Ton van Reen

Zomerbloei

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Ton van Reen, 1991

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Stef van Zimmeren|Riesenkind

Omslagillustratie © Jacques Peeters, met dank aan voormaling Dagblad voor Noord-Limburg/Dagblad de Limburger

ISBN 978 90 445 3333 0

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2008.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

Aarzelend liep ik naar buiten. Het was volop zomer, maar toch rook ik voor het eerst de geuren van grond en bloemen. Een longontsteking had me maandenlang aan bed gekluisterd. Winter en lente waren als één donkere periode langs me heen gegleden.

De ziekte had me flink te pakken gehad. Ik voelde me een clown in mijn kleren die me om het lijf fladderden.

‘Krijg ik een nieuwe broek?’

‘Waar is die voor nodig?’ vroeg moeder verbaasd.

‘Ik loop voor gek.’

‘Je groeit er wel weer in.’

‘Zo kan ik niet naar school.’

‘Dan blijf je maar thuis. Je moet dit jaar toch overdoen. Over een paar weken is het vakantie. Je klasgenoten hebben het examen al achter de rug.’

‘Ik ga niet terug naar school.’ Ik vond het een vernedering dat ik, buiten mijn schuld, bij jongere leerlingen in de klas zou komen.

‘Natuurlijk ga je terug. Wat moet je zonder een mulodiploma? Een jaar is niets in een mensenleven. Het komt me goed uit dat je nog niet naar de kweekschool gaat. Ik heb geen geld voor studieboeken.’

‘Ik gá niet naar de kweekschool!’

‘Wil je geen onderwijzer meer worden?’

‘Dat heb ik nooit gewild. Dat hebt u me altijd aangepraat.’

‘Jongen, je kunt niets anders. Voor een gewoon vak ben jij niet sterk genoeg.’

‘Eigenlijk zou je naar een vakantiekolonie moeten’, zei de dokter, nadat hij mijn borst had beklopt en mijn hartslag had beluisterd. ‘Je bent te mager. Die longontsteking heeft je uitgeput. Je moet aansterken.’

‘Hij eet toch goed’, zei moeder. ‘Wat kan hij in zo’n oord meer krijgen dan bij mij? Het eten is nergens beter dan thuis.’

‘Dat geloof ik best,’ zei de dokter, ‘maar daar krijgt hij extra stevig voedsel. Bovendien doet een andere omgeving vaak wonderen.’

‘Dat kan wel waar zijn, maar wie betaalt dat?’

‘Ja, het is duur, maar het is de moeite waard. Er zijn fondsen voor mensen die zo’n kuur niet kunnen bekostigen.’

‘Helpen die míj ook?’

‘Vakbonden betalen vaak het verblijf voor kinderen van hun leden. Bent u bij een bond aangesloten?’

‘Als weduwe van een politieman. Ik ben nog steeds bij de politiebond.’

‘Ik wil wel een aanbeveling schrijven.’

‘Als het op die manier kan, mag hij gaan’, zei moeder opgelucht.

‘Maar ík wil niet’, zei ik, kwaad omdat mij niets werd gevraagd.

‘Jij hebt niks te willen. Jij doet wat de dokter denkt dat goed voor je is. Als de bond het betaalt, mag je blijven tot je er helemaal bovenop bent, al duurt het een jaar.’

‘Zo’n kuur duurt een maand’, zei de dokter. ‘De organisatie maakt gebruik van internaten die in de vakantie leegstaan.’

‘Een jaar zou ik hem ook niet kunnen missen’, zei moeder iets te vlug. ‘Maar het is goed dat een jongen van zijn leeftijd eens een tijdje de deur uit is. Dan begrijpt hij pas wat zijn moeder voor hem betekent.’

In de tuin vond ik een gave schedel van een haas of konijn. Hij blonk als ivoor. Alle tanden zaten er nog in.

‘Gooi weg dat ding’, zei moeder toen ik hem oppoetste. ‘Je trekt er ongeluk mee aan.’

‘Een schedel kan toch geen kwaad?’

