Fred Vargas

De verdwijningen

Uit het Frans vertaald door Rosa Pollé en Nini Wielink

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Ouvrage publié avec le soutien du Centre national du livre – Ministère français chargé de la culture. Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van het Franse ministerie van Cultuur – Centre national du livre, het Institut Français des Pays-Bas/Maison Descartes en de BNP Paribas

Oorspronkelijke titel L’armée furieuse, verschenen bij Éditions Viviane Hamy

Oorspronkelijke tekst © Fred Vargas en Éditions Viviane Hamy, mei 2011

This book is published by arrangement with Literary Agency Wandel Cruse, Paris

Nederlandse vertaling © Rosa Pollé, Nini Wielink en De Geus BV, Breda 2014

Omslagontwerp b’IJ Barbara

Omslagillustratie © Getty Images/Vetta/Andrea Zanchi en Whatapicture/Plainpicture/HH

isbn 978 90 445 3309 5

NUR 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Er liep een spoor van broodkruimeltjes van de keuken naar de slaapkamer, tot op de schone lakens waaronder de oude vrouw lag, dood en met haar mond open. Commissaris Adamsberg keek er zwijgend naar en liep met trage passen heen en weer langs de etensresten, terwijl hij zich afvroeg door welk Klein Duimpje, of in dit geval door welke reus, ze hier waren achtergelaten. Het appartement was een donkere, kleine driekamerwoning op de begane grond in het achttiende arrondissement van Parijs.

In de slaapkamer lag de oude vrouw. In de woonkamer zat haar man. Hij wachtte zonder een spoor van ongeduld of emotie en wierp alleen begerige blikken op zijn krant, opgevouwen met de kruiswoordpuzzel voorop, die hij niet durfde af te maken zolang de politie in huis was. Hij had in het kort zijn verhaal gedaan: zijn vrouw en hij hadden elkaar ontmoet bij een verzekeringsmaatschappij, zij was daar secretaresse en hij boekhouder, ze waren in vreugde getrouwd, niet wetend dat dit negenenvijftig jaar zou duren. En nu was de vrouw ’s nachts overleden. Aan een hartstilstand, zoals de commissaris van het achttiende arrondissement aan de telefoon had verklaard. Aan zijn bed gekluisterd had hij Adamsberg gebeld om voor hem in te vallen. ‘Doe me een lol, het kost je maar een uurtje, een routineklusje, meer niet.’

Adamsberg liep nog een keer langs de kruimels. De woning was onberispelijk schoon, de leunstoelen droegen antimakassars, de laminaatvloeren waren geboend, de ramen zonder een streep, de afwas gedaan. Hij keerde terug naar de broodtrommel, waarin een half stokbrood lag en een in een droge theedoek gewikkelde, flinke korst waar het broodkruim uit was gehaald. Weer terug bij de echtgenoot trok hij een stoel dichter bij zijn leunstoel.

‘Geen goede berichten vandaag’, zei de oude man terwijl hij zijn blik van de krant losmaakte. ‘Maar wat wil je met deze hitte, daar raken de mensen opgefokt van. Hier op de begane grond is het wel koel te houden. Daarom laat ik de luiken dicht. En je moet flink drinken, zeggen ze.’

‘Had u niets in de gaten?’

‘Er was niets aan de hand toen ik naar bed ging. Ik ging altijd even bij haar kijken, ze had het immers aan haar hart. Ik zag vanmorgen pas dat ze was overleden.’

‘Er liggen broodkruimels in haar bed.’

‘Dat deed ze graag. Iets eten in bed. Een stukje brood of een beschuitje voor het slapengaan.’

‘Je zou toch denken dat ze daarna alle kruimels op zou ruimen.’

‘Beslist. Ze boende van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat, alsof dat haar levensvervulling was. In het begin was het niet zo erg. Maar het is gaandeweg een obsessie geworden. Ze zou zelfs iets vuil hebben gemaakt om het maar schoon te kunnen maken. U had dat moeten zien. Tegelijkertijd had het arme mens tenminste iets te doen.’

‘Maar die kruimels dan? Heeft ze gisteravond niet schoongemaakt?’

‘Allicht niet, want ik heb haar het brood gebracht. Ze voelde zich te zwak om op te staan. Ze heeft me wel opgedragen de kruimels op te ruimen, maar wat kan mij dat schelen. Ze zou het zelf de volgende dag hebben gedaan. Ze verschoonde de lakens iedere dag. Waar dat voor nodig is, ik weet het niet.’

‘Dus u hebt haar brood op bed gebracht en u hebt het daarna weer in de trommel gedaan.’

‘Nee, ik heb het in de afvalbak gegooid. Dat brood was te hard, ze kreeg het niet weg. Toen heb ik haar een beschuitje gebracht.’

‘Het ligt niet in de afvalbak, het ligt in de broodtrommel.’

‘Ja, dat weet ik.’

‘En er zit geen kruim meer in. Heeft ze al het kruim opgegeten?’

‘Verdomme, nee commissaris. Waarom zou ze zich hebben volgepropt met broodkruim? Oud kruim? Bent u werkelijk commissaris?’

‘Ja. Jean-Baptiste Adamsberg, Misdaadbrigade.’

‘Waarom niet de wijkpolitie?’

‘Die commissaris ligt op bed met een zomergriep. En zijn team is niet beschikbaar.’

‘Allemaal de griep?’

‘Nee, er was een vechtpartij afgelopen nacht. Twee doden en vier gewonden. Vanwege een gestolen scooter.’

‘Wat een ellende. Maar wat wil je met deze hitte, die stijgt naar het hoofd. Ik ben Julien Tuilot, gepensioneerd boekhouder bij het ALLB.’

‘Ja, dat heb ik al genoteerd.’

‘Ze heeft het me altijd kwalijk genomen dat ik Tuilot heet; haar meisjesnaam, Kosquer, was immers veel mooier. Daarin heeft ze geen ongelijk, trouwens. Ik dacht al dat u commissaris was, omdat u zo over die broodkruimels doorvraagt. Uw collega hier uit de wijk is niet zo.’

‘Vindt u dat ik me te veel op die kruimels richt?’

‘U doet maar wat u niet laten kunt. Het gaat om uw rapport, u moet toch wat in dat rapport schrijven. Ik snap dat wel, ik heb mijn leven lang niet anders gedaan bij het ALLB, de boeken bijhouden en rapporten opmaken. Als het nou nog om eerlijke rapporten ging. Dat had je gedacht. Mijn baas hield er een lijfspreuk op na die hij ons voortdurend onder de neus wreef: “Een verzekeraar betaalt niet, ook al moet hij betalen.” Vijftig jaar bedrog, dat doet je kop geen goed. Ik zei altijd tegen mijn vrouw: als je nou mijn kop eens waste in plaats van de gordijnen, dat zou pas nuttig zijn.’

Julien Tuilot lachte even om zijn grapje kracht bij te zetten.

‘Ik begrijp het verhaal van die broodkorst gewoon niet.’

‘Om iets te begrijpen moet je logisch kunnen redeneren, commissaris, logisch en slim. En ik, Julien Tuilot, kan dat, ik heb zestien kruiswoordpuzzelkampioenschappen op het hoogste niveau gewonnen in tweeëndertig jaar. Gemiddeld eens in de twee jaar, gewoon door m’n hersens te gebruiken. Logisch en slim. Het levert nog geld op ook op dat niveau. Dit,’ zei hij terwijl hij naar de krant wees, ‘dit is goed voor kleuters, kinderkost. Maar je moet wel vaak je potloden slijpen en dat geeft rommel. Wat heeft ze me het leven zuur gemaakt met dat potloodslijpsel! Wat zit u dwars wat dat brood betreft?’

