Christoffer Carlsson

De toren van de dode zielen

Uit het Zweeds vertaald door Rory Kraakman

Uitgeverij De Geus

breda 2015

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van de Zweedse Cultuurraad te Stockholm

Oorspronkelijke titel Den osynlige mannen från Salem, verschenen bij Piratförlaget

Published by agreement with Pontas Literary & Film Agency

Oorspronkelijke tekst © Christoffer Carlsson, 2013

Nederlandse vertaling © Rory Kraakman en De Geus bv, Breda 2015

Omslagontwerp Rozemarijn Koopmans

Omslagillustratie © Martin Child/Millenium Images/HH

isbn 978 90 445 3307 1

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2015.

#

Ik hang rond bij je deur, zoals ik dat vroeger ook deed. Maar het is niet jouw deur, nee, jij bent hier niet meer. Al heel lang niet meer. Ik weet dat omdat ik je volg. Ik ben de enige hier. En eigenlijk ben ik hier evenmin. Je kent me niet. Niemand kent mij, niet meer. Niemand weet wie ik ben.

Je voelt dat er iets niet klopt, dat er iets gaat gebeuren. Je herinnert je de tijd die ik hier heb beschreven, maar je kiest ervoor die te verdringen. Waar of niet? Ik weet dat, want ik ben precies zoals jij. Die enkele keer dat het verleden zich aan je opdringt, weet je het weer. Je weet het, maar je weet niet meer wat waar is en wat niet, omdat de tijd alles vertroebelt.

Ik schrijf dit om je te vertellen dat alles wat je denkt waar is, maar dat het geenszins is zoals je denkt. Ik doe dit om het hele verhaal te vertellen.

I

zweden moet dood. De woorden staan met zwarte, dikke kapitalen op de tunnelwand geschreven. Uit een winkel in de buurt klinkt muziek, iemand zingt: ‘Don’t make me bring you back to the start.’ Buiten de tunnel schijnt een warme, witte zon maar hierbinnen is het koel, stil. Een vrouw met oordopjes en paardenstaart jogt voorbij. Ik kijk haar na tot ze verdwenen is.

Ergens vandaan komt een kind aanrennen met een ballon in zijn hand. De ballon fladdert met krachtige rukken aan het touw achter hem aan, tot het ding tegen het tunnelplafond iets scherps treft en uit elkaar klapt. De jongen kijkt verschrikt en begint te huilen, door het harde geluid wellicht, al acht ik dat niet waarschijnlijk. Hij kijkt om zich heen, maar er is niemand.

Ik ben in Salem, voor het eerst sinds lange tijd. De zomer is bijna ten einde. Ik sta op van het bankje in de tunnel en loop langs het kind de duisternis uit, het felle zonlicht tegemoet.

II

Als ik wakker word is het donker, daardoor weet ik dat er iets gebeurd moet zijn. Vanuit mijn ooghoeken zie ik lichtflitsen. Fel, blauw, knipperend licht slaat tegen de muren van het gebouw aan de overkant van de straat. Ik stap uit bed, loop naar het aanrecht, drink een glas water en leg een oxazepamtablet op mijn tong. Ik heb over Viktor en Sam gedroomd.

Met het lege glas in mijn hand loop ik naar het balkon en open de deur. De wind is zwoel maar vochtig en rillend kijk ik naar de wereld die beneden ligt te wachten. Een ambulance en twee politiewagens staan in een halve cirkel voor de portiek geparkeerd. Iemand is bezig om een blauw-wit afzetlint tussen twee lantaarnpalen te spannen. Ik hoor gedempte stemmen en een krakende politieradio en zie de zwijgzaam flikkerende zwaailichten van de politiewagens. Daarachter: het gebruis van één miljoen mensen, het geluid van een grote stad in tijdelijke rust.

Ik loop naar binnen, trek een spijkerbroek aan, knoop een overhemd dicht en haal een hand door mijn haar. In het trappenhuis: een suizende ventilator achter een van de muren, discreet ruisende kleding, een zacht mompelende stem. Iemand zet de oude lift in werking, die met mechanisch gekraak in beweging komt en de liftschacht in trilling brengt.

‘Kan iemand die rotlift stopzetten?’ roept iemand geïrriteerd.

De lift verhult het geluid van mijn voetstappen als ik de spiraaltrap afloop die zich om de liftschacht slingert. Ik blijf op de tweede verdieping staan om te luisteren. Onder mij, op de eerste verdieping, is iets gebeurd. Dat is niet voor het eerst.

Enkele jaren geleden werd het royale appartement gekocht door een ideële organisatie, met behulp van een donatie van iemand die meer geld bezat dan hij nodig had. Het appartement werd omgebouwd tot een nachtopvang voor de kans- en daklozen en kreeg de naam Chapmansgård. Minstens één keer per week wordt het tehuis door instanties bezocht, meestal door vermoeide ambtenaren van de sociale dienst, maar ook regelmatig door de politie. Het opvanghuis wordt geleid door een voormalig maatschappelijk werkster, Matilda of Martina, ik kan me haar naam niet precies herinneren. Ze is op leeftijd, maar dwingt meer respect af dan de meeste politieagenten.

Als ik over de trapleuning naar beneden kijk, zie ik de zware houten deur van de opvang openstaan. Het licht daarbinnen is aan. De geïrriteerde mannenstem wordt kalmerend toegesproken door een zachtere stem, een vrouw. Ik word gepasseerd door de neerdalende lift en loop mee naar de eerste verdieping, verborgen achter de contouren van de liftcabine. De twee politieagenten die beneden staan verstijven even zodra ze mij zien. Ze zijn jong, veel jonger dan ik. De lift stopt op de begane grond en ineens is het overweldigend stil.

‘Kijk uit waar je loopt’, zegt de agente.

‘Zet jij het lint vast?’ vraagt hij, terwijl hij haar de rol met blauw-wit afzetlint aanreikt, waarop ze hem met grote ogen aanstaart.

‘Doe het zelf, dan praat ik met hem.’

Ze heeft haar pet afgezet en houdt die in haar hand. Haar haar is samengebonden in een strenge paardenstaart, wat haar een strak, uitgestreken gezicht geeft. De man heeft vierkante kaken en vriendelijke ogen, maar ik krijg de indruk dat ze behoorlijk nerveus zijn, aangezien ze voortdurend op hun horloge kijken. Op de schouders van de uniformen prijken eenzame kronen van goud, geen strepen. Aspiranten.

De agent loopt naar de trap met de rol in zijn hand. Ik probeer te glimlachen.

