Carl-Johan Vallgren

De man in de schaduw

Uit het Zweeds vertaald door Marika Otte

Uitgeverij De Geus

breda 2015

Oorspronkelijke titel Skuggpojken, verschenen bij Albert Bonniers Förlag

Published by agreement with Hedlund Agency, Sweden

Oorspronkelijke tekst © Carl-Johan Vallgren, 2013

Nederlandse vertaling © Marika Otte en De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Marlies Visser

Omslagillustratie © Paul Bucknall/Arcangel Images

isbn 978 90 445 3299 9

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

Stockholm 1970

Met de jongste slapend in de kinderwagen kwam hij met bus 49 vanuit Stadshagen. Het was begin juni. De 7de, om precies te zijn. Hij zou zich die datum de rest van zijn leven herinneren.

De oudste liep naast hem terwijl hij de kap van de wagen vasthield. Zijn kleine bruine handje was kleverig van al het snoep dat hij op het kinderfeestje gegeten had. Net had hij nog gezegd dat hij buikpijn had en moest overgeven, maar nu ze buiten in de frisse lucht waren leek het beter met hem te gaan.

Ze waren uitgestapt bij de halte op de Nordenflychtsvägen. Terwijl ze wachtten tot de bus weg zou rijden, zodat ze de straat konden oversteken, bestudeerde hij bij de winkel de koppen van de avondkranten. Aftonbladet had een foto van het wk voetbal in Mexico op de voorpagina. Bedrukte gezichten bij de Zweedse spelers na het verlies tegen Italië in de poule. Ove Grahn had het over een mogelijke revanche tegen Israël. Expressen zette in op het staatsbezoek van Palme aan de vs.

‘Papa’, zei de jongen. ‘Ik heb het warm. Mag ik m’n jas uit?’

‘Tuurlijk. Leg ’m maar in de wagen.’

Eindelijk was het zomer, enigszins laat dit jaar. Hij had de hele dag lopen stressen. Eerst op Lidingö geweest om naar het stuk grond te kijken dat Gustav voor ze gekocht had, waar ze na de zomer een villa zouden gaan bouwen. Vervolgens de stad in richting Stadshagen, waar Kristoffer door een vriendje was uitgenodigd op zijn feestje, toen met de jongste door naar Fridhemsplan om iets te eten terwijl Joanna bij een vriendin op bezoek was.

Hij had van de gelegenheid gebruikgemaakt om een paar biertjes te drinken terwijl Joel in zijn wagen lag te slapen, drie grote glazen bier om precies te zijn, was de tijd vergeten en had vervolgens moeten rennen naar de bus om Kristoffer op tijd op te kunnen halen.

Ze staken de zebra over. In Kristinebergs slottspark stond een alcoholist te urineren. De man nam niet eens de moeite om zich om te draaien; toonde volkomen schaamteloos zijn penis terwijl hij de bloemperken water stond te geven. Zo diep was hij in elk geval niet gezonken. Hij gedroeg zich, dronk nooit zo veel dat hij zichtbaar onder invloed was.

‘Mag ik een ijsje, papa? Ik heb het zo warm.’

De stem van het jongetje verwarmde zijn hart, zelfs als hij zeurde.

‘Je hebt je zakje met snoep toch? En jullie hebben toch ook ijs op het feestje gekregen? Dat zei de mama van Peter in elk geval.’

‘Maar ik wil er nog een. Alsjeblieft papa … het voelt alsof ik kook.’

‘Zeg, net was je nog aan het klagen dat je pijn in je buik had en moest spugen. En nu wil je ijs. Wat wil je nou?’

‘Maar ik voel me nu weer beter. Mijn buikpijn is bijna weg.’

Hij was gek op dit kleine ventje dat zevenenhalf jaar geleden ter wereld was gekomen, dat naast hem om ijs liep te zeuren en weigerde zijn hand vast te houden omdat hij vond dat hij daar te groot voor was. Zijn vriendelijke lichte jongensstem. De humor die hij ontwikkeld had, ook al was hij pas zeven. En dan het ontroerende feit dat hij zwart was, dat het bloed een generatie overgeslagen had, hemzelf overgeslagen had, en zich in plaats daarvan genesteld had in een Zweeds klein jongetje.

Maar hoeveel hij ook van hem hield en hoe slecht hij hem ook kon weerstaan, hij was niet van plan hem nog meer zoetigheid te geven.

‘Sorry, maar je krijgt niets meer.’

‘Maar alsjeblieft …’

Hij trok hem naar zich toe toen er vanuit de Hjalmar Söderbergsvägen in hoog tempo een Volvo Amazon kwam aanrijden en hen op een halve meter afstand passeerde. Stomme wegpiraten. De jongen had net zo goed de weg op kunnen lopen nu hij boos was omdat hij zijn zin niet kreeg.

Hij hield zijn arm stevig vast en haalde diep adem om te kalmeren. Keek naar rechts, waar de Tranebergsbrug zich naar de hemel uitstrekte. Een metro die op een gigantische larve op wielen leek, rolde het metrostation binnen. Geen goed idee om zich te haasten. Ze konden de volgende nemen. Joanna was direct naar hun appartement gegaan na het bezoek aan haar vriendin en was bezig het avondeten klaar te maken. Ze zouden het gezellig maken samen, met elkaar de zaterdagavond vieren, het hele gezin. En als de kinderen naar bed zouden zijn, zouden Joanna en hij een fles wijn openmaken en naar de tekeningen van het nieuwe huis kijken. Het huis waarmee zijn vader zijn liefde probeerde te kopen.

De Volvo verdween in de richting van Stadshagen en ze staken de Hjalmar Söderbergsvägen over. De kleinste jongen was wakker geworden en rechtop in zijn wagen gaan zitten. Joel. Totaal het tegenovergestelde van zijn grote broer. Lichte huid, bijna sneeuwwit, zonder enig teken van mulatachtige trekken. Hij hield natuurlijk net zo veel van hem als van Kristoffer, maar op een andere manier, iets minder intens, iets minder pijnlijk. Alsof Joel bij hem nog niet zo’n grote afdruk had kunnen achterlaten.

De deur naar de kaartjeshal gleed open. Hij stapte een meter opzij om naar de vertrektijden te kijken. De metro’s reden nog steeds om de vijf minuten, hij kon kiezen tussen twee groene lijnen.

De kleinste jongen was opeens gaan piepen; misschien had hij iets gedroomd. Hij keek op de klok aan de muur: half zes. Dat kon niet waar zijn. Had hij zich een heel uur vergist? Hij keek weer op zijn horloge: half vijf. Maar de secondewijzer bewoog niet. Dat rotding stond stil.

Er kwam een vrouw uit de kiosk gelopen met een krant onder haar arm.

‘Neem me niet kwalijk,’ zei hij, ‘weet u misschien hoe laat het is? Klopt het dat het al half zes is?’

‘Jazeker. Half zes. Een paar minuten over half zelfs.’

Ze glimlachte vriendelijk naar hem. Ze was ergens rond de vijftig. Ze droeg een hoofddoekje, een kleurige katoenen jurk en rubberen laarzen. Ze deed hem denken aan een boerin. Zoals die eruit hadden gezien toen hij klein was, op het platteland.

‘Dank u.’

‘Geen dank, hoor. Prettig weekend!’

Hij had zich dus een heel uur vergist, wat inhield dat Joanna thuis met het eten zat te wachten en zich afvroeg waar ze bleven. Vlak voor de controlepoortjes liep hij per ongeluk met de wagen tegen een metalen pilaar op. Wat een rotplek om een dragende constructie neer te zetten. De kleinste jongen huilde nu harder, waarschijnlijk was zijn beentje klem komen te zitten, hoewel de klap niet echt hard geweest was.

‘Rustig aan nu allemaal’, zei hij. ‘We zijn een beetje laat. Mama zit met het eten te wachten. We moeten proberen op te schieten.’

