Fred Vargas

Vervloekt

Vertaald uit het Frans door Rosa Pollé

Breda 2013

Ouvrage publié avec le soutien du Centre national du livre – Ministère français chargé de la culture

Deze uitgave is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van het Franse ministerie van Cultuur – Centre national du livre, het Intitut Français des Pays-Bas/Maison Descartes en de BNP Paribas

Oorspronkelijke titel Un lieu incertain, verschenen bij Éditions Viviane Hamy

Oorspronkelijke tekst © Éditions Viviane Hamy, 2008

This book is published by arrangement with Literary Agency Wandel Cruse, Paris

Nederlandse vertaling © Rosa Pollé en De Geus bv, Breda 2011

Deze editie © De Geus BV, Breda 2013

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Roy Bishop/Arcangel Images/Hollndse Hoogte

isbn 978 90 445 3313 2

nur 305/331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Commissaris Adamsberg verstond de kunst van het strijken van overhemden, zijn moeder had hem geleerd hoe hij het schouderstuk strak moest trekken en hoe hij de stof rond de knopen glad kreeg. Hij trok de stekker van het strijkijzer uit het stopcontact en legde zijn kleren in zijn koffer. Hij had zich geschoren, zijn haren waren gekamd, hij vertrok naar Londen, er was geen ontkomen meer aan.

Hij zette zijn stoel in de keuken in het vierkantje zonlicht. De ruimte had aan drie kanten ramen, zodat hij zijn stoel steeds met het licht mee rond de tafel verplaatste, zoals een hagedis zich rond een kei bewoog. Adamsberg zette zijn beker koffie aan de oostzijde neer en ging met zijn rug naar de warmte toe zitten.

Hij vond het goed om naar Londen te gaan, om te ruiken of de Theems net zo naar vuile was stonk als de Seine en om te horen hoe de meeuwen kresen. Wie weet kresen de meeuwen in het Engels anders dan in het Frans. Maar veel tijd zou hij daarvoor niet krijgen. Het congres duurde drie dagen, met tien lezingen per sessie, zes debatten en een receptie op het ministerie van Binnenlandse Zaken. Er zouden meer dan honderd politiefunctionarissen van hoge rang opeengepakt in een grote hall zitten, alleen maar politiefunctionarissen uit drieëntwintig landen, die bijeenkwamen om het politieapparaat van het grote Europa te optimaliseren en, meer in het bijzonder, om ‘de beheersing van de migratiestromen te harmoniseren’. Dat was het onderwerp van het congres.

Als hoofd van de Misdaadbrigade in Parijs moest Adamsberg daar aanwezig zijn, maar hij maakte zich geen enkele illusie. Zijn bijdrage zou gering zijn, nagenoeg etherisch, enerzijds vanwege zijn afkeer van de ‘beheersing van stromen’, anderzijds omdat hij nooit een woord Engels had weten te onthouden. Hij dronk zijn koffie rustig op en las het sms’je dat hoofdinspecteur Danglard hem had gestuurd. afspr over 1.20 uur bij de incheckbalie. rottunnel. heb gepast colb en strpd voor u mee.

Adamsberg streek met zijn duim over het schermpje van zijn telefoon, alsof hij zo de angst van zijn collega als stof van een meubel af kon nemen. Danglard was slecht uitgerust als het op lopen, rennen, en al helemaal op reizen aankwam. Het Kanaal via de tunnel passeren was voor hem net zo’n kwelling als het per vliegtuig oversteken. Toch had hij zijn plaats aan niemand willen afstaan. De hoofdinspecteur had zijn hart immers al dertig jaar verpand aan de elegantie van Britse kleding, waarop hij zich verliet om zijn gebrek aan natuurlijke allure te compenseren. En afgezien van deze vitale voorkeur strekte zijn erkentelijkheid zich uit tot de rest van het Verenigd Koninkrijk, wat hem tot een Franse anglofiel bij uitstek maakte, een adept van welgemanierdheid, fijngevoeligheid en discrete humor. Behalve als hij zijn gereserveerdheid liet varen, en dat was het verschil tussen een Franse anglofiel en een echte Engelsman. Dus het vooruitzicht van een verblijf in Londen verheugde hem, migratiestroom of niet. Al restte hem nog het obstakel van die ‘rottunnel’, waar hij voor het eerst doorheen ging.

Adamsberg spoelde zijn beker om, pakte zijn koffer en vroeg zich af wat voor ‘colb’ en ‘strpd’ hoofdinspecteur Danglard voor hem had uitgekozen. Tot zijn buurman, de oude Lucio, plots zo hard op zijn voordeur bonkte, dat hij rammelde onder zijn enorme vuist. De Spaanse Burgeroorlog had hem van zijn linkerarm beroofd toen hij negen was, waarna zijn rechterhand zich zo sterk had ontwikkeld alsof hij in omvang en kracht voor twee stond. Met zijn gezicht tegen het raam gedrukt, ontbood hij Adamsberg met zijn autoritaire blik.

‘Kom’, bromde hij op gebiedende toon. ‘Ze krijgt ze er niet uit, ik heb je hulp nodig.’

Adamsberg zette zijn koffer buiten neer in de kleine, wat verwilderde tuin die hij met de oude Spanjaard deelde.

‘Ik vertrek voor drie dagen naar Londen, Lucio. Ik help je wel als ik terug ben.’

‘Te laat,’ gromde de oude man, ‘kom hier.’

En als Lucio zo gromde, als hij zijn ‘r’ liet rollen, bracht hij zo’n donker geluid voort dat Adamsberg de indruk had dat het diep uit de aarde kwam. Adamsberg tilde zijn koffer weer op, hij was in gedachten al onderweg naar het Gare du Nord.

‘Wat krijg je er niet uit?’ vroeg hij afwezig terwijl hij zijn deur op slot draaide.

‘De poes die onder het afdakje woont. Je wist toch dat ze jonkies zou krijgen?’

‘Ik wist niet dat er een poes onder het afdakje woonde, en het zal me een zorg zijn.’

‘Dan weet je het nu. En het is wel jouw zorg, hombre. Ze heeft er maar drie geworpen. Daarvan is er eentje dood en er zitten er nog twee vast, ik heb hun koppies gevoeld. Terwijl ik druk en masseer, trek jij. Maar pas op, niet te ruw, knijp ze niet fijn. Zo’n katje breekt tussen je vingers als een droog biscuitje.’

Somber en onbedwingbaar krabde Lucio zijn ontbrekende arm waarbij zijn vingers in de leegte bewogen. Hij had vaak verteld dat er op zijn arm, toen hij hem op zijn negende verloor, een spinnebeet zat die nog niet was uitgejeukt. Daarom kriebelde de beet negenenzestig jaar later nog steeds, omdat hij niet genoeg had kunnen krabben, tot het einde aan toe, totdat het helemaal over was. Een door zijn moeder geleverde, neurologische verklaring, die door Lucio uiteindelijk tot een alomvattende filosofie was verheven, die hij in welke situatie en voor welk gevoel dan ook van toepassing achtte. Je maakt iets af of je begint er niet aan. Je gaat tot op de bodem, ook in de liefde. Als iets hem volledig in beslag nam, dan zat Lucio voortdurend zijn beet te krabben.

‘Lucio,’ sprak Adamsberg beslist, terwijl hij het tuintje door liep, ‘mijn trein vertrekt over een uur en een kwartier, mijn collega staat zich op te vreten van de zenuwen op het Gare du Nord, en ik ga dat beest van jou niet verlossen terwijl er honderd politiechefs op me zitten te wachten in Londen. Zoek het zelf maar uit, ik hoor het zondag wel.’

‘Hoe moet ik het hier nu mee uitzoeken?’ riep de oude man en hij stak zijn afgehakte arm op.