‘Er heeft hier een incident plaatsgevonden’, zegt de agente. ‘Ik verzoek u om het gebouw niet te verlaten.’

‘Dat was ik ook niet van plan.’

‘Wat doet u hier dan?’

Ik kijk naar het grote raam in het trappenhuis, dat uitzicht geeft op het gebouw aan de overkant. Het wordt nog steeds overspoeld met blauw licht.

‘Ik werd wakker.’

‘U werd wakker door de zwaailichten?’

Ik knik en vraag me af wat ze denkt. Ze kijkt verbaasd. Ik ruik een zure lucht en merk nu pas op hoe bleek ze ziet; haar ogen zijn bloeddoorlopen. Ze heeft zonet overgeven.

Haast onmerkbaar houdt ze haar hoofd een beetje scheef en ze trekt haar wenkbrauwen op.

‘Hebben we elkaar eerder ontmoet?’

‘Niet dat ik weet.’

‘Weet u het zeker?’

‘Ik ben politieman,’ probeer ik, ‘maar ik denk niet … nee, ik denk niet dat we elkaar ergens van kennen.’

Ze neemt me langdurig op voordat ze haar aantekenboekje uit haar borstzak haalt, er wat in bladert, met haar pen klikt en iets opschrijft. Achter mijn rug is haar collega onhandig in de weer met het afzetlint, op een manier die ergernis bij me opwekt. Ik observeer de deur achter de vrouw. Die vertoont geen sporen van braak.

‘Ik heb geen informatie gekregen over een inwonende politieagent. Wat is uw naam?’

‘Leo’, zeg ik. ‘Leo Junker. Wat is er gebeurd?’

‘Bij welke afdeling dient u, Leo?’ vervolgt ze, op een toon die verraadt dat ze sterk betwijfelt of ik de waarheid spreek.

‘io.’

‘io?’

‘Intern onder…’

‘Ik weet waar dat voor staat. Mag ik uw legitimatie zien?’

‘Die ligt in mijn jas, boven, in mijn woning’, antwoord ik. Haar ogen kijken langs mijn schouder, ze lijkt oogcontact te zoeken met haar collega. ‘Weten jullie wie zij is?’ probeer ik. ‘Het slachtoffer.’

‘Ik …’ begint ze. ‘U weet dus wat er is gebeurd?’

Ik ben geen goede observator, maar de nachtopvang wordt nauwelijks door mannen bezocht. Zij hebben andere locaties om heen te gaan. De vrouwen daarentegen hebben niet veel te kiezen, aangezien de meeste van dit soort tehuizen verslaafden dan wel prostituees weigeren. Vrouwen mogen zich bezondigen aan het een of aan het ander, maar niet aan beide. Het probleem is juist dat de meesten verslaafd én prostituee zijn. De Chapmansgård vormt een uitzondering, zodat veel vrouwen hier een onderkomen zoeken. Het opvanghuis hanteert slechts één regel om te worden toegelaten: je mag geen wapen bij je hebben. Een sympathieke instelling.

Dus waarschijnlijk gaat het om een vrouw en gezien de consternatie is ze niet meer in leven.

‘Mag ik …?’ vraag ik en ik zet een stap in haar richting.

‘We wachten op de technici’, hoor ik haar collega achter me zeggen.

‘Is Martina binnen?’

‘Wie?’ vraagt de agente verstrooid en ze kijkt in haar aantekeningen.

‘De vrouw die de opvang beheert’, zeg ik. ‘We zijn vrienden.’

Ze kijkt me sceptisch aan.

‘Je bedoelt Matilda?’

‘Ja. Exact.’

Ik trek mijn schoenen uit, neem ze in mijn hand en loop langs haar heen naar binnen.

‘Hallo daar’, zegt ze scherp en ze pakt me stevig bij mijn arm. ‘Hier blijven.’

‘Ik wil alleen maar even kijken hoe mijn vriendin het maakt’, zeg ik.

‘U weet niet eens hoe ze heet.’

‘Ik weet hoe je je op een plaats delict moet gedragen. Ik wil alleen even zien of Matilda in orde is.’

‘Dat doet er niet toe. U mag niet naar binnen.’

‘Twee minuten.’

De agente kijkt me lang aan voordat de greep om mijn arm verslapt en ze nogmaals een blik op haar horloge werpt. Iemand bonst op de toegangsdeur, hard en intens. De vrouw zoekt haar collega, die de trap op is gelopen en uit het zicht verdwenen is.

‘Wacht hier’, zegt ze en ik knik glimlachend, probeer een oprechte indruk te maken.

In de Chapmansgård is de wereld spookachtig stil. Het plafond hangt laag boven mijn hoofd, de vloer bestaat uit lelijk, versleten parket. De nachtopvang heeft een grote hal, een koffiekamer met keuken, een douche en wc, een kantoor en achter in het appartement bevindt zich, naar ik aanneem, de slaapzaal. De geur doet denken aan de kledingkast van een oude man. Achter de voordeur staat een grote mand met een handgeschreven briefje ernaast. warme kleding. Van onder een sweater steekt een paar handschoenen uit en ik pak ze uit de mand.

Iets verder naar binnen, rechts van de grote hal, bevindt zich een keurige, schone keuken met een houten vierkante tafel en een paar windsorstoelen. Aan de keukentafel zit Matilda, het oude, vogelachtige vrouwtje met een spits profiel en kroezend, grijs haar, tegenover een man in politie-uniform. Met een zachte, beheerste stem lijkt ze vragen te beantwoorden. Ze kijken op als ik voorbijloop en ik knik naar Matilda.

‘Ben je van Geweldsdelicten?’ vraagt de man.

‘Klopt.’

Hij werpt een blik op de handschoenen in mijn hand. Ik kijk naar beneden en zie duidelijke schoenafdrukken. Het profiel lijkt op een soort sportschoen te duiden. Ik zet mijn voet naast de afdruk en constateer dat ik dezelfde schoenmaat heb als de persoon die hier onlangs is geweest.

‘Waar zijn de andere vrouwen?’

‘Ze was de enige hier’, zegt Matilda.

‘Weet je wie zij was?’

‘Afgelopen zomer is ze hier een aantal keer geweest. Ik geloof dat ze Rebecca heette.’

‘Met “ck”?’

‘Ik weet het niet zeker, maar volgens mij was het met “cc”.’

‘En haar achternaam?’

Ze schudt haar hoofd.

‘Zoals gezegd weet ik niet eens hoe je haar voornaam spelt.’