Hij gaf zijn kaartje aan de controleur in het hokje en passeerde de doorgang voor kinderwagens. De kleinste jongen begon nu steeds harder te schreeuwen. Hij stond op het punt zo hysterisch te gaan huilen dat niemand behalve Joanna hem kon troosten.

‘Zo, ssst, toe, niet huilen nou.’

Het was allemaal de schuld van die biertjes. Hij had ze niet moeten drinken, of in elk geval die laatste twee niet. Zelfs als hij niet dronken was verminderden ze zijn beoordelingsvermogen, raakte hij uit balans met de wereld, verloor hij de tijd uit het oog, liep hij tegen palen op en kon hij op het nippertje verkeersongelukken afwenden.

Er kwam een nieuwe metro het perron op rijden, hij hoorde het gebonk op de rails boven hem. Meerdere mensen stroomden naar binnen vanaf de straat, stonden achter hem te dringen. De kleinste jongen probeerde zich schreeuwend uit zijn wagen te wurmen en hij moest hem met zijn ene hand vasthouden, terwijl hij Kristoffer met zijn andere hand vasthield en de wagen met zijn buik voortduwde.

De trap of de lift?

De trap was sneller. Maar de strook voor kinderwagens zag er steil uit, en met Joel op het punt van hysterie was het waarschijnlijk een beter idee op de lift te gokken. Hij drukte op het knopje.

‘Papa, mag ik met de trap?’

Kristoffer keek hem aan met die blik die hij niet kon weerstaan. De Caribische blik. De blik van zijn eigen moeder, ook al kon hij zich die nauwelijks herinneren.

‘Nee.’

‘Alsjeblieft. Ik kan het zelf als jij de lift neemt. Dat is leuk.’

‘Je bent nog te klein.’

Het halfvolle snoepzakje dat hij stevig vasthield in zijn hand. De chocoladebruine kinderhand die nog niet half zo groot was als de zijne. Het rode sap van een lolly dat uitgesmeerd zat over zijn wang. Hoe kon hij nou aangeschoten zijn in het gezelschap van zijn zoons?

‘Alsjeblieft? Ik wacht boven toch op je.’

‘Nee, zei ik toch.’

Plotseling viel er een schaduw over het gezicht van de jongen toen er iemand naast ze kwam staan.

‘Je kunt met mij meelopen als je wilt. Dan hou ik je hand vast tot je papa met de lift komt.’

Het was de vrouw met het hoofddoekje weer. Ze was achter hen aan door de poortjes gelopen, beleefd opzijgegaan voor een vader alleen met twee zeurderige kinderen. Kristoffer keek haar met grote ogen aan, probeerde te bepalen of het iemand was voor wie hij verlegen moest zijn of dat hij haar in één keer zou accepteren. Toen keek hij zijn vader vragend aan.

‘Alsjeblieft, papa, mag ik met die mevrouw mee?’

‘Oké. Maar hou haar hand vast zodat je niet valt. Je ziet hoe druk het is. Heel veel mensen overal. En dan ga je boven op het bankje zitten wachten tot ik daar over een halve minuut ben.’

‘Ik zal bij hem blijven tot jullie er zijn’, zei de vrouw liefdevol. ‘Kom, jongeman, dan gaan we.’

Kristoffer lachte naar hem met zijn ontbrekende melktanden. De vrouw keek moederlijk naar hem. Hij zou het nooit vergeten. Sommige momenten, sommige beelden, zouden zich voor altijd in zijn bewustzijn boren.

Hij keek ze na toen ze de trap op begonnen te lopen. Kristoffers kleine handje in de grotere hand van de vrouw. Ze zei iets tegen hem en hij keek met zijn grote ogen naar haar op en knikte bevestigend, op hetzelfde moment dat het liftbelletje klonk toen die de kaartjeshal bereikte.

Hij duwde de kinderwagen naar binnen en drukte op het knopje voor omhoog. Zijn hersenen namen kleine polaroidfoto’s die zich naderhand in zijn geheugen zouden etsen: het systeemplafond met de drie lampen. Het bordje: 750 kg of 10 personen. De sigarettenpeuken op de grond, het half leeggedronken blikje bier dat in een hoek stond.

Met een lichte schok bleef de lift staan op de perronverdieping. Hij opende de deur zonder te begrijpen waarom hij was gaan zweten en zich plotseling nuchter voelde. De kleine jongen was helemaal stil geworden, alsof hij niet langer tot last wilde zijn. Hij liep snel de gang door in de richting van het spoor. Metalen netten aan de ene kant. Plexiglas aan de andere, waardoor je over het spoor kon kijken, maar niet het trappenhuis in. Een metro die westwaarts ging stond klaar, de laatste passagiers stapten in. De bestuurder riep zijn gewoonlijke ‘Neem plaats alstublieft, de deuren gaan dicht’ terwijl hij zich vooruit haastte. Hij hoorde het zuigende geluid toen de deuren van de wagons zich sloten, het geknars van de metalen wielen toen de metro zich in beweging zette.

De glazen deur naar het trappenhuis ging open. Nog even en hij zou Kristoffer daar op het bankje samen met de vrouw op hem zien zitten wachten met zijn snoepzakje in zijn hand.

Zijn lieve Kristoffer.

Hij kwam de hoek om met de kinderwagen en keek om zich heen. De trap was leeg. Geen mens te zien. Hij zag de liftdeur op de begane grond waar hij een minuut eerder naar binnen was gegaan, de witte tegels tegen de muren in het trappenhuis, de twee grote geribbelde lampen die aan het plafond hingen. De graffiti op de lege bank.

Joel was weer gaan piepen. Hij maakte zijn riem los en zette hem op de grond. Toen draaide hij zich naar de andere kant, richting het perron. Ook daar was het leeg. Slechts de achterlichten van de metro die verdween in de richting van Alvik. Hij draaide zich weer naar de trap en de kaartjeshal daar beneden. Een eenzame oudere met een stok stond iets op een aanplakbiljet te lezen.

Hij riep de naam van de jongen: ‘Kristoffer!’

Eerst bijna fluisterend, alsof hij zijn stem kwijt was. Toen luid in volledige paniek: ‘Kristoffer! kristooffeer!’

Zijn stem galmde tussen de muren, en daarna, ver weg, alsof het een andere wereld betrof, een andere tijd, werd hij Joel gewaar, die weer was gaan huilen.

Deel 1

Stockholm, mei 2012

Voor Katz begon alles met een melodie. Zes tonen in elke frase, wisselend tussen majeur en mineur: I hurt myself today / to see if I still feel … Dof en ver weg, alsof de muziek of hijzelf zich onder water bevond. I focus on the pain / the only thing that’s real.

Tot zijn verbazing zat er een onbekende vrouw naast hem, op haar hurken met een lepel in haar hand. Ze leek de muziek niet te horen, of misschien kon die haar niets schelen. Te wanhopig, dacht Katz, het brein had dat ongelofelijke vermogen zich af te sluiten voor al het onbelangrijke.

Uit een handtas overhandigde ze hem een verpakking met tien spuiten van vijf milliliter. De standaardsoort met de oranje bovenkant, die matchte met de aders in de armen van de meeste mensen. Zelf had ze haar eigen spullen. Losse tuberculinenaalden. Om bloed uit voeten of handen te krijgen, waar de aders dunner waren. Hij gluurde naar haar armen. Een blouse met lange mouwen. Dezelfde verhultruc als die van hem. Altijd overhemden met lange manchetmouwen, om de littekens te verbergen.

The needle tears a hole / the old familiar sting / try to kill it all away / but I remember everything …

Verderop onder het bruggenhoofd meende hij zijn ouders te zien. Anne en Benjamin, arm in arm, altijd even opgeslokt door hun liefde en daarmee alle anderen uitsluitend, niet in het minst hem zelf. Om die reden haatte hij ze, zijn Norrlandse moeder en zijn Joodse vader. Zo was het toch, ook al had hij dat nooit willen toegeven? Toen verdwenen ze weer, dood als ze waren, achter een brugpijler die volgekalkt was met graffiti.