Lucio hield Adamsberg met zijn sterke hand tegen, terwijl hij zijn uitgesproken kin, een Velázquez waardig, volgens zijn hoofdinspecteur Danglard, vooruitstak. Het zicht van de oude man was niet scherp genoeg meer om zich goed te kunnen scheren, er ontsnapten haren aan zijn mes. Wit en hard, vormden de her en der gegroeide stoppels een tekening van verzilverde doornen, die glansden in het zonlicht. Soms betrapte Lucio een haar onder zijn vingers, dan klemde hij hem stevig tussen zijn nagels en trok eraan, zoals hij een teek eruit zou hebben gerukt. Hij gaf het niet op voordat hij de haar kwijt was, trouw aan zijn filosofie van de spinnebeet.

‘Jij gaat met mij mee.’

‘Laat me met rust, Lucio.’

‘Je hebt geen keuze, hombre’, sprak Lucio zwaarmoedig. ‘Wat je pad kruist, moet je volgen. Anders blijft het je leven lang jeuken. Het kost maar tien minuutjes.’

‘Mijn trein kruist ook mijn pad.’

‘Er kruist er nog wel een.’

Adamsberg liet zijn koffer los en volgde Lucio naar het afdakje, foeterend van onmacht. Er stak een klein, van slijm en bloed druipend kopje tussen de poten van het dier uit. Op aanwijzingen van de oude Spanjaard pakte hij het voorzichtig vast, terwijl Lucio professioneel de buik masseerde. De poes mauwde vreselijk.

‘Nog iets harder trekken, hombre, pak het achter de pootjes beet en trek! Kom op, flink trekken, maar knijp de schedel niet fijn. En aai met je andere hand de kop van de moeder, ze is in paniek.’

‘Lucio, als ik iemand over z’n kop aai, valt-ie in slaap.’

‘Joder! Verdomme, trekken!’

Zes minuten later had Adamsberg twee kleine rode en schreeuwende beestjes naast de twee andere op een oud kleed gelegd. Lucio knipte de navelstrengen door, waarna hij de katjes een voor een bij de tepels aanlegde. Hij wierp de kreunende moeder een ongeruste blik toe.

‘Hoe zit dat met die hand van jou? Hoe breng je mensen in slaap?’

Adamsberg schudde zijn hoofd, het antwoord schuldig.

‘Ik weet het niet. Als ik bij mensen mijn hand op het hoofd leg, vallen ze in slaap. Dat is alles.’

‘Doe je dat ook bij je kind?’

‘Ja. Het gebeurt ook weleens dat mensen in slaap vallen terwijl ik tegen ze praat. Er zijn zelfs verdachten in slaap gevallen tijdens mijn verhoren.’

‘Doe dat eens bij de moeder. Apúrate! Breng haar in slaap.’

‘Verdomme, Lucio, het wil niet tot je doordringen, hè, dat ik een trein moet halen?’

‘De moeder moet tot rust worden gebracht.’

De poes was Adamsberg een zorg, maar niet de donkere blik die de oude man op hem liet rusten. Hij aaide de – ongelooflijk zachte – kop van de poes, want, het was waar, hij had geen keuze. Het gehijg van het dier nam af onder de vingers van Adamsberg, die als knikkers van haar snuit naar haar oren rolden. Lucio knikte waarderend.

‘Ze slaapt, hombre.’

Adamsberg maakte zijn hand langzaam van haar los, veegde hem af aan het natte gras en liep achteruit weg.

Toen hij op het Gare du Nord over het perron liep, voelde hij dat de substantie tussen zijn vingers en onder zijn nagels tot korstjes was opgedroogd. Hij was twintig minuten te laat en Danglard kwam in haastige tred op hem af. Wanneer Danglard probeerde te rennen, was je altijd een beetje bang dat zijn slecht gebouwde benen bij de knieën uit de kom zouden schieten. Adamsberg hief zijn hand op om zijn vaart en verwijten een halt toe te roepen.

‘Ik weet het’, zei hij. ‘Er kwam iets op mijn pad en ik moest het aanpakken, anders zou het mijn leven lang blijven jeuken.’

Danglard was zo gewend aan de onbegrijpelijke uitspraken van Adamsberg dat hij nog maar zelden de moeite nam er vragen over te stellen. Hij ging er, net als vele anderen op de Brigade, aan voorbij, hij wist dat wat van belang was van het nutteloze te onderscheiden. Nadat hij hem buiten adem de incheckbalie had gewezen, vertrok hij in tegenovergestelde richting. Adamsberg volgde hem zonder zijn pas te versnellen en probeerde zich de kleur van de poes te herinneren. Wit met grijze vlekken? Of met rode vlekken?

2

‘Zulke bizarre voorvallen zullen jullie ook wel kennen’, zei commandant Radstock in het Engels tegen zijn Parijse collega’s.

‘Wat zegt hij?’ vroeg Adamsberg.

‘Dat wij ook wel zulke bizarre voorvallen kennen’, vertaalde Danglard.

‘Dat is waar’, zei Adamsberg zonder zich voor het gesprek te interesseren.

Wat voor hem op dit moment telde, was dat hij liep. Dit was Londen, het was juni, het was nacht, en het enige wat hij wilde was lopen. De twee congresdagen begonnen hem op de zenuwen te werken. Urenlang moeten zitten was een van de zeldzame beproevingen die hem zijn kalmte kon kosten, die hem in die vreemde staat kon brengen die door anderen ‘ongeduld’ of ‘nervositeit’ werd genoemd, en waarvoor hij gewoonlijk niet bevattelijk was. Het was hem de vorige dag drie keer gelukt te ontsnappen, hij had een korte wandeling door de wijk gemaakt, hij had de aaneengesloten gelederen van bakstenen voorgevels in zijn geheugen opgeslagen, het perspectief van de rijen witte zuilen en de zwart met goud gekleurde lantaarnpalen, hij was een stukje een straatje in gelopen dat St Johns Mews heette, God weet hoe je zoiets als ‘Mews’ uitsprak. En precies op dat moment was daar een zwerm Engels krijsende meeuwen opgevlogen. Maar zijn absenties waren opgemerkt. Vandaag had hij netjes in zijn stoel moeten blijven zitten, afkerig van de lezingen van zijn collega’s, en niet bij machte om het snelle tempo van de tolk te volgen. De hall zat bomvol politiemannen, bomvol smerissen die veel vindingrijkheid tentoonspreidden om het net, bedoeld om ‘de migratiestromen te harmoniseren’, te sluiten, en om Europa tot een onneembare vesting te maken. Maar aangezien hij altijd al het vluchtige boven het vaste verkoos, het flexibele boven het statische, voelde Adamsberg zich meer verwant met de bewegingen van die ‘stromen’, en hij zocht met hen naar manieren om de vestingwerken, die onder zijn ogen almaar perfecter werden, te slechten.

Radstock, de collega van New Scotland Yard, wekte de indruk erg slim te zijn in het spannen van netten, maar de vraag naar hun effectiviteit leek hem geenszins te kwellen. Hij ging over nog geen jaar met pensioen, met het zeer Britse voornemen om te gaan vissen in een of ander meer daarboven in het noorden, volgens Danglard, die alles begreep en alles vertaalde, inclusief wat Adamsberg helemaal niet wenste te weten. Het zou hem liever zijn geweest als zijn adjunct zich beperkte in zijn zinloze vertalingen, maar plezier was voor Danglard iets zeldzaams, en hij scheen er zo’n genoegen in te scheppen zich in de Engelse taal te kunnen wentelen als een varken in kwaliteitsmodder, dat Adamsberg hem nog geen kruimeltje voldoening wilde ontzeggen. Hoofdinspecteur Danglard leek hier gelukkig, licht als het ware, en nu zijn weke lichaam zich verhief en zijn kromme schouders waren rechtgetrokken, kreeg hij zo’n allure dat hij er haast indrukwekkend uitzag. Misschien wilde hij wel net als zijn nieuwe vriend met pensioen om samen te gaan vissen in dat meer daarboven in het noorden.

