Fred Vargas

De terugkeer van Neptunus

Uit het Frans vertaald door Rosa Pollé

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Oorspronkelijke titel Sous les vents de Neptune, verschenen bij Éditions Viviane Hamy

Oorspronkelijke tekst © Éditions Viviane Hamy, 2004

Eerste Nederlandstalige uitgave © Rosa Pollé en De Geus bv, Breda 2006

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp De Geus bv

Omslagillustratie © Steve Raymer/Corbis/tcs

isbn 978 445 3311 8

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de derde druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Leunend tegen de zwarte keldermuur stond Jean-Baptiste Adamsberg naar de enorme verwarmingsketel te kijken, die twee dagen eerder volledig was stilgevallen. Op zaterdag 4 oktober, terwijl de buitentemperatuur was gedaald tot een graad of één onder invloed van een wind die rechtstreeks van de Noordpool kwam. Ondeskundig bestudeerde de commissaris de ketel en het stille buizensysteem, in de hoop dat zijn welwillende blik de installatie weer in beweging zou brengen of de installateur deed verschijnen, die er al had moeten zijn, maar die nog niet was verschenen.

Niet dat hij gevoelig was voor de kou, of dat hij de situatie onaangenaam vond. Integendeel, het idee dat de noordenwind soms rechtstreeks non-stop zonder omwegen vanaf de ijskap de straten van Parijs kon bereiken, en het dertiende arrondissement, gaf hem het gevoel dat hij in één stap die verre gletsjers kon betreden, eroverheen kon lopen en er een gat in kon hakken op jacht naar een zeehond. Hij had een vest onder zijn zwarte colbert aangetrokken en als het aan hem had gelegen, had hij zonder haast de komst van de verwarmingsmonteur afgewacht, ondertussen uitkijkend naar de verschijning van de snuit van een zeehond.

Maar de machtige, in de kelder begraven machine droeg op haar eigen wijze volop bij aan de opheldering van de zaken die voortdurend bij de Misdaadbrigade binnenkwamen, door de lichamen van de vierendertig radiatoren en de achtentwintig smerissen in het gebouw te verwarmen. Lichamen die op dit moment door de kou versteend raakten, weggedoken in anoraks, samengedrongen rond de koffieautomaat, terwijl de in handschoenen gestoken handen rond witte bekertjes waren geslagen. Of die de lokalen gewoon hadden verlaten om naburige cafés op te zoeken. Waarop de dossiers op hun beurt versteenden. Uiterst belangrijke dossiers, moordzaken. Waaraan de enorme verwarmingsketel een bijdrage behoorde te leveren. Maar zij wachtte vorstelijk en tiranniek af totdat een vakman genegen zou zijn in beweging te komen. Als teken van goede wil was Adamsberg dus naar beneden gegaan om haar kort en tevergeefs eer te bewijzen, maar vooral om daar schemer en stilte te vinden en te ontsnappen aan zijn klagende manschappen.

Die klachten, ook al lukte het om een temperatuur van rond de tien graden in de lokalen te bewaren, vormden een slecht voorteken voor de dna-stage in Quebec, waar de herfst streng had ingezet; min vier graden gisteren in Ottawa en al hier en daar sneeuw. Twee weken uitsluitend gefocust op genetische afdrukken: speeksel, bloed, zweet, tranen, urine en andere uitscheidingen die tot nu toe in het elektronische systeem waren gevangen, geschift en geordend, al het menselijk lichaamsvocht verworden tot waarachtig oorlogsmaterieel in de criminologie. Acht dagen voor het vertrek gingen de gedachten van Adamsberg al uit naar de wouden van Canada, onmetelijk, werd er gezegd, en met miljoenen meren. Zijn naaste medewerker, Danglard, had hem er mopperend aan herinnerd dat ze geacht werden naar beeldschermen te kijken en niet naar wateroppervlakten. Inspecteur Danglard was al een jaar aan het mopperen. Adamsberg wist waarom en hij wachtte geduldig af totdat het brommen zou verstommen.

Danglard droomde niet van meren, maar bad dagelijks dat een dringende zaak de hele brigade ter plekke aan de grond genageld zou houden. Al een maand lang tobde hij over zijn naderende dood tijdens een explosie van het toestel boven de Atlantische Oceaan. Nu echter, sinds die specialist die er al had moeten zijn, maar die nog niet was verschenen, knapte zijn humeur op. Hij gokte op dit onverwachte defect van de verwarmingsketel, in de hoop dat deze kou de absurde, aan de ijselijke eenzaamheid van Canada ontsproten hersenschimmen zou vermorzelen.

Adamsberg legde zijn hand op de ombouw van het apparaat en glimlachte. Zou Danglard ertoe in staat zijn geweest om de verwarmingsketel te mollen, op voorhand de demobiliserende effecten daarvan voorziend? Of om de komst van de monteur te vertragen? Ja, daar was Danglard toe in staat. Zijn ongrijpbare intelligentie reikte tot in de meest kleinzielige mechanismen van het menselijk brein. Maar altijd op voorwaarde dat die berustten op rede en logica, en juist op die waterscheiding, tussen rede en instinct, stonden Adamsberg en zijn naaste medewerker al jarenlang diametraal tegenover elkaar.