‘Waar leven in gezeten heeft, verbergt zich de dood. Als je dat ding bewaart, verhaast het je einde.’

‘Nou toch nog niet? Ik ben pas zestien.’

‘Ook met zestien kun je sterven.’

Ik trok me niets van haar waarschuwing aan en legde de schedel op de vensterbank van mijn kamer, waar hij mooi in het licht lag. Een klein sieraad van de dood.

Nadat moeder het verzoek naar de bond had gestuurd, was de stemming in huis ineens anders. Ik had het gevoel dat ik er niet helemaal meer bij hoorde. Ook al kreeg ik bij het eten het grootste stuk vlees, ik voelde me toch een beetje verstoten. Soms kwam moeder zelfs aandragen met gebakjes, maar de extra zorgen waarmee ze me omringde, zag ik als een afkoopsom. Ze probeerde iets goed te maken.

Al at ik alles op wat moeder me voorzette, ik bleef te mager voor mijn kleren. Voor elke spiegel of blinkende ruit stond ik even stil, om te kijken of ik er al wat beter uitzag. Maar al bleef ik nog zo veel mogelijk uren buiten, mijn gezicht blééf bleek. De zon kreeg er geen vat op.

Buitenshuis leek het of iedereen me aankeek. Op school liet ik me niet zien, maar om ruzie met moeder te voorkomen, had ik me erbij neergelegd dat ik het jaar zou overdoen.

Ik zat te lezen in de schaduw van het kippenhok, een koel en rustig plekje. In de bibliotheek had ik een bloemlezing gedichten over de zomer gevonden. Het boek was nieuw en nog niet eerder uitgeleend. Er zaten kleurige leeslinten in, zodat het wat plechtigs had, net als een missaal.

In de muur van het hok, die gebouwd was met kalkzand, klonk het gonzen van wespen die nestelden in gaten in de voegen. Vooral als de zon op de muur stond, kon je ze goed horen. Ik luisterde er graag naar. Het zoemen was het geluid van de zomer.

Nog geen week later was er bij de post al een brief van de R.K. Politiebond Sint-Michaël.

‘De bond betaalt je verblijf’, zei moeder blij, nadat ze de brief had gelezen. ‘Ze hebben al alles geregeld. Er zit een bericht bij van de vakantiekolonie. Op 26 juli vertrek je, op 23 augustus kom je weer thuis.’ Blij gaf moeder me een kus. Maar ík was niet blij.

‘En als ik níét ga?’

‘Wat een onzin. Je bent al zestien. Op jouw leeftijd kun je best een tijdje van huis.’

‘Daar word ik heus niet dikker.’

‘Wees blij dat je gratis met vakantie mag’, zei mijn broer Johan, die met zijn vrouw Ireen op bezoek was.

‘Nou, ik voel me anders of ik de pest heb.’

‘Het is toch geen schande om te herstellen van een ziekte!’

‘Zo’n vakantiekolonie drukt een stempel op je. Dat weet iedereen. Op school zit een meisje dat in een sanatorium heeft gezeten. Niemand gaat met haar om.’

‘Die heeft tbc gehad’, zei Ireen. ‘Ze kan je besmetten.’

‘Welnee’, zei Johan. ‘Ik durf haar best te kussen. Er zijn medicijnen tegen tbc. Maar een sanatorium is wel een graadje erger dan de vakantiekolonie waar jij naartoe mag. Een verschil van dag en nacht. Ik wil wel in jouw plaats gaan. Je krijgt er elke dag een pond biefstuk. En omeletten op je brood.’

‘Baat het niet, het schaadt ook niet’, zei Ireen. ‘En bij je moeder ben je een maand uit de kost.’

‘Over een week is het zover’, zei moeder. ‘Ik ga je spullen in orde te maken. Je moet keurig voor de dag komen. En ik moet je wasgoed nog merken.’

‘Kijk niet in stilstaand water’, zei moeder toen ik naar mijn spiegelbeeld in een plas water keek. ‘De duivel kijkt door jouw ogen mee.’