Radstock profiteerde van Danglards welwillendheid om hem tot in detail te verhalen over zijn leven bij de Yard, maar ook om hem tal van ‘schunnige’ anekdotes te vertellen, waarvan hij dacht dat zijn Franse gasten ze wel leuk zouden vinden. Danglard had de hele lunch naar hem geluisterd zonder enige vermoeidheid te tonen, en had er tegelijkertijd op toegezien dat er kwaliteitswijn werd geschonken. Radstock noemde de hoofdinspecteur ‘Denglarde’ en de twee politiemannen hadden elkaar over en weer aangemoedigd en van verhalen en drank voorzien, met Adamsberg in hun kielzog. Adamsberg was de enige van de honderd smerissen die nog niet eens de meest primaire beginselen van de voertaal beheerste. Zodoende hing hij er maar zo’n beetje bij, zoals hij had gehoopt; slechts enkelen hadden begrepen wie hij werkelijk was. Met de jonge agent, Estalère, aan zijn zijde, wiens groene ogen als gevolg van een chronische verbazing altijd wijd opengesperd waren. Adamsberg had het wenselijk gevonden hem op deze reis mee te nemen. Hij was van mening dat het ooit goed zou komen met het geval-Estalère, en om dit te bereiken stak hij daar zo af en toe energie in.

Met zijn handen in de zakken van zijn smaakvolle colbert genoot Adamsberg volop van deze lange wandeling, terwijl Radstock van de ene straat naar de andere liep om hen te verrassen op de bijzonderheden van het Londense nachtleven. Hier, een vrouw die onder een dak van aan elkaar genaaide paraplu’s lag te slapen met een meer dan een meter grote teddy bear in haar armen. ‘Een pluchen beer’, had Danglard vertaald. ‘Ik had het wel begrepen’, had Adamsberg geantwoord.

‘En daar,’ zei Radstock en hij wees een loodrecht kruisende straat in, ‘daar heb je lord Clyde-Fox. Een voorbeeld van wat ze bij jullie een excentrieke aristocraat noemen. Eerlijk gezegd hebben we er niet zo veel meer, ze planten zich nauwelijks voort. Dit is een nog jong exemplaar.’

Radstock bleef staan om hun de gelegenheid te geven het personage te bekijken, tevreden als iemand die een kostbaar stuk aan zijn gasten toont. Adamsberg en Danglard namen hem gehoorzaam op. De lange en magere lord Clyde-Fox stond onhandig te dansen, waarbij hij, balancerend van het ene been op het andere, steeds bijna omviel. Tien passen verderop stond een andere man al evenmin stevig op zijn benen een sigaar te roken terwijl hij de capriolen van zijn metgezel gadesloeg.

‘Interessant’, zei Danglard beleefd.

‘Hij zwerft vaak in deze buurt rond, maar niet iedere avond’, zei Radstock, alsof zijn collega’s het werkelijk hadden getroffen. ‘We waarderen elkaar. Zijn vriendelijk, maken altijd een praatje. Hij is een baken in de nacht, een vertrouwd licht. Rond dit tijdstip heeft hij net zijn ommetje achter de rug en probeert hij naar huis terug te keren.’

‘Dronken?’ vroeg Danglard.

‘Nooit helemaal. Hij stelt er een eer in de grenzen op te zoeken, welke grens dan ook, daar is hij aan verslingerd. Als je je over bergkammen voortbeweegt, beweert hij, en je evenwicht weet te bewaren, ben je ervan verzekerd dat je zult lijden, maar vervelen zul je je nooit. Alles goed, Clyde-Fox?’

‘Alles goed, Radstock?’ antwoordde de man, die zich zwaaiend met een hand in evenwicht hield.

‘Vermakelijk’, becommentarieerde de commandant. ‘Tenminste, als hij er goed aan toe is. Twee jaar geleden, toen zijn moeder net was overleden, wilde hij een hele doos foto’s van haar opeten. Zijn zus heeft dit op nogal bruuske wijze weten te voorkomen, al was de afloop niet best. Eén nacht in het ziekenhuis voor haar en één nacht in de cel voor hem. De lord werd gek van woede dat iemand hem belette die foto’s op te eten.’

‘Echt opeten?’ vroeg Estalère.

‘Jazeker. Maar een paar foto’s, wat stelt dat nou voor? Het schijnt dat bij jullie ooit een vent een houten kast wilde opeten.’

‘Wat zegt hij?’ vroeg Adamsberg, die zag dat Radstock zijn wenkbrauwen optrok.

‘Hij zegt dat bij ons een vent zijn houten kast wilde opeten. Wat hij trouwens in een paar maanden heeft klaargespeeld met van tijd tot tijd de hulp van twee of drie vrienden.’

‘Dat is pas bizar, hè, Denglarde?’

‘Dat is waar, maar dat speelde zich af aan het begin van de twintigste eeuw.’

‘Dat is normaal’, zei Estalère, die vaak ongelukkig was in zijn woordkeuze of in het uiten van zijn gedachten. ‘Ik weet dat er een man heeft bestaan die een vliegtuig heeft opgegeten, en daar heeft-ie maar een jaar over gedaan. Een klein vliegtuig.’

Radstock knikte bedachtzaam. Adamsberg had gemerkt dat hij een voorliefde had voor hoogdravende formuleringen. Hij maakte soms lange zinnen, die – afgaande op hun toon – over de mensheid gingen en over hoe het er daarmee voor stond, over goed en kwaad, over de engel en de duivel.

‘Er zijn dingen’, zei Radstock terwijl Danglard simultaan vertaalde, ‘die de mens niet kan bevatten zolang iemand niet het absurde plan heeft opgevat ze te realiseren. Maar is zoiets eenmaal uitgevoerd, goed of slecht, dan wordt het deel van het menselijk erfgoed. Bruikbaar, reproduceerbaar en zelfs overtrefbaar. De man die een kast heeft opgegeten, biedt een ander de mogelijkheid om een vliegtuig op te eten. Zo ontvouwt zich stukje bij beetje het grote onbekende continent van de waanzin, als een kaart die al naar gelang de ontdekkingen wordt ingekleurd. Over dat continent schrijden we blind voort, alleen ervaring telt, dat is wat ik mijn mannen altijd voorhoud. Neem lord Clyde-Fox, hij trekt hier zijn schoenen uit en weer aan, wat hij nu al voor de ik weet niet hoeveelste keer doet. En we weten niet waarom. Zodra we dit weten, vindt het navolging.’

‘Hé, Clyde-Fox!’ riep de oude commandant terwijl hij op hem af liep. ‘Wat is het probleem?’

‘Hé, Radstock’, antwoordde de lord met een uiterst vriendelijke stem.

De twee mannen begroetten elkaar als oude bekenden, twee nachtbrakers, experts die niets voor elkaar te verbergen hebben. Clyde-Fox liet een voet in een sok op de stoep rusten, terwijl hij de schoen die hij in zijn hand hield aandachtig van binnen onderzocht.

‘Wat is het probleem?’ herhaalde Radstock.

‘Een duivels probleem. Ga maar kijken als u het lef hebt.’

‘Waar?’

‘Bij de ingang van het oude kerkhof van Highgate.’

‘Ik hou er niet van dat er daar wordt rondgesnuffeld’, bromde Radstock. ‘Wat deed u daar?’

‘Een grensverkenning in het gezelschap van uitstekende vrienden’, zei de lord en hij wees met zijn duim naar zijn metgezel met de sigaar. ‘Tussen vrees en rede. Ik ken de plek op mijn duimpje, maar hij wilde het daar weleens zien. Kijk uit’, voegde Clyde-Fox er op zachtere toon aan toe. ‘Mijn vriend is ladderzat en vliegensvlug. Heeft al twee mannen in de pub afgetuigd. Leraar Cubaanse dans. Nerveus type. Niet van hier.’

