Ton van Reen

Gevallen ster

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Ton van Reen, 1999

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Stef van Zimmeren|Riesenkind

Omslagillustratie © Jacques Peeters, met dank aan voormaling Dagblad voor Noord-Limburg/Dagblad de Limburger

ISBN 978 90 445 3335 4

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2008.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

#

‘Achtentwintig cent.’ Hij betaalde met een kwartje en een stuiver en kreeg twee nieuwe koperen centen terug. Hij schoof ze terug.

‘Bedankt’, zei de chauffeur en tikte tegen zijn pet, verbaasd dat hij een fooi kreeg van een scholier.

Achter in de bus was nog een plaats vrij, naast Feike. Het liefst zou hij in het gangpad blijven staan, gewoon omdat hij haar altijd uit de weg ging, maar dan zou hij haar beledigen.

‘Dag’, zei hij en schoof naast haar, terwijl het zweet hem uitbrak. Hij maakte zich smal, om haar vooral niet aan te raken.

‘Hallo Luc.’ Het klonk vriendelijk.

Hij zette de tas tussen zijn benen, maar terwijl hij zijn arm omhooghaalde, trokken de knopen van zijn mouw haar jurk wat op, tot over de knie. De kanten rand van haar pettycoat krulde op.

‘Sorry.’ Hij werd rood.

‘Geeft niet’, lachte ze en trok haar jurk recht. Even raakten haar vingers zijn hand. Het zette zijn zintuigen op scherp. Opeens rook hij alles beter. De geuren die om haar heen hingen. Suiker, krijt, appels. De jurk rook alsof ze net was gestreken, een beetje aangebrand.

Feike rommelde in haar tas.

‘Wil je er ook een?’ Ze hield hem een pakje sigaretten voor.

‘Graag.’

‘Chief Whip. Gepikt van mijn vader.’

‘Dacht ik al. Die zijn veel te scherp voor meisjes.’ Hij pakte zijn aansteker en gaf haar vuur.

‘Dank je.’

‘Je zit vaak in de bus’, zei ze terwijl ze de rook in kringetjes uitblies. ‘Zit je nog steeds op de hbs?’

‘Nog een paar weken.’

‘Ik moet nog twee jaar. Twee keer blijven hangen.’

‘Twee jaar? Word je dan niet van school geschopt?’

‘Ik ben een jaar ziek geweest en ik kreeg een jaar om de achterstand in te halen.’

‘Wat had je dan?’ Hij kon zich zijn tong wel afbijten om zo’n stomme vraag.

‘Kinderverlamming.’

‘Dat net de dochter van een dokter kinderverlamming krijgt.’

‘Daar kwam het juist door. Mijn vader heeft me besmet doordat hij vaak met poliopatiënten te maken had.’

‘Hai Bongers bij ons naast zit in een rolstoel. Daar komt hij zijn leven niet meer uit.’

‘Mijn moeder zegt dat het een wonder is dat ik genezen ben. We zijn op bedevaart naar Banneux geweest en we hebben een noveen voor Maria gehouden. Opeens was ik beter. Ik kon weer lopen. Een paar maanden later kon ik ook weer fietsen.’

‘Geloof je het zelf?’

‘Waarom niet? Mijn vader zegt dat er veel wonderen gebeuren. Hij denkt dat er meer mensen door wonderen genezen dan door medicijnen.’

‘Misschien denkt hij dat omdat dokters eigenlijk ook niks weten.’

‘Hij heeft er toch lang genoeg voor gestudeerd.’

‘Zal wel. Hoe is het op school, als je er twee jaar uit bent geweest? Je zit natuurlijk tussen kinderen.’

‘Het is niet leuk, maar ik moet verder leren. Mijn vader wil dat ik naar de universiteit ga.’

‘Met mms? Wat ga je dan doen?’

‘Pedagogie. Ga jij ook door?’

‘Thuis willen ze dat ik bij de notaris op kantoor ga werken’, zei hij vol afschuw.

‘Wil je dat zelf ook?’

‘Ik zou liever dokter worden, of biologie studeren, maar dat zit er niet aan.’

‘Je kunt toch een beurs krijgen?’

‘Dat hangt van de cijfers af.’

‘Je was toch altijd goed?’

‘We zien wel. Ik moet eerst in militaire dienst. Ik kan ook een beurs krijgen via het leger. Dan moet ik bijtekenen.’

