vanaf haar bureaustoel achter de balie van de afdeling. Ze keek naar me op met haar koolzwarte brilmontuur toen ik het potje met lichaamstemperatuur overhandigde. Ik stamelde, sprak min of meer in tongen en verliet de kamer. Nu zouden mijn eventueel toekomstige kinderen worden ingevroren en opgeslagen in de koelruimte van het ziekenhuis. Kosteloos tot ik vijfenvijftig ben. Ik versnelde mijn pas en liep door, erger vernederd dan ooit. Ik had haast, want de grootmoeder van mijn nu diepgevroren kinderen wachtte in de hal.

Het is nooit precies te zeggen hoe een chemokuur het menselijk lichaam beïnvloedt. Daarom wordt er voor de zekerheid sperma ingeleverd voor toekomstige bevruchting.

Die zinnen zijn enorm academisch.

Iets waar ik over nadacht

Het is net 04.19 uur geweest en ik kan niet slapen. Heb liggen woelen in mijn bed. Nagedacht. Gevoeld. Mijn gedachten raasden. Mijn beddengoed is in elkaar gedraaid.

Het is net alsof de hele wereld stil is.

Gisteren is er een zogeheten port-a-cath in mijn borst geïmplanteerd. Het is een doosje van waaruit al mijn bloedmonsters genomen zullen worden. Daarin zal ik mijn infuus en intraveneuze medicatie krijgen, mijn verdovingen en dergelijke. Het is kortom een uitvinding die zorgt dat ik tot op zijn vroegst oktober niet meer door naalden in mijn lichaam hoef te worden geprikt. Mijn armen zijn speldenkussens.

Mijn bovenlichaam doet pijn. Ik stel me voor dat het zo voelt als je met een mes gestoken wordt. Oppervlakkig, met een piepklein dolkje, door een superzwak mens. Maar toch. Het doet pijn. Het doet echt pijn. Het is alsof mijn halve bovenlichaam, mijn rechterarm, verlamd is. Ik kruip als een kever op zijn rug door mijn bed voordat het huzarenstukje om eruit te komen is geslaagd. Ik maak een rondje door de flat.

Ik hoor de verwarmingsbuizen zingen.

Hoor de badkamerdeur piepen. Hoe de rest van de wereld nog steeds stil is. Ik doe een kastje in de badkamer open, het kastje dat ik heb moeten herinrichten. Nu staan de gloeilampen ergens anders – ja, die stonden daar. Nu hebben mijn medicijnen hun plaats ingenomen. Ik tel negen verschillende soorten. Lees slaapdronken hun etiketten.

Dat is het moment waarop het tot me doordringt.

Een van de doosjes kost 3.596 kronen. En 50 öre. Het is een medicijn dat ik moet innemen. Het remt de ontwikkeling van de kanker af, en ondertussen behandelt het de rest van mijn lichaam net zo genadeloos. Ik moet het blijven nemen. Anders red ik dit niet.

Plotseling raak ik vervuld van grote dankbaarheid. Een dankbaarheid die krachtiger is dan ik ooit heb meegemaakt. Een heldere en duidelijke dankbaarheid. Dankbaar omdat ik als burger van dit land de volledige kosten voor mijn ziekte niet helemaal zelf hoef te betalen. In mijn eentje.

Ik ben dankbaar dat ik mijn flat niet hoef te verkopen om mezelf hierdoorheen te krijgen. Dankbaar dat mijn familie hun spaargeld niet hoeft op te nemen om me te helpen met de kosten van de medicijnen en de behandeling die mijn lichaam nodig heeft. Dankbaar dat mijn ouders hun huis niet hoeven te verkopen, het huis waar ik ben opgegroeid, om de genezing van mij, hun jongste zoon, te financieren.

Als ik weer gezond ben mogen mijn gloeilampen terug naar het kastje in de badkamer.

Dat was iets waar ik over nadacht. Meer was het niet, waar ik over nadacht.

APRIL 2011

Ik ga proberen vooruit te rennen

Een jaar, anderhalf jaar geleden, deed ik iets wat ongebruikelijk voor me was. Ik deed mee aan een trend. Tamelijk bewust trouwens. Ik wilde meedoen met het tempo van het bestaan. Na een jeugd met een Ringo Starr-kapsel tooide ik mijn hoofd met dat karakteristieke haar uit de jaren vijftig. Jullie weten precies wat ik bedoel, dat met die korte zijkanten, een korte nek en een monter kuifje op het voorhoofd. Sindsdien is dat kapsel een steeds gewoner element in ons leefmilieu geworden. Het verschijnt zo’n beetje overal, in alle mogelijke lagen van de bevolking, en de geografische spreiding is in het geheel niet zo beperkt als hij ooit was, toen het vooral voorkwam op het platteland, in garages waar oldtimers, rockabilly, smeerolie en bahcosleutels huisden. Tegenwoordig is het net zo’n gebruikelijk element in ons stadsbeeld als zebrapaden, latte drinkende moeders en puisterige puberhuid. Ik zag deze ontwikkeling aankomen en besloot eind vorige zomer om mijn haar weer te laten groeien. Mijn officiële referentie werd Dennis Wilson, hoewel het kapsel van de dichter in Gotenburg me in een vroeg stadium meer inspireerde.