‘Het ligt niet in de afvalbak, ik vind het niet zo oud en ik begrijp niet waarom er geen kruim meer in zit.’

‘Geheim van het huis’, zei Tuilot, die het wel vermakelijk leek te vinden. ‘Dat komt, ik heb hier twee kleine huurders, Toni en Marie, een aardig paartje, hartstikke lief, een stel dat echt van elkaar houdt. Maar bij mijn vrouw vallen ze niet zo in de smaak, dat mag u van me aannemen. Geen kwaad woord over de doden, maar zij heeft van alles geprobeerd om ze te vermoorden. En al drie jaar lang steek ik daar een stokje voor! Logisch en slim, dat is het geheim. “Een kruiswoordpuzzelkampioen krijg jij niet klein, beste Lucette”, zei ik altijd tegen haar. Die twee en ik vormen een trio, ze weten dat ze op mij kunnen rekenen en ik op hen. Ze brengen me elke avond een bezoekje. En omdat ze niet dom zijn en erg geraffineerd, komen ze nooit voordat Lucette in bed ligt. Ze weten dat ik op ze wacht, wat dacht je. Toni is er altijd als eerste, hij is de grootste, de sterkste.’

‘En hebben zij het kruim opgegeten? Terwijl het brood in de afvalbak lag?’

‘Daar zijn ze gek op.’

Adamsberg wierp een blik op de kruiswoordpuzzel, die hem nog zo simpel niet leek, en schoof de krant van zich af.

‘Wie zijn “ze”, meneer Tuilot?’

‘Ik praat er niet graag over, de mensen vinden het maar niks. De mensen hebben daar geen gevoel voor.’

‘Zijn het dieren? Honden, katten?’

‘Ratten. Toni is donkerder dan Marie. Ze houden zo veel van elkaar dat ze vaak midden onder het eten stoppen om de ander met hun pootjes over zijn kop te wrijven. Als mensen niet zo bekrompen waren, zouden dit soort taferelen hun niet ontgaan. Marie is het beweeglijkst. Zij klimt na het eten op mijn schouder en haalt haar klauwtjes door mijn haar. Ze kamt me, als het ware. Dat is haar manier om mij te bedanken. Of van mij te houden, wie weet? Het fleurt je op, wat dacht je. En nadat we allemaal lieve dingetjes tegen elkaar hebben gezegd, nemen we afscheid tot de volgende avond. Dan gaan ze terug naar de kelder door het gat achter de afvoerpijp. Lucette heeft dat een keer dichtgemetseld. Die arme Lucette. Cement maken kan ze niet.’

‘Ik begrijp het’, zei Adamsberg.

De oude man deed hem aan Felix denken, die achthonderdtachtig kilometer daarvandaan een wijngaard onderhield. Hij had ooit een veldslang met melk tam weten te krijgen. Maar op een dag had een man zijn veldslang gedood. Waarna Felix de man had gedood. Adamsberg liep naar de kamer waar brigadier Justin bij de dode vrouw waakte in afwachting van de behandelend arts.

‘Kijk eens in haar mond’, vroeg hij. ‘Kijk eens of je witte voedselresten ziet, iets als broodkruim.’

‘Daar heb ik niet veel zin in.’

‘Doe het toch maar. Ik denk dat die ouwe haar heeft laten stikken door haar vol te proppen met broodkruim. Dat hij er vervolgens weer uit heeft gehaald en ergens weggegooid.’

‘Dat kruim uit die korst?’

‘Ja.’

Adamsberg opende het raam en de luiken van de slaapkamer. Hij bekeek het kleine binnenplaatsje, dat was bezaaid met vogelveren en waar in een hoek wat rommel bij elkaar stond. In het midden bedekte een rooster het afvoerputje. Het was nog nat, terwijl het niet had geregend.

‘En wip het rooster van het putje daar op. Ik denk dat hij het kruim daarin heeft gegooid, met een emmer water erachteraan.’

‘Dat zou stom zijn’, mompelde Justin terwijl hij met een zaklamp in de mond van de oude vrouw scheen. ‘Als hij dat heeft gedaan, waarom heeft hij dan de lege korst niet weggegooid? En de kruimels niet opgeruimd?’

‘Om de lege korst weg te gooien had hij naar de vuilnisbakken moeten lopen en zich dus ’s avonds laat op straat vertonen. Er is hiernaast een caféterras en daar zitten op warme avonden vast heel wat mensen. Hij zou zijn opgemerkt. Hij heeft een heel goede verklaring voor de korst en de kruimels bedacht. Zo origineel dat die geloofwaardig wordt. Hij is een kruiswoordpuzzelkampioen, hij weet het een met het ander te verbinden.’

Zowel teleurgesteld als met enige bewondering ging Adamsberg terug naar Tuilot.

‘Hebt u toen Marie en Toni verschenen het brood uit de afvalbak gehaald?’

‘Nee hoor, ze kennen het trucje en vinden het leuk. Toni gaat op het pedaal van de afvalemmer zitten, het deksel gaat open en Marie haalt eruit wat hun aanstaat. Handig, hè? Zo slim als wat.’

‘Dus Marie heeft het brood eruit gehaald. En toen hebben ze samen het kruim opgegeten? Terwijl ze elkaar liefkoosden?’

‘Precies.’

‘Al het kruim?’

‘Het zijn grote ratten, commissaris, ze lusten wel wat.’

‘En de kruimels dan? Waarom hebben ze de kruimels niet opgegeten?’

‘Commissaris, gaat het nou om Lucette of om de ratten?’

‘Ik begrijp niet waarom u het brood in een theedoek hebt weggelegd nadat de ratten het leeg hebben gegeten. Terwijl u het ervoor in de afvalbak had gegooid.’

De oude man noteerde een paar letters in de puzzel.

‘U bent vast niet goed in kruiswoordpuzzels, commissaris. Als ik de lege broodkorst in de afvalbak had gegooid, dan kunt u er donder op zeggen dat Lucette had begrepen dat Toni en Marie langs waren geweest.’

‘U had het buiten weg kunnen gooien.’

‘De deur piept als een varken dat gekeeld wordt. Is u dat niet opgevallen?’

‘Jawel.’

‘Daarom heb ik het gewoon in een theedoek gewikkeld. Dat bespaart me ’s ochtends een scène. Want scènes hebben we iedere dag meer dan genoeg. Verdomme, ze moppert al vijftig jaar terwijl ze overal met haar stofdoek langs gaat, onder mijn glas, onder mijn voeten, onder mijn kont. Je zou haast denken dat ik niet meer mag lopen of zitten. Als u daarmee van doen had, zou u die broodkorst ook hebben verstopt.’

‘Zou ze die dan niet in de trommel hebben gevonden?’

‘Welnee. Ze eet ’s morgens van die beschuiten met rozijnen. Dat doet ze vast expres, want als er iets kruimelt, is dat het wel. Zodat ze daarna weer twee uur zoet is. Snapt u de logica?’