Het verbaasde hem dat ze zo geanimeerd zaten te praten, terwijl ze anders nauwelijks een woord wisselden. Soms, bij de feestavondjes van de studentenclub als het niet anders kon, een groet. Ze was altijd bij anderen. Bij de jongens van de Kerkstraat, de vrienden van haar broer. Een zoon van een arbeider kwam daar niet tussen. Die rijkeluiszoontjes hadden een hekel aan hem. Ze hadden hem alleen maar bij de studentenclub ingeschreven omdat hij op de hbs zat en ze er dus niet omheen konden. Ze duldden hem, meer niet.

‘Even mijn dagboek bijwerken.’ Ze pakte een schrift.

‘Hou jij nog een dagboek bij?’

‘Mee begonnen uit verveling, toen ik ziek was. Het is een soort verslaving.’

Zelf bladerde hij wat in het boek dat hij pas had gekocht en dat hij nu al voor de derde keer las. Peelwerkers, van Antoon Coolen, de schrijver die kortgeleden een lezing had gegeven in Venlo. Hij was erheen geweest, omdat Coolen over de Peel schreef. In zijn boeken herkende Lucas veel van zijn eigen omgeving. De mensen uit zijn eigen buurt konden zo uit Peelwerkers zijn weggelopen. Na de lezing had hij de schrijver aan willen spreken, maar omdat hij de enige jongere in de zaal was, had hij het niet gedurfd. Hij had de boeken van Coolen op zijn literatuurlijst gezet.

‘Dat jij dat leest’, zei ze plotseling. ‘Je weet toch dat die Coolen een rooie is?’

‘Welnee. Hij staat niet eens op de index. In de bibliotheek hebben ze al zijn boeken.’

‘Coolen is tegen de vooruitgang, zegt mijn vader. Hij heeft pamfletten geschreven tegen Philips en Daf.’

‘Zal wel. Hij neemt het op voor gewone mensen. Hij schrijft over de Peelarbeiders.’

‘Er klopt niks van die boeken. Ik heb Peelwerkers ook gelezen.’

‘Jij?’

‘Toen ik ziek was las ik me te pletter. Coolen maakt de Peelarbeiders slimmer dan ze zijn. Mijn vader ziet ze elke dag op zijn spreekuur, maar volgens hem zijn ze allemaal achterlijk.’

‘Jouw vader kijkt neer op gewone mensen’, zei Lucas, feller dan hij bedoelde. ‘Jullie denken dat je beter bent, maar de mensen in de Peel zijn hetzelfde als iedereen.’

‘Ik zeg maar wat mijn vader zei, hoor’, zei ze, geschrokken van zijn heftige reactie. ‘Misschien heb je gelijk.’

‘Dat weet ik wel zeker.’

Ze naderden het dorp. De bus druppelde leeg.

‘Ga jij vanavond naar de studentenclub?’

‘Nee’, zei hij. ‘Ik denk het niet.’

‘Ik wel. Kom toch ook. Kunnen we verder kletsen.’

‘Er zijn altijd genoeg jongens voor jou om mee te praten.’

‘Ach, die hebben het alleen maar over feesten en over de auto’s die ze ooit willen kopen. Ik praat liever over boeken.’ Ze stond op. ‘Tot straks?’

‘Goed, tot straks’, zei hij, bijna sprakeloos door de directheid van haar vraag.

Haar jurk streek langs zijn handen. Alsof ze het erom deed.

Hij stapte uit. Bij de halte, net voor de deur van de Johanneshoeve, stond zijn fiets. De hond van de boer gromde vals.

Hij bond zijn tas op de bagagedrager en reed naar huis.

De akkers lagen erbij als een groene zee. Boerenland, zo ver je keek. Het gaf hem altijd rust om zo ver van zich af te kunnen kijken, kilometers ver, tot aan de bossen van de Peel.

Het rijtje arbeidershuizen van het Laagveld lag wat verloren in de landerijen. Twaalf gevels die, twee aan twee, samen nog niet de lengte hadden van één flinke boerderij. In het dorp werden de twaalf huizen De Twaalf Apostelen genoemd, maar ook wel De Twaalf Ambachten, Dertien Ongelukken. De arbeiders van de steenfabriek en de seizoenarbeiders woonden er als op een eiland. Er kwam zelden iemand die er niet woonde, hooguit de dokter, maar dan alleen in geval van nood. Liever dan zelf te gaan, stuurde hij de pastoor met een novenenboekje, om voor hulp van boven te bidden.