Nu zit ik hier, met een surfkapsel dat deze zomer niet gebleekt zal worden. Ik heb nog nooit zulke krullen gehad. Dit was het kapsel dat ik wilde hebben. Dit is hoe ik eruit wilde zien. Hoezeer ik door de jaren heen ook heb gedaan alsof het me niks kan schelen hoe mijn haar zat, nu ben ik gedwongen er afstand van te doen.

Eerste geredigeerde, foto Kristian Gidlund (kg)

Ik beken.

Ik ben altijd pietluttig geweest over mijn kapsel. Pedant. Liet mijn humeur haast bepalen door de staat van mijn kapsel.

Nu ben ik een paar dagen geleden met de chemo begonnen. Binnenkort raak ik mijn haar kwijt. En dat beangstigt me. Want ik wil niet op een dag mijn eigen haar moeten verzamelen, in mijn eigen bed. Ik wil de resten van mezelf niet bij elkaar vegen. De brokstukken. Wil mezelf niet in de spiegel zien – dunharig, piekharig. Wil niet zien hoe ik verga. Kapotga.

Daarom zal ik voor de ziekte uit rennen. Proberen een stap sneller te zijn.

Zo meteen ga ik naar de badkamer. Knip mijn haar. Kort. En misschien, misschien bewaar ik een krul. Misschien bewaar ik die kruin waar ik zo blij mee ben. Misschien zal ik hem af en toe tevoorschijn halen en me dit moment herinneren, toen ik probeerde mezelf wijs te maken dat ik de ziekte te slim af kon zijn. We zullen zien.

Als iemand vindt dat ik banaal klink omdat ik in deze omstandigheden over een kapsel loop te zeuren, mag diegene in mijn plaats verdergaan met deze behandeling.

#

#

Vierde geredigeerde, foto kg

Kristian, je bent een onbekende geworden

Soms is het bevrijdend om openhartig te zijn tegenover een onbekende. Iets te vertellen wat niemand anders weet. Wat niemand anders zal mogen weten, behalve nou net deze onbekende. Ik heb het zelf meerdere keren gedaan. Ik beeld me in dat het heeft geholpen. Het moet geholpen hebben. Nu is mijn vertellen net zoiets geworden. Een onbekende aan wie ik alles vertel. En het lijkt erop dat ik voor veel anderen net zo’n onbekende ben geworden.

Er laten veel mensen van zich horen. Ze steunen me, vragen zich dingen af en beuren me op. Bedanken en luchten hun hart. Veel van hen heb ik nooit ontmoet. Nooit gezien. Dat maakt niks uit. Ik ben blij dat we bij elkaar gebracht zijn. Dat er een ontmoeting heeft plaatsgevonden.

Iemand vroeg zich af of ik over de dood had nagedacht voor ik het bericht kreeg. En ja, dat had ik. Vrij veel. Misschien te veel. Ik ben hem in vele vormen tegengekomen. Heb hem van nabij gezien. Ik weet hoe hij werkt. Ik ben niet bang voor hem. Helemaal niet eigenlijk. Maar ik wil niet doodgaan. Nu niet.

Ik ben niet klaar met het mijne. Nog niet.

Ik ben een blog begonnen. In het begin alleen voor mezelf. Het zou mijn manier zijn om hiermee om te gaan. Mijn boksbal. Iets om tegen te slaan. Af te ranselen. Een bord om op de grond te smijten, in het ergste geval een spiegel om te verbrijzelen.

Al gauw explodeerde dit blog. De respons was enorm. Dat voelde natuurlijk fijn, hoewel ik liever aandacht zou krijgen vanwege iets positievers. Iets moois. Creatiefs.

Veel mensen vinden dat ik moedig ben en dat mijn stem, mijn uitingen nodig zijn. Veel mensen lijken er behoefte aan te hebben dat iemand schrijft over hoe het is zoiets mee te maken. Hoe het is om door het inferno te dwalen.

Ik heb daar zelf nooit bij stilgestaan.

Ik heb mezelf ook nooit als bijzonder moedig beschouwd, maar het doet me goed dat ik misschien zo word ervaren. Misschien is het wel zo. Misschien is het zoals het moet zijn. En natuurlijk, ik heb er nooit moeite mee gehad om het over ongebruikelijke dingen te hebben. Heb conflicten, discussies nooit ontlopen. Heb me er nooit druk over gemaakt hoe mijn meningen opgevat zouden worden. Ik ben nooit bang geweest om af te wijken. Daarom is het niet meer dan natuurlijk voor me om op deze manier te schrijven. Het zou ongetwijfeld raarder zijn geweest om te schrijven over wat ik deed toen ik gezond was. Over hoe mijn dagen er toen uitzagen, voordat ik te horen kreeg dat ik ziek was.