Hij keek om zich heen. Woonde hij nu hier, was hij weer terug bij af, op straat? Op een smerige matras naast een luchtrooster onder een bruggenhoofd in het noordwesten van Stockholm?

Iemand had met stenen een soort grens afgebakend rond de slaapplek, of moest het een symbolische slaapkamermuur voorstellen? Ernaast stond een paar schoenen op een stuk zeil. De zijne?

Hij keek naar het water, naar het zwembad en de jachthaven aan de overkant. Boven hem verhief zich de Tranebergsbrug, ooit de langste in beton gegoten brugboog ter wereld; gebouwd in een periode toen er in het land nog een geloof in de toekomst heerste, tegenwoordig een toevluchtsoord voor daklozen en verslaafden.

dol fool, drag en sork, las hij op de pijlers. Degenen die de tags geplaatst hadden, hadden hun spuitbussen naderhand op de grond gegooid. Verderop zag hij kleine wattenbolletjes verspreid liggen, je zou ze kunnen aanzien voor bloemen in de meiwarmte; duizendschoon, dacht hij.

Katz herinnerde zich de wanhopige gebruikers bij de Kottbusser Tor in Berlijn vijftien jaar geleden, tandeloze Kottiejunkies die bij het kanaal op hun hurken oude wattenbolletjes gekookt hadden om de laatste shit eruit te knijpen, om genoeg bij elkaar te sprokkelen voor een half shot bruine horse bereid met ascorbinezuur. Mensen die water uit de regenplassen op straat haalden, of uit de stortbakken in openbare toiletten. Ook hijzelf, moest hij erkennen, toen hij er het ergst aan toe was. Hij had geluk dat hij het overleefd had.

You could have it all / my empire of dirt …

De melodie ging verder, min of meer mechanisch vanuit de verte. Een koninkrijk van shit, dacht hij, dat hij weg wilde geven, waarvan hij dacht dat hij zich er al van had ontdaan.

‘De teer blokkeert de punt van de spuit, stomme shitheroïne.’

De vrouw was wanhopig. En hijzelf ook, merkte hij. Dat afschuwelijke lichamelijke verlangen naar de kick, het verlangen alles te doden met de roes. Het verlangen naar leegte. De tijdloosheid. De fysieke thuiskomst. De vrouw vloekte … godverdegodverdegodver … terwijl ze met haar spullen zat te stuntelen. Waar had hij haar ontmoet? Hij herkende haar, maar kon zich niet herinneren waarvan.

Er lag een opengeslagen krant op de grond. En daarbovenop een soeplepel met gebogen steel, om het risico te verkleinen de dosis te verknoeien. Nu zag hij de angst in haar ogen, en hij stelde voor dat ze een beetje door haar neus zou nemen om te kalmeren.

‘Houd je bek, laat me met rust …’

‘Zak er dan maar in.’

Het kon hem niet langer iets schelen, hij prepareerde in plaats daarvan zijn eigen dosis, pakte zijn waterflesje uit zijn jaszak, vulde het pompje en leegde dat op de bodem van een gehalveerd Coca-Colablikje, waar de heroïne al wachtte. Kookte, wachtte. Scheurde een stukje katoen van de tampon die zij tevoorschijn had gehaald, rolde een balletje als filter en zoog de dosis op in de spuit. Hij verbaasde zich over hoe vast zijn hand was na al die jaren, het was als zwemmen of fietsen, als je het eenmaal geleerd had kon je het de rest van je leven.

Hij rolde de mouw van zijn overhemd op, pakte de panty die ze klaargelegd had en bond die om zijn arm precies boven zijn elleboog. Liet de laatste luchtbellen uit de spuit verdwijnen en drukte de oplossing naar de punt.

Tien jaar geleden, en elke beweging was er nog. En met beide handen injecteerde hij even goed; dat had hij geoefend, omdat het in die tijd van levensbelang was, omdat hij zo veel troep nam dat hij continu gedwongen was de plaats van de injectie te variëren en in zijn rechterarm moest kunnen spuiten als in de linkerarm niet lukte, en dat snel en pijnloos moest kunnen doen voordat de ontwenningsverschijnselen hem begonnen te hinderen.

Er viel zonlicht tussen de pijlers van de brug. Dertig meter boven zijn hoofd raasde een metro voorbij, minderde vaart toen die het station in Alvik naderde. De middag was zonnig, plotseling was de meiwarmte gekomen na een periode van kou en sneeuw tot ver in april.

Woonde hij nu hier? Was hij weer dakloos? Nee, zijn kantoor lag maar een paar honderd meter verderop in Traneberg, hij was er toch net nog geweest, had gebogen over zijn computer gezeten … of hadden ze de chronologie veranderd, was het einde aan het begin geplaatst of andersom?

Het klopte niet. Hij wist wie hij was: Danny Katz, vierenveertig jaar oud, enig kind van twee voortijdig overleden ouders. Voormalig tolk bij Buitenlandse Zaken. Voormalig vertaler en computerprogrammeur met een civiele aanstelling bij het leger. Voormalig verslaafde en dakloze. Maar weer overeind gekrabbeld. Zelfstandig ondernemer. Niets bijzonders. Runde een klein vertaalbedrijfje, kreeg freelanceopdrachten van particuliere bedrijven en soms van het leger. Zijn activiteiten brachten niet bijzonder veel geld in het laatje, maar genoeg om van rond te komen, om het tweekamerappartement te betalen in hetzelfde gebouw als zijn kantoortje, voor zijn bescheiden leventje, zonder uitspattingen, omdat uitspattingen hem onvermijdelijk weer hierheen zouden leiden, naar een leven op straat.

Dichter naar het water toe, waar zijn ouders zojuist verdwenen waren, bevond zich nu een man. Hij leek wel naakt. Het was alsof Katz een ingebouwde verrekijker in zijn ogen had en zodoende op hem in kon zoomen. Ja, een naakte man, wondjes op zijn benen, er vloeide bloed. Hij begreep het niet. Het visioen. Een of ander teken. Maar toen hij knipperde en weer keek was de man verdwenen.

Hij richtte zijn blik in plaats daarvan op de binnenkant van zijn onderarm, tikte er licht tegen met zijn vingertoppen, trok de knoop iets aan en kreeg de ader die hij nodig had in het vizier. Hij richtte de naald met een hoek van twintig graden op zijn arm, naar het hart toe, altijd in de richting van het hart. Precies de goede hoek, dacht hij, niet te scherp, anders liep je het risico door de ader heen te gaan.

Hij begreep het niet, waarom deed hij dit? Tien jaar nadat hij er eindelijk in geslaagd was clean te worden. Na tien jaar van na-bijeenkomsten, tien jaar van dagelijkse strijd. De korte periode op methadon, het eerste behandelingsprogramma in Ytterjärna, bekostigd door zijn voormalige collega bij het leger, Rickard Julin, die er zo veel energie en prestige in gestopt had om hem weer in het systeem te krijgen, hem een baan te geven, zijn oude netwerk te activeren, de weg voor hem vrij te maken, hem in contact te brengen met opdrachtgevers. Dat zou nu tevergeefs zijn. Alles weggegooid.

Het kon niet kloppen. Wat was zijn laatste opdracht geweest? Een it-firma die gegevens wilde hebben over een Wit-Russisch telefoonbedrijf, hij had een paar jaarrekeningen voor ze vertaald en enkele artikelen uit een bedrijfskrant uit Minsk.

Hij aarzelde met de naald een centimeter in zijn arm, trok mechanisch de spuit terug om te kijken of hij raak zat. Donkerrood bloed, nooit lichtrood, dan heb je de ader gemist. Hij wilde de dosis niet per ongeluk in het weefsel spuiten, het zou alleen maar dik worden en ontzettend pijn gaan doen, en het zou een eeuwigheid duren voor de kick kwam.