Justin kwam de kamer in en gebaarde naar Adamsberg dat hij gelijk had.

‘Maar gisteren’, sprak Adamsberg ietwat mistroostig, ‘liep het anders. U hebt het kruim eruit gepulkt, twee flinke handen vol, en in haar mond gepropt. Toen ze niet meer ademde, hebt u al dat kruim eruit gehaald en in het afvoerputje op de binnenplaats gegooid. Ik sta versteld van de manier die u hebt gekozen om haar te doden. Ik heb nog nooit meegemaakt dat iemand een ander in broodkruim liet stikken.’

‘Inventief’, bevestigde Tuilot kalm.

‘U kunt wel nagaan, meneer Tuilot, dat we speeksel van uw vrouw op het broodkruim zullen aantreffen. Maar, handig en slim als u bent, zullen we ook tandensporen van de ratten op de broodkorst vinden. U hebt ze het laatste restje kruim op laten eten om uw verhaal geloofwaardig te maken.’

‘Ze vinden het heerlijk om in een broodkorst weg te kruipen, ik mag daar graag naar kijken. We hebben een fijne avond gehad gisteren, ja, werkelijk. Ik heb zelfs twee glaasjes gedronken terwijl Marie me op mijn hoofd krabbelde. Daarna heb ik mijn glas afgewassen en opgeruimd, om een vermaning te voorkomen. Terwijl ze al dood was.’

‘Terwijl u haar net gedood had.’

‘Ja’, zei de man in een achteloze zucht en hij vulde wat vakjes van zijn kruiswoordpuzzel in. ‘De huisarts was de vorige dag langs geweest, hij had me verzekerd dat ze nog maanden zou leven. Dat betekende nog tientallen dinsdagen met vette saucijzenbroodjes, nog honderden verwijten, nog duizenden keren die stofdoek. Als je zesentachtig bent, heb je het recht om te gaan leven. Er zijn van die avonden. Van die avonden waarop een man opstaat en handelt.’

En Tuilot stond op, opende de luiken van de woonkamer en liet de extreme en aanhoudende hitte binnen van het begin van die augustusmaand.

‘De ramen mochten ook niet open van haar. Maar ik ga dit allemaal niet zeggen, commissaris. Ik zal zeggen dat ik haar heb gedood om haar het lijden te besparen. Met broodkruim, omdat ze dat zo lekker vond, als allerlaatste verwennerij. Ik heb alles hier gepland’, zei hij en hij tikte daarbij op zijn hoofd. ‘Niets bewijst dat ik het niet uit naastenliefde heb gedaan. Toch? Uit naastenliefde? Ik zal worden vrijgesproken, over twee maanden ben ik hier weer terug en dan zet ik mijn glas gewoon op tafel, zonder een onderzetter te pakken, en dan hebben we het hier goed met zijn drieën, Toni, Marie en ik.’

‘Ja, dat geloof ik’, antwoordde Adamsberg terwijl hij langzaam opstond. ‘Maar het zou kunnen, meneer Tuilot, dat u uw glas niet zomaar op tafel durft te zetten. En misschien pakt u die onderzetter wél. En ruimt u die kruimels op.’

‘Waarom zou ik dat doen?’

Adamsberg haalde zijn schouders op.

‘Dat heb ik eerder gezien. Zo gaat dat vaker.’

‘Dan kent u mij nog niet, wat dacht je. Ik ben slim.’

‘Dat is waar, meneer Tuilot.’

Buiten bleven de mensen vanwege de hitte in de schaduw, ze liepen puffend vlak langs de huizen. Adamsberg besloot om over de lege, zonnige trottoirs te gaan lopen en rustig in zuidelijke richting te slenteren. Een lange wandeling om zich los te maken van het tevreden – en inderdaad slimme – gezicht van de kruiswoordpuzzelkampioen. Die mogelijkerwijs binnenkort op een dinsdag een vet saucijzenbroodje voor het avondeten zou kopen.

2

Toen hij anderhalf uur later op de Brigade arriveerde, was zijn zwarte T-shirt nat van het zweet en waren zijn gedachten weer op orde. De geest van Adamsberg werd maar zelden langdurig door een prettige of nare indruk beheerst. Het was maar de vraag of hij wel een geest bezat, had zijn moeder vaak verzucht. Hij dicteerde zijn verslag voor de door griep gevelde commissaris en liep langs de balie om te horen of er boodschappen voor hem waren. Agent Gardon, die telefoondienst had, hield zijn hoofd voorovergebogen om de wind op te vangen van een ventilator die op de grond stond. Hij liet zijn dunne haar waaien in de frisse luchtstroom, alsof hij onder een droogkap in een kapsalon zat.

‘Brigadier Veyrenc wacht op u in het café, commissaris’, zei hij zonder zich op te richten.

‘In het café of in de Brasserie?’

‘In het café, de Cornet à dés.’

‘Veyrenc is geen brigadier meer, Gardon. We zullen vanavond pas weten of hij de handschoen weer opneemt.’

Adamsberg bekeek de agent een moment aandachtig en vroeg zich af of Gardon een geest had, en zo ja, wat hij er dan in opsloeg.

Hij nam plaats aan het tafeltje van Veyrenc en de twee mannen begroetten elkaar met een oprechte glimlach en een flinke handdruk. Bij de herinnering aan de verschijning van Veyrenc in Servië[1] liepen Adamsberg soms nog de koude rillingen over de rug. Hij bestelde een salade en hield, terwijl hij rustig at, een nogal lang verhaal over mevrouw Lucette Tuilot, meneer Julien Tuilot, Toni, Marie, hun liefde, de broodkorst, het pedaal van de afvalemmer, de gesloten luiken en vette saucijzenbroodjes op dinsdag. Van tijd tot tijd wierp hij een blik door het caféraam, dat Lucette Tuilot veel beter zou hebben gelapt.

Veyrenc bestelde twee koffie bij de cafébaas, een dikke man wiens voortdurende gemopper met de warmte alleen maar toenam. Zijn vrouw, een zwijgende, kleine Corsicaanse, bracht als een zwarte fee de bestellingen rond.

‘Op een dag’, zei Adamsberg terwijl hij naar haar wees, ‘zal ze hem laten stikken in twee flinke handen vol broodkruim.’

‘Dat zou heel goed kunnen’, beaamde Veyrenc.

‘Ze staat daar nog steeds te wachten op de stoep’, zei Adamsberg, die opnieuw even naar buiten keek. ‘Ze wacht al bijna een uur in deze verzengende hitte. Ze weet niet wat ze zal doen, waartoe ze zal beslissen.’

Veyrenc volgde de blik van Adamsberg, wiens ogen waren gevestigd op een magere, kleine vrouw, keurig gekleed in een bloemetjesblouse zoals je in Parijs in geen enkele winkel aantreft.

‘Je weet niet of ze daar op jou staat te wachten. Ze staat niet tegenover de Brigade, ze loopt een meter of tien verderop heen en weer. Haar afspraak komt niet opdagen.’

‘Ze komt voor mij, Louis, dat staat buiten kijf. Wie zou er nou afspreken in deze straat? Ze is bang. En dat intrigeert me.’

‘Omdat ze niet uit Parijs komt.’

‘Misschien is ze hier wel voor het eerst. Ze heeft dus een ernstig probleem. Wat het jouwe niet oplost, Veyrenc. Je zit al maandenlang met je voeten in de rivier na te denken en je hebt nog niets besloten.’