Ik deed of ik haar niet hoorde en bukte me, om mijn weerspiegelde ogen nog beter te kunnen zien. Juist op dat moment deed een windvlaag het water rimpelen. Golfjes trokken over mijn gezicht. Mijn ogen vervloeiden tot twee, drie paar ogen in een vervagend beeld.

‘Je daagt de duivel uit. Daar krijg je spijt van.’

‘De duivel bestaat niet.’

‘Pas maar op dat je niet te wijs wordt. Nu je groot bent, moet je niet denken dat je alles beter weet. Elk mens krijgt bij zijn geboorte een engel en een duivel mee. De engel nestelt zich in het hart, de duivel verbergt zich in de hersens. Hij breidt zijn macht uit via de kennis die de mensen opdoen.’

‘Ik geloof pas in de duivel als ik hem zie.’

‘Kijken naar jezelf is ijdelheid. IJdelheid is een gebod van de duivel. Als je eraan toegeeft, verjaag je je engelbewaarder. Die krijg je dan nooit meer terug.’

‘Ik droom vaak over mijn engelbewaarder. Toch geloof ik er niet in.’

‘Waarom droom je van hem?’

‘Omdat u zo vaak over haar vertelt.’

‘Over hem. Hij is een man.’

‘Nee, een meisje. Een mooie engel wil ik wel bij me hebben.’

‘Jij droomt niet over engelen, je droomt over meisjes.’

De wind was gaan liggen. In het water blonk de weerschijn van het roodgeverfde kippenhok. Het leek wel de gloed van de hel.

‘Leg je mes en vork recht’, zei moeder streng. ‘Als ze gekruist liggen, sterft er binnenkort iemand van wie je houdt.’

‘Bijgeloof. Niemand is ziek.’

‘Dat zegt niets. Er gaan meer mensen dood door ongelukken dan er sterven in bed.’

Ik pakte mijn spullen, waaronder een paar van mijn lievelingsboeken, in een stevige, zwarte koffer. Die was vroeger van vader geweest. Leeg was het ding al loodzwaar. ‘Generaal van Heutz-kazerne’ stond op de klep. Daaronder, op een vergeeld etiket, in fors maar toch sierlijk handschrift: ‘Wilhelmus Christianus van Reen. Korporaal der Marechaussee. Geboren 11-5-1904 in Nijmegen. C-compagnie. Barak B.’

Moeder had mijn kleren gewassen en gestreken. En ze had een paar witte pyjama’s voor me genaaid.

‘Waarom wit? Witte pyjama’s zijn voor meisjes.’

‘Wit houdt het gevaar op afstand. Die bescherming heb je ’s nachts zeker nodig, zo ver van huis. Misschien zoekt de duivel jou op in je slaap. Nergens ben je voor hem veilig.’

Met het gevoel dat ik voorgoed afscheid nam, liep ik door het huis en de tuin. Ik luisterde bij de muur waarin de wespen zongen. Het gonzen straalde vitaliteit uit. Zo luid had ik ze nog nooit horen zoemen. Het klonk ongelooflijk mooi. Mooier dan een schelp waarin je de zee kunt horen. Mooier dan de muziek van de wind in de bomen.

‘Gedraag je netjes’, zei moeder, nadat de chauffeur mijn koffer in de bagageruimte van de bus had gezet.

Ik gaf haar een kus.

‘Zorg dat je altijd een zakdoek en de rozenkrans bij je hebt.’

‘Ja hoor’, zei ik, ook al had ik allang geen rozenkrans meer.

Moeder pinkte een traan weg.

Ik stapte in. De bus was al voor de helft gevuld met jongens en meisjes uit heel Noord-Limburg. Ik kende er niemand van. Ik groette, maar niemand zei iets terug. De meesten keken stuurs naar buiten. Ze leken het geen pretje te vinden om een maand naar een vakantiekolonie te gaan.