Nu!

Hij had hem geraakt, het bloed was donkerrood en stroomde langzaam de spuit in. Met zijn tanden verwijderde hij de panty en injecteerde. De roes kwam onmiddellijk. Hij zakte ineen om zijn eigen skelet heen, liet het vlees rusten op de constructie van botten en kraakbeen, en zijn oogleden gingen als rolgordijnen naar beneden. Het gevoel was goddelijk, onbeschrijfelijk, pas nu begreep hij hoezeer hij het gemist had. Langzaam trok hij de naald eruit, het bloed spatte op de voorkant van zijn overhemd, maar het kon hem niets meer schelen, hij pakte slechts zijn zakdoek uit zijn jaszak en drukte die op het kleine wondje.

Waar de naakte man gestaan had, stond nu een andere man, gekleed in een zwart pak en hoed met een brede rand. Hij knipperde tot de man verdween, als het droomvisioen dat hij waarschijnlijk was. Een nieuwe metro bulderde tevoorschijn boven zijn hoofd.

Hij keek weer naar de vrouw. Zij had haar dosis nu geprepareerd, hield de naald tegen het licht en duwde de luchtbellen eruit. Het ravenzwarte haar omlijstte een symmetrisch gezicht met licht oosterse trekken. Blauwgroene ogen, mooi gevormde mond. Blanke huid. Als Sneeuwwitje.

‘Ik herken jou’, zei hij. ‘Waar hebben wij elkaar ontmoet?’

‘Wij kennen elkaar niet … dat denk jij maar.’

Vreemd antwoord, dacht hij terwijl zij naar een ader zocht, eerst bij haar heupbeen; ze trok haar broek en wijnrode slipje een stukje naar beneden, maar bedacht zich en tastte in plaats daarvan met haar kapotte nagels naar een ader in haar hals. Te dicht bij de halsslagader, dacht hij, alsjeblieft niet daar doen!

Tot zijn opluchting vond ze in plaats daarvan een ader in haar rechterbovenarm en injecteerde zich met een verbeten gezicht. Toen begon ze onmiddellijk te booten, de spuit op en neer te halen, haalde bloed op dat ze opnieuw injecteerde om elke microgram van de dosis eruit te spoelen.

‘Dus we hebben elkaar híér ontmoet?’ mompelde hij, terwijl hij een gebaar naar de matras maakte.

‘Ik kwam hier toevallig langs. Maar jij woont hier.’

‘Onder de brug?’

‘Ja, verdomme, je bent er slecht aan toe. En ze zitten achter je aan. Iemand wil je in de val laten lopen.’

Hij knikte alsof hij accepteerde wat ze zei, alsof hij zich al geschikt had in zijn nieuwe werkelijkheid.

‘En wie ben jij dan?’

‘Ik? Ik ben niemand …’

Haar pupillen waren zo klein dat ze nauwelijks te zien waren. Ze was ineengezakt en lag half tegen hem aan, haar slipje stak aan de achterkant boven de rand van haar broek uit. Levenloos nu. Hij vroeg zich af of ze een overdosis had genomen, of hij 112 moest bellen om te vragen of ze een wagen konden sturen, vragen of ze Narcanti meenamen, dat ze recht in haar borst konden spuiten om haar weer tot leven te wekken.

Toen zag hij de bijtwonden. Een rij bloedige afdrukken van tanden die rond haar nek liepen, beten die haar huid verscheurd hadden. Zoals die keer met Eva Dahlman, zijn eerste vriendin, van wie beweerd werd dat hij haar bewusteloos geslagen had en vervolgens als een krankzinnig dier gebeten had. Hij was ervoor veroordeeld. Zestien jaar oud. Naar nóg een jeugdinstelling gestuurd, waar het tij plotseling gekeerd was voor hem: hij had besloten met zijn oude leven te breken, de criminaliteit de rug toe te keren. Maar hij was het niet geweest! Hij was niet in staat zoiets te doen, wat het technische bewijs ook aangetoond had.

I wear this crown of shit / upon my liar’s chair / full of broken thoughts / I cannot repair …

Waar kwam die muziek vandaan? Hij keek om zich heen, maar kon de bron van het geluid niet ontdekken.

En de vrouw die op zijn schoot in slaap gevallen leek te zijn, wie was zij? Hij streek het zwarte haar uit haar gezicht, legde haar recht op de matras en stond op.

Vijf tonen in elke zin nu, de verschuiving tussen majeur en mineur, slechts melodie, niet langer een tekst, die had hij er zelf aan toegevoegd in zijn hoofd. Hij herkende het. ‘Hurt’ van Nine Inch Nails.

De tonen … die steeds sterker werden, die hem bereikten vanaf de bodem van zijn bewustzijn, die de omgeving vervaagden, het bruggenhoofd, de vrouw, de smerige matras, de spuiten, de shit. Hij had het als ringtone op zijn mobiele telefoon, herinnerde hij zich triomfantelijk terwijl hij steeds sneller naar de oppervlakte van zijn bewustzijn steeg, maar alleen als melodie, zonder de bittere zangstem van Trent Reznor. En de melodie ging gewoon verder tot hij erin slaagde zijn telefoon te pakken die naast hem op de vloer van zijn appartement lag.

Hij ging rechtop zitten en nam op. Zag het grijze daglicht dat door de luxaflex voor het slaapkamerraam naar binnen stroomde, luisterde naar de stem aan de andere kant van zijn mobiele telefoon.

Ze klonk als de vrouw onder het bruggenhoofd, als Eva Dahlman, maar toch ook weer niet. Alsof de chronologie buitenspel was gezet.

#

Angela Klingberg was een opvallend mooie vrouw. Mooi op een manier die voor haar problemen met zich mee moest brengen, dacht Katz, toen hij tegenover haar ging zitten in een hoek van Ritorno, het oude café op de Odengatan waar ze hadden afgesproken. Elegant gekleed natuurlijk, als je bedacht met wie ze getrouwd was. Hij merkte de handtas van Hermès op die bij haar voeten stond, de dure handschoenen die op het tafeltje lagen, de angoratrui, de discrete make-up en de al bijna even discrete diamanten armband om haar linkerpols. Ze was rond de vijfendertig, blond, lang, en had een aura dat zowel pijnlijk aanwezig als verdrietig was. Hij voelde een kleine pijnscheut bij de gedachte dat ze bezet was, en dat gevoel verraste hem, omdat het zo min was, en tegelijkertijd zo eerlijk.

Tot aan haar telefoontje van die ochtend was hij zich niet eens bewust geweest van haar bestaan. Ondanks de trouwring aan haar linkerhand kon hij zich haar eerlijk gezegd maar moeilijk als echtgenote van Joel Klingberg voorstellen, of misschien kon hij zich Klingberg sowieso moeilijk getrouwd voorstellen.

Terwijl hij zijn jasje uittrok en dat over de rug van zijn stoel hing, vroeg hij zich af waarom hij ermee ingestemd had haar te ontmoeten. Nieuwsgierigheid was in elk geval een van de redenen. Vijfentwintig jaar geleden, toen hij er net in geslaagd was met zijn leven als jeugdige crimineel te breken, hadden Joel Klingberg en hij samen op de tolkenopleiding van het leger gezeten. Tijdens de militaire basisopleiding in Karlsborg hadden ze in dezelfde slaapzaal geslapen en daarna hadden ze een kamer gedeeld tijdens twee intensieve semesters Russisch in Uppsala. Het weinige wat hij over het leven van Klingberg sindsdien wist, waren dingen die hij in de krant gelezen had; roddelreportages over de betere kringen waarin hij zich bevond, partyfoto’s van feesten waarop Klingberg met zijn sombere voorkomen niet thuis leek te horen, berichten over een makelaarsbedrijf dat hij samen met wat internaatvrienden uit Sigtuna gerund had op de Rivièra, slechts een kort uitstapje om wat ervaring op te doen met een eigen bedrijf, vervolgens een studie rechten en een jaar op de London School of Economics voor hij het familiebedrijf binnengehaald werd, Klingberg Aluminium ab, en in de anonimiteit van het bedrijfsleven verdween.