Lord Clyde-Fox schudde zijn schoen nog een keer uit, schoof hem aan zijn voet en trok de andere uit.

‘Oké, Clyde-Fox. En uw schoenen? Bent u ze aan het uitschudden?’

‘Nee, Radstock, ik controleer ze.’

De man uit Cuba wierp hun een Spaanse zin toe, waarmee hij leek te zeggen dat hij er genoeg van had en ervandoor ging. De lord stak nonchalant zijn hand naar hem op.

‘Wat kun je naar uw mening’, vervolgde Clyde-Fox, ‘zoal in schoenen steken?’

‘Voeten’, kwam Estalère tussenbeide.

‘Precies’, zei Clyde-Fox en hij wierp de jonge agent een goedkeurende blik toe. ‘En je kunt maar beter controleren of het je eigen voeten zijn die in je eigen schoenen steken. Radstock, als u me even met uw zaklamp wilt bijlichten, dan kan ik misschien een einde maken aan dit gedoe.’

‘Wat wilt u dat ik zeg?’

‘Of u ziet of er iets in zit.’

Terwijl Clyde-Fox zijn schoenen ophield, inspecteerde Radstock methodisch hun binnenkant. Adamsberg liep, onopgemerkt, traag om hen heen. Hij probeerde zich de vent voor te stellen die maandenlang zijn kast stukje bij beetje zat op te eten. Hij vroeg zich af of hij zelf liever een kast, een vliegtuig of de foto’s van zijn moeder opat. Of iets anders? Iets wat een nieuw stukje zou toevoegen aan het door de commandant beschreven ‘onbekende continent van de waanzin’.

‘Niets’, zei Radstock.

‘Weet u het zeker?’

‘Ja.’

‘Goed’, zei Clyde-Fox terwijl hij zijn schoenen weer aantrok. ‘Een verdomd akelig tafereel. Doe uw werk, Radstock, ga kijken. Bij de ingang. Daar staan een heleboel oude schoenen op de stoep. Wees gewaarschuwd. Het zijn er misschien wel een stuk of twintig, u kunt ze niet missen.’

‘Dat is mijn werk niet, Clyde-Fox.’

‘Jawel. Ze staan daar keurig op een rij, met hun neuzen naar het kerkhof gericht, alsof ze zo naar binnen willen lopen. Ik bedoel natuurlijk het hek van de oude hoofdingang.’

‘Het oude kerkhof wordt ’s nachts bewaakt. En is gesloten voor mensen en voor hun schoenen.’

‘En toch willen ze naar binnen, en hun hele houding is bijzonder onsympathiek. Ga maar kijken, doe uw werk.’

‘Clyde-Fox, het kan me geen donder schelen of die oude schoenen van u daar naar binnen willen of niet.’

‘Dan hebt u ongelijk, Radstock. Want er steken voeten in.’

Er viel een stilte, er trok een onaangename schok door de gelederen. Aan de keel van Estalère ontsnapte een kreun, Danglard drukte zijn armen tegen zijn lichaam aan. Adamsberg was gestopt met lopen en hief zijn hoofd op.

‘Godsamme’, fluisterde Danglard.

‘Wat zegt hij?’

‘Hij zegt dat een stel oude schoenen het oude kerkhof op wil. Hij zegt dat Radstock ongelijk heeft als hij niet wil gaan kijken, want er steken voeten in.’

‘Goed, Denglarde’, brak Radstock hem af. ‘Hij is dronken. Kom, Clyde-Fox, u bent dronken. Ga naar huis.’

‘Er steken voeten in, Radstock’, herhaalde de lord met bedaarde stem, om duidelijk te laten blijken dat hij stevig op zijn benen stond op zijn bergkam. ‘Die ter hoogte van de enkels zijn afgehakt. En die voeten willen daar naar binnen.’

‘Oké, ze willen daar naar binnen.’

Lord Clyde-Fox begon zorgvuldig zijn haar te kammen, als teken van zijn naderende vertrek. Nu hij iemand zijn probleem had toevertrouwd, leek hij het normale leven weer op te kunnen pakken.

‘Reken op behoorlijk oude schoenen,’ voegde hij er nog aan toe, ‘misschien wel een jaar of vijftien, twintig oud. Van heren en dames.’

‘En de voeten?’ vroeg Danglard discreet. ‘Zijn die in staat van ontbinding?’

‘Let down. Hij is dronken, Denglarde.’

‘Nee’, zei Clyde-Fox, die zijn kam opborg en de commandant negeerde. ‘De voeten zijn nog min of meer intact.’

‘En willen daar naar binnen’, maakte Radstock af.

‘Precies, old man.’

3

Radstock zat aan één stuk door zacht te vloeken met zijn handen aan het stuur, terwijl hij hen snel naar het oude kerkhof reed in een noordelijke voorstad van Londen. Waarom hadden ze die Clyde-Fox zo nodig tegen het lijf moeten lopen? Waarom had die gek zo nodig moeten controleren of er geen voet in zijn schoenen zat? Dan waren ze nu niet op weg geweest naar Highgate omdat de lord van zijn bergkam was gesodemieterd en een visioen had gehad. Er stonden net zomin schoenen voor het kerkhof als er voeten staken in die van Clyde-Fox.

Maar Radstock wilde er niet alleen heen. Nee, en al helemaal niet net een paar maanden voor zijn pensioen. Het had heel wat moeite gekost om die aardige Denglarde zover te krijgen met hem mee te gaan, alsof deze onderneming weerzin wekte bij de hoofdinspecteur. Maar hoe kon de Fransman ook maar iets afweten van Highgate? Voor Adamsberg daarentegen was het geen enkel probleem, deze omweg hinderde hem totaal niet. Het leek wel alsof deze commissaris in een vredige en meegaande slaap-waaktoestand verkeerde, en je vroeg je af of zijn werk überhaupt zijn aandacht trok. In tegenstelling tot hun jonge collega, die, met zijn neus tegen het raampje aan gedrukt, met grote ogen naar Londen keek. Naar de mening van Radstock was deze Estalère een halvezool en hij verbaasde zich dat hij toestemming had gekregen om aan het congres deel te nemen.

‘Waarom hebt u niet twee van uw mannen erop afgestuurd?’ vroeg Danglard, nog steeds ontstemd.

‘Ik kan geen ploeg op pad sturen op grond van een visioen van Clyde-Fox, Denglarde. Het is immers een man die de foto’s van zijn moeder wilde opeten. Maar we moeten het controleren, nietwaar?’

Nee, Danglard moest niks. Hij voelde zich gelukkig dat hij hier was, gelukkig dat hij zich Engelse manieren kon aanmeten, gelukkig dat een vrouw hem aandacht had geschonken, vanaf de allereerste congresdag. Hij had de hoop op een dergelijk wonder al jaren geleden laten varen, en ingedut als hij was sinds hij vrouwen voorgoed had opgegeven, had hij geen enkel initiatief getoond. Zij had hem aangesproken, hem toegelachen, nog meer smoesjes bedacht om elkaars pad te kunnen kruisen. Als hij zich niet vergiste. Danglard vroeg zich af hoe dit mogelijk was en trok het tot kwellens toe in twijfel. Hij liet de fragiele signalen die zijn hoop ontkrachtten of voedden voortdurend de revue passeren. Hij woog ze, hij beoordeelde ze, hij beproefde hun betrouwbaarheid zoals je het ijs eerst test voordat je je voet erop zet. Hij onderzocht hun soliditeit, hun mogelijke betekenis, hij probeerde te achterhalen of ze nu wel of niet. Totdat die signalen door het rationele onderzoek hun gewicht volledig hadden verloren. Hij had nieuwe nodig, nog meer aanwijzingen. Op dit moment zat die vrouw ongetwijfeld met andere congresgangers in de bar van het hotel. En hij zou haar, meegevoerd op Radstocks onderneming, mislopen.

‘Waarom moeten we dit controleren? Die lord was zo zat als een kanon.’