‘Je kunt om extra uitstel vragen.’

‘Heb ik al gedaan. Vanavond om zes uur moet je hebben getekend of niet. Weer smeris of niet. Je hebt nog vierenhalf uur’, voegde Adamsberg er achteloos aan toe terwijl hij op zijn horloge keek, of om precies te zijn, op de twee horloges die hij om zijn pols droeg zonder dat iemand eigenlijk wist waarom.

‘Ik heb nog alle tijd’, zei Veyrenc en hij roerde in zijn koffie.

Commissaris Adamsberg en ex-brigadier Louis Veyrenc de Bilhc, beiden afkomstig uit de Pyreneeën, uit twee naburige dorpen, hadden een soort nonchalante rust met elkaar gemeen, die verwarring kon scheppen. Bij Adamsberg kon deze rust alle tekenen vertonen van een choquerende onachtzaamheid en onverschilligheid. Bij Veyrenc kon die nonchalance ertoe leiden dat hij zich zomaar afzijdig hield en een halsstarrige, soms ondoordringbare en stille koppigheid aan de dag legde, eventueel onderbroken door woede-uitbarstingen. ‘Dat komt door die oude berg’, placht Adamsberg te zeggen zonder een andere rechtvaardiging te zoeken. ‘Op die oude berg groeien geen leuke, speelse gewassen zoals tussen het wuivende gras in een groot weiland.’

‘We stappen op,’ zei Adamsberg, die meteen hun lunch ging afrekenen, ‘dat vrouwtje gaat ervandoor. Kijk maar, ze geeft het op, ze begint te twijfelen.’

‘Ik twijfel ook’, zei Veyrenc, die zijn koffie in één keer achteroversloeg. ‘Maar mij help je niet.’

‘Nee.’

‘Oké. Zo zoekt de twijfelaar en aarzelt hij constant/ in alle eenzaamheid, geen mens reikt hem een hand.’

‘Mensen weten zelf al lang van tevoren wat ze hebben besloten. Eigenlijk meteen al. Daarom hebben raadgevingen geen enkele zin. Behalve dan om je er nogmaals op te wijzen dat inspecteur Danglard zich ergert aan jouw rijmelarij. Hij kan er niet tegen als de dichtkunst geweld wordt aangedaan.’

Adamsberg groette de cafébaas met een bescheiden gebaar. Praten had geen zin, de dikke man hield daar niet van, of liever gezegd, hij hield er niet van om aardig te zijn. Hij had dezelfde uitstraling als zijn etablissement: onopgesmukt, onmiskenbaar gewoon en haast vijandig jegens zijn klanten. Er woedde een bittere strijd tussen dit trotse café en de weelderige brasserie ertegenover. Hoe meer de Brasserie des Philosophes haar karakter van oude, rijke en opgeschroefde burgerlijkheid accentueerde, hoe sjofeler de Cornet à dés zich voordeed, beide in een genadeloze klassenstrijd verwikkeld. ‘Op een dag’, mompelde Danglard soms, ‘valt er een dode.’ De kleine Corsicaanse nog buiten beschouwing gelaten, die de keel van haar man met broodkruim vol zou stoppen.

Bij het verlaten van het café begon Adamsberg te puffen zodra hij in de hete buitenlucht kwam, en hij liep behoedzaam op het vrouwtje af, dat nog altijd op een paar passen van de Brigade stond te wachten. Er zat een duif voor de deur van het gebouw en hij dacht dat als het dier op zou vliegen wanneer hij erlangs liep, de vrouw hem als vanzelf zou volgen. Alsof ze licht en vluchtig was en zo kon wegwaaien als een strootje in de wind. Van dichtbij schatte hij haar op een jaar of vijfenzestig. Ze had de moeite genomen om eerst naar de kapper te gaan voordat ze naar de hoofdstad afreisde, er zaten nog wat gelige krullen tussen het grijze haar. Toen Adamsberg begon te spreken, verroerde de duif zich niet en draaide de vrouw hem een bang gezicht toe. Adamsberg sprak langzaam en vroeg haar of ze hulp nodig had.

‘Nee, dank u’, antwoordde de vrouw en ze wendde haar blik af.

‘Wilt u daar niet naar binnen?’ vroeg Adamsberg terwijl hij naar het oude gebouw van de Misdaadbrigade wees. ‘Om een politieman te spreken of zo? Want verder valt er in deze straat niet veel te doen.’

‘Maar als de politie niet naar je luistert, heeft het geen zin om erheen te gaan’, zei ze terwijl ze een paar stappen achteruit deed. ‘Ze geloven je niet, weet u, de politie.’

‘Want daar wilde u wel naartoe? Naar de Brigade?’

De vrouw liet haar bijna doorzichtige wenkbrauwen zakken.

‘Bent u voor het eerst in Parijs?’

‘Mijn god, ja. En ik moet vanavond terug zijn, ze mogen het niet merken.’

‘Bent u gekomen om een politieman te spreken?’

‘Ja. Tenminste, misschien.’

‘Ik ben politieman. Ik werk daar.’

De vrouw wierp een blik op de slordige kleding van Adamsberg en leek teleurgesteld of sceptisch.

‘Dus u kent ze?’

‘Ja.’

‘Allemaal?’

‘Ja.’

De vrouw opende haar grote bruine tas, die aan de randen wat versleten was, en haalde er een velletje papier uit, dat ze zorgvuldig gladstreek.

‘Meneer de commissaris Adamsberg’, las ze nadrukkelijk voor. ‘Kent u hem?’

‘Ja. Komt u van ver om hem te spreken?’

‘Uit Ordebec’, zei ze en het leek alsof deze persoonlijke bekentenis haar moeite kostte.

‘Ik weet niet waar dat ligt.’

‘Vlak bij Lisieux, zeg maar.’

Normandië, dacht Adamsberg, en dat kon een verklaring zijn voor haar terughoudendheid. Hij kende een stel Normandiërs, van die ‘zwijgers’, het had hem dagen gekost om met ze overweg te kunnen. Alsof een paar woorden uiten zoiets was als een gouden munt weggeven aan iemand die hem niet echt had verdiend. Adamsberg begon te lopen en vroeg de vrouw om met hem mee te komen.

‘Er is politie in Lisieux’, zei hij. ‘En misschien zelfs wel in Ordebec. Er zijn gendarmes bij u, toch?’

‘Die luisteren niet naar me. Maar de kapelaan van Lisieux, en die kent de pastoor van Mesnil-Beauchamp, de kapelaan heeft gezegd dat de commissaris van hier wel naar me zal luisteren. Het was een dure reis.’

‘Gaat het om iets ernstigs?’

‘Ja, natuurlijk is het ernstig.’

‘Een moord?’ drong Adamsberg aan.

‘Misschien wel. Tenminste, nee. Het gaat om mensen die dood zullen gaan. Dan moet je de politie toch waarschuwen?’

‘Mensen die dood zullen gaan? Zijn ze bedreigd?’