Ik loop de hal door naar de slaapzaal. De vale wanden zijn behangen met schilderijtjes. Een van de ramen staat op een kier en laat de augustusnacht binnendringen, waardoor het vertrek onnatuurlijk kil aandoet. Aan de lange zijdes van de zaal staan acht bedden opgesteld. De dekbedden missen eenheid; enkele zijn gebloemd, zoals de muren in een jarenzeventigflat, andere zijn effen, in sprekende tinten blauw, groen en oranje en weer andere hebben lelijke, nietszeggende patronen. Elk bed is gemerkt met een cijfer, slordig aangebracht op het hout. In nummer zeven, het op een na laatste bed in de zaal, ligt een lichaam op de zij met de rug naar me toe, gehuld in gebleekte jeans en een gebreide trui. Van het onverzorgde, donkere haar is een klein stukje te zien. Ik zet mijn schoenen op een van de bedden en trek de handschoenen aan.

Mensen schieten, steken, slaan, schoppen, hakken, verdrinken en verstikken elkaar, bewerken elkaar met zoutzuur en rijden over elkaar heen, en het resultaat daarvan pendelt heen en weer tussen de discretie en effectiviteit van een chirurgische ingreep en de smeerboel van een middeleeuwse terechtstelling. In dit geval is het leven abrupt en vlekkeloos, haast onmerkbaar, ten einde gekomen.

Als er geen klein, roodbruin roosje op haar slaap had gezeten, zou je zeggen dat ze sliep. Ze was jong, tussen de twintig en vijfentwintig en had ook vijf jaar ouder kunnen zijn, maar een hard leven laat sporen na op het gezicht van een mens. Ik buig me over haar heen om me een beter beeld van het gaatje te vormen. Het is niet veel groter dan de kop van een punaise en op haar voorhoofd hebben zich kleine spatjes bloed en zwarte kruitsporen afgezet. Iemand heeft achter haar rug gestaan met een pistool van een klein kaliber.

Ik bestudeer haar zakken. Ze zien er leeg uit. Haar kleding lijkt onaangeroerd. Onder de gebreide trui is een stukje van een hemd te zien, maar niets duidt erop dat haar lichaam onderzocht is, dat men naar iets op zoek is geweest. Voorzichtig leg ik mijn handen op het lichaam en voel aan haar zij, schouders en rug, in de hoop iets te vinden wat er niet zou moeten zijn. Als ik de mouwen van de trui opstroop toont de binnenkant van haar ellebogen het resultaat van een drugsverslaving, al ziet het er netter uit dan normaal het geval is. Alsof ze er een sport van heeft gemaakt om zo precies mogelijk te prikken.

Achter me hoor ik Matilda’s voetstappen. Ze blijft in de deuropening staan, schroomt blijkbaar om binnen te komen.

‘Het raam’, zeg ik. ‘Staat dat altijd open?’

‘Nee. Meestal is het dicht. Het was dicht toen ik arriveerde.’

‘Dealde ze?’

‘Dat zal wel. Een paar uur geleden kwam ze hier voor een plek om te slapen. De meeste vrouwen komen na een tijdje pas binnendruppelen.’

‘Had ze iets bij zich? Kleding, of een tas?’

‘Alleen dat wat ze aanheeft.’

‘Zijn dat haar eigen kleren?’

‘Dat zal wel.’ Ze haalt haar neus op. ‘Ze zijn in elk geval niet van ons.’

‘Had ze schoenen?’

‘Naast het bed.’

Zwarte Converse-gympen met veel te dikke witte veters. Ze heeft de veters apart gekocht en verwisseld met de originele. De draden zijn gerafeld en gedeeltelijk uit elkaar getrokken. Ze bewaarde er capsules in. Ik hou een van de schoenen voor me op en bekijk de zool, nietsbetekenend en donkergrijs, voordat ik ze voorzichtig terugzet. Ik pak mijn mobiele telefoon, richt hem op haar gezicht en neem een foto. Een kort moment wordt haar huid pijnlijk wit verlicht door de flitser.

‘Wat voor indruk maakte ze toen ze vanavond binnenkwam?’

‘High en uitgeput, zoals alle anderen die hier komen. Ze zei dat ze een slechte avond had gehad en alleen nog maar wilde slapen.’

‘Waar was u toen het gebeurde?’ vraag ik.

‘Ik stond af te wassen, met mijn rug naar de deur, dus ik heb niets gezien en niets gehoord. Ik doe altijd de afwas rond deze tijd, het is de enige gelegenheid die ik heb.’

‘Hoe ontdekte u dat ze dood was?’

‘Ik ging naar binnen om te kijken of ze sliep. Toen ik dichterbij kwam om het raam dicht te doen zag ik dat ze …’

Ze maakt haar zin niet af.

Ik loop in een wijde boog om het lichaam heen naar het raam. Het zit tamelijk hoog, er is een flinke sprong voor nodig om op de stoep van Chapmansgatan terecht te komen. Ik kijk weer naar het lichaam en in het licht van de lantaarnpaal zie ik in één hand iets glinsteren wat lijkt op een dun kettinkje.

‘Ze heeft iets in haar hand’, zeg ik. Matilda kijkt verbaasd.

Vanuit de hal klinkt een stem die ik herken. Ik observeer de vrouw een laatste keer, pak mijn schoenen op, verlaat achter Matilda de slaapzaal en loop dan Gabriel Birck tegen het lijf. Ik heb hem in geen jaren gezien, maar hij is geen spat veranderd, met zijn gebruinde gezicht en donkere, korte kapsel. Birck heeft van dat haar dat je van shampoo wil doen veranderen. Hij is gekleed in een discreet, zwart pak, alsof hij zojuist van een feestje is weggeroepen.

‘Leo’, zegt hij verwonderd. ‘Wat doe jij hier in hemelsnaam?’

‘Ik … werd wakker.’

‘Ben jij niet op non-actief gesteld?’

‘Met verlof.’

‘Je penning, Leo’, zegt hij en hij knijpt zijn lippen samen tot een bleek streepje. ‘Als je geen penning kunt tonen moet je vertrekken.’

‘Die zit in mijn portemonnee, thuis.’

‘Halen.’

‘Ik wilde net gaan’, zeg ik en ik hou mijn schoenen omhoog.

Met kille ogen kijkt Birck me afwachtend aan. Ik leg de handschoenen terug, loop de deur uit en ga het trappenhuis weer in, voorbij de agente, die me verbouwereerd aankijkt als ik haar passeer.