‘Alvast bedankt dat je tijd vrijgemaakt hebt’, zei de vrouw tegenover hem terwijl ze gegeneerd naar hem glimlachte.

‘Geen probleem. Hoe ben je aan mijn nummer gekomen?’

‘Dat stond tussen Joels contacten in zijn computer.’

Wat ook opmerkelijk was, omdat Katz zich niet kon voorstellen dat Klingberg plannen had gehad om contact met hem op te nemen.

‘Wil je trouwens iets hebben, zal ik iets voor je bestellen?’

‘Nee, dank je. Het is voldoende als je me uitlegt waarom we hier zijn.’

En toen vertelde ze hem:

Joel Klingberg was drie weken daarvoor verdwenen; volgens de politie wees alles erop dat het vrijwillig was. Er was geen reden een opsporingsbericht uit te doen gaan, niets wat duidde op een misdrijf. Op zondagmiddag 22 april had hij de woning van zijn vrouw en zichzelf in Östermalm verlaten om wat zaken te regelen en was eenvoudigweg niet teruggekomen. Ze verklaarde dat ze zijn mobiele telefoon sindsdien elke dag gebeld had, maar alleen contact kreeg met zijn voicemail. Er was iets wat leek op een afscheidsbrief.

Ze haalde het uit haar tas, een a4’tje met een uitgeprinte e-mail, oorspronkelijk verstuurd vanaf Klingbergs mobiele telefoon. Katz las het vluchtig door: een paar zinnen over dat hij voor onbepaalde tijd weg zou gaan om in zijn eentje te kunnen nadenken. Hij verontschuldigde zich voor het feit dat hij de moed niet had gehad het haar persoonlijk te zeggen, schreef dat ze zich om hem niet ongerust moest maken en dat ze ook niet moest gaan zoeken.

‘Ik heb het vier uur nadat hij verdwenen was gekregen’, zei ze. ‘Dit is niets voor hem. Joel is niet het type dat problemen uit de weg gaat.’

‘Dus wat denk jij dat er gebeurd is?’

‘Eerlijk gezegd weet ik het niet.’

Ze vouwde het blaadje op en stopte het weer in haar handtas, en om de een of andere reden moest Katz denken aan het vriendinnetje van Klingberg in de tijd van de tolkenopleiding, een meisje van hun eigen leeftijd aan wier bekakte maniertjes hij zich gestoord had, maar wier naam en uiterlijk uit zijn geheugen waren gewist.

‘De politie denkt dat hij ervandoor gegaan is vanwege een ruzie die we die ochtend hadden. Over kinderen … of liever gezegd: géén kinderen. Joel wilde wachten. Een man van middelbare leeftijd, tien jaar getrouwd, die nog steeds wil wachten! Je kent vast zijn bagage wel, wat er met zijn broer gebeurd is. Ik heb tegen hem gezegd dat zijn angst voor verantwoordelijkheid daarvandaan komt, de angst dat het weer kan gebeuren. Daar hadden we ruzie over.’

Zijn broer, ja, dacht Katz terwijl hij haar blik volgde, die nerveus langs de voorwerpen op tafel schoot, het koffiekopje waar ze niet uit dronk, een achtergelaten krant die opengeslagen lag op de pagina met de uitslagen van de paardenrennen, haar handschoenen die dezelfde kleur hadden als de nagels van haar mooie handen. De verdwenen broer, de kern waar alles om gedraaid had, het verlies dat Klingberg met zich meesleepte als een onzichtbare boei.

‘Ik hoor zelf hoe het klinkt’, zei ze. ‘Gekwetste man verlaat zijn ruziezoekende echtgenote om een poosje alleen te zijn. Maar zoals ik al zei is dit niets voor hem. Toen hij vertrok was de rust al weergekeerd. Hij zei dat hij een paar dingen moest regelen en terug zou zijn voor de lunch. We hadden zelfs een tafel gereserveerd in een restaurant. Het lijkt erop dat ik de laatste persoon ben die hem gezien heeft. En de enige die weigert te geloven dat hij er vrijwillig vandoor gegaan is. Volgens de politie heeft hij eerst een paar uur in zijn auto rondgereden …’

Klingberg had de auto gepakt nadat hij hun appartement had verlaten. De navigatiegeschiedenis was onderzocht, legde ze uit. Hij leek vanaf hun woning op de Skeppargatan een poosje rondgereden te hebben in het centrum, waarna hij verder was gegaan naar Kungsholmen. Hij was gestopt bij een benzinepomp op Thorildsplan, was verder gereden door Stadshagen richting het metrostation van Kristineberg en vervolgens verder naar Alvik en het Tranebergspark, waar hij een paar minuten bij de openbare tennisbaan gestaan had.

‘Daar woon jij in de buurt. Dat heb ik gecheckt op internet. Is toch vreemd?’

Katz kreeg plotseling een onbehaaglijk gevoel bij de gedachte dat Klingberg juist daar met zijn auto gestopt was. Als hij die ochtend naar buiten gekeken had, had hij hem waarschijnlijk tussen de bomen door aan de andere kant van het park kunnen zien.

‘Waar is hij daarna naartoe gereden?’ vroeg hij.

‘Naar dat kleine industriegebied bij het Ulvsundasjön, waarna hij keerde en terugreed in de richting van de stad en zijn zogenaamde afscheidsmail schreef.’

Volgens Angela had Joel Klingberg zijn auto in een parkeergarage in de buurt van het centraal station geparkeerd, en daar hielden alle sporen op. Het zag ernaar uit dat hij een trein richting het zuiden had genomen. Er was diezelfde dag op zijn naam een ticket geboekt naar Kopenhagen, door hemzelf gekocht op internet, maar in het systeem van de spoorwegen kon men niet nagaan of het gebruikt was.

Ze zweeg en Katz merkte dat zijn blik in haar ogen was blijven hangen. In de ongerustheid die ze uitstraalde; het verdriet dat haar maakte tot degene die ze was. Meer zijn type dan dat van Klingberg.

‘En waarom heb je contact met mij opgenomen?’ vroeg hij.

‘Ik weet dat het vreemd klinkt. Maar Joel zou dat gewild hebben.’

‘Dat moet je uitleggen.’

Angela Klingberg had nooit van Katz gehoord tot op een avond een paar maanden geleden. Joel had zijn naam zomaar laten vallen toen ze zaten te eten: Danny Katz, zijn oude kameraad uit zijn diensttijd.

‘Hij zei dat jij de enige persoon was die hij ooit vertrouwd had.’

‘Zei hij dat?’

‘Ja. “De enige persoon die ik in mijn hele leven vertrouwd heb.” Daar moest ik aan denken toen hij verdwenen was.’

Waar had Klingberg dat idee vandaan gehaald? Het was waar dat ze in hun diensttijd met elkaar om waren gegaan, maar ze kwamen uit twee verschillende werelden, Katz uit de bendewereld in de voorsteden en Klingberg uit een beschermd milieu in betere kringen. In de weekenden, nadat ze hun tentamen over de woordenschat van die week hadden gedaan, werd hij opgehaald door een privéchauffeur, waarna hij verdween naar zijn rijkeluisleventje bij zijn grootvader, achter hoge tuinmuren in Djursholm. Katz had hem nooit privé leren kennen.

‘Ik heb het ooit voor hem opgenomen bij een vechtpartij’, zei hij. ‘Misschien dat hij daarop doelde?’

‘Daar heeft hij het nooit over gehad. Ik denk dat hij iets anders bedoelde.’

Ze pakte een pakketje van de stoel naast zich.