Voordat de kuur begon.

Voordat alles veranderde.

Plotseling heb ik een onderwerp in handen dat mensen raakt, dat misschien kan veranderen, dat tot discussie leidt. Daar lijkt het op. Dan neem ik die rol graag op me. Ik kan de kankerjongen zijn. In elk geval een tijdje. Maar daarna wil ik iemand anders zijn. Daarna wil ik Kristian weer zijn.

Ik kijk ernaar uit.

Niet nu, maar later, later zul je het krijgen

Strompel naakt door de flat. Slaapdronken. Zwak. Dwars door de kamer. Over de vloer. De badkamer. Een vlugge blik. Ik blijf staan.

Een onbekende man in de spiegel.

Iemand die ik nog nooit heb gezien. Ik vraag me af wie het is. Het duurt vreemd genoeg een seconde voor ik het begrijp. Ik ben het. Kristian Olof Erik Gidlund. Eva’s jongste zoon, papa’s Krille.

Ik heb scherpe trekken. Rechte neus. Als een rechte lijn. Bovendien is hij behoorlijk groot. Een echte kokkerd. Ik heb gehoord dat hij er Joods uitziet, als een neus tenminste Joods kan zijn. Mijn jukbeenderen zijn erg opvallend. Duidelijk. Op een bepaalde manier zelfverzekerd. Als ik mijn kiezen op elkaar klem en doe alsof mijn ogen donkerder zijn dan ze eigenlijk zijn, zie ik een ijzingwekkende killer face. Serieus. Dat is tenminste iets, denk ik dan maar.

Sinds mijn geboorte heb ik niet zulk kort haar gehad. De vraag is of het zelfs toen niet langer was. Zal het mama vragen. Nu zie ik eruit als een mengeling van een methsmokkelaar en een figurant in This is England, of een bijrolspeler in een van de beste sciencefictionfilms van mijn vriend Anders.

Ik haal een hand over mijn nek, over mijn kruin en voorhoofd, omlaag over mijn gezicht met de Joodse neus. Daarna haal ik mijn hand over de bleke borst, langs het litteken, over de ribben en de buik, die nog steeds van mij is. Na juli zal hij anders zijn. Gemarkeerd als een grensovergang. In tweeën gedeeld. Een litteken van drie decimeter zal als een finishlijn van mijn ribben, waar ik net aan voelde, omlaaglopen naar mijn navel en verder. Als een finishlijn voor een overwinning – die van mij, hoop ik. Lichaam van me, daarna zul je mogen uitrusten.

Vandaag luister ik naar ‘Love is all’ van een vriend. Keer op keer op keer.

Ontbijt, foto kg

Allerliefste jongen

Het put me uit. Weten dat ik kanker heb. Ik word moe. Moe van het denken. Moe van alleen maar bestaan. Ik voel me buitengesloten. Ik ben een aangereden vos die wegstrompelt van de snelweg, de akker over, weg bij dat vreemde dat me zojuist heeft gemangeld. En ik heb zulke sterke gevoelens van binnen. Continu. Woede, vreugde, bezorgdheid, rusteloosheid, nieuwsgierigheid. Teleurstelling.

Hier had ik niet op gerekend.

Ik slaap slecht. Word ornithologisch vroeg wakker. Ben ’s avonds zwak. Maar wat me het meest uitput is dat ik gedwongen word snel ouder te worden, tegen mijn zin. Zo oud opeens. Ik verteer informatie over een dodelijke ziekte die in me groeit. Ik neem besluiten die mijn gezondheid voor de rest van mijn leven kunnen beïnvloeden. Ik ben gedwongen te leven met de constatering dat ik misschien niet het leven kan leiden waarnaar ik heb verlangd. Waarop ik me heb voorbereid. Dat ik heb verwacht. Waarop ik heb gerekend. Ik leef misschien niet zo lang als ik had gehoopt.

De gedachten zijn harder. De dood betekent nu iets anders. Hij is concreter. Echter. Het zwart zwaarder.

Ik ben gedwongen oud te worden. Ouder op een andere manier. Maar tegelijkertijd heb ik me nooit kleiner gevoeld. Als een klein jongetje. Dat wakker wordt gemaakt en het donker in moet. Dat ’s nachts door een bos moet lopen. Een bos waarin er vanaf mijn linkerkant een mist opkomt. Een bos waar wolven met rode ogen dichterbij komen.

Dit is zo’n moment waarop ik niet meer dan een klein jongetje ben.

Ik ga nu uitrusten. Uitrusten en naar ‘Wisconsin’ luisteren.