‘Hoe kwam hij hier naar binnen?’ is het laatste wat ik uit de opvang hoor komen.

In plaats van terug te keren naar mijn appartement daal ik de trap af en loop om de lift op de begane grond heen naar buiten, de lege, donkere binnenplaats op. Pas dan, als ik de koude grond onder mijn voetzolen voel, merk ik dat ik mijn schoenen nog steeds in mijn hand heb. Ik trek ze aan en steek een sigaret op. Boven mij wordt de hemel omlijst door de muren van de hoge gebouwen en ik blijf even staan, afwisselend rokend en op mijn duimnagel bijtend. Ik steek de binnenplaats over en maak een deur open die me weer toegang geeft tot het gebouw, maar dan in een andere vleugel. Hier is het trappenhuis kleiner en ouder, warmer ook. Ik loop via de toegangsdeur Pontonjärgatan in.

We leven in een tijd waarin we ons onveilig voelen tussen vreemdelingen. Ergens in de omgeving pulseert het geluid van zware clubmuziek. Het Pontonjärspark ligt voor me, zwijgend en vol schaduwen. In de verte klinken de gierende remmen van een auto, dan een motor die ophoudt met draaien. Op een T-kruising staan een man en een vrouw ruzie te maken en het laatste wat ik zie voordat ik verder loop is dat de één een hand naar de ander opheft. Ik denk eraan hoe ze elkaar pijn doen, denk aan de dode vrouw in bed nummer zeven, aan het kleine voorwerp in haar hand en aan de woorden die ik eerder die dag op de tunnelwand heb gelezen, dat iemand van mening is dat Zweden dood moet, en ik bedenk dat degene die dat heeft geschreven, wie dat ook moge zijn, misschien nog gelijk heeft ook.

Ik buig weer af naar Chapmansgatan en steek een nieuwe sigaret op, uit de behoefte iets met mijn handen te doen. De zwijgende zwaailichten glijden flikkerend langs de muur en vervagen, steeds opnieuw. Er zwermen nu meer geüniformeerde politieagenten om het gebouw, ze zijn druk bezig om delen van de straat af te zetten en verkeer en voetgangers om te leiden. Driftig en geagiteerd zwaaien ze met hun armen. Felle, witte zoeklichten uit grote schijnwerpers lichten het asfalt op. Uit een auto wordt een grote tent geladen, paraat voor een eventuele regenbui.

Chapmansgårds geopende ramen klapperen licht in de wind. Daarbinnen zie ik hoofden voorbijschieten: Gabriel Birck, een technisch rechercheur en Matilda. Onder aan het raam ligt de stoep te wachten voor nadere inspectie, maar die wordt door het tumult rond het gebouw voor mij verborgen gehouden.

In plaats daarvan kijk ik op mijn telefoon. Een half uur geleden is een nieuwe dag aangevangen. Vlakbij klinkt het geroezemoes van een bar met openstaande ramen; muziek uit de speakers, iemand die zingt: ‘Every time I see your face I get all choked up inside.’ Ik doof mijn sigaret en keer Chapmansgatan mijn rug toe.

Een strookje vaal asfalt verbindt twee van de grootste straten van Kungsholmen. Ik weet niet hoe het heet, maar het is zo kort dat je een voetbal van de ene kant naar de andere kant kunt schoppen. In een van de ingeklemde panden aan het straatje bevindt zich een wijnrode deur. Er staat slechts één woord op, bar, in fletse, gele letters. Ik open de deur en zie een blond, warrig hoofd op de bar liggen. Als de deur achter me dichtslaat heft het hoofd zich langzaam op en valt het golvende haar in een middenscheiding. Anna kijkt op, met halfgesloten oogleden.

‘Eindelijk’, mompelt ze en ze haalt een hand door haar haar. ‘Een klant.’

‘Ben je dronken?’

‘Verveeld.’

‘Een beetje reclame op de deur zou misschien wat mensen aantrekken.’

‘Peter wil geen reclame. Hij wil juist van deze tent af.’

bar is in eigendom van een ongeïnteresseerde ondernemer van in de dertig, wiens vader het pandje in de jaren tachtig kocht om er een kroeg van te maken, die hij tot zijn dood in zijn bezit had. bar werd vervolgens nagelaten aan Peter, die de tent naar de wens van zijn vader pas na vijf jaar mocht verkopen. Dat was vierenhalf jaar geleden, dus als de wereld niet ten onder gaat zal Anna nog zes maanden achter de bar moeten doorbrengen.

bar is zo’n plek die alleen te vinden is als je ernaar zoekt. Alles aan de binnenkant is van hout: de bar, de vloer, het plafond en de lege tafels en stoelen die hier en daar verspreid staan. De verlichting is warmgeel, waardoor Anna bruiner lijkt dan ze is. Ze vouwt voorzichtig een ezelsoor in het dikke boek voor haar en slaat het dicht, pakt een fles absint uit een kast, zet een glas neer en schenkt een hoeveelheid in die bij mijn weten twee centiliter had moeten zijn, maar beduidend meer is. Het is verboden om absint te verkopen, maar kroegen neigen wel vaker naar verboden praktijken.

‘Wat is het hier stil’, zeg ik.

‘Wil je dat ik de stereo aanzet? Ik heb hem uitgezet, ik stoorde me eraan.’

Ik weet niet wat ik wil, dus ik ga op een barkruk zitten en neem een slok uit het glas. Absint is de enige drank die ik verdraag. Ik drink zelden, maar als ik het doe heeft absint mijn voorkeur. Ik vond deze plek begin zomer, nadat ik – high – mijn tocht huiswaarts even had onderbroken om een sigaret op te steken. Ik moest tegen de muur leunen om voldoende stil te kunnen staan. Alles om me heen bleef onophoudelijk naar links draaien, waardoor ik onmogelijk mijn blik kon fixeren en toen het me uiteindelijk lukte – op de wijnrode, zware deur aan de overkant van de straat – zag ik het woord ‘bar’. Ik was er vrij zeker van dat ik hallucineerde, maar waggelde desondanks naar de overkant en begon hard op de deur te bonzen. Even later deed Anna open, met een honkbalknuppel in haar hand.