‘Vlak voor hij verdween heeft hij bovendien dit gekregen. Toevallig heb ik het een paar dagen geleden gevonden. Het lag helemaal achter in zijn kledingkast.’

Het was een bubbeltjesenvelop zonder afzender, een maand daarvoor in Stockholm gestempeld. Ze maakte hem open en legde twee voorwerpen voor hem op het tafeltje.

‘Ik weet niet waar het hier om gaat. Maar Joel had iets moeten zeggen. Het komt zo … raar over.’

Voor de ogen van Katz spreidde zich een vierkante lap stof van zo’n tachtig bij tachtig centimeter uit, okerrood en zwart. In het midden was een kinderlijk aandoend motief geborduurd dat twee gekruiste pijlen voorstelde. En rechts van de pijlen, binnen een kader van pailletten die bestonden uit rondgeslepen scherven van een spiegel, een met grove kruissteken geborduurde man die een knieval maakte. Onder het motief zaten twee letters van stof vastgelijmd: M.K.

‘Iemands initialen?’ zei Katz.

‘Moet je mij niet vragen. En dan deze …’

Ze raakte het andere voorwerp aan, een vergelijkbare doek, maar iets kleiner: het geborduurde motief stelde een man voor die omringd was door honden die zijn benen likten.

‘Ik weet niet eens of het hier wel iets mee te maken heeft’, zei ze. ‘Het is alleen zo mysterieus.’

‘Heb je deze aan de politie laten zien?’

‘Nee. Er is, zoals ik al zei, geen verdenking van een misdrijf. Als je me even wilt excuseren …’

Ze stond op en verdween in de richting van de toiletten. En Katz dacht terug aan die tijd, in 1987, toen hij op de tolkenopleiding gezeten had. Verba arma nostra, de woorden zijn ons wapen, zo had hun motto geluid. En met woorden zouden ze bewapend worden, Russische woorden, een afschuwelijke hoeveelheid rijtjes met woorden waar elke week een tentamen over werd afgenomen. In tien maanden hadden ze zes semesters universiteitsrussisch geabsorbeerd. Katz herinnerde zich de eindeloze uren in het taallab, de studies in gedragswetenschap en psychologie, waarvan verwacht werd dat ze er als tolken in een oorlogssituatie iets aan zouden hebben. Hij herinnerde zich de opleiding voor ondervragingstechnieken – humint, human intelligence collection zoals het in militaire termen heette – en een straffe oefening op Gotland, waar ze hun vaardigheden op de kustjagers, het militaire elitekorps, toegepast hadden. Hij herinnerde zich dat ze een instructievideo bekeken hadden over schijnverdrinking, of waterboarding, zoals het later genoemd zou worden.

Het was ongelofelijk, dacht hij nu, dat ze geen bezwaar hadden gemaakt tegen iets wat leek op les in martelen. In de video had een Zweedse vaandrig een handdoek voor de luchtwegen van een anonieme man gebonden, die met zijn hoofd achterover op een ziekenhuisbed vastgebonden lag. De vaandrig had water over de handdoek gegoten. De reactie kwam onmiddellijk: stuiptrekkingen, hevige braakneigingen. De persoon, legde de vaandrig aan de camera uit terwijl hij doorging met het spuiten van water over het gezicht van de man, krijgt door ademnood en inademing van water het gevoel te verdrinken: ‘De methode laat geen fysieke schade na, maar wordt als uiterst onbehaaglijk ervaren. In Zweden is schijnverdrinking niet nadrukkelijk verboden, misschien is het op die manier te vergelijken met intimidatie.’

Zelf had Katz zich vooral verwonderd over het feit dat hij was waar hij was, de enige niet afkomstig uit een deftige familie. Hij hoorde daar niet thuis, en hij was in verwarring over het feit dat hij überhaupt uitgekozen was, zorgvuldig geselecteerd zelfs.

Hij keek in de richting van de toiletten, maar Angela Klingberg nam de tijd.

En Joel dan … ook hij was een buitenstaander geweest, maar om andere redenen, nog altijd ondersteboven van de tragedie in zijn familie. Zijn ouders waren, net als die van Katz, omgekomen aan het begin van zijn puberteit, ze hadden zich vergast in hun garage bij hun tweede huis op het landgoed in Sörmland. Joel had sindsdien bij zijn grootvader Gustav Klingberg gewoond, de oprichter van Klingberg Aluminium, in die tijd een grijs geworden patriarch die met ijzeren hand het familie-imperium leidde. Een paar jaar nadat ze afgezwaaid waren was hij overleden, Katz had een overlijdensadvertentie in de krant gezien.

De oorspronkelijke familietragedie lag echter nog verder terug in de tijd; de verdwijning van zijn broer in het begin van de jaren zeventig, de gebeurtenis die zijn ouders tien jaar later tot zelfmoord had gedreven. De pijn en het schuldgevoel stonden als het ware in het wezen van Klingberg gegrift, ze hadden bepaald wie hij was. Hij was ongeveer een jaar ouder dan Katz, maar had de houding van een oude man, altijd vluchtend voor de pijn, voor het schuldgevoel dat hij het overleefd had, degene die achtergelaten was, in theorieën, zijn studie, de rijtjes Russische woorden.

Klingberg had hem één keer over het gebeurde verteld, heel beknopt, over hoe zijn broer was meegenomen door een onbekende vrouw op een metrostation in Stockholm en nooit teruggevonden was. Er was sindsdien geen dag voorbijgegaan zonder dat hij zich had afgevraagd wat er eigenlijk gebeurd was, wie erachter zat of zaten, of het een daad van een gek alleen was geweest of dat er meerdere personen bij betrokken waren geweest. Was er sprake geweest van een chantage die misgelopen was – hoewel er, voor zover Klingberg wist, nooit geld geëist was van zijn familie – of ging het om perverse mensen, pedofielen misschien?

Het was alsof zijn broer zijn schaduw nagelaten had, had hij gezegd. ‘Moet je je voorstellen, Katz, zijn lichaam is verdwenen, maar zijn schaduw is er nog.’

Toen Angela Klingberg terugkwam van het toilet zag Katz dat ze gehuild had. Ze ging weer aan het tafeltje zitten, maar ontweek zijn blik.

‘Ik wil dat je erachter probeert te komen wat er met hem gebeurd is’, zei ze verbeten. ‘Ik betaal je goed. Als er iets is waar Joel en ik voldoende van hebben, is het geld.’

Ze raakte iets aan in haar handtas, een pen, zag hij. En toen herinnerde hij zich de verwarde brief die hij vijftien jaar daarvoor aan Klingberg had geschreven, toen hij er op z’n ergst aan toe was geweest, de brief waarin hij om geld had gevraagd, de bedelbrief waar Klingberg nooit op gereageerd had of die misschien nooit was aangekomen.

‘Het is niet makkelijk om verdwenen personen op te sporen’, zei hij. ‘Vooral als ze niet gevonden willen worden.’

‘Ik wil alleen maar dat je een poging waagt.’

‘Ik weet niet eens waar ik moet beginnen. Het is mijn vakgebied niet.’

‘Je hebt toch een achtergrond bij de geheime dienst?’

‘Heeft Joel dat gezegd?’

‘Hij heeft verteld dat het leger na je militaire dienst een baan voor je geregeld heeft op ambassades.’

‘Dat is langgeleden. Ik was in dienst van het leger als tolk, vertaler en computerprogrammeur. Niets bijzonders. Ik ben nog steeds vertaler. Dat is wat ik doe, het vertalen van documenten en artikelen voor mensen die daarvoor willen betalen. Ik ben geen geheim agent. Of privédetective.’

Maar ze wist al wat hij ook wist, dat hij het geld nodig had.

‘Joel zou gewild hebben dat jij het ging doen. Ik heb je gegevens nodig. Je rekeningnummer. Je mailadres. Je telefoonnummer thuis, zodat we zo effectief mogelijk kunnen communiceren.’