De commissaris liep de wenteltrap op en de grote ruimte op de begane grond door, waar de mannen zich vertraagd voortbewogen als zware, door sjaals en over elkaar gedragen truien in omvang gegroeide silhouetten. Zonder dat iemand wist waarom, werd deze ruimte de Conciliezaal genoemd, ongetwijfeld, dacht Adamsberg, vanwege de collectieve bijeenkomsten die daar plaatsvonden, de conciliaties of de conclaven. Zo werd het ernaast gelegen vertrek de Kapittelzaal genoemd, een meer bescheiden ruimte voor speciale bijeenkomsten. Waar die naam vandaan kwam, wist Adamsberg niet. Waarschijnlijk van Danglard, wiens culturele bagage hem soms grenzeloos en haast giftig leek. De inspecteur kon plotseling ten prooi vallen aan het spuien van kennis, dat even frequent als oncontroleerbaar was, zoals een paard dat uitbarst in een luidruchtig briesen. Een zwakke stimulus – een zelden gebruikt woord, een slecht geformuleerd idee – volstond om bij hem een erudiete en niet per se opportune reactie te ontketenen, die met een handgebaar kon worden afgebroken.

Nee schuddend gaf Adamsberg de naar hem opgeheven gezichten in het voorbijgaan te kennen dat de verwarmingsketel weigerde een teken van leven te geven. Hij liep het kantoor van Danglard binnen, die somber gestemd urgente rapporten zat af te maken, voor het desastreuze geval dat hij naar Labrador moest, zonder dat ooit te bereiken vanwege die explosie boven de Atlantische Oceaan, als gevolg van de in brand gevlogen linkerstraalmotor, verstopt door een zwerm in de turbines beklemd geraakte spreeuwen. Een perspectief dat, naar zijn idee, al ruimschoots volstond om vóór zes uur ’s middags een fles witte wijn te mogen ontkurken. Adamsberg ging op de hoek van zijn bureau zitten.

‘Danglard, hoe staat het met de zaak-Hernoncourt?’

‘Afgerond. De oude baron heeft bekend. Volledig, helder.’

‘Te helder’, zei Adamsberg terwijl hij het rapport wegschoof en de krant oppakte, die keurig gevouwen op tafel lag. ‘Een familie-etentje dat op een slachtpartij uitloopt, een weifelende oude man die in zijn woorden verstrikt raakt. En plotsklaps wordt alles helder, zonder overgang, zonder clair-obscur. Nee, Danglard, dat tekenen we niet.’

Adamsberg sloeg met luid gekraak een pagina van de krant om.

‘Dat wil zeggen?’ vroeg Danglard.

‘Dat we weer van voren af aan beginnen. De baron speelt een spelletje. Hij dekt iemand, hoogstwaarschijnlijk zijn dochter.’

‘En zijn dochter laat haar vader ervoor opdraaien?’

Adamsberg sloeg weer een pagina van de krant om. Danglard hield er niet van als de commissaris zijn krant las. Dan kreeg hij hem gekreukeld en uit elkaar gehaald terug, waarna hem niets anders overbleef dan eerst het papier opnieuw te vouwen.

‘Dat komt voor’, antwoordde Adamsberg. ‘Een aristocratische traditie en bovendien, een oude, verzwakte man wordt mild gestraft. Ik herhaal, het ontbreekt aan clair-obscur en dat is ondenkbaar. Die ommekeer is te plotseling en het leven is nooit zo zwart-wit. Ergens wordt er vals gespeeld, waar dan ook.’

Danglard had, vermoeid, ineens zin om dat rapport te pakken en weg te smijten. En ook om die krant af te pakken, die Adamsberg nonchalant tussen zijn vingers mishandelde. Waar of niet, hij werd gedwongen om die verdomde bekentenis van de baron te verifiëren, louter op grond van die vage intuïties van de commissaris. Intuïties die, in de ogen van Danglard, verwant waren aan een primitief ras van weekdieren, zonder voet of poot, zonder kop of staart, doorschijnende lichaampjes, die onder het wateroppervlak voortbewogen en die de nauwkeurige en onverbiddelijke geest van de inspecteur tot ergernis dan wel afkeer dreven. Gedwongen tot verifiëren, want die pootloze intuïties waren al te vaak correct gebleken, dankzij wie weet wat voor voorgevoel, dat de meest geraffineerde logica trotseerde. Een voorgevoel dat, na succes op succes, Adamsberg hier had gebracht, op dit bureau, in deze functie van ongemanierde en dromerige chef van de Misdaadbrigade van het dertiende arrondissement. Een voorgevoel door Adamsberg zelf ontkend; hij noemde het gewoon de mens, het leven.

‘Had u dat niet eerder kunnen zeggen?’ vroeg Danglard. ‘Voordat ik dit hele rapport ging typen?’

‘Ik heb dit pas afgelopen nacht bedacht’, zei Adamsberg terwijl hij abrupt de krant dichtsloeg. ‘Denkend aan Rembrandt.’

Hij vouwde het dagblad haastig op, verstoord door een plotseling gevoel van onbehagen dat hem met geweld beving, als een kat die je op de nek springt met uitgeslagen nagels. Een hevige schrik, een gevoel van beklemming, zweet in zijn nek ondanks de kou in het bureau. Het ging wel weer over, absoluut, het ging al over.