Ik heb geen idee hoe oud ze is. Een jaar of twintig, misschien. Haar ouders bezitten een soort landgoed in Uppland, iets ten noorden van Norrtälje. Vijftien jaar geleden begon de vader van Anna op het juiste moment een internetbedrijf en hij verkocht het vlak voordat de luchtbel uiteenspatte. Het geld investeerde hij in een nieuw bedrijf, dat hij liet groeien. Dit soort manoeuvres maakt mensen tegenwoordig rijk. Anna wordt heen en weer geslingerd tussen een sterke behoefte aan bevestiging en een enorme minachting voor haar vader. Ze studeert psychologie en heeft een bijbaantje in bar, maar ik zie haar nooit met haar neus in een studieboek, ze leest alleen dikke pillen met een vage omslag. Dat is alles wat ik van haar weet. Het is bijna genoeg om voor een vriendschap te kunnen doorgaan.

Ik zie mezelf in de spiegel achter de bar. De kleren die ik draag zien er geleend uit. Ik ben afgevallen. Mijn gezicht is bleek voor de tijd van het jaar, kenmerkend voor mensen die zich bewust afzijdig houden. Anna zet haar ellebogen op de bar, laat haar hoofd in haar handen rusten en kijkt me met koele blauwe ogen aan.

‘Je ziet er somber uit’, zegt ze.

‘Je hebt er kijk op.’

‘Helemaal niet. Maar het straalt gewoon van je af.’

Ik neem een slok van mijn absint.

‘In het gebouw waar ik woon is een vrouw neergeschoten’, zeg ik en ik zet het glas neer. ‘Daar is iets mee wat me … dwarszit.’

Anna trekt haar wenkbrauwen op.

‘In dit gebouw?’

‘In een nachtopvang op de eerste verdieping. Ze is dood.’

‘Dus iemand heeft haar vermoord?’

‘De mensen die in deze stad snel aan hun einde komen zijn over het algemeen junkies en hoeren.’ Ik staar naar het glas voor me. ‘Maar meestal door een overdosis of zelfmoord. De enkeling die door een ander wordt gedood is bijna altijd een man. Dit was een vrouw. Dat is niet normaal.’ Ik krab aan mijn wang en luister naar het raspende geluid. Ik moet me nodig scheren. ‘Het zag er … simpel uit. Discreet en netjes. Dat is sowieso abnormaal, dus dat zit me nog het meest dwars.’

Op de binnenplaats van het huis waar ik woon spelen altijd een paar kinderen, volgens mij zijn ze familie. Ze rennen van de ene naar de andere kant en schreeuwen en lachen erbij, zodat het geluid tussen de muren weergalmt. Ik weet niet waarom ik daar nu aan moet denken, maar er is iets met dat beeld, hoe ze eruitzien en herrie maken, dat veel voor me betekent, een beeld van iets wat verloren is gegaan.

‘Dat is niet jouw afdeling’, zegt Anna. ‘Moordonderzoek. Of wel?’

Ik schud mijn hoofd.

‘Wat dan wel?’

‘Heb ik dat niet gezegd?’

Ze lacht. Anna heeft een symmetrische mond.

‘Je zegt niet zo veel als je hier bent. Maar’, voegt ze eraan toe, ‘dat geeft niet. Dat past wel bij me.’

‘Ik zit bij Intern Onderzoek.’

Ik neem nog een slok en voel weer de behoefte om te roken.

‘Onderzoek je andere politieagenten?’

‘Ja.’

‘Ik dacht dat alleen mannen van een jaar of zestig die eer kregen. Hoe oud ben je? Dertig?’

‘Drieëndertig.’

Ze bekijkt de bar, donker en schoon, fronst haar voorhoofd en haalt een doekje tevoorschijn, waarmee ze het oppervlak nog schoner wrijft.

‘Het is niet gebruikelijk’, zeg ik. ‘Mannen van drieëndertig die bij io zitten. Maar het komt wel voor.’

‘Je zult wel een goede politieman zijn’, zegt ze. Ze legt het doekje weg en leunt op de bar.

Anna draagt een zwarte bloes met opgerolde mouwen die van boven is opengeknoopt. Een zwart sieraad hangt aan een dun kettinkje rond haar hals. Ik kijk van het sieraad naar mijn glas, en even knippert de verlichting. Er zijn hier geen ramen.

‘Niet echt. Ik heb zekere tekortkomingen.’

‘Die hebben we allemaal’, zegt ze. ‘Ben je echt drieëndertig?’

‘Ja.’

‘Ik dacht dat je jonger was.’

‘Dat lieg je.’

Ze glimlacht.

‘Ja. Zie het als een compliment.’

Ik kijk weer naar mezelf in de spiegel en heel even lijkt mijn spiegelbeeld te vervagen, transparant te worden. Ik ben al te lang zonder functie. Eigenlijk ben ik hier niet.

‘Waarom ben je politieman geworden?’

‘Waarom ben jij barkeeper geworden?’

Ze lijkt over het antwoord na te denken. Ik denk aan het stukje ketting dat ik in de hand van de dode vrouw zag zitten en vraag me af wat het was. Een amulet dat ze nodig had om in slaap te kunnen vallen? Misschien, maar waarschijnlijk niet. Het leek eerder alsof het in haar hand was gestopt. Ik pak mijn mobiele telefoon, haal de foto van het gezicht van de vrouw op en kijk ernaar, alsof haar ogen elk moment open zouden kunnen gaan.

‘Het zal wel zo zijn dat iedereen zich ergens mee bezig moet houden zolang ze proberen uit te vinden wat ze werkelijk willen doen’, zegt ze uiteindelijk.

‘Exact.’ Ik drink mijn glas leeg, kijk naar de foto op mijn mobiel en laat die aan Anna zien. ‘Je kent haar niet?’

Anna bekijkt de foto.

‘Nee, ik ken haar niet.’

‘Ze heet mogelijk Rebecca.’

‘Met “ck” of “cc”?’

‘Hoezo?’

‘Dat vraag ik me gewoon af.’

‘Dat is nog onduidelijk, maar op dit moment denk ik met “cc”.’

Ze schudt haar hoofd.

‘Ik weet niet wie ze is.’

‘Het viel te proberen.’

Ik laat Anna alleen zodra ze de eerste stoel op een tafel zet. Volgens de tikkende, oude wandklok is het een paar minuten voor drie, maar afgaande op de indruk die ik van de rest van bar heb, vertrouw ik er niet op dat dat klopt.

‘Je mag me best eens bellen’, zegt ze als ik mijn hand op de deurklink leg en me omdraai.

‘Ik heb je nummer niet.’

‘Dat weet je wel te achterhalen.’ Ze zet nog een stoel op een tafel; het geluid van hout op hout klinkt hard en hol. ‘Anders komen we elkaar vast snel weer tegen.’