Deze man stelde haar een beetje gerust. Parijs maakte haar radeloos en haar besluit helemaal. Er stilletjes vandoor gaan, liegen tegen de kinderen. En als de trein haar nou niet op tijd terugbracht? En als ze de bus nou eens miste? Deze politieman sprak langzaam, het was net alsof hij zong. Beslist niet iemand uit hun streek. Nee, eerder een mannetje uit het zuiden, met zijn enigszins getinte en gegroefde gelaat. Hem zou ze haar verhaal graag hebben verteld, maar de kapelaan was heel duidelijk geweest. Ze moest het aan commissaris Adamsberg vertellen en aan niemand anders. En de kapelaan was niet de eerste de beste, hij was de neef van de oude procurator van Rouen, en die was bekend met de politie. Hij had haar de naam Adamsberg slechts met tegenzin gegeven, nadat hij haar had afgeraden om te gaan praten, en hij zeker wist dat ze die reis niet zou maken. Maar zij kon niet rustig blijven zitten terwijl de ‘gebeurtenissen’ zich voltrokken. Stel dat haar kinderen iets zou overkomen.

‘Ik kan alleen met die commissaris spreken.’

‘Ik ben die commissaris.’

Het zag er even naar uit dat het vrouwtje wilde tegenstribbelen, hoe fragiel ze ook was.

‘Waarom hebt u dat dan niet meteen gezegd?’

‘Ik weet toch ook niet wie u bent.’

‘Dat doet er niet toe. Je hoeft je naam maar te noemen en het volgende moment kent iedereen die.’

‘Wat geeft dat dan?’

‘Problemen. Niemand mag het weten.’

Een lastige tante, dacht Adamsberg. Die misschien op een dag aan haar einde zou komen met twee flinke proppen broodkruim in haar keel. Maar een lastige tante die om een duidelijke reden doodsbang was, en dat bleef hem intrigeren. Mensen die dood zullen gaan.

Ze waren weer omgekeerd, richting Brigade.

‘Ik wilde u gewoon helpen. Ik zat al een tijdje naar u te kijken.’

‘En die man daar? Hoort die bij u? Zat hij ook naar me te kijken?’

‘Welke man?’

‘Daarginds, met dat rare haar, met die oranje lokken, hoort die bij u?’

Adamsberg keek op en ontdekte dat Veyrenc twintig meter verderop met zijn rug tegen de deurlijst leunde van de grote toegangspoort. Hij was het gebouw niet in gegaan, hij stond daar te wachten bij de duif, die zich evenmin had verroerd.

‘Hij is als kind met een mes gestoken’, zei Adamsberg. ‘Op de littekens is weer haar gegroeid, maar dat is rood. Ik raad u aan daar niet op te zinspelen.’

‘Ik had geen kwade bedoelingen, ik ben niet goed in praten. Ik praat haast nooit in Ordebec.’

‘Het is niet erg.’

‘Mijn kinderen praten wel veel.’

‘Oké. Maar wat is er toch met die duif aan de hand, verdomme?’ zei Adamsberg zachtjes. ‘Waarom vliegt hij niet weg?’

De besluiteloosheid van het vrouwtje moe, liet Adamsberg haar achter en liep op de bewegingloze duif af, terwijl Veyrenc hem in zijn logge tred tegemoetkwam. Uitstekend, laat hij zich maar om haar bekommeren, als dat zin heeft, tenminste. Hij zou het heel goed doen. Veyrencs massieve gezicht was indringend, overtuigend, en wat daar in niet geringe mate aan bijdroeg, was een bijzondere glimlach waarbij hij op een grappige manier één kant van zijn lip optrok. Een duidelijk voordeel, dat Adamsberg ooit verfoeid had[2], en dat hen in een vernietigende strijd tegenover elkaar had geplaatst. Waarvan ze nu allebei de laatste restjes aan het uitwissen waren. Terwijl hij de verstarde duif in zijn handen optilde, kwam Veyrenc zonder haast op hem af, gevolgd door het doorzichtige vrouwtje, dat nogal snel ademde. Ze was eigenlijk zo onbeduidend dat Adamsberg haar misschien wel nooit had opgemerkt zonder haar bloemetjesblouse, waarin haar contouren werden afgetekend. Misschien was ze zonder die blouse wel onzichtbaar.

‘Een of ander rotjoch heeft zijn pootjes vastgebonden’, zei hij tegen Veyrenc terwijl hij de vervuilde vogel aandachtig bekeek.

‘Behoren duiven ook tot uw taak?’ vroeg de vrouw zonder enige ironie. ‘Ik heb hier een hele zwerm duiven gezien, dat maakt geen nette indruk.’

‘Maar deze hier,’ onderbrak Adamsberg haar, ‘dat is geen hele zwerm, dit is maar één duif, een duif in zijn eentje. Dat maakt het verschil.’

‘Natuurlijk’, zei de vrouw.

Begripvol en uiteindelijk passief. Misschien had hij zich vergist en zou ze niet met broodkruim in haar keel eindigen. Misschien was ze geen lastige tante. Misschien had ze echt problemen.

‘U houdt zeker van duiven?’ vroeg de vrouw.

Adamsberg keek haar aan met zijn wazige blik.

‘Nee’, zei hij. ‘Maar ik hou niet van rotjochies die hun pootjes vastbinden.’

‘Natuurlijk.’

‘Ik weet niet of dat spelletje bij jullie bekend is, maar hier in Parijs wel. Ze vangen een vogel en binden zijn pootjes met een touwtje vast met een centimeter of drie speling. De vogel kan dan alleen nog maar met hele kleine pasjes vooruitkomen en niet meer vliegen. Hij sterft langzaam van de honger en de dorst. Dat is het spelletje. En ik verafschuw dat spelletje en ik zal het joch vinden dat zich hiermee heeft vermaakt.’

Adamsberg liep onder de grote toegangspoort van de Brigade door en liet de vrouw en Veyrenc op straat achter. De vrouw staarde naar het donkere haar van de brigadier, waarin choquerend rode lokken te zien waren.

‘Gaat hij daar echt achteraan?’ vroeg ze verontrust. ‘Maar daarvoor is het al te laat, weet u. Uw commissaris had allemaal vlooien op zijn armen. Dat is het bewijs dat de duif geen kracht meer heeft om voor zichzelf te zorgen.’

Adamsberg gaf de vogel door aan de reus van zijn team, brigadier Violette Retancourt, want hij vertrouwde er blindelings op dat zij het dier wel kon verzorgen. Als Retancourt de duif niet wist te redden, dan kon niemand dat. De grote, dikke vrouw had gefronst, en dat was geen goed teken. De vogel was er ernstig aan toe, het vel van zijn pootjes vertoonde diepe sneden als gevolg van zijn verwoede pogingen om van het touwtje af te komen, dat in zijn huid vast was gaan zitten. Hij was ondervoed en uitgedroogd, ze zou zien wat er nog aan te doen was, had Retancourt geconcludeerd. Adamsberg knikte en even klemde hij zijn lippen op elkaar zoals altijd wanneer hij met wreedheid te maken kreeg. En dit touwtje viel daaronder.

Achter Veyrenc aan liep het vrouwtje met instinctieve eerbied langs de enorme brigadier. De dikke vrouw wikkelde het dier handig in een vochtige doek. Ze zou zich later over zijn pootjes buigen, zei ze tegen Veyrenc, en trachten het touwtje los te krijgen. In de grote handen van Violette Retancourt deed de duif geen pogingen om zich te bewegen. Hij liet haar begaan, zoals iedereen gedaan zou hebben, even angstig als vol bewondering.