‘In dat geval’, vervolgde Danglard, zijn rapport oppakkend, ‘moeten we hier blijven om het uit te zoeken. Hoe moet het anders?’

‘Mordent zal de zaak afhandelen als wij zijn vertrokken, dat kan hij heel goed. Hoe staat het met Quebec?’

‘De prefect verwacht ons antwoord morgen om uiterlijk twee uur’, antwoordde Danglard met een bezorgde frons.

‘Heel goed. Roep een vergadering bijeen voor de acht stageleden om half elf in de Kapittelzaal. Danglard,’ vervolgde hij na een pauze, ‘u hoeft niet per se mee.’

‘Nee? De prefect heeft zelf een deelnemerslijst opgesteld. Ik sta bovenaan.’

Op dat moment had Danglard niet bepaald de allure van een van de meest vooraanstaande leden van de Brigade. Angst en kou hadden hem van zijn gebruikelijke waardigheid beroofd. Lelijk en slecht door de natuur bedeeld – zijn eigen woorden – vertrouwde Danglard op een kreukloze elegantie ter compensatie van zijn onregelmatige gelaatstrekken en zijn afhangende schouders, en om zijn lange, krachteloze lichaam van wat Engelse charme te voorzien. Maar vandaag was iedere poging tot stijl door zijn vertrokken gezicht, zijn in een gevoerde jas weggedoken romp en zijn met een ijsmuts bedekte schedel tot mislukken gedoemd. Temeer daar er op de ijsmuts, die vast van een van zijn vijf kinderen was, een pompon had gezeten die Danglard, zo goed en zo kwaad als hij kon, had gekortwiekt, maar waarvan een resterend rood pluimpje nog een bespottelijke aanblik bood.

‘U kunt altijd een griep voorwenden als gevolg van de defecte verwarmingsketel’, stelde Adamsberg hem voor.

Danglard blies in zijn in handschoenen gestoken handen.

‘Ik word als het goed is over nog geen twee maanden hoofdinspecteur,’ mompelde hij, ‘ik kan die promotie niet op het spel zetten. Ik heb vijf kinderen te voeden.’

‘Laat me die kaart van Quebec eens zien. Laat me eens zien waar we heen gaan.’

‘Dat heb ik u al gezegd’, antwoordde Danglard terwijl hij een kaart uitvouwde. ‘Hier’, zei hij, met zijn vinger wijzend op zo’n tien kilometer afstand van Ottawa. ‘Naar een gat dat Hull-Gatineau heet, waar de grc een van de afdelingen van de Nationale Databank van Genetische Gegevens heeft gehuisvest.’

‘De grc?’

‘Dat heb ik u al gezegd’, herhaalde Danglard. ‘De Gendarmerie Royale van Canada. De in laarzen en rode pakken uitgedoste politie, zoals in die goede oude tijd toen de Irokezen nog de dienst uitmaakten op de oevers van de Saint Lawrence.’

‘Rode pakken? Dragen ze die nog steeds?’

‘Alleen voor de toeristen. Als u zo graag wilt vertrekken, zou het misschien zo slecht niet zijn om te weten waar u voet aan wal zult zetten.’

Adamsberg glimlachte breed en Danglard boog zijn hoofd. Hij hield er niet van als Adamsberg breed glimlachte wanneer hij had besloten te mopperen. Want, zo werd er gezegd in de Roddelzaal, dat wil zeggen in de uithoek waar de snoep- en drankautomaten elkaar verdrongen, de glimlach van Adamsberg brak ieder verzet en bracht het noordpoolijs tot smelten. En Danglard reageerde al net zo, als een meisje, wat hem, inmiddels in de vijftig, behoorlijk ergerde.

‘Ik weet dat de grc aan de oever van de stroom de Outaouais is gehuisvest’, merkte Adamsberg op. ‘En dat je daar groepen wilde ganzen tegenkomt.’

Danglard nam een slok witte wijn en glimlachte afgemeten.

‘Rotganzen’, preciseerde hij. ‘En de Outaouais is geen stroom, het is een rivier. Wel twaalf keer zo breed als de Seine, maar toch is het een rivier. Die uitmondt in de Saint Lawrence.’

‘Goed, een rivier, als u daarop staat. U weet te veel om u terug te trekken, Danglard. Er is geen ontkomen meer aan, u vertrekt. Stel me gerust en vertel me dat u niet ’s nachts de verwarmingsketel hebt gemold, en niet de deskundige, die er al had moeten zijn, maar die maar niet verschijnt, onderweg hebt vermoord.’

Danglard hief beledigd zijn gezicht op.

‘Met welk doel?’

‘De energie verstarren, de avontuurlijke besluiteloosheid bevriezen.’

‘Sabotage? Dat gelooft u toch zeker zelf niet?’

‘Een onschuldige, onschadelijke sabotage. Een kapotte verwarmingsketel is altijd beter dan een exploderende Boeing. Dat is toch immers het ware motief van uw weigering? Nietwaar, inspecteur?’

Danglard sloeg hard met zijn vuist op tafel en er spatten druppels wijn op zijn rapporten. Adamsberg schrok. Danglard kon mopperen, brommen of in stilte mokken, op alle mogelijke wijzen zijn afkeuring uiten indien nodig, maar hij was vooral een beleefde, beschaafde man, begenadigd met een even grote als discrete goedheid. Behalve met betrekking tot één onderwerp, en Adamsberg verstijfde.