‘Omdat het om Highgate gaat’, siste de commandant tussen zijn tanden door.

Danglard kon zich wel voor zijn kop slaan. Hij werd zo in beslag genomen door die vrouw en haar signalen dat er toen de naam ‘Highgate’ viel geen bel bij hem was gaan rinkelen. Hij hief zijn hoofd op om te reageren, maar Radstock hield hem met een handgebaar tegen.

‘Nee, Denglarde, dat kunt u niet begrijpen’, sprak hij op de bittere, treurige en besliste toon van een oude soldaat die zijn oorlog niet kan delen. ‘U was niet op Highgate. Ik wel.’

‘Maar ik begrijp wel dat u er niet heen wilt en waarom u er toch heen gaat.’

‘Ik wil u niet kwetsen, Denglarde, maar dat zou me verbazen.’

‘Ik weet wat er op Highgate is gebeurd.’

Radstock wierp hem een verbaasde blik toe.

‘Danglard weet alles’, verklaarde Estalère rustig vanaf de achterbank van de auto.

Naast hem achterin zat Adamsberg naar hen te luisteren en hij ving af en toe een woord op. Het was duidelijk dat Danglard van alles over Highgate wist wat Adamsberg volledig onbekend was. Dat was normaal, tenminste als je de reusachtige omvang van zijn kennis als normaal beschouwde. De hoofdinspecteur was heel wat meer dan wat men ‘een ontwikkeld man’ noemt. Hij was een fenomenaal erudiet wezen, met een hoofd voorzien van een complex netwerk van oneindige kennis, waaruit hij, volgens Adamsberg, ten slotte volledig was opgebouwd nadat zijn organen er een voor een door waren vervangen, zodat je je afvroeg hoe Danglard zich nog als een nagenoeg normaal persoon kon bewegen. Daarom liep hij zo slecht en wandelde hij nooit. Daar stond tegenover dat hij absoluut de naam kende van die vent die zijn kast had opgegeten. Adamsberg observeerde het weke profiel van Danglard, dat op dit moment door een trilling werd beroerd, wat in zijn geval betekende dat er kennis bovenkwam. De hoofdinspecteur bladerde ongetwijfeld in hoog tempo het dikke boek door over de wetenswaardigheden van Highgate. Maar tegelijkertijd werd zijn concentratie gehinderd door een kwellende preoccupatie. Die vrouw van het congres, natuurlijk, zij sleurde zijn geest mee in een wervelvlucht van vragen. Adamsberg richtte zijn blik op de Britse collega, wiens naam hij niet kon onthouden. Stock. Hij dacht niet aan een vrouw en hij was ook geen kennis aan het ophalen. Stock was bang, gewoon bang.

‘Danglard,’ zei Adamsberg terwijl hij zijn adjunct lichtjes op de schouder tikte, ‘Stock heeft geen zin om naar die schoenen te gaan kijken.’

‘Ik heb u al gezegd dat hij Frans verstaat, tenminste grofweg. Wees cryptisch, commissaris.’

Adamsberg knikte. Om niet door Radstock te worden verstaan, had Danglard hem aangeraden om heel snel en op één toon te spreken en lettergrepen in te slikken, maar dit was een onmogelijke opgave voor Adamsberg. Hij sprak even traag als hij liep.

‘Hij heeft er helemaal geen zin in’, zei Danglard in versneld tempo. ‘Hij heeft daar herinneringen waaraan hij liever niet wordt herinnerd.’

‘Wat is “daar’’?’

‘Daar? Dat is een van de meest barokke en romantische kerkhoven van het Westen. Een alles overtreffende, macabere en artistieke aaneenschakeling van gotische graftombes, mausolea en Egyptische beeldhouwwerken. Voor bannelingen en moordenaars. Een geheel dat opgaat in de typische geordende chaos van een Engelse tuin. Een unieke en te unieke plek, een smeltkroes van wanen.’

‘Begrepen, Danglard. Maar wat is er in die chaos gebeurd?’

‘Vreselijke dingen en, al met al, niets bijzonders. Maar het is een “niets bijzonders’’ dat zwaar kan wegen voor wie het heeft gezien. Daarom wordt dat oude kerkhof ’s nachts bewaakt. Daarom gaat onze collega er niet in zijn eentje op af, daarom zitten we in deze auto in plaats van in het hotel rustig het glas te heffen.’

‘Rustig het glas te heffen, met wie, Danglard?’

Danglard grijnsde. Zelfs de dunste draadjes in het leven ontsnapten niet aan het oog van Adamsberg, ook al bestonden die draadjes uit niet meer dan geruis, een minieme beroering, luchtverplaatsingen. Natuurlijk had de commissaris die vrouw van het congres opgemerkt. En terwijl hij de feiten herkauwde tot aan een steriliserende obsessie aan toe, had Adamsberg zich vast al een indruk gevormd.

‘Met haar’, opperde Adamsberg, aansluitend in de stilte. ‘De vrouw die op de poten van haar rode bril kauwt, de vrouw die naar u kijkt. Er staat “Abstract’’ op haar badge. Abstract, is dat haar voornaam?’

Danglard glimlachte. Dat de enige vrouw die sinds tien jaar zijn blik had gezocht ‘Abstract’ zou kunnen heten, beviel hem verdacht goed.

‘Nee. Dat is haar werk. Het is haar taak om de samenvattingen van de lezingen te verzamelen en uit te delen. Een samenvatting heet een abstract.’

‘Ah. En hoe heet zij dan?’

‘Dat heb ik haar niet gevraagd.’

‘Iemands voornaam, dat is toch het eerste wat je moet weten.’

‘Ik wilde eerst weten wat er in haar hoofd omgaat.’

‘Dat weet u niet?’ vroeg Adamsberg verbouwereerd.

‘Hoe kan ik dat nou weten? Dat zou ik moeten vragen. En dan zou ik moeten weten of je dat kunt vragen. En dan zou ik me moeten afvragen wat je mag weten.’

Adamsberg zuchtte en gaf het op Danglard in zijn gedachtenkronkels te volgen.

‘Er gaat heus wel wat in haar hoofd om’, vervolgde hij. ‘Daar zal een glas meer of minder vanavond niets aan veranderen.’

‘Welke vrouw?’ vroeg Radstock in het Frans, geïrriteerd te constateren dat de twee mannen hem probeerden buiten te sluiten. En vooral geïrriteerd nu hij had begrepen dat die kleine commissaris met zijn bruine en ongekamde haren zijn angst had opgemerkt.

De auto passeerde het kerkhof en ineens wenste Radstock dat de scène van lord Clyde-Fox geen visioen zou zijn. Zodat Adamsberg, die zorgeloze, kleine Fransman, op zijn beurt iets meekreeg van de nachtmerrie van Highgate. Laat hij het maar meemaken, ieder zijn deel, God. En dan zullen we nog weleens zien of dat kleine politiemannetje zich daarna nog net zo rustig voelt. Radstock parkeerde de auto langs de stoep maar stapte niet uit. Hij draaide zijn raampje twintig centimeter omlaag en liet zijn zaklamp erop rusten.

‘Oké’, zei hij en hij keek in de achteruitkijkspiegel naar Adamsberg. ‘Word deelgenoot.’

‘Wat zegt-ie?’

‘Hij nodigt ons uit om deelgenoot te worden van Highgate.’

‘Ik heb nergens om gevraagd.’

‘You’ve no choice’, reageerde Radstock bot en hij opende zijn portier.

‘Ik heb het begrepen’, zei Adamsberg terwijl hij naar Danglard gebaarde dat hij zijn mond kon houden.