De bus reed weg. Moeder zwaaide. Ik zwaaide terug. Nog voor de bus de hoek om was, wendde ze haar hoofd af en liep ze naar een vrouw aan de overkant van de straat. Het was natuurlijk inbeelding, maar toch was het of ze me van het ene op het andere moment vergat.

Als je door de vuile en bekraste ruiten keek, leek het buiten te regenen, hoewel de zon scheen. Het hoorde zo. Zonlicht paste niet bij de treurige stemming in de bus.

Terwijl ik in de bundel met zomerse gedichten las, at ik al voor Roermond mijn lunchpakket op. Het was alsof ik met mijn eetlust aan de medereizigers wilde laten zien dat het met mijn gezondheid wel goed zat. Voor geen geld zou ik toegeven dat ik zo zwak was als de dokter veronderstelde.

In een arbeidersbuurt in Roermond raakte de bus vol. Op straat krioelde het van de kinderen, die zo te zien harder een vakantieoord nodig hadden dan ik. Waren hun vaders niet bij een bond?

In een buitenwijk met mooie landhuizen stapte een donkerharig meisje in. Haar ruime zomerjas verhulde niet dat ze erg mager was. Haar donkere, wat scheef staande ogen gaven haar gezicht iets oosters. Ze stonden diep in de kassen, maar toch zag ze er niet ziek uit. De spottende trek om haar mond maakte het gezicht levendig.

‘Is deze plaats nog vrij?’ Zonder het antwoord af te wachten gooide ze haar tas in het rek en kwam naast me zitten.

‘Dag’, mompelde ik.

‘Lekker met vakantie’, zei ze vrolijk.

‘Wat je lekker noemt.’

‘Niet dan?’

‘We gaan naar een gevangenis.’

‘Zie jij alles zo zwart in?’

‘Je wil toch niet zeggen dat jij graag naar die vakantiekolonie gaat’, zei ik, wat verbaasd omdat we direct in gesprek raakten.

‘Je moet er het beste van maken. Thuis blijft alles altijd hetzelfde. Dáár ontmoet je nog eens anderen. Dat is toch leuk?’

‘Je hebt gelijk.’ Door haar opgewektheid zag ik het verblijf in de vakantiekolonie opeens een stuk zonniger.

Uit haar handtas pakte ze een boek, Eenzaam avontuur van Anna Blaman. Van die schrijfster had ik nog nooit gehoord.

‘Mooi boek?’

‘Ik lees het al voor de tweede keer.’

‘Waar gaat het over?’

‘Over vrouwen die van vrouwen houden.’

‘Vriendinnen?’

‘Ja, nee nee …’

‘Dus geen vriendinnen?’

‘Toch wel, maar anders. Vrouwen die alléén van vrouwen houden. Nooit van gehoord?’

‘Nee.’

‘Vrouwen die homoseksueel zijn.’

‘O’, zei ik verbaasd, omdat ik nooit over zulke vrouwen had gehoord. ‘Hoe kom je aan zo’n boek? Het is zeker verboden.’

‘Als je maar goed kijkt, vind je alles. Ik ruil veel boeken met anderen.’

‘En je ouders?’

‘Die weten niet eens wat ik lees. Ik doe niets anders dan lezen. Meer kan ik niet.’

‘Door je ziekte?’

‘Jammer genoeg wel.’

‘Ben je al lang ziek?’

‘Dit is de derde keer dat ik naar die vakantiekolonie ga. Mijn leven is één groot feest.’

‘En school?’

‘Ik zit op het lyceum, maar daar hebben ze me in de afgelopen jaren nauwelijks gezien. Het maakt ook niet veel uit. Ik heb geen diploma nodig. Als ik beter ben, ga ik bij mijn vader op kantoor werken. Wat lees jij?’

‘Gedichten.’

‘Die niet verboden zijn?’

‘Dit boek komt uit de bibliotheek.’

‘Dan zal het wel niks zijn.’

Ze verdiepte zich in haar boek. Waarschijnlijk zonder het in de gaten te hebben, leunde ze een beetje tegen mij aan. Ik vond het prettig.