‘Mijn “ware motief”?’ vroeg Danglard kortaf, met nog altijd zijn vuist op tafel. ‘Wat kan u mijn “ware motief” schelen? Ik leid deze Brigade niet en ik scheep ons niet in om de idioot uit te hangen in de sneeuw. Verdomme.’

Adamsberg schudde zijn hoofd. In al die jaren was dit de eerste keer dat Danglard hem in zijn gezicht verdomme zei. Goed. Hij was er niet door geraakt dankzij zijn uitzonderlijke nonchalante en vriendelijke instelling, die door niemand als onverschillig of afstandelijk werd omschreven, maar die iedereen die zijn ongrijpbaarheid probeerde te doorbreken opbrak.

‘Ik breng u in herinnering, Danglard, dat het hier om een uitzonderlijk voorstel tot samenwerking gaat, en om een van de meest succesvolle systemen. De Canadezen liggen een lengte voor op dit gebied. Als we dit hadden geweigerd, dan waren we pas idioot geweest.’

‘Onzin! Beweer niet dat u ons op grond van uw beroepsethiek verordonneert om ’m naar die ijsvlakte te smeren.’

‘Precies, ja.’

Danglard leegde zijn glas in één teug en keek strak, met vooruitgestoken kin, naar het gezicht van Adamsberg.

‘Wat dacht u dan, Danglard?’ vroeg Adamsberg vriendelijk.

‘Uw motief’, gromde hij. ‘Uw ware motief. Als we het daar eens over hadden in plaats van me te beschuldigen van sabotage? Als we het eens over uw sabotage hadden?’

Ja, hoor, dacht Adamsberg. Nu komt het.

Danglard kwam met een ruk overeind, opende zijn la, haalde er de fles witte wijn uit en schonk zijn glas vol. Waarna hij een rondje door het vertrek liep. Adamsberg sloeg zijn armen over elkaar, in afwachting van de storm. Het had geen zin om in dit stadium van woede en wijn te gaan discussiëren. Een woede die eindelijk, met een jaar vertraging, explodeerde.

‘Ga uw gang, Danglard, als u daarop staat.’

‘Camille. Camille zit in Montréal en dat weet u. En alleen daarom en nergens anders om propt u ons in die verdomde, helse Boeing.’

‘Het is zover.’

‘Precies.’

‘Dit gaat u niets aan, inspecteur.’

‘Nee?’ schreeuwde Danglard. ‘Camille is er een jaar geleden vandoor gegaan, is uit uw leven gestapt dankzij een van die duivelse streken waar u patent op hebt. En wie wilde haar graag terugzien? Wie? U? Of ik?’

‘Ik.’

‘En wie heeft haar gevolgd? Haar gevonden, haar gelokaliseerd? Wie heeft u haar adres in Lissabon gegeven? U? Of ik?’

Adamsberg stond op en sloot de deur van het kantoor. Danglard had Camille altijd aanbeden, haar geholpen en beschermd als een kunstvoorwerp. Daar viel niets aan te doen. En die beschermende toewijding verhield zich erg slecht tot het tumultueuze leven van Adamsberg.

‘U’, antwoordde Adamsberg kalm.

‘Exact. Dus dit gaat me wel iets aan.’

‘Zachter, Danglard. Ik luister, u hoeft niet te schreeuwen.’

Deze keer leek de bijzondere klank van Adamsbergs stem zijn doel te bereiken. Als een probaat middel palmden de stembuigingen van de commissaris zijn tegenstander in, brachten een ontspanning teweeg of een gevoel van kalmte, genot of volledige verdoving. Brigadier Voisenet, die een opleiding tot chemicus had gevolgd, had dit raadsel vaak in de Roddelzaal aan de orde gesteld, maar niemand had het kalmerende middel dat aan Adamsbergs stem was toegevoegd weten te identificeren. Tijm? Koninginnengelei? Was? Een of ander mengsel? Danglard bond in.

‘En wie’, vervolgde hij wat zachter, ‘is haar naar Lissabon achterna gerend om alles in nog geen drie dagen weer kapot te maken?’

‘Ik.’

‘U. Volkomen zinloos.’

‘Waar u niets mee te maken hebt.’

Adamsberg stond op, spreidde zijn vingers en liet het bekertje in de prullenbak vallen, precies in het midden. In de roos. Hij verliet het vertrek in een gelijkmatige pas, zonder om te kijken.

Danglard perste zijn lippen op elkaar. Hij wist dat hij een grens had overschreden, dat hij op verboden terrein had aangevallen. Maar met een bezwaard gemoed door zijn maandenlange afkeuring, versterkt door die Canadese geschiedenis, had hij zich niet meer kunnen inhouden. Hij wreef over zijn wangen met de ruwe, wollen handschoenen, weifelde en woog de maanden van drukkende stilte, van leugens, van verraad misschien. Goed of slecht, het was nu eenmaal zo gelopen. Tussen zijn vingers door hechtte zijn blik zich aan de op tafel uitgespreide kaart van Quebec. Wat had het voor zin je zo druk te maken? Over acht dagen zou hij dood zijn en Adamsberg ook. Door de turbine verzwolgen spreeuwen, brand in de linkerstraalmotor, explosie boven de Atlantische Oceaan. Hij tilde de fles op en zette hem aan zijn mond. Vervolgens pakte hij de telefoon en toetste het nummer van de verwarmingsmonteur in.