De stank was ondraaglijk, de scène schokkend en Adamsberg, die wat afstand hield van zijn Engelse collega, verstarde. Uit afgetrapte schoenen met losse veters staken enkels in ontbinding, het vlees was donker van kleur en de strak afgehouwen scheenbenen lichtten er wit in op. Het enige verschil met het verhaal van lord Clyde-Fox was dat de voeten niet probeerden naar binnen te gaan. Ze stonden daar, even afschrikwekkend als provocerend, op de stoep, in hun schoenen gestoken met de neus naar de historische ingang van het kerkhof van Highgate. Ze vormden een keurig geordend en onverdraaglijk groepje. Radstock, die zijn zaklamp in de hand hield en wiens gezicht was vertrokken van weerzin, verlichtte de verminkte enkels die uit de schoenen staken, terwijl hij in een vergeefs gebaar de geur van de dood wegwuifde.

‘Kijk’, zei Radstock op agressieve toon om het noodlot te onderstrepen, en hij draaide zich om naar Adamsberg. ‘Kijk, dit is nou Highgate, de al sinds honderd jaar “vervloekte’’ plek.’

‘Honderdzeventig jaar’, preciseerde Danglard op zachte toon.

‘Oké’, zei Radstock, die zich weer vermande. ‘Zoeken jullie je hotel maar op, ik bel om versterking.’

Radstock pakte zijn gsm en lachte vilein naar zijn collega’s.

‘Deze schoenen zijn van een middelmatige kwaliteit’, zei hij terwijl hij een nummer intoetste. ‘Met een beetje geluk zijn het Franse.’

‘En als de schoenen dat zijn, zijn de voeten dat ook’, vulde Danglard aan.

‘Ja, Denglarde. Welke Engelsman neemt nou de moeite om Franse schoenen te gaan kopen?’

‘Waarmee u bedoelt dat als u het voor het zeggen had, u ons deze gruwelijkheden over het Kanaal heen voor de voeten zou werpen.’

‘Zoiets, ja. Dennison? Met Radstock. Stuur het volledige team Moordzaken naar de oude ingang van Highgate. Nee, geen lijk, alleen maar een walgelijk zootje weerzinwekkende schoenen, een stuk of twintig. Met voeten erin. Ja, het hele team, Dennison. Oké, geef hem maar’, besloot de commandant mat.

Hoofdcommandant Clems was aanwezig, vrijdagavond was het altijd hectisch op de Yard. Het leek alsof er op het bureau werd overlegd, alsof ze Radstock aan de lijn lieten wachten. Danglard maakte van de gelegenheid gebruik om Adamsberg uit te leggen dat alleen Franse voeten Franse schoenen zouden accepteren en dat de commandant ze het liefst over het Kanaal heen, naar hartje Parijs stuurde. Adamsberg knikte, hij liep met zijn handen op zijn rug traag om de bijzetting heen, zijn blik op de rand van de kerkhofmuur gericht, zowel om zijn geest wat lucht te gunnen als om zich voor te stellen waar die dode voeten naartoe wilden. Zij wisten dingen die hij niet wist.

‘Een stuk of twintig, sir’, herhaalde Radstock. ‘Daar ben ik en ik zie ze.’

‘Radstock,’ sprak de stem van zijn superieur Clems argwanend, ‘wat is dit voor onzin, deze gore bende? Wat heeft dat te betekenen, “met voeten erin’’?’

‘God’, zei Radstock. ‘Ik sta bij Highgate, sir, en niet op Queen’s Lane. Stuurt u die versterking nou of laat u me stikken in deze vuile zooi?’

‘Highgate? Had dat eerder gezegd, Radstock.’

‘Ik zeg al een uur niets anders.’

‘Goed, goed’, sprak Clems ineens verzoenend, alsof er bij het woord ‘Highgate’ alarmbellen waren gaan rinkelen. ‘Het team is onderweg. Zijn ze van mannen of vrouwen?’

‘Van alles wat, sir. Voeten van volwassenen. In schoenen.’

‘Wie heeft u op dat spoor gebracht?’

‘Lord Clyde-Fox. Hij heeft deze smeerlapperij ontdekt. Het heeft hem heel wat pintjes gekost om ervan bij te komen.’

‘Goed’, sprak Clems snel. ‘En die schoenen? Van wat voor kwaliteit? Hoe oud?’

‘Een jaar of twintig, zou ik zeggen. En ze zijn behoorlijk lelijk, sir’, voegde hij er met sleetse ironie aan toe. ‘Met een beetje geluk kunnen we ze die Fransozen voor de voeten werpen en onze handen in onschuld wassen.’

‘Beheers je, Radstock’, kapte Clems hem bars af. ‘We zitten midden in een internationaal congres waarvan we resultaten verwachten.’

‘Ik weet het, sir, ik heb hier twee Parijse agenten bij me.’

Radstock grinnikte opnieuw, hij keek naar Adamsberg, paste dezelfde taaltruc toe als die van zijn collega’s en versnelde zijn spreektempo aanzienlijk. Voor Danglard was het echter duidelijk dat de commandant, die zich vernederd voelde omdat hij hen had meegevraagd, zijn gemoed luchtte in een stroom van kritiek aan het adres van Adamsberg.

‘Bedoelt u dat Adamsberg bij u is?’ onderbrak Clems hem.

‘Jazeker. Slaapt die kleine rechtop of hoe zit dat?’

‘Let op uw woorden en uw bejegening, Radstock’, beval Clems. ‘Die kleine, zoals u hem noemt, is een ongeleid projectiel.’

Zo bedaard als hij leek, was Danglard allerminst een onverstoorbare man en er ontging hem maar weinig waar het de fijne kneepjes van het Engels betrof. Bovendien kende zijn verdediging van Adamsberg geen mazen, afgezien van de kritiek die hij zichzelf toestond. Hij rukte de telefoon uit de hand van Radstock, noemde zijn naam en liep weg van de stank van de dode voeten. Adamsberg kreeg de indruk dat de man aan de telefoon hem gaandeweg een betere vismaat leek dan Radstock.

‘Vooruit’, gaf Danglard kortaf toe.

‘Niet persoonlijk bedoeld, hoofdinspecteur Denglarde, geloof me’, zei Clems. ‘Niet dat ik Radstock probeer te verontschuldigen maar hij was erbij, dertig jaar geleden. Hij treft het niet om zes maanden voor zijn pensioen opnieuw op zoiets te stuiten.’

‘Dat is een oude geschiedenis, sir.’

‘Niets is zo erg als oude geschiedenissen, dat weet u. Oud onkruid steekt altijd en eeuwig weer de kop op in het gazon. Een beetje consideratie met Radstock, u kunt dit niet begrijpen.’

‘Dat kan ik wel. Ik ken het drama van Highgate.’

‘Ik heb het niet over de moord op de wandelaar.’

‘Ik ook niet, sir. We hebben het over het historische Highgate, honderdzesenzestigduizend achthonderd doden, eenenvijftigduizend achthonderd graven. We hebben het over nachtelijke omzwervingen in de jaren zeventig van de afgelopen eeuw en over Elizabeth Siddal.’

‘Heel goed’, zei de hoofdcommandant na een stilte. ‘Nu u dit allemaal schijnt te weten, weet dan ook dat Radstock van die laatste omzwervingen beroepshalve getuige is geweest, en dat hij destijds een groentje was. Hou daar rekening mee.’

De versterking was gearriveerd, Radstock nam de leiding. Zonder een woord klapte Danglard de gsm dicht, liet hem in de zak van zijn Britse collega glijden en liep op Adamsberg af, die, tegen een zwarte auto geleund, een verslagen Estalère leek toe te spreken.

‘En nu?’ vroeg Estalère met trillende stem. ‘Gaan ze nu op zoek naar twintig mensen zonder voeten om ze er weer aan te plakken? En dan?’

‘Tien mensen’, onderbrak Danglard hem. ‘Als het om twintig voeten gaat, betekent dat tien mensen.’

‘Oké’, gaf Estalère toe.

‘Maar het schijnen er niet meer dan achttien te zijn. Dus het gaat om negen mensen.’

‘Oké. Maar als die Engelsen met negen mensen zonder voeten zaten, dan wisten ze dat toch al, of niet?’