De vrouw, inmiddels wat gekalmeerd, nam plaats in het kantoor van Adamsberg. Ze was zo smal dat ze maar een halve stoel in beslag nam. Veyrenc stelde zich op in een hoek en nam met een onderzoekende blik de hem ooit vertrouwde ruimte op. Hij had nog drieënhalf uur de tijd om een besluit te nemen. Een besluit dat volgens Adamsberg al genomen was, maar dat hij niet kende. Toen ze net de grote gemeenschappelijke ruimte door liepen, had hij de vijandige blik opgevangen van inspecteur Danglard, die zijn mappen doorzocht. Het waren niet alleen zijn versregels waar Danglard niet van hield, ook hem mocht hij niet.

[1] Cf., van dezelfde auteur, Vervloekt (De Geus, Breda 2011).

[2] Cf., van dezelfde auteur, De eeuwige jacht (De Geus, Breda 2009).

3

De vrouw had haar naam ten slotte gegeven en Adamsberg noteerde hem op een willekeurig velletje papier, een nonchalance die haar verontrustte. Misschien was de commissaris helemaal niet van plan om zich om haar te bekommeren.

‘Valentine Vendermot, met een “o” en met een “t”’, herhaalde hij, vanwege de moeite die hij had met nieuwe woorden, en al helemaal met namen. ‘En u komt uit Ardebec.’

‘Uit Ordebec. Dat ligt in de Calvados.’

‘En u hebt kinderen?’

‘Vier. Drie zonen en een dochter. Ik ben weduwe.’

‘Wat is er gebeurd, mevrouw Vendermot?’

De vrouw keek opnieuw in haar grote tas en haalde er een lokale krant uit. Ze vouwde hem met enigszins trillende handen open en legde hem op tafel.

‘Het gaat om deze man. Hij wordt vermist.’

‘Hoe heet hij?’

‘Michel Herbier.’

‘Is hij een vriend van u? Of familie?’

‘O nee. Integendeel.’

‘Dat wil zeggen?’

Adamsberg wachtte geduldig op haar antwoord, dat ze kennelijk moeilijk onder woorden kon brengen.

‘Ik haat hem.’

‘O, oké’, zei hij en hij pakte de krant.

Terwijl Adamsberg zich op het korte bericht concentreerde, wierp de vrouw ongeruste blikken op de muren, ze bekeek de rechter en daarna de linker muur, zonder dat Adamsberg de reden van haar inspectie snapte. Ze was opnieuw ergens bang voor. Bang voor alles. Bang voor de stad, bang voor anderen, bang voor roddelpraatjes, bang voor hem. En hij begreep evenmin waarom ze hierheen was gekomen om met hem over die Michel Herbier te praten, als ze hem haatte. De man, gepensioneerd, verwoed jager, had zijn woning verlaten met zijn brommer. Na een week afwezigheid waren de gendarmes zijn huis binnengegaan voor een routinecontrole. Daar lag de inhoud van zijn twee tot de nok toe met wild gevulde vrieskisten omgekieperd op de grond. Dat was alles.

‘Ik kan me hier niet mee bemoeien’, verontschuldigde Adamsberg zich terwijl hij haar de krant teruggaf. ‘Als deze man wordt vermist, dan begrijpt u toch wel dat dit volgens de voorschriften een zaak is voor de plaatselijke gendarmerie. En als u ook maar iets weet, dan moet u zich tot hen wenden.’

‘Dat is onmogelijk, commissaris.’

‘Kunt u niet goed overweg met de plaatselijke gendarmes?’

‘Precies. Daarom heeft de kapelaan me uw naam gegeven. Daarom heb ik deze reis gemaakt.’

‘Om me wat te vertellen, mevrouw Vendermot?’

De vrouw streek haar gebloemde blouse glad en boog haar hoofd. Ze sprak makkelijker als je haar niet aankeek.

‘Wat er met hem is gebeurd. Of wat er met hem gaat gebeuren. Hij is dood of hij gaat dood als er niets wordt gedaan.’

‘Het ziet ernaar uit dat hij gewoon is vertrokken, zijn brommer staat er immers niet meer. Is het bekend of hij iets heeft meegenomen?’

‘Niets, behalve één geweer. Hij heeft een heleboel geweren.’

‘Dan zal hij binnenkort wel terugkomen, mevrouw Vendermot. U weet dat we niet gerechtigd zijn om een volwassen man te gaan zoeken alleen maar omdat hij een paar dagen weg is.’

‘Hij komt niet terug, commissaris. De brommer doet er niet toe. Die is verdwenen om te voorkomen dat hij wordt gezocht.’

‘Zegt u dit omdat hij is bedreigd?’

‘Ja.’

‘Heeft hij een vijand?’

‘Moeder Maria, de gruwelijkste vijand die er is, commissaris.’

‘Weet u hoe die heet?’

‘Mijn god, je mag zijn naam niet uitspreken.’

Adamsberg zuchtte, meer uit spijt voor haar dan voor zichzelf.

‘En volgens u is deze Michel Herbier gevlucht?’

‘Nee, hij weet van niets. Hij is vast al dood. Hij is “geronseld”, ziet u.’

Adamsberg stond op en begon van de ene muur naar de andere te lopen, met zijn handen in zijn zakken.

‘Mevrouw Vendermot, ik ben bereid om naar u te luisteren, ik ben zelfs bereid om de gendarmerie van Ordebec te waarschuwen. Maar ik kan niets doen als ik het niet begrijp. Een momentje, graag.’

Hij liep zijn kantoor uit en begaf zich naar inspecteur Danglard, die, met een gezicht als een oorwurm, nog steeds zijn dossiermappen zat door te kijken. Tot de miljarden gegevens die Danglard in zijn hersenen had opgeslagen, behoorden bijna alle namen van de hoofden en plaatsvervangende hoofden van de gendarmeries en commissariaten van Frankrijk.

‘De kapitein van de gendarmerie in Ordebec, zegt u dat iets, Danglard?’

‘In de Calvados?’

‘Ja.’

‘Dat is Émeri, Louis Nicolas Émeri. Zijn voornamen zijn Louis Nicolas als verwijzing naar zijn voorvader van moederskant, Louis Nicolas Davout, rijksmaarschalk, commandant van het derde bataljon van het Grote Leger van Napoleon. Gestreden om Ulm, Austerlitz, Eylau en Wagram, hertog van Auerstaedt en prins van Eckmühl, vernoemd naar enkele van zijn fameuze zeges.’

‘Danglard, het gaat mij om de man van nu, de politieman uit Ordebec.’

‘Precies. Hij gaat prat op zijn afkomst en iedereen zal dat weten. Dus hij kan arrogant, trots en krijgshaftig zijn. Afgezien van deze napoleontische erfenis is het een vrij sympathieke vent, een bedachtzame, voorzichtige, misschien te voorzichtige politieman. In de veertig. Hij heeft zich op zijn vorige posten niet onderscheiden, dat was in de buitenwijken van Lyon, geloof ik. In Ordebec zorgt hij dat hij niet opvalt. Het is daar rustig.’

Adamsberg keerde terug naar zijn kantoor, waar de vrouw haar minutieuze onderzoek van de muren had hervat.

‘Het is niet makkelijk, daar ben ik me van bewust, commissaris. Want normaal gesproken is het verboden om erover te praten, weet u. Dat kan tot verschrikkelijke problemen leiden. Zeg, die boekenkasten van u, zijn die wel goed aan de muur bevestigd? Want u hebt de zware boekwerken bovenaan gezet en de lichte onderaan. Dat zou best wel eens kunnen instorten. Je moet het zwaarste altijd onderaan leggen.’