2

Adamsberg trof Violette Retancourt aan bij de koffieautomaat. Hij bleef op afstand staan wachten totdat zijn meest forse brigadier haar kopje onder de uiers van de machine vandaan had gehaald – want het drankjesschenkende apparaat deed de commissaris denken aan een zogende koe, die zich in de lokalen van de Brigade had geposteerd als een stille, over hen wakende moeder, reden waarom hij van het ding hield. Maar Retancourt ging ervandoor zodra ze hem zag. Kennelijk, dacht Adamsberg terwijl hij een bekertje onder de straal van de automaat plaatste, had hij zijn dag niet.

Hoe dan ook, brigadier Retancourt was niettemin een zeldzaamheid. Adamsberg had niets aan te merken op deze indrukwekkende vrouw van vijfendertig jaar, een meter negenenzeventig lang en honderdtien kilo zwaar, even intelligent als sterk, en in staat, zoals ze had laten zien, haar kracht naar eigen wens om te buigen. En inderdaad, de verscheidenheid aan vermogens waarvan Retancourt in een jaar tijd blijk had gegeven, en haar ongelooflijke daadkracht, hadden de brigadier tot een van de spillen van het bureau gemaakt, de veelzijdige oorlogsmachine van de Brigade, op alle terreinen inzetbaar: intellectueel, tactisch, administratief, in het gevecht en als scherpschutter. Maar Violette Retancourt was niet op hem gesteld. Niet dat ze hem vijandig gezind was, maar ze ontweek hem gewoon.

Adamsberg pakte zijn bekertje koffie, gaf de machine een klopje als teken van zijn kinderlijke dankbaarheid en zocht zijn kantoor weer op, zijn gemoed nauwelijks overschaduwd door de uitbarsting van Danglard. Hij was niet van plan om de angsten van zijn inspecteur urenlang te bezweren, of die nu de Boeing golden of Camille. Maar het was hem liever geweest als hij hem niet had laten weten dat Camille zich in Montréal bevond, een gegeven dat hem onbekend was en dat zijn uitstapje naar Quebec lichtelijk verstoorde. Het was hem liever geweest als hij de beelden niet tot leven had gewekt, beelden die hij uit zijn zicht had verbannen naar de zachte klei van de vergetelheid, waarbij haar kaaklijn in het drijfzand verzonk, haar kinderlippen zich oplosten en de blanke huid van dit meisje uit de Nord met grijs slib bedekt werd. Het was hem liever geweest als hij niet een liefde tot leven had gewekt die hij geruisloos liet vergaan, ten gunste van de gevarieerde landschappen die andere vrouwen hem boden. Een onbetwistbare stropersdwang, een roverslust naar jonge vruchten, die, vanzelfsprekend, Camille kwetste. Hij had haar vaak haar handen op haar oren zien leggen na een van zijn slippertjes, alsof haar melodieuze minnaar zijn nagels over het zwarte schoolbord haalde en een dissonantie aan haar gevoelige compositie toevoegde. Camille was musicus, vandaar.

Hij ging overdwars op zijn stoel zitten, blies in zijn koffie en richtte zijn blik op het bord waarop rapporten waren geprikt, dringende memo’s en in het midden een overzicht van de samengevatte doelen van de Quebecmissie. Drie blaadjes, die keurig naast elkaar met drie rode punaises waren opgehangen. Genetische afdrukken, zweet, pies en computers, ahornbladeren, wouden, meren, kariboes. Morgen zou hij de reisopdracht tekenen en over een week zou hij opstijgen. Hij glimlachte en nam een slok koffie, met een rustig en zelfs gelukkig gemoed.

Maar ineens voelde hij weer dat koude zweet in zijn nek opkomen, dat ongemak hem beklemmen en die kat met uitgeslagen nagels op zijn schouders springen. Van schrik boog hij voorover en zette voorzichtig zijn beker op tafel. Voor de tweede keer binnen een uur dat onbehagen, een ongekend gevoel van ontreddering, als een onverwachte vreemde bezoeker, die een abrupte alertheid opriep en hem alarmeerde. Hij dwong zichzelf om op te staan, om te lopen. Afgezien van die schrik, dat hevige zweten, reageerde zijn lichaam normaal. Hij streek met zijn handen langs zijn gezicht, ontspande zijn huid, masseerde zijn nek. Een gevoel van onbehagen, een verkramping als reactie. Een steek van angst, het besef van een bedreiging en het lichaam dat zich te weer stelt. En dat hem, nu hij zich weer gewoon kon bewegen, achterliet met een onbeschrijflijk gevoel van verdriet, als een bleek sediment dat een golf al terugstromend achterlaat.