De verlichting begint opnieuw te knipperen, waarop ik de deurklink naar beneden druk en bar achter me laat. Mijn hoofd deint licht en behaaglijk.

De Stockholmse nacht heeft een bepaalde rauwheid die hij eerder niet had. Als de wandklok achter Anna de tijd juist aangaf zal het nog een aantal uren donker blijven. Vanuit mijn ooghoeken zie ik plots een flikkering, een schaduw. Ik verstijf even en draai me om. Ik word door iemand gevolgd, dat weet ik zeker, maar als mijn ogen de straat afzoeken is er niemand; slechts een stoplicht dat van rood naar groen springt, een auto die een paar kruisingen verderop de hoek om slaat en het geroezemoes van een grote stad die meegroeit met de duisternis en de eenzamen opslokt.

Wanneer ik terugkeer in Chapmansgatan staan er nog meer auto’s langs de afzetting: nog een politiewagen, auto’s van nieuwsbureau tt, de Zweedse publieke omroep, avondkrant Aftonbladet en een glimmend, zilverkleurig busje met geblindeerde ramen waarop in zwarte letters audacia ab geschreven staat. De straat is afgesloten en achter het lint staan toeschouwers die in het tegenlicht van de schijnwerpers zwarte silhouetten op de politiewagen vormen. Nu en dan flitst een camera. Iemand zet een scherm op ter hoogte van het busje, waarna het geflits van de camera’s overgaat tot een ratelende, flikkerende lichtzee. Ik vang een glimp op van een lijkbaar, van een hand die een handvat omklemt, maar meer niet.

Geen ronddraaiend zwaailicht meer. De signalen van de dood zijn uitgeschakeld en wat overblijft zijn de fotografen met hun klikkende camera’s en de toeschouwers achter de afzetting die een zucht slaken, misschien uit ontzetting, maar eerder uit teleurstelling. Het scherm, dat door twee agenten in uniform omhoog wordt gehouden, verhult alles waarvoor ze waren gekomen. Twee mannen, de lijkdragers, klimmen in het zilveren busje, dat voorzichtig door de wegafzettingen heen wordt geloodst.

Via de achterkant ga ik Chapmansgatan 6 binnen. Als ik langs de eerste verdieping loop staat de deur van de nachtopvang open en hoor ik de stem van Gabriel Birck. Het afzetlint is aangebracht en zal op zijn minst een aantal dagen blijven zitten. Ik sta erbuiten, sta overal buiten. Ik loop omhoog naar mijn woning en ga in bed liggen, alsof het slechts enkele minuten geleden was dat ik wakker werd.

Merkwaardig, zoals er een huivering door de kamer trekt vlak voordat de ochtend aanbreekt.

III

Hoe het was om in Salem op te groeien?

Dit kan ik me herinneren: de eerste smeris die ik ooit zag had zich dagen niet geschoren. De tweede had nachten niet geslapen. De derde stond op een kruispunt in Salem het verkeer te dirigeren na een ongeluk. In zijn mondhoek hing een sigaret. De vierde agent plaatste zonder blikken of blozen en zonder directe aanleiding een wapenstok tussen de benen van een van mijn vrienden, terwijl zijn twee collega’s minstens net zo onbewogen een andere kant op keken.

Ik was vijftien jaar. Ik wist niet of het goed of slecht was wat ik zag. Het was er gewoon.

Ik woonde daar tot ik twintig was. In Salem strekten de flatgebouwen zich acht, negen, tien verdiepingen naar de hemel uit, maar ze kwamen nooit zo dicht bij God dat hij zijn hand kon uitsteken om zich erover te ontfermen. In Salem leken de mensen aan hun lot overgelaten en we groeiden snel op, werden vroeg volwassen, omdat we niet anders konden.

Het was laat in de middag. Ik nam de trap van de achtste naar de zevende verdieping en drukte op de liftknop. Het was mogelijk om met de lift van en naar de zevende verdieping te gaan, maar hoger ging hij niet. Niemand wist waarom dat zo was.

Als ik aan Salem terugdenk zie ik het weer voor me: hoe ik elke ochtend de trap naar de zevende nam en ’s middags het laatste stukje naar boven moest lopen. Ik weet ook nog dat ik er nooit bij stilstond waarom dat zo was, ik stond sowieso nooit ergens bij stil. We groeiden niet op met de gedachte om vanzelfsprekendheden in twijfel te trekken. We groeiden op met de wijsheid dat niemand ons iets zou geven als wij niet bereid waren om het van hen af te nemen.

Ik stond op de zevende verdieping te wachten terwijl de lift door de schacht naar boven denderde. Ik was zestien en ging nergens heen, naar buiten slechts. Achter een van de flatdeuren klonk doffe, stampende hiphop en toen ik de liftdeur opende kwam me een zware sigarettenlucht tegemoet. Buiten hing de hemel laag, wit en koud boven de weg. De straatverlichting sprong aan terwijl ik langs het buurthuis liep. Er was mist op komst. Dat herinner ik me ook nog: als de mist eenmaal Salem had bereikt werd alles erdoor opgeslokt. De nevel spoelde over ons heen, omsloot de flatgebouwen, de bomen en de mensen.

Van een afstandje, tussen de bomen door, zag ik Salems hoge, paddenstoelvormige watertoren oprijzen. Het donkergrijze beton vormde een zwart silhouet tegen de koude hemel en ik vroeg me af of de afzettingen waren weggehaald. Een paar dagen geleden was er iemand van de toren gevallen. Ik weet niet hoe hij heette, alleen dat hij op dezelfde school zat als ik en dat er werd gezegd dat hij de dag daarvoor nix te verliezen op zijn schoolkluisje had geschreven, bij wijze van kennisgeving. De dag na zijn dood, nadat iedereen naar huis was gegaan en de gangen leeg waren, zocht ik een tijdlang alle kastjes af naar de mededeling zonder die te vinden, met op de achtergrond het geluid van een cd-speler die iemand in zijn kluisje had gegooid zonder hem af te zetten.

De watertoren was zo’n plek die iedere volwassene in Salem het liefst onder constante politiebewaking zou willen hebben, als er financiële middelen voor waren geweest. Overdag speelden er kinderen en ’s avonds en ’s nachts werden er feestjes en vechtpartijen gehouden. De kinderen hielden zich beneden op en de feestjes meestal ook, maar soms klauterden we naar boven. ’s Nachts gebeurde het wel dat er iemand viel, vaak per ongeluk, maar soms ook niet, en de watertoren was hoog. Niemand kon een val overleven.