‘Als het om mensen gaat, wel’, zei Adamsberg. ‘Maar niet per se als het om lichamen gaat.’

Estalère schudde zijn hoofd.

‘Als de voeten van dóden af zijn gehakt’, verduidelijkte Adamsberg. ‘Dan gaat het om negen lijken. De Engelsen hebben ergens negen voetloze lijken liggen, zonder dat ze dit weten. Ik vraag me af’, vervolgde hij trager, ‘of er een woord bestaat voor “voeten afhakken’’. Iemand het hoofd afnemen heet “onthoofden’’. Bij ogen noem je dat “enucleëren’’, bij testikels “castreren’’. Maar bij voeten? Wat zeg je dan? “Ontvoeten’’?’

‘Niets,’ zei Danglard, ‘dan zeg je niets. Het woord bestaat niet omdat de handeling niet bestaat. Tenminste, nog niet bestond. Maar het schijnt dat iemand op het onbekende continent deze handeling intussen heeft bedacht.’

‘Dat geldt ook voor die kasteneter. Daar is ook geen woord voor.’

‘Thekofaag’, opperde Danglard.

4

Toen de trein de tunnel onder het Kanaal in reed, haalde Danglard diep adem en klemde zijn kaken op elkaar. De heenreis had zijn angst niet verminderd, hij vond deze onderwaterpassage nog altijd onacceptabel en de reizigers nog altijd onbezonnen. In gedachten zag hij hoe ze in volle vaart door deze buis heen schoten onder het gewicht van tonnen zeewater.

‘Je voelt het gewicht’, zei hij met zijn ogen op het plafond van de wagon gericht.

‘Er is geen sprake van gewicht’, antwoordde Adamsberg. ‘We zitten niet onder het water, we zitten onder het gesteente.’

Estalère vroeg hoe het mogelijk was dat het gewicht van het zeewater niet zo’n druk op het gesteente uitoefende dat de tunnel instortte. Adamsberg tekende de constructie geduldig en resoluut voor hem op een papieren servetje: het water, het gesteente, de oevers, de tunnel, de trein. Vervolgens maakte hij dezelfde tekening maar dan zonder de tunnel en zonder de trein om hem te laten zien dat hun aanwezigheid niets aan de toestand veranderde.

‘Maar’, zei Estalère, ‘het gewicht van het zeewater oefent toch ergens druk op uit.’

‘Op het gesteente.’

‘Dan drukt het gesteente toch zwaarder op de tunnel.’

‘Nee’, vervolgde Adamsberg en hij begon de constructie opnieuw te tekenen.

Danglard gebaarde geïrriteerd.

‘Ik stel me dat gewicht alleen maar voor. Die monsterlijke massa boven op ons. Waarin we zijn verzonken. Wie laat er nou een trein onder de zee door rijden, dat is je reinste waanzin.’

‘Dat is niet waanzinniger dan een kast opeten’, zei Adamsberg terwijl hij zijn tekening verfraaide.

‘Wat heeft die kastenvreter u nou misdaan, verdomme? We hebben het sinds gisteren alleen maar over hem.’

‘Ik probeer erachter te komen hoe hij denkt, Danglard. Ik probeer de gedachtegang te achterhalen van de kasteneter, of van de voetenafhakker, of van de man wiens oom door een beer is verslonden. Gedachten van de mens graven als boormachines donkere onderzeese tunnels waarvan je het bestaan niet vermoedde.’

‘Wie heeft zich laten verslinden?’ vroeg Estalère, ineens belangstellend.

‘De oom van een man op een ijsbank’, herhaalde Adamsberg. ‘Een eeuw geleden. Het enige wat er van hem over was, waren zijn bril en een veter. De neef was erg op zijn oom gesteld. Hij sloeg door. En doodde de beer.’

‘Dat is begrijpelijk’, zei Estalère.

‘En hij nam de huid van de beer mee naar Genève om hem aan zijn tante te geven. En zij legde hem in haar salon. Danglard, collega Stock heeft u op het station een envelop gegeven. Zijn voorlopige rapport, neem ik aan?’

‘Radstock’, corrigeerde Danglard met een grafstem, zijn blik nog steeds op het plafond van de trein gericht, wakend over het gewicht van de zee.

‘Interessant?’

‘Wat kan ons dat nou schelen? Het zijn zijn voeten, hij houdt ze maar.’

Estalère zat voorovergebogen een papieren servetje te verfrommelen, er zat hem duidelijk iets dwars.

‘Misschien’, kwam hij tussenbeide, ‘wilde de neef een herinnering aan zijn oom voor de weduwe meebrengen?’

Adamsberg knikte en keerde terug naar Danglard.

‘Vertel het me toch maar, wat staat er in dat rapport?’

‘Wanneer zijn we uit die tunnel?’

‘Over zestien minuten. Wat heeft Stock gevonden, Danglard?’

‘Maar als je logisch redeneert,’ begon Estalère aarzelend, ‘als de oom in de beer zat en de neef …’

Hij onderbrak zichzelf, boog zijn hoofd opnieuw en krabde zorgelijk in zijn blonde haar. Danglard zuchtte, ofwel vanwege de zestien minuten, ofwel vanwege de weerzinwekkende voeten die hij achter zich wilde laten, bij de vergeten ingang van Highgate. Ofwel omdat Estalère, even beperkt als nieuwsgierig, het enige lid van de Brigade was dat geen onderscheid wist te maken tussen de zinnige en onzinnige uitlatingen van Adamsberg. En bovendien nog geen opmerking van hem voorbij kon laten gaan. Voor de jongeman betekende ieder woord van de commissaris iets en dus probeerde hij uit te vinden wat. Voor Danglard, wiens soepele geest snel van de ene naar de andere gedachte sprong, stond Estalère voor een voortdurende en irritante verspilling van tijd.

‘Als we eergisteren niet met Radstock waren meegegaan,’ hervatte de hoofdinspecteur het gesprek, ‘als we niet op die gek van een Clyde-Fox waren gestuit, als Radstock ons niet had meegesleept naar het kerkhof, hadden we niets van die walgelijke voeten geweten en hadden we ze aan hun lot overgelaten. Hun bestemming is Brits en blijft Brits.’

‘Het is niet verboden je ervoor te interesseren’, zei Adamsberg. ‘Wanneer het je pad kruist.’

Danglard, dacht hij, was er vast niet in geslaagd de Londense vrouw met een gerust hart achter te laten zoals hij graag had gewild. Zijn vrees nam weer de overhand, sijpelde opnieuw door in de holtes van zijn ziel. Adamsberg stelde zich de geest van Danglard voor als een blok van zacht kalksteen waarin de regen van vragen ontelbare putjes had uitgesleten waarin zijn onopgeloste zorgen lagen. Dagelijks waren er drie of vier van die putjes tegelijk actief. Op dit ogenblik: het passeren van de tunnel, de vrouw uit Londen, de voeten van Highgate. De energie die het Danglard kostte om de vragen op te lossen en de putjes te legen was, zoals Adamsberg hem had uitgelegd, vergeefse moeite. Want zodra er een putje was gedraineerd, ontstond er ruimte om een ander te creëren, gevuld met nieuwe knagende kwesties. Door zich er voortdurend om te bekommeren, belette Danglard een geleidelijke bezinking en een vulling van de holtes op natuurlijke wijze door vergetelheid.

‘U hoeft zich niet ongerust te maken, ze laat heus wel iets van zich horen’, verzekerde Adamsberg hem.

‘Wie?’

‘Abstract.’

‘Maar als je logisch redeneert,’ onderbrak Estalère, die zijn eigen spoor volgde, hen, ‘dan had de neef de beer in leven moeten laten en zijn uitwerpselen naar zijn tante moeten brengen. De oom zat immers in de buik en niet in de huid van de beer.’