Hij dronk zijn koffie op en liet zijn kin in zijn hand rusten. Het was hem wel eens vaker overkomen dat hij zichzelf niet begreep, maar dit was de eerste keer dat hij zichzelf niet in de hand had gehad. De eerste keer dat hij wankelde, voor de duur van een paar seconden, alsof een verstekeling aan boord van zijn wezen was geglipt en het roer had overgenomen. Daar was hij van overtuigd: hij had een verstekeling aan boord. Een verstandig man zou hem hebben verklaard hoe absurd dit was en hebben geopperd dat hij door een koortsaanval was getroffen. Maar Adamsberg identificeerde het als iets anders, als de kortstondige inbreuk van een gevaarlijke onbekende, die het niet goed met hem voorhad.

Hij opende zijn kast om er een paar oude gymschoenen uit te halen. Dit keer zou lopen of dromen niet volstaan. Hij moest gaan rennen, zo nodig urenlang, eerst direct naar de Seine en dan erlangs. En tijdens zijn looppas zijn achtervolger van zich afschudden, hem in het water van de rivier achterlaten of, waarom niet, bij een ander.

3

Verlost, vermoeid en gedoucht besloot Adamsberg iets te gaan eten in les Eaux noires de Dublin, een duistere bar waarvan de levendige atmosfeer en de zure lucht zijn mijmeringen vaak kracht bij hadden gezet. Deze plek, exclusief door Ieren bevolkt, van wie hij geen woord verstond, bood het unieke voordeel om zowel ruimschoots te voorzien in mens en geklets als in volmaakte eenzaamheid. Daar vond hij het van bier plakkerige tafeltje, de lucht verzadigd van de geur van Guinness, en Enid, de barvrouw, bij wie hij varkensfilet met aardappelen bestelde. Enid serveerde haar schotels met een antieke, lange tinnen vork, waarop Adamsberg gesteld was, met een glanzend houten heft en drie ongelijke tanden aan het uiteinde. Hij keek net toe hoe ze het vlees voor hem neerzette, toen de verstekeling als een brute verkrachter verscheen. Dit keer had hij de indruk de aanval te hebben voorzien, een fractie van een seconde voordat hij losbarstte. Met zijn tot vuisten gebalde handen op tafel probeerde hij de inbreuk te weerstaan. Door zijn lichaam te spannen, door andere gedachten op te roepen, door zich de rode bladeren van de ahorns voor de geest te halen. Niets hielp en het gevoel van onbehagen overweldigde hem als een over het land razende tornado, snel, onafwendbaar en verwoestend. En die zijn prooi vervolgens achteloos achterlaat om zijn werk elders voort te zetten.

Toen hij zijn handen weer kon uitsteken, pakte hij zijn vork en mes op, maar hij was niet in staat om zijn eten aan te roeren. Het spoor van verdriet dat de tornado had achtergelaten, had hem zijn eetlust benomen. Hij verontschuldigde zich tegenover Enid, ging de straat op en begon, aarzelend, doelloos te lopen. In een flits herinnerde hij zich zijn oudoom, die, als hij ziek was, zich opgerold nestelde in een hol in de bergen van de Pyreneeën totdat het over was. Waarop zijn voorvader zich ontvouwde en weer tot leven kwam, de koorts was geweken, door de rots opgenomen. Adamsberg glimlachte. Hij zou in deze uitgestrekte stad geen hol vinden om zich als een beer in neer te vleien, geen rotsspleet om zijn koorts te absorberen en om zijn verstekeling rauw te verzwelgen. Die, misschien, op dit moment op de schouders was gesprongen van een van de Ierse mannen aan het tafeltje naast dat van hem.

Zijn vriend Ferez, de psychiater, zou ongetwijfeld een poging hebben gewaagd om de overrompeling te duiden. Om het verborgen probleem te achterhalen, de heimelijke kwelling die, als een gevangene, plotseling aan zijn ketenen rukte. Een tumult dat het hevige zweten ontketende, de verkramping, een gebrul dat hem zijn rug deed krommen. Dat zou Ferez hebben gezegd, met die bezorgde gulzigheid die hij van hem kende zodra zich iets ongewoons voordeed. Hij zou hem hebben gevraagd waarover hij had gesproken toen de eerste kat met zijn uitgeslagen nagels hem op de nek was gesprongen. Over Camille misschien? Of over Quebec?

Hij bleef staan op de stoep en raadpleegde zijn geheugen, op zoek naar wat hij tegen Danglard gezegd zou kunnen hebben toen het eerste zweet hem in zijn hals uitbrak. Ja, Rembrandt. Hij had het over Rembrandt, de afwezigheid van clair-obscur in de zaak-Hernoncourt. Dat was het moment geweest. Dus ver vóór die discussie over Camille of Canada. Maar wat hij Ferez absoluut moest vertellen, was dat geen enkele zorg hem ooit een boze kat op zijn schouders had doen afstormen. Dat het om een nieuw verschijnsel ging, nooit eerder meegemaakt, iets ongekends. En dat die schrik hem had overvallen in verschillende houdingen en op verschillende plaatsen, zonder enige onderlinge relatie. Want wat was het verband tussen die beste Enid en zijn collega Danglard, tussen het tafeltje in les Eaux noires en het prikbord? Tussen de menigte in de bar en de eenzaamheid in zijn kantoor? Geen. Zelfs zo’n slimme vent als Ferez zou hier zijn tanden op breken. Maar hij zou weigeren te accepteren dat er een verstekeling aan boord was geklommen. Adamsberg streek over zijn hoofd, langs zijn armen en zijn dijen, hij raapte zijn lichaam bijeen. Hij begon weer te lopen en dwong zich zijn toevlucht te zoeken in zijn natuurlijke kracht, zijn zwerfdrift, zijn observatie van voorbijgangers, zijn als een stuk hout drijvende geest.