Nadat ik me door het struikgewas in het omringende bos had geworsteld stond ik aan de voet van de toren. De grond bestond uit een harde grindlaag en ik ging op zoek naar sporen van degenen die hier voor me waren geweest, maar vergeefs. Geen blikjes, geen condooms, niets. Misschien dat iemand de grond had schoongeveegd nadat die jongen naar beneden was gevallen. Ik vroeg me af waar hij was neergekomen.

Ergens boven me klonk een harde knal en hoorde ik iets ritselen in de boomtoppen, voordat ik vanuit mijn ooghoeken iets met een plof op de grond zag vallen. Ik keek naar de lucht, niet wetende wat ik nog meer kon verwachten. Toen het daarbij bleef liep ik naar het ding dat naar beneden was gevallen. Een zwart-witte vogel met halfopen snavel en gespreide, verdraaide vleugels. Op de witte veren zaten donkerrode bloedspatten. Een van de oogjes was weggeschoten en veranderd in een oranjerode, open wond, alsof iemand met een theelepel een stukje van zijn kop had uitgehold. Ik stond naar het beestje te kijken, stak een sigaret op en had al een paar trekken genomen toen een van de vleugels ineens begon te trillen en een pootje begon te spartelen.

Ik ging op zoek naar iets zwaars om de vogel een doodsklap toe te dienen. Toen ik niets vond keek ik omhoog naar de ronde top van de toren en vervolgens weer naar de vogel. Die bewoog niet meer. Ik liet mijn sigaret op de grond vallen, doofde de gloeiende punt met mijn schoen en liep naar de smalle trap die om de toren liep. De trap trilde onder mijn voeten. Ik hield me vast aan de leuning, mijn arm deed pijn van de inspanning. Halverwege klonk er opnieuw een schot. De watertoren had een brede omloop, waarvandaan een korte ladder naar een nog hoger gelegen richel leidde, tot vlak onder het paddenstoelvormige dak.

Boven me hoorde ik geritsel van over elkaar schuivende kleding en luidruchtig stak ik een nieuwe sigaret op. Door het geluid van de aansteker hield het geritsel ineens op en ik tuurde naar de hemel, die onwezenlijk helder en krachtig aandeed.

‘Wie is daar?’ hoorde ik iemand zeggen.

‘Niemand’, zei ik. ‘Ben jij degene die schoot?’

‘Hoezo?’

De stem klonk afwachtend, maar niet dreigend.

‘Ik vroeg het me zomaar af.’

‘Kom naar boven. Je jaagt de vogels weg.’

Ik keek naar de richel, maar zag hem nergens zitten. De bovenste richel bestond niet zoals de onderste uit roosterplaten, maar uit massief hout.

‘Heb je een sigaret voor me?’

Ik klom de ladder op, hield de sigaret boven de richelvloer en voelde een hand die hem aanpakte. Ik greep een balk boven aan de ladder en trok me eraan op om de richel te bereiken. Even flitste het door me heen: als ik val, zal ik het niet overleven.

Als je met je rug tegen de torenwand zat en je benen tot aan de reling had uitgestrekt, was de richel breed genoeg om van beneden af niet gezien te worden. De reling vormde een soort hekje en reikte tot aan je dijbeen. Hierboven was de wind sterker en beneden strekte Salem zich voor me uit, de kolossale flatgebouwen met hun kleine ramen, de lage huizen met hun schuine daken en warme kleuren, het spaarzame groen en het donkergrijze, zware beton. Vanaf deze plek zag het landschap er nog merkwaardiger uit dan het beneden al was.

Ik keek naar de hand die de sigaret had aangenomen. Hij hield hem niet vast zoals een roker, maar een beetje onzeker, met drie vingertoppen aan het uiteinde van de filter.

‘Jij bent dus de schutter’, zei ik.

‘Waarom denk je dat?’

Ik herkende hem. Hij zat ook op het Rönningelyceum, maar in een andere klas dan ik. Hij had kort blond haar, een smal, hoekig gezicht, droeg baggy jeans en rode Converse-gympen. De capuchon van zijn grijze sweater had hij over zijn hoofd getrokken. Zijn ogen waren diepgroen en helder. In zijn hand hield hij een zware, donkerbruine luchtbuks en naast hem lag een geopende doos met patronen. Hij leunde naar achteren en sloot zijn ogen.

‘Wat doe je?’

‘Sst. Je moet goed luisteren.’

‘Waarnaar?’

‘De vogels.’

‘Ik hoor niets.’

‘Je luistert niet.’

Ik nam een trek van mijn sigaret en hoorde niets behalve de ruisende boomtoppen en de agressieve claxon van een auto verderop.

‘Ik heet John’, zei hij ten slotte.

‘Leo’, zei ik.

‘Zit stil.’

Hij opende zijn ogen, richtte zijn buks en drukte zijn oog tegen de zwarte kijker. Ik probeerde te zien wat hij in het vizier had door de loop met mijn ogen te volgen. In de bomen om ons heen was het schijnbaar stil. John hield zijn adem in en ik drukte me instinctief tegen de muur. De knal zorgde opnieuw voor geritsel in een van de bomen. Een vogel smakte tegen de grond, al kon ik hem niet zien.

‘Waarom schiet je op die vogels?’

John legde de buks opzij.

‘Weet ik veel. Omdat ik het kan. Omdat ik er goed in ben.’ Hij keek naar mijn rechterarm. ‘Heb je pijn?’

Mijn arm, waar ik met mijn hand overheen wreef, was door de klim behoorlijk pijnlijk geworden en ik moest denken aan Vlad en Fred, twee van de oudere jongens in Salem. Ze hadden harde vuisten en sloegen altijd op dezelfde plek, dicht bij de zenuw die de arm eerst verdoofde en vervolgens, als het gevoel er weer in terugkwam, pijnlijk werd. De laatste keer was alweer een tijdje geleden, maar soms keerde de pijn terug als ik mijn arm inspande, en dan werd ik meteen aan die jongens herinnerd.

‘Ik ben vandaag tegen een trapleuning aan gelopen.’

‘Trapleuning’, herhaalde John.

‘Ja. Kom je hier vaker?’

‘Als ik alleen wil zijn’, zei hij. ‘Je moet toch ergens heen kunnen gaan als je niet naar huis kunt.’

‘Zal ik weggaan?’

‘Zo bedoelde ik het niet.’

Ik rookte mijn sigaret op tot aan de filter, gooide het restant over de reling en keek het na tot het verdwenen was.

‘Wat is je achternaam?’ vroeg ik.

‘Grimberg.’