Al van ver zag Lucas zijn vader op de fiets aankomen, op weg naar de groenteveiling. Hij werkte er elke avond, na zijn werkdag op de steenfabriek, zolang er groente en fruit werd aangevoerd dat ’s nachts moest worden klaargemaakt voor transport naar Duitsland. Toen ze vlak bij elkaar waren, stopten ze.

‘Ik heb werk voor je. Asperges sorteren.’

‘Ik kan niet. Ik moet naar de studentenclub. Vergadering.’

‘Werk gaat altijd voor plezier.’ Zijn vader fietste verder.

Lucas zei niks. Tegenspreken werd niet getolereerd.

Hoewel hij zelf in De Twaalf Apostelen woonde, moest hij toch altijd goed uitkijken voor de honden. Voor bijna elke voordeur lag een Duitse herder. Alsof iedereen zo’n grote valse hond nodig had om zijn spullen te bewaken, terwijl niemand iets van waarde in huis had. Wie niet in het buurtje woonde, had weinig kans om er zonder kleerscheuren vandaan te komen. De postbode legde de post voor de buurtschap onder het overstekende dak van het kippenhok van de weduwe Busman, die in het eerste huis woonde. Elke ochtend, als ze de kippen had gevoerd, bracht zij de post rond. De honden kenden haar, maar toch gaf ze, voor haar eigen veiligheid, nog steeds aan elke hond een korst brood of een spekzwoerdje.

Het was of die krengen met z’n allen lagen te loeren op de hond van de Johanneshoeve, de enige andere hond van het dorp die ze, ver weg, konden horen. Elke keer was Lucas blij dat hij de honden voorbij was.

De laatste die hij voorbij moest was Bels, zijn eigen hond, maar die reageerde vrolijk. Hij lag op het pad en was te lui om aan de kant te gaan. Lucas moest fiets en al optillen om over hem heen te stappen.

‘Gmiddig.’ Het was Hai, de buurjongen, die vaak in zijn rolstoel op de oprit stond.

‘Dag, Hai.’ Jammer dat je met Hai niet meer kon praten. Voor zijn verlamming was hij een paar jaar naar school was geweest, nu kende hij nog maar een paar woorden: ‘gmogge’, ‘gmiddig’ en ‘gnaove’. Of hij iets begreep van wat anderen zeiden, bleef een raadsel. Bij alles wat je tegen hem zei of aan hem vroeg, zei hij gmogge, gmiddig of gnaove, maar hij vergiste zich nooit in de tijd van de dag. Soms ging Lucas een eindje met hem rijden, tot aan de Johanneshoeve, maar hij kwam er nooit achter of Hai niet liever gewoon op de oprit bleef zitten. Toch wilde hij graag wat voor hem doen, vooral omdat ze als kinderen vaak samen waren geweest.

Zijn moeder was in het washok bezig. Bergen wasgoed lagen voorgesorteerd op hopen. Ondergoed, witte was, bonte was, handdoeken. Zolang hij zich herinnerde, deed ze de was voor een paar families uit de Kerkstraat. Gek dat die mensen elke dag zoveel kleren vuil maakten. Van de dokter was het nog voor te stellen, omdat die veel handdoeken nodig had, maar dat de directeur van de steenfabriek, met één kind, elke dag een hele mand vuile was had, dat vond hij ongelooflijk.

‘Wil je dadelijk de was naar de dokter brengen?’ vroeg ze, zonder op te kijken.

‘Goed.’ Hij moest elke dag de schone was wegbrengen en de vuile ophalen. Het was zijn vaste taak, ook al schaamde hij zich ervoor.

In de keuken at hij een boterham. Ondertussen bladerde hij door de krant. Een verhaal over de Russische kunstmaan die binnenkort de ruimte in zou gaan. De Russen hadden een enorme voorsprong op de Amerikanen in de ruimtevaart. Dat maakte veel mensen ongerust. ‘Als de Russen de ruimte in kunnen, moet het een peulenschilletje voor hen zijn om West-Europa te bezetten’, schreef de commentator. ‘Als ze raketten hebben voor de ruimte, zullen ze zeker ook raketten hebben waarmee ze de Europese hoofdsteden kunnen bereiken.’ Verder stonden er in de krant foto’s van nozems die op hun bromfietsen door Amsterdam knetterden.