De vierde rukwind overviel hem ongeveer een uur later, toen hij over de Boulevard Saint-Paul liep, op een paar passen van zijn huis. Hij klapte dubbel onder de aanval, zocht steun bij een lantaarnpaal en verstijfde onder de onheilswind. Hij sloot zijn ogen en wachtte. Nog geen minuut later hief hij langzaam zijn gezicht op, ontspande zijn schouders, maakte zijn vingers in zijn zakken los, ten prooi aan de hevige verwarring die de tornado voor de vierde keer in zijn spoor achterliet. Van ontreddering sprongen hem de tranen in zijn ogen, een naamloos verdriet.

En die naam, daar ging het om. De naam van deze beproeving, van deze alarmering. Want zo banaal als die dag was begonnen, met zijn dagelijkse betreding van de lokalen van de Misdaadbrigade, zo veranderd, zo aangetast liet hij hem achter, niet in staat om de volgende dag de dagelijkse routine weer op te pakken. ’s Morgens een normale man, ’s avonds ontredderd, geblokkeerd door een op zijn pad opgedoemde vulkaan met een krater die vuur spuwde over een onverklaarbaar raadsel.

Hij maakte zich los van de lantaarn en keek om zich heen, zoals hij dat gedaan zou hebben op de plaats van een delict, waarvan hij nu zelf het slachtoffer was, op zoek naar een teken dat hem de naam kon onthullen van de moordenaar, die hem in de rug aanviel. Hij liep een meter terug en ging op exact dezelfde plek staan waar hij op het moment van de aanslag had gestaan. Zijn blik gleed over de lege stoep, de donkere etalage van een boetiek aan zijn rechterzijde, het reclamebord aan zijn linkerzijde. Verder niets. Alleen het affiche was duidelijk zichtbaar in de nacht, verlicht in zijn glazen vitrine. Dat was het laatste wat hij had gezien vóór de rukwind. Hij bestudeerde het. Een reproductie van een schilderij in klassieke stijl, voorzien van een aankondiging: De conventionele schilders uit de negentiende eeuw. Tijdelijke expositie. Grand Palais. 18 oktober-17 december.

Het schilderij was een afbeelding van een gespierde man met een blanke huid en een zwarte baard, die omringd door waternimfen in een gemakkelijke pose op een grote schelp zetelde, midden op de oceaan. Adamsberg concentreerde zich een moment op het doek, zonder te begrijpen hoe het had kunnen bijdragen aan de ontketening van de aanval, net zomin als zijn gesprek met Danglard, zijn bureaustoel of de rokerige ruimte van de Dubliners. Desalniettemin, een man raakt niet zomaar bij het knippen van de vingers van een normale toestand in een van chaos. Dat vergt een overgang, een passage. Zowel hier als elders, in de zaak-Hernoncourt, ontbrak hem het clair-obscur, de brug tussen de oevers van de duisternis en van het licht. Hij zuchtte machteloos, beet op zijn lippen en tuurde de nacht in waarin lege taxi’s reden. Hij hief een arm op, sprong in de auto en gaf de chauffeur het adres op van Adrien Danglard.

4

Hij moest tot drie keer toe aanbellen voordat Danglard, slaapdronken, de deur voor hem opende. De inspecteur verstijfde toen hij Adamsberg zag, wiens trekken nog uitgesprokener leken, zijn neus nog meer gebogen, terwijl er een matte gloed over zijn hoge jukbenen lag. De commissaris was dus niet, zoals gewoonlijk, even snel zachter gestemd als hij kon verharden. Danglard had een grens overschreden, dat wist hij. Sindsdien had hij zich voortdurend een eventuele confrontatie voorgesteld, een mogelijke berisping. Of een sanctie? Of erger? Niet bij machte zijn pessimistische onderstroom in te dammen, had hij tijdens de maaltijd over zijn groeiende vrees zitten piekeren, terwijl hij zijn best had gedaan zijn kinderen hier niets van te laten merken, net zomin als van het probleem van de linkerstraalmotor. Zijn beste weerwoord hierop was hun een nieuwe anekdote vertellen over brigadier Retancourt, iets wat hen zeker af zou leiden, en vooral het gegeven dat deze sterke vrouw – die door Michelangelo leek te zijn geschilderd, die, hoe geniaal hij ook was, niet uitblonk in de weergave van de soepele veranderlijkheid van het vrouwelijk lichaam – de naam droeg van een tere, wilde bloem: Viooltje. Die dag had Violette zacht staan praten met Hélène Froissy, die een verdrietige tijd doormaakte. Violette had een van haar zinnen kracht bijgezet door een klap met haar vlakke hand op het kopieerapparaat, waardoor de machine, waarvan de wagen al vijf dagen geleden was vastgelopen, onmiddellijk in beweging was gekomen.