Katz haalde een visitekaartje uit de binnenzak van zijn jasje. Daar stonden alle gegevens op die ze nodig had. Toen hij het haar aanreikte, ontdekte hij dat hij iets op de achterkant getekend had. Een hartje en een bloemetje. Om de een of andere reden vond hij dat pijnlijk.

#

Katz leefde van zijn fingerspitzengefühl voor taal. Van het vertalen en transcriberen van documenten naar begrijpelijk Zweeds voor opdrachtgevers die hogere doelen met die informatie wilden dienen. Analisten bij defensie, marktonderzoekers, bedrijven die hun vinger aan de pols wilden houden wat concurrenten betreft, of voorop wilden lopen in hun bedrijfstak. Soms puur technische vertalingen die perfect moesten zijn om door de opdrachtgever gebruikt te kunnen worden. Het was een baan zonder glamour. Uren achter de computer. Uren van lezen, schrijven, aantekeningen maken, van opzoeken in woordenboeken.

Hiervóór had Katz een betrekking bij Capitol Security Group in Solna gehad. De oprichter van het bedrijf, Rickard Julin, had hem daarheen gelokt toen hij tien jaar geleden zijn leven weer op de rails begon te krijgen. Maar ze hadden elkaar lang daarvoor leren kennen; in het begin van de jaren negentig, toen Katz als tolk in dienst van het leger was geweest en Julin op hetzelfde consulaat had gewerkt.

Aan het einde van het decennium, toen de bezuinigingen binnen het leger hun hoogtepunt bereikt hadden, had Julin zijn baan opgezegd en samen met een groep particuliere investeerders zijn bedrijf opgericht. Op dat moment hadden Julin en Katz al een aantal jaar geen contact meer gehad. Katz was ontzettend afgegleden, had op straat geleefd, was bezig met een pijnlijk langgerekte zelfmoord, totdat Julin hem wonder boven wonder was tegengekomen, erin geslaagd was hem in een kliniek op te laten nemen en hem vervolgens een baan had aangeboden. Maar Katz had er nooit zijn draai kunnen vinden. Na een paar maanden in een kantoorpand in Solna, waar hij artikelen uit Russische militaire tijdschriften had vertaald voor klanten van Capitol uit de legerindustrie, nog steeds in de war dat het leven zo’n andere wending had genomen, had hij zijn baan opgezegd en was hij voor zichzelf begonnen. Onbaatzuchtig als Julin was, was hij niet boos geworden, maar had hij er juist voor gezorgd dat hij opdrachten kreeg die hij zelf niet kon aannemen, opdrachten die buiten zijn eigen werkterrein lagen.

Capitol was een van de weinige bedrijven in Zweden die een volledige vergunning hadden om met persoonsbescherming te werken. Ze hielden zich bovendien bezig met het escorteren van reizen, camerabewaking van eigendommen, opsporing van bezit, achtergrondonderzoek van personen – het zogenaamde due diligence – en ook dat waar Angela Klingberg op uit was: het opsporen van verdwenen personen. Daarom vroeg Katz zich af of hij er juist aan gedaan had de zaak aan te nemen. Hij had haar moeten verwijzen naar Julin, die de middelen had die hij zelf ontbeerde. Aan de andere kant had hij het geld nodig.

Die gedachte hield hem nog steeds bezig toen hij terug op kantoor was, achter zijn bureau ging zitten en zijn kleine wereldje in ogenschouw nam: de twee computers, de bezoekersstoel die nooit bezoek kreeg, de boekenkast met de ordners en vakwoordenboeken, de aan de muur geketende kluis waar hij gevoelig materiaal in bewaarde. Een van zijn opdrachten in het afgelopen half jaar was voor een geneesmiddelenfirma geweest. Het bedrijf had opdracht gegeven een onderzoek in te stellen naar de illegale verkoop van hun geneeskundige preparaten op Oost-Europese internetsites. Het was de taak van Katz om materiaal te vinden dat gebruikt kon worden bij een eventuele rechtszaak. De gegevens die hij vond door transacties te volgen tussen virtuele portemonnees waren voldoende voor de firma om een aanklacht in te dienen. Maar dat soort kennis – van Slavische talen, van Russische piratensites en hoe internet aan de andere kant van de Oostzee werkte, van het achterhalen van geheime informatie, geavanceerde rootkits, informatieclouds, vpn-tunnels en hoe je langs firewalls kwam – had hij niet bepaald nodig om een verdwenen zakenman op te sporen.

Hij zuchtte en pakte de bubbeltjesenvelop erbij die Angela hem gegeven had, viste de doeken eruit en legde ze voor zich op zijn bureau.

De motieven waren raadselachtig: een man die een knieval maakte voor twee gekruiste pijlen. Een andere man wiens benen gelikt leken te worden door honden. Iets religieus of gewoon versieringen, een soort kunstwerken? Het was niet eens zeker dat ze met zijn verdwijning te maken hadden.

Hij pakte het eerste doek op en hield het tegen het licht van zijn bureaulamp. De stof zag er oud uit. Het weefsel was versleten. De kruissteken aan de achterkant lieten al los. Antiquiteiten? Klingberg had natuurlijk genoeg geld om kostbare spullen te verzamelen als hij daar zin in zou hebben. De mannen op de doeken waren geborduurd met zwart garen, en iets in hun gestileerde fysionomie deed hem aan Afrika denken. Slaven, dacht Katz, zonder zijn associatie echt te begrijpen; zwarte gevangenen.

Hij legde ze in zijn bureaula, schoof de herinnering aan de oneindig verdrietige blik van Angela Klingberg, toen ze zich in Ritorno aan hem voorstelde, ter zijde en zette in plaats daarvan zijn computer aan om afbeeldingen te zoeken van zijn oude dienstmaat.

Een ogenblik later had hij hem op volledig schermformaat voor zich. Het was een foto die ongeveer een jaar geleden genomen was in verband met een aandeelhoudersvergadering. Joel stond naast zijn oom, de algemeen directeur van Klingberg Aluminium, Pontus Klingberg. Achter hen stond een groep mannen in pak met een glas champagne in de hand. Pontus Klingberg hield een gebonden pak papier in zijn hand: het jaarverslag van het bedrijf, volgens de begeleidende tekst. En dan dus Joel, in het donkere uniform van het bedrijfsleven, met stropdas, handgemaakte schoenen, met minder haar dan toen Katz hem had leren kennen, zonder de bril die hij in die tijd had gedragen, maar met hetzelfde air van onzekerheid.

Hoe kwam het dat hij een paar maanden geleden plotseling over Katz was gaan praten? De enige persoon die hij ooit vertrouwd had?

Misschien had het toch te maken met de gebeurtenis waarover Katz aan Klingbergs vrouw verteld had: dat hij het ooit voor hem op had genomen tijdens een gevecht.

Het was tijdens hun basisopleiding in Karlsborg geweest. Een andere dienstplichtige, een rekruut van de paratroepen, had Klingberg voor een snackbar aangevallen. In de wereld van vechtersbazen waren jongens als Klingberg niets anders dan studiebollen, betweters, brillenjoden en voormalig klassevoorzitters – wat verbazingwekkend vaak klopte. Katz had in eerste instantie geaarzeld. Hij had zich voorgenomen te breken met zijn oude leven als vechtersbaas. Maar iets had hem dat die avond doen negeren: de hulpeloosheid van Klingberg.

Hij was lamgeslagen geweest, niet in staat zelfs maar weg te rennen. Bij Katz had dat een primitief beschermingsinstinct opgewekt. Hij wist dat hij niets had om bang voor te zijn. Niet omdat hij sneller of beter getraind was dan de uit de kluiten gewassen elitesoldaat tegenover hem, maar omdat hij geleerd had schijt te hebben aan alle regels. Op het moment dat de jongen tegenover hem de verstijfde Klingberg uitdagend begon te stompen, had Katz een stap naar voren gezet en hem een kopstoot gegeven. En meteen daarna had hij met volle kracht een van de knieschijven van de jongen kapotgeschopt, hem op de grond gewerkt en het Coca-Colaflesje dat hij in zijn hand had op het achterhoofd van zijn tegenstander stukgeslagen. Alles was in minder dan tien seconden voorbij geweest.