Naast John Grimberg stond een grote sporttas, zo’n exemplaar waar de voetballers van Rönninge mee rondliepen. Hij deed hem open en legde zijn buks erin, haalde er een bundeltje textiel uit en liet er iets uit rollen: een fles wodka, gewikkeld in een trui. Hij schroefde de dop los en nam een slok, zonder een spier te vertrekken. Ik vroeg me af hoe hoog we ons bevonden. Onder ons werd Salem langzaam opgeslokt door de mist.

‘De meeste mensen zeggen Grim’, zei hij. ‘Of beter gezegd, degenen die me kennen’, corrigeerde hij zichzelf. Hij keek naar de fles in zijn hand. ‘Dat zijn er niet veel.’

‘Dan ben je niet de enige.’

‘Dat lieg je.’ Hij wierp een zijdelingse blik op de fles, overwoog blijkbaar of hij die aan mij zou geven. ‘Ik heb je op school gezien. Je bent nooit alleen.’

‘Ook met mensen om je heen kun je je alleen voelen.’

John leek over het waarheidsgehalte van deze woorden na te denken voordat hij zijn schouders ophaalde, meer voor zichzelf dan voor mij, en nog een teug nam. Daarna overhandigde hij me de fles. Ik dronk een beetje van de doorzichtige inhoud. De drank brandde in mijn keel en ik verslikte me. John lachte erom.

‘Watje.’

‘Het is sterk spul.’

‘Daar wen je wel aan.’

Hij pakte de fles terug, dronk er nog iets uit en liet zijn blik over Salem gaan. De mist bewoog zich voort en sloot alles in.

‘Heb je broers of zussen?’ vroeg ik toen maar.

‘Een zusje. En jij?’

‘Een oudere broer.’

Ter hoogte van de richel, op slechts een armlengte van de reling, zweefde een zwarte vogel luid krassend in volle vaart voorbij, en daarachter nog een, gevolgd door een lange, lange sliert vogels die vervaagde tot een donker streepje. Ik keek opzij naar de hand van John die geen fles bevatte, maar hij maakte geen aanstalten om zijn buks te pakken.

‘Was het je broer?’ vroeg John nadat de vogels waren gepasseerd. ‘Heeft hij je die pijn in je arm bezorgd?’

Die vraag overviel me.

‘Nee.’

John leunde weer met zijn hoofd naar achteren en nam een slok.

‘Hoe oud is je zus?’ vroeg ik.

‘Vijftien. Ze begint in het najaar op het lyceum.’ Zonder zijn ogen te openen draaide John zijn gezicht naar me toe en snoof een paar keer in de lucht. ‘Je woont in de Triade, of niet soms?’

Ik knikte. De Triade was de benaming van de drie identieke betonkolossen tussen Säbytorgsvägen en Söderbyvägen, twee wegen die elkaar kruisten en zodanig afbogen dat ze de drie gebouwen als een onvolmaakte cirkel omsloten.

‘In het linker gebouw, als je vanuit Rönninge komt. Hoe wist je dat?’

‘Ik herken de lucht van het trappenhuis. Ik woon in het middelste gebouw. Ze ruiken hetzelfde.’

‘Je zult wel een goede neus hebben. En een goed gehoor.’

‘Ja.’

Later liepen we lallend en giechelend terug door een mistig Salem en het voelde ineens alsof er een band tussen ons gesmeed was, alsof we elkaars geheimen deelden. Een jaar voltrekt zich snel tussen de flatgebouwen, maar toch voelde de tijd die volgde eindeloos lang aan.

Dit herinner ik me nog: de fraaie vrijstaande huizen en rijtjeswoningen met de verzorgde gazons, waar je in de zomer de geur van gegrild vlees tegemoetkwam als je voorbijreed. Hoe meer je het treinstation van Rönninge naderde, hoe meer de lage huizen vervangen werden door zware betonkolossen, asfalt en graffiti. Rond het station klitte de jonge en oudere, semicriminele jeugd samen: hooligans, hiphoppers, ravers en andere groepjes. Ik herinner me een nummer dat me vaak ter ore kwam, een schelle stem die zong: ‘Head like a hole, black as your soul, head like a hole.’ We zaten op bankjes en stoepen, dronken alcohol, trokken automaten met frisdrank en snoep omver en sprayden ze vol verf. Sommigen werden opgepakt voor onrechtmatige bedreiging, mishandeling en vandalisme, maar wij wisten altijd te ontkomen, zochten snel de donkere hoekjes op, die we veel beter kenden dan degenen die op ons jaagden. In de ogen van de volwassenen waren wij allemaal gangsters in de dop en men zei dat het altijd al slecht ging met Salem, maar nooit zo slecht als nu. De politie had de situatie niet meer in de hand. Zelfs de kerk van Salem hadden ze opengebroken om daarbinnen te kunnen feesten. Er werd over gepraat op school en ook al was ik er zelf niet bij geweest, ik wist wie de daders waren omdat ze in de parallelklas zaten waarmee we samen Zweeds hadden. Enkele weken later werd de kerk opnieuw opengebroken en de jongelui die er toen bij waren hadden daarbinnen een Zweedse vlag zo groot als een bioscoopscherm opgehangen en er een groot hakenkruis op gekladderd. Niemand begreep de reden ervan, misschien omdat er geen reden was.

Salem. Op school leerden we dat het plaatsje ooit Slæm had geheten, een samentrekking van de woorden ‘slån’ (sleedoorn) en ‘hem’ (thuis). Ergens in de zeventiende eeuw werd de naam veranderd in Salem en niemand wist precies waarom, maar de plaatselijke historici en leerkrachten gaven de voorkeur aan de gedachte dat het verband hield met het bijbelse Salem, van Jeruzalem. Dat maakte van Salem een vreedzame plaats, aangezien het woord in het Hebreeuws ‘vrede’ betekent. Een plaats waar onze voorouders ooit, lang voordat het misging, naartoe waren getrokken, in de hoop op een voorspoedig leven.

In de flatgebouwen van de buitenwijken stonden wij vrienden elkaar van achter de ramen van een afstand in de gaten te houden, als we een keer geen kans zagen naar buiten te gaan. Wanneer we de straat op gingen bleven we uit de buurt van degenen die ons iets konden aandoen en sloten we ons aan bij degenen die waren zoals wij. We hingen rond in elkaars trappenhuizen als we nergens heen konden maar ook niet terug naar huis wilden, begeleid door geroep, gelach en geschreeuw uit de verte, van een autoalarm dat loeide in de nacht.