De ene helft van een van de tweelingen van Danglard had gevraagd wat er zou zijn gebeurd als Retancourt op het hoofd van Hélène Froissy had geslagen in plaats van op het kopieerapparaat. Zou ze zo de gedachten van de trieste brigadier weer een positieve wending hebben kunnen geven? Zou Violette mens en ding kunnen veranderen door een stevige mep uit te delen? Vervolgens had iedereen een stevige mep uitgedeeld aan de kapotte televisie om zijn eigen macht te testen – Danglard had maar één poging per kind toegestaan – maar het beeld was niet op het scherm teruggekeerd en de kleinste had zijn vinger bezeerd. Toen de kinderen eenmaal in bed lagen, had zijn ongerustheid opnieuw duistere vooruitzichten opgeroepen.

Oog in oog met zijn superieur krabde Danglard aan zijn borst in een gebaar van vergeefse zelfverdediging.

‘Haast u, Danglard,’ sprak Adamsberg hijgend, ‘ik heb u nodig. Er wacht een taxi beneden.’

Ontnuchterd door de snel teruggekeerde kalmte, trok de inspecteur haastig een colbert en een broek aan. Adamsberg nam hem zijn woede niet kwalijk, die was al vergeten, die was al opgelost in zijn aureool van begrip of zorgeloosheid. Als de commissaris hem midden in de nacht kwam halen, dan had de Brigade een moord op te lossen.

‘Waar is het?’ vroeg hij toen hij zich bij Adamsberg voegde.

‘Bij Saint-Paul.’

De twee mannen daalden de trap af, terwijl Danglard onderweg tegelijkertijd probeerde zijn stropdas te stroppen en een sjaal om te slaan.

‘Een slachtoffer?’

‘Schiet op, man, het is urgent.’

De taxi zette hen af ter hoogte van een reclamebord. Adamsberg rekende af terwijl Danglard verbaasd de lege straat in keek. Geen zwaailichten, geen technische recherche, een verlaten stoep en ingeslapen huizen. Adamsberg pakte hem bij zijn arm en trok hem gehaast mee naar het bord.

‘Daar’, en hij wees zijn collega op het affiche zonder hem los te laten. ‘Wat is dit, Danglard?’

‘Sorry?’ vroeg Danglard, van zijn stuk gebracht.

‘Dit affiche, godsamme. Ik vraag u wat dit is. Wat dit voorstelt.’

‘En het slachtoffer?’ vroeg Danglard, die om zich heen keek. ‘Waar is het slachtoffer?’

‘Hier’, antwoordde Adamsberg, naar zijn borst wijzend. ‘Geef antwoord. Wat is dit?’

Danglard schudde deels verward, deels geërgerd zijn hoofd. Waarna de fantastische absurditeit van de situatie hem ineens zo grappig voorkwam dat een oprecht gevoel van vrolijkheid zijn pesthumeur verdreef. Hij voelde zich dankbaar jegens Adamsberg, die hem niet alleen zijn beledigingen niet kwalijk nam, maar hem bovendien vanavond volkomen onopzettelijk verraste op een buitengewoon uitzonderlijk moment. En alleen Adamsberg was in staat het dagelijks leven zodanig te wenden dat die buitensporigheden eruit sprongen, die korte schitteringen van buitenissige schoonheid. Wat deed het er dan nog toe dat hij hem uit zijn slaap had gehaald om hem in de bijtende kou, midden in de nacht, naar Neptunus te slepen?

‘Wie is die vent?’ herhaalde Adamsberg zonder zijn arm los te laten.

‘Neptunus, die uit de golven verrijst’, antwoordde Danglard glimlachend.

‘Serieus?’

‘Neptunus of Poseidon, wat u wilt.’

‘Is dat de god van de zee of die van de hel?’

‘Dat zijn broers’, lichtte Danglard toe, verheugd daar midden in de nacht een college mythologie te staan geven. ‘Er zijn drie broers: Hades, Zeus en Poseidon. Poseidon heerst over de zee, over het azuurblauw en zijn stormen, maar ook over zijn diepten en zijn gevaarlijke diepzeekloven.’

Adamsberg had Danglards arm intussen losgelaten en luisterde toe met zijn handen op zijn rug.

‘Hier’, vervolgde Danglard wijzend op het affiche, ‘wordt hij omringd door zijn hovelingen en demonen. Hier zie je de weldaden van Neptunus, hier zijn macht tot straffen, uitgebeeld door zijn drietand en de onheilspellende slang, die je omlaag trekt. Het is een academische voorstelling, in een wellustige en sentimentele stijl. Ik weet niet van welke schilder dit is. Een of andere onbekende in dienst van de salons van de bourgeoisie en waarschijnlijk …’

‘Neptunus’, onderbrak Adamsberg hem peinzend. ‘Goed, Danglard, hartstikke bedankt. U kunt naar huis gaan en weer gaan slapen. Het spijt me dat ik u heb gewekt.’

Voordat Danglard om een nadere uitleg had kunnen vragen, had Adamsberg al een taxi aangehouden en zijn collega erin geduwd. Door het raampje zag hij de commissaris met trage pas weglopen, een tengere, donkere en gebogen gestalte, licht schommelend in de nacht. Hij glimlachte, krabde automatisch op zijn hoofd en stuitte op de gekortwiekte pompon op zijn muts. Plots door een gevoel van ongerustheid bevangen, raakte hij het embryo van zijn pompon drie keer aan opdat dat geluk zou brengen.