‘Precies’, zei Adamsberg tevreden. ‘Alles hangt af van het beeld dat de neef zich van zijn oom en van de beer vormde.’

‘En van zijn tante’, voegde Danglard eraan toe, gerustgesteld door de verzekering van Adamsberg dat Abstract iets van zich zou laten horen. ‘De tante, van wie we niet weten of ze de huid of de uitwerpselen van de beer had willen hebben als aandenken aan de overledene.’

‘Alles hangt af van het beeld dat je je ergens van vormt’, herhaalde Adamsberg. ‘Wat was het beeld van de neef? Dat de ziel van de oom zich had uitgestrekt tot in de haren van de vacht van de beer? Wat was het beeld dat de thekofaag zich van de kast had gevormd? En de Voetenafhakker? Welke ziel zou er in de houten planken, in de voeten huizen? Wat zegt Stock, Danglard?’

‘Hou toch eens op over die voeten, commissaris.’

‘Ze doen me ergens aan denken’, zei Adamsberg met onzekere stem. ‘Aan een tekening of een verhaal.’

Danglard hield de hostess aan die met champagne langskwam, pakte een glas voor zichzelf en een glas voor Adamsberg en zette ze allebei op zijn tafelblad. Adamsberg dronk zelden en Estalère nooit, omdat hij draaierig werd van alcohol. Er was hem uitgelegd dat dit nou juist de bedoeling van alcohol was en dit principe had hem verbijsterd. Wanneer Danglard dronk, volgde Estalère hem met intens nieuwsgierige blikken.

‘Misschien wel aan dat duistere verhaal van een man die ’s nachts zijn schoenen zocht’, vervolgde Adamsberg. ‘Of die dood was en terugkeerde om zijn schoenen op te eisen. Ik vraag me af of Stock dit verhaal kent.’

Danglard sloeg het eerste glas snel achterover, maakte zijn blik los van het plafond en keek half jaloers, half verslagen naar Adamsberg. Soms kon Adamsberg zich concentreren en veranderen in een massieve en gevaarlijke aanvaller. Het gebeurde zelden, maar dan kon je je tegen hem verweren. Veel minder vat op hem had je daarentegen als zijn mentale materie in bewegende massa’s uiteenviel, wat meestal het geval was. En al helemaal geen vat als deze staat leidde tot een totale versnippering, zoals op dit moment, geholpen door het schommelen van de trein, waardoor iedere samenhang werd verbroken. Dan leek Adamsberg zich als een duiker te bewegen, waarbij zijn lichaam en gedachten doelloos sierlijk golfden. Dan begonnen zijn ogen, die de beweging volgden, op blaaswier te lijken, wat bij zijn gesprekspartner een gevoel opriep van vaagheid, ongrijpbaarheid of onwezenlijkheid. Ging je met Adamsberg mee in zijn uitersten, dan kwam je in diepe wateren terecht, tussen de trage vissen, in het vette slijk, bij de wuivende kwallen, dan zag je contouren vervagen en tinten vertroebelen. En ging je te lang met hem mee, dan riskeerde je in dat lauwe water in slaap te vallen en te verdrinken. Op die bijzonder waterige momenten viel er met hem net zomin te praten als met schuim, stuifwater of wolken. Danglard was woedend op hem dat hij voor de zoveelste keer in dat vloeibare werd meegevoerd, juist nu hij de dubbele beproeving doorstond van de Kanaaltunnel en de onzekerheid over Abstract. Hij was ook kwaad op zichzelf dat hij Adamsberg zo vaak in zijn nevelen volgde.

Hij dronk zijn tweede glas champagne leeg en nam in gedachten snel het rapport van Radstock door om er vastomlijnde, duidelijke en geruststellende feiten uit te pikken. Adamsberg, die dit zag, voelde er weinig voor om Danglard te vertellen hoe ontzet hij over die voeten was. De kasteneter, het berenverhaal waren slechts onnozele afleidingspogingen om het beeld van het trottoir van Highgate van zich af te zetten, om het uit zichzelf en uit de nog kwetsbare geest van Estalère te verdrijven.

‘Het gaat om zeventien voeten,’ zei Danglard, ‘waarvan acht paren en een afzonderlijke voet. Dus negen mensen.’

‘Mensen of lichamen?’

‘Lichamen. Het schijnt dat ze er beslist post mortem vanaf zijn gehaald, met een zaag. Van vijf mannen en vier vrouwen, allemaal volwassenen.’

Danglard pauzeerde een moment, maar de algenblik van Adamsberg wachtte gespannen het vervolg af.

‘Het staat vast dat deze delen van de lijken zijn afgenomen voordat ze zijn begraven. Radstock schrijft: “Uit de depots van mortuaria? Uit de koelcellen van begrafenisondernemingen?’’ Gezien de stijl van de schoenen – maar dat moet nog nader worden uitgezocht – zou dit zo’n tien of twintig jaar geleden hebben plaatsgevonden, verspreid over een lange periode. Kortom, iemand heeft in de loop der tijd her en der een paar voeten afgehakt.’

‘Totdat hij het verzamelen zat was.’

‘Wie zegt dat hij het verzamelen zat is?’

‘Deze gebeurtenis. Stel je voor, Danglard. Iemand verzamelt tien of twintig jaar lang trofeeën, wat een duivels moeilijk karwei is. Hij bewaart ze met liefde in een vriezer. Weet Stock daar iets over, trouwens?’

‘Ja. Er is sprake van een successievelijk invriezen en ontdooien.’

‘Dus de Voetenafhakker haalde ze er af en toe uit om ernaar te kijken of God weet waarom. Of om ze te verhuizen.’

Adamsberg leunde op de bank achterover en Danglard keek weer even naar het plafond. Ze zouden over enkele minuten uit deze plomp bovenkomen.

‘En op een avond,’ ging Adamsberg verder, ‘en ondanks alle moeite die dit verzamelen hem heeft gekost, laat de Voetenafhakker zijn zo kostbare bezit achter. Zomaar, gewoon langs de openbare weg. Hij laat alles daar staan, alsof het hem niet meer interesseert. Of – en dat zou nog verontrustender zijn – alsof het hem geen voldoening meer schenkt. Zoals verzamelaars die hun collectie van de hand doen om zich op een nieuwe onderneming te storten, om hun verzameldrift zo op een hoger plan te brengen, dat meer voldoening schenkt. De Voetenafhakker gaat over op iets anders. Iets beters.’

‘Dus erger.’

‘Ja. Hij daalt nog dieper in zijn tunnel af. Stock kan zich met recht zorgen maken. Als hij erin slaagt het spoor te vinden, heeft hij zware etappes voor de boeg.’

‘Tot aan?’ vroeg Estalère, die bleef volgen wat voor effect de champagne op Danglard had.

‘Tot aan de ondraaglijke, wrede, verwoestende gebeurtenis die deze hele geschiedenis heeft ontketend, om ten slotte uit te monden in aberraties, als bezielde schoenen of kasten. Dan gaat er een zwarte tunnel open met een heel trappen- en gangenstelsel. Daarin zal Stock moeten afdalen.’

Adamsberg sloot zijn ogen en gleed zonder een zichtbare overgang in een toestand verwant aan slapen of vluchten.

‘We weten helemaal niet of de Voetenafhakker een bepaalde grens passeert’, haastte Danglard zich te verweren voordat Adamsberg hem ontsnapte. ‘Evenmin of hij zich van zijn verzameling ontdoet. Het enige wat we weten is dat hij die bij Highgate heeft neergezet. En dat is niet niks, verdomme. Dat zou je een offer kunnen noemen.’

De trein zoefde de openlucht in en het voorhoofd van Danglard ontspande. Zijn glimlach was voor Estalère een aanmoediging.

‘Hoofdinspecteur,’ mompelde Estalère, ‘wat is er op Highgate gebeurd?’

Zoals wel vaker maar zonder er ooit bewust op uit te zijn, legde Estalère de vinger op de cruciale plek.