Bang voor de politie, bang voor instortende boekenkasten.

‘Die Michel Herbier, waarom haat u hem?’

‘Iedereen haat hem, commissaris. Het is een vreselijke bruut, dat is hij altijd geweest. Niemand praat met hem.’

‘Dat zou kunnen verklaren waarom hij uit Ordebec is vertrokken.’

Adamsberg pakte de krant weer op.

‘Hij is alleenstaand,’ zei hij, ‘gepensioneerd, vierenzestig. Waarom zou hij niet ergens anders een nieuw leven beginnen? Heeft hij ergens familie wonen?’

‘Hij is ooit getrouwd geweest. Hij is weduwnaar.’

‘Hoelang al?’

‘O. Meer dan vijftien jaar.’

‘Komt u hem weleens tegen?’

‘Ik zie hem nooit. Omdat hij iets buiten Ordebec woont, is het makkelijk om hem niet tegen te komen. En dat komt iedereen goed uit.’

‘Maar zijn buren maakten zich toch ongerust over hem.’

‘Ja, de Hébrards. Dat zijn beste mensen. Ze hebben hem ’s avonds tegen zessen zien vertrekken. Ze wonen aan de andere kant van het weggetje, weet u. Terwijl hij vijftig meter verderop woont, verscholen in het bos van Bigard, vlak bij de voormalige vuilstortplaats. Het is daar zo vochtig als ik-weet-niet-wat.’

‘Waarom maakten ze zich ongerust, als ze hem op zijn brommer hebben zien vertrekken?’

‘Omdat hij het sleuteltje van zijn brievenbus gewoonlijk bij hen achterlaat als hij weggaat. Maar nu niet. En ze hebben hem niet horen thuiskomen. En er stak post uit zijn brievenbus. Dus dat betekent dat Herbier maar voor even weg was en dat hij om een of andere reden niet terug kon komen. De gendarmes zeggen dat hij niet in een ziekenhuis ligt.’

‘En toen ze bij zijn huis langsgingen, lag de inhoud van de vrieskisten verspreid door de kamer.’

‘Ja.’

‘Waarom heeft hij zo veel vlees? Heeft hij honden?’

‘Hij is een jager, hij slaat zijn wild op in vrieskisten. Hij doodt veel dieren maar hij geeft niets weg.’

De vrouw rilde even.

‘Brigadier Blériot – hij is wel aardig tegen mij, heel anders dan kapitein Émeri – brigadier Blériot heeft me alles verteld. Het was verschrikkelijk, zei hij. Er lag een halve everzeug op de grond, met kop en al, hindenbouten, wijfjeshazen, everbiggen, jonge patrijzen. Allemaal in het wilde weg neergesmeten, commissaris. En het lag al dagen te rotten toen de gendarmes daar binnenkwamen. Dat is gevaarlijk met deze hitte, al dat bedorven spul.’

Bang voor boekenkasten en bang voor bacteriën. Adamsberg keek even naar de twee grote geweistangen die nog altijd op de vloer van zijn kantoor lagen, onder het stof. Het kostbare geschenk van een Normandiër, toevalligerwijs.

‘Wijfjeshazen, hinden? Hij let goed op, die brigadier. Jaagt hij zelf ook?’

‘O nee. Natuurlijk zeggen we “hinde” of “wijfjeshaas”, want we weten hoe Herbier is. Het is een rotjager, een gemenerik. Hij doodt alleen maar vrouwtjes en kleintjes en hele worpen tegelijk. Hij schiet zelfs op zwangere wijfjes.’

‘Hoe weet u dat?’

‘Dat weet iedereen. Herbier is een keer veroordeeld omdat hij een everzeug waar de biggen nog in hun nesthaar achteraan liepen heeft doodgeschoten. En hertenkalfjes. Wat een ellende. Maar omdat hij het ’s nachts doet, wordt hij nooit door Émeri gesnapt. Het is wel zo dat al sinds jaar en dag geen enkele jager met hem op pad wil. Zelfs de broodjagers dulden hem niet meer. Hij is uit de Jachtvereniging van Ordebec gezet.’

‘Dus hij heeft tientallen vijanden, mevrouw Vendermot.’

‘Het komt er vooral op neer dat niemand met hem omgaat.’

‘Denkt u dat er jagers zijn die hem zouden willen vermoorden? Bedoelt u dat? Of mensen die tegen de jacht zijn?’

‘O nee, commissaris. Er is iets heel anders met hem aan de hand.’

Nadat ze even vrij vlot had gesproken, stokte de vrouw opnieuw. Ze was nog steeds bang, al leken de boekenkasten haar niet langer te verontrusten. Het was een hardnekkige, diepe angst, die de aandacht van Adamsberg bleef prikkelen, terwijl het geval-Herbier niet voldoende was om daarvoor helemaal uit Normandië te komen.

‘Als u niets weet,’ vervolgde hij moedeloos, ‘of als u niet mag praten, kan ik niets voor u doen.’

Inspecteur Danglard was in de deuropening verschenen en hij gebaarde naar Adamsberg dat hij hem dringend nodig had. Er was nieuws over het achtjarige meisje dat het bos van Versailles in was gevlucht nadat ze een fles vruchtensap op het hoofd van haar oudoom had stukgeslagen. De man had net de telefoon weten te bereiken voordat hij het bewustzijn verloor. Adamsberg maakte Danglard en de vrouw duidelijk dat hij het gesprek zou beëindigen. De zomervakantie kwam eraan en de Brigade zou over drie dagen een derde van haar manschappen kwijtraken, de lopende zaken moesten worden afgerond. De vrouw begreep dat ze niet veel tijd meer had. In Parijs nemen ze nergens de tijd voor, had de kapelaan haar gewaarschuwd, ook al was deze kleine commissaris tegenover haar geduldig en aardig geweest.

‘Lina, mijn dochter, heeft hem gezien’, deelde ze ineens haastig mee. ‘Herbier. Twee weken en twee dagen voordat hij verdween heeft ze hem gezien. Ze heeft dit aan haar baas verteld en op het laatst wist heel Ordebec het.’

Danglard ging opnieuw zijn dossiers ordenen, met op zijn voorhoofd een dikke frons van ergernis. Hij had Veyrenc in het kantoor van Adamsberg gezien. Wat had hij daar te zoeken? Ging hij tekenen? Bijtekenen? Het besluit moest vanavond genomen zijn. Danglard bleef even bij het kopieerapparaat staan, hij streelde de dikke kat die erop lag, in de hoop dat zijn vacht hem troost kon bieden. De redenen van zijn antipathie jegens Veyrenc waren van het soort waar je niet makkelijk voor uitkwam. Een stille en heimelijke, haast vrouwelijke jaloezie, en de dringende behoefte hem uit de buurt van Adamsberg te houden.

‘We moeten haast maken, mevrouw Vendermot. Uw dochter heeft hem gezien en om de een of andere reden dacht ze dat hij zou worden vermoord?’

‘Ja. Hij brulde. En er waren nog drie anderen bij hem. Het was ’s nachts.’

‘Was het een vechtpartij? Vanwege de hinden en hertenkalveren? Tijdens een bijeenkomst? Een jagersetentje?’