Onwaarschijnlijk genoeg was hij ermee weggekomen. Geen aanklacht. Niet eens een melding. Misschien was de schaamte bij zijn slachtoffer te groot geweest.

Nadien was Klingberg geïntrigeerd geweest. Waar had hij die kilte en die meedogenloosheid vandaan, waar had hij geleerd om te vechten? En Katz had hem verteld over de jaren in kindertehuizen, de bendecriminaliteit, de problemen op school, over de kleine ‘Jood’ die niemand toestond hem aan te vallen, over een leven dat het volkomen tegengestelde was van dat van Klingberg.

Daar ergens was hun vriendschap begonnen. De gebeurtenis had slechts een paar weken nadat ze in dienst waren gegaan plaatsgevonden. Klingberg had zich daarna aan hem vastgeklampt.

Hij klikte de foto weg en reikte naar de telefoon. Toen toetste hij het directe nummer van Julin in. Na drie keer overgaan had hij hem aan de lijn.

‘Met Katz’, zei hij. ‘Ik vroeg me af of je een paar dingen voor me kunt checken bij de politie?’

Hij vertelde kort over de verdwijning van Joel Klingberg en de opdracht die hij van diens vrouw gekregen had, hoorde Julin hartelijk lachen om het feit dat hij zich nu op zijn domein bevond, een taal- en computernerd als Katz, en vervolgens zijn karakteristieke gehum, het verwachte tegensputteren dat hij zijn contacten liever niet onnodig wilde gebruiken, maar dat hij zou kijken wat hij kon doen.

‘Ik wil weten met wat voor soort onderzoek ze begonnen zijn. Het lijkt of ze zijn navigatiegeschiedenis gecheckt hebben en vervolgens besloten hebben de zaak op de plank te leggen. Misschien heeft zijn vrouw het wel helemaal bij het verkeerde eind. Maar ik wil weten of er nog iets anders was waardoor ze gestopt zijn met de zaak. En als ik hier binnen een paar dagen niet verder mee kom, beloof ik dat ik haar naar jou of iemand anders zal verwijzen die weet hoe je zoiets aanpakt.’

‘Onderschat jezelf niet, Katz. Zie het als een kans je blik te verbreden.’

‘Als jij belooft me te helpen.’

‘Ik zal kijken wat ik boven water krijg. Heb alleen een beetje geduld.’

Prima zo, dacht Katz. Julin beschikte over de contacten die hij zelf miste.

#

Julin had maar een paar uur nodig om het politiemateriaal rond de verdwijning van Klingberg in zijn bezit te krijgen. Het onderzoek was na een dag gestaakt en er was geen opsporingsbevel uitgegaan. Niets had erop gewezen dat er een misdaad begaan was. Er was geen informatie dat er met iemand in de familie Klingberg contact was opgenomen door ontvoerders. Een rechercheur had plichtsgetrouw de ziekenhuizen afgebeld om te kijken of hij mogelijk een ongeluk had gehad, maar zonder resultaat. Het zag er zonder twijfel uit als een vrijwillige verdwijning, en de politie had geen redenen gehad om verder te zoeken. Aan zijn oom Pontus Klingberg, de algemeen directeur van het familiebedrijf, had Joel een mail gestuurd waarin hij meedeelde dat hij er voor onbepaalde tijd tussenuit was. Volgens het politierapport had dat bij de bedrijfsleiding eerder woede dan ongerustheid veroorzaakt. Ze stonden net op het punt een aantal belangrijke zakelijke deals te sluiten en Joel was als belangrijkste jurist van het bedrijf nodig geweest bij het tekenen van de contracten.

Voor de auto, die in de parkeergarage geparkeerd stond, had Klingberg een kaartje gekocht dat voor onbepaalde tijd geldig was. Het voertuig was gelokaliseerd en onderzocht door de politie en daarna opgehaald door Angela Klingberg. Julin had de navigatiegeschiedenis bijgevoegd in zijn mail. Die kwam overeen met wat Angela Klingberg verteld had, met dit verschil dat Joel nog een keer bij de tennisbaan in Traneberg gestopt was voordat hij de stad weer was in gereden, zijn auto geparkeerd had en in rook was opgegaan.

Terwijl Katz de route een tweede keer doornam, speelde hij met de gedachte dat Klingberg hem iets had willen vertellen, dat hij daarom tweehonderd meter van zijn huis in zijn auto had gezeten. Maar waarom zou dat zo zijn? Alles wees erop dat het om toeval ging.

Wat voor redenen had iemand om vrijwillig te verdwijnen? Als hij nu eens aannam dat Angela Klingberg gelijk had, dat wat er gebeurd was niet met hun ruzie te maken had. Een bedreiging? Was Klingberg ergens zo bang voor geworden dat hij ervoor gekozen had te verdwijnen? Criminaliteit? Was hij betrokken bij iets illegaals? Of was hij verslaafd, of verslaafd geweest, en had hij een terugval gekregen?

En een geval van vreemdgaan, dat hij ervandoor was gegaan met een minnares? Maar een man met gezond verstand zou een vrouw als Angela niet voor een ander verlaten. Hij zag haar voor zich, aan het tafeltje in Ritorno, het verdriet dat ze uitstraalde en dat hem tot zijn verbazing opwond, haar lange elegante vingers, die licht getrild hadden door de spanning die veroorzaakt werd door de ongerustheid over haar man, en zonder dat hij het tegen kon houden begon hij over haar te fantaseren, over hoe ze zijn overhemd openknoopte, knoopje voor knoopje, met haar nagels over zijn borstkas en navel gleed, haar hand om zijn geslacht legde, de hand met de trouwring die hem door de stof van zijn broek begon te masseren tot hij een erectie kreeg, en vervolgens weer slap werd door iets wat op zelfverachting leek, maar in werkelijkheid misschien jaloezie was.

De rest van de middag besteedde hij aan het googelen van Klingberg zonder iets te vinden wat verband kon hebben met zijn verdwijning. Met het familiebedrijf leek het in elk geval goed te gaan. Er waren nieuwe contracten gesloten met fabrieken in Rusland en China. Joel was opgedoken in zakelijke memo’s, hij was onder andere van functie veranderd in het bestuur van de firma, van gewoon bestuurslid naar vicevoorzitter. Verder niets buiten de zakenwereld. Niets op LinkedIn, Facebook of andere sociale netwerken.

Om half vijf belde hij Klingberg Aluminium om te proberen Joels oom te spreken te krijgen, maar kwam niet verder dan een secretaresse die met autoritaire stem verklaarde dat ze contact zou opnemen als ze de agenda geraadpleegd had. Hij hing op, vroeg zich even af of hij er voor vandaag mee op zou houden, maar bedacht zich en belde in plaats daarvan het nummer van Angela Klingberg.

‘Zou ik een kijkje kunnen nemen in de auto van Joel?’ vroeg hij toen hij haar aan de lijn had.

‘Je bedoelt of er iets is waar de politie niet aan gedacht heeft? Wanneer?’

‘Nu, als het kan.’

Hij hoorde haar gelijkmatige langzame ademhaling dicht in zijn oor, alsof ze naast elkaar in bed lagen en zij haar mond tegen zijn wang gelegd had en op het punt stond in slaap te vallen.

‘Zou het ook later vanavond kunnen?’

‘Ja hoor. En ik zou zijn computer willen bekijken.’

‘Dat zal geen probleem zijn. Die staat in zijn werkkamer, precies zoals hij hem achterliet.’

‘Top, welke tijd is handig?’

‘Schikt half negen?’

‘Zeker. Het zal niet lang duren.’