‘O nee.’

‘Komt u morgen maar terug, of later’, besloot Adamsberg terwijl hij naar de deur liep. ‘Komt u maar terug wanneer u kunt praten.’

Danglard stond op de commissaris te wachten, chagrijnig op een hoek van zijn bureau leunend.

‘Is het meisje gevonden?’ vroeg Adamsberg.

‘De jongens hebben haar aangetroffen in een boom. Ze was als een jonge jaguar helemaal naar boven geklommen. Ze heeft een woestijnmuis bij zich, die ze niet los wil laten. De woestijnmuis lijkt oké.’

‘Een woestijnmuis, Danglard?’

‘Dat is een knaagdiertje. Kinderen zijn daar gek op.’

‘En het meisje? Hoe is zij eraan toe?’

‘Zo ongeveer als die duif van u. Ze sterft van de honger, dorst en vermoeidheid. Ze is opgenomen. Een van de verpleegkundigen weigert haar kamer in te gaan omdat de woestijnmuis zich onder haar bed heeft verstopt.’

‘Heeft ze een verklaring voor haar daad?’

‘Nee.’

Danglard, door zijn zorgen in beslag genomen, antwoordde gereserveerd. Het was er de dag niet naar om veel te praten.

‘Weet ze dat haar oudoom het heeft gered?’

‘Ja, en ze leek zowel opgelucht als teleurgesteld. Ze woonde daar helemaal alleen met hem sinds wie weet hoelang, zonder ooit een school van binnen te hebben gezien. We zijn er helemaal niet meer zo zeker van dat hij haar oudoom is.’

‘Goed, delegeer het vervolg aan Versailles. Maar zeg tegen de verantwoordelijke brigadier dat ze de woestijnmuis van het meisje niet mogen doodmaken. Laten ze hem in een kooitje stoppen en van voer voorzien.’

‘Is dat van belang?’

‘Natuurlijk, Danglard, dat dier is misschien alles wat dat kind heeft. Een momentje.’

Adamsberg haastte zich naar het kantoor van Retancourt, die aanstalten maakte om de pootjes van de duif te bevochtigen.

‘Hebt u hem gedesinfecteerd, brigadier?’

‘Zo meteen’, antwoordde Retancourt. ‘Eerst moest-ie vocht hebben.’

‘Uitstekend, gooi het touwtje niet weg, ik wil er een monster van laten nemen. Justin heeft een technisch rechercheur gewaarschuwd en die komt eraan.’

‘Hij heeft me ondergekakt’, merkte Retancourt kalm op. ‘Wat wil dat vrouwtje?’ vroeg ze en ze wees naar zijn kantoor.

‘Iets zeggen wat ze niet wil zeggen. De vleesgeworden besluiteloosheid. Ze stapt wel op of we jagen haar weg als we gaan sluiten.’

Retancourt haalde ietwat laatdunkend haar schouders op, besluiteloosheid was iets wat in haar handelwijze niet voorkwam. Vandaar dat haar stuwkracht ver uitsteeg boven die van de zevenentwintig andere leden van de Brigade.

‘En Veyrenc? Aarzelt hij ook?’

‘Veyrenc heeft allang een besluit genomen. Politieman of onderwijzer, wat zou u doen? Het onderwijs is een deugd die mensen verbitterd maakt. Het politiewezen is een ondeugd die mensen hoogmoedig maakt. En omdat het nu eenmaal makkelijker is om een deugd op te geven dan een ondeugd, heeft hij geen keus. Ik ga die zogenaamde oudoom in het ziekenhuis van Versailles een bezoekje brengen.’

‘Wat doen we met de duif? Ik kan hem niet mee naar huis nemen, mijn broer is allergisch voor veren.’

‘Logeert uw broer bij u?’

‘Tijdelijk. Hij is zijn baan kwijt, hij heeft een kistje bouten uit de garage gejat en een stel oliespuitjes.’

‘Kunt u hem vanavond bij mij afgeven? De vogel?’

‘Dat moet lukken’, mompelde Retancourt binnensmonds.

‘Maar pas op, er zwerven katten in de tuin rond.’

De hand van het vrouwtje werd schuchter op zijn schouder gelegd. Adamsberg draaide zich om.

‘Lina heeft die nacht’, zei ze langzaam, ‘het Woeste Leger voorbij zien trekken.’

‘Wie?’

‘Het Woeste Leger’, herhaalde de vrouw zacht. ‘En Herbier was daarbij. En hij schreeuwde. En drie anderen ook.’

‘Is dat een vereniging? Heeft het iets met de jacht te maken?’

Mevrouw Vendermot keek Adamsberg ongelovig aan.

‘Het Woeste Leger’, zei ze opnieuw heel zacht. ‘De Grote Jacht. Hebt u daar nooit van gehoord?’

‘Nee’, antwoordde Adamsberg onder haar verbijsterde blik. ‘Kom maar een andere keer terug om me dat uit te leggen.’

‘Maar kent u de naam niet eens? De Troep van Hellequin?’ fluisterde ze.

‘Het spijt me’, herhaalde Adamsberg terwijl hij met haar terugkwam in zijn kantoor. ‘Veyrenc, het Noeste Leger, kent u die groepering?’ vroeg hij, en hij stak zijn sleutels en gsm in zijn zak.

‘Woeste’, verbeterde de vrouw.

‘Ja. De dochter van mevrouw Vendermot heeft de vermiste in dat gezelschap gezien.’

‘Met anderen’, hield de vrouw vol. ‘Jean Glayeux en Michel Mortembot. Maar de vierde heeft mijn dochter niet herkend.’

Er gleed een uitdrukking van intense verrassing over het gezicht van Veyrenc, die vervolgens even glimlachte, waarbij hij zijn lip iets optrok. Als een man die net een heel onverwacht cadeau heeft gekregen.

‘Heeft uw dochter dat echt gezien?’ vroeg hij.

‘Jazeker.’

‘Waar?’

‘Waar het bij ons voorbijtrekt. Op de weg van Bonneval, in het bos van Alance. Daar trekt het altijd voorbij.’

‘Is dat tegenover haar huis?’

‘Nee, wij wonen ruim drie kilometer verderop.’

‘Is ze gaan kijken?’

‘Nee, beslist niet. Lina is een heel verstandige, wijze meid. Ze was daar gewoon.’

‘’s Nachts?’

‘Het komt altijd ’s nachts voorbij.’

Adamsberg nam het vrouwtje mee zijn kantoor uit en vroeg haar de volgende dag terug te komen of om hem een volgende keer te bellen, als ze het allemaal wat beter op een rijtje had. Veyrenc, kauwend op zijn pen, hield hem onopvallend tegen.

‘Jean-Baptiste,’ vroeg hij, ‘heb je daar echt nooit van gehoord? Van het Woeste Leger?’

Adamsberg schudde zijn hoofd en bracht zijn haar snel met zijn vingers in orde.

‘Vraag Danglard ernaar’, drong Veyrenc aan. ‘Dat zal hem vast interesseren.’

‘Waarom?’

‘Omdat het, voor zover ik weet, een voorbode is van een schok. Misschien wel een verdomd heftige schok.’

Veyrenc glimlachte opnieuw, en alsof het binnendringen van dit Woeste Leger hem ineens tot een besluit had gebracht, tekende hij ter plekke.