Als hij uit school kwam, had hij nooit veel tijd voor de krant. En als hij een bus later thuiskwam, was de krant al weg. De weduwe Busman betaalde de helft van het abonnement en zij gaf ze voor een paar centen door aan haar buren. Tot zijn ergernis hoorde hij haar al achterom komen om de krant op te halen. Bevelend stak ze haar hand uit. Na vijf uur kwam de krant haar toe. Het irriteerde hem mateloos. Driftig vouwde hij de bladen op en gaf de krant aan haar.

‘Ik heb de helft nog niet gelezen’, zei hij zuur.

‘Geeft niet, jong. Als je de helft van het nieuws weet, weet je al te veel. Het nieuws van vandaag ligt morgen onder de konijnen.’

Terwijl hij met de mand achterop naar het huis van de dokter fietste, wilde hij zich het liefst onzichtbaar maken. Na zijn gesprek met Feike hoopte hij vurig dat ze niet thuis was, ten minste dat ze hem niet zou zien. Tot op de dag van vandaag had het hem niet veel uitgemaakt, want hij had zich altijd kansloos gevoeld bij haar, maar nu ze opeens in hem geïnteresseerd leek, was alles anders.

Toen hij de villa naderde, zag hij het al. Twee sportfietsen. Langs de voordeur fietsend, hoorde hij de stemmen van Thijs Maas en Paul Martens. Thijs’ vader was veearts en Pauls vader was directeur van de steenfabriek. Hij wist dat ze allebei gek op Feike waren. Ze hadden geluk. Vrienden van haar broer konden gewoon bij haar thuis komen, maar hij kon hier alleen maar komen om de vuile was op te halen.

Hij zette zijn fiets bij de achterdeur en klopte aan.

Gerda deed open.

‘Dat werd tijd. Ik moest bijna zelf gaan wassen. In de spreekkamer zijn de handdoeken op. Zeg tegen je moeder dat ze voortaan eerder is, anders zoek ik een andere wasvrouw.’

Zijn handen jeukten. Hij zou haar zo op haar bek kunnen slaan, de trut. Ze kwam uit De Acht Zaligheden, een rijtje arbeidershuizen aan de andere kant van het dorp, ook zomaar weggezet tegen het bos. Er woonden dezelfde mensen, ze waren over en weer getrouwd met de mensen uit het Laagveld, maar omdat ze bij de dokter werkte, voelde Gerda zich heel wat.

‘Wacht even.’ Ze sloot de deur. Hij mocht niet eens binnenkijken.

Hij hoorde gelach. Het kwam door een raam op de eerste verdieping. Feike. Als vanzelf ging hij wat dichter bij de deur staan, in de hoop dat ze hem niet zou zien als ze toevallig naar buiten keek.

De deur ging weer open. Gerda reikte hem een mand vol vuile was aan.

‘En morgen vóór tien uur terug!’

‘Dan ben ik naar school.’

‘Dan breng je ze maar voor je naar school gaat. Zet maar voor de deur als ik er nog niet ben.’

‘’s Nachts wast mijn moeder niet.’

‘Dan zoek ik wel iemand anders.’

‘Ik zal het zeggen.’ Weer voelde hij de drift in zijn handen, maar hij beheerste zich, zette de mand op de bagagedrager en reed voorzichtig het tuinpad af.

Hij hoorde een raam opengaan.

‘Hé, Luc, wacht even.’ De stem van Paul. ‘Ik heb hier nog wat vuile doeken. Neem die ook mee.’

Lucas stopte. Een paar handdoeken dwarrelden naar beneden. Er zaten bloedvlekken op.

‘Zie je, bloed’, riep Paul samenzweerderig. ‘Snap je het?’

‘Ja, kleine operaties.’

‘Stomme zak’, grijnsde Paul. ‘Ik heb haar ontmaagd!’

Lucas versteende. Het bloed sprong naar zijn hoofd. Zonder nog om te kijken fietste hij de laan uit, de straat op, met zijn ene hand aan de mand, de andere aan het stuur. Blind van woede zag hij de vrachtwagen van de melkfabriek niet. Getoeter. Piepende remmen. Hij kon de wagen net ontwijken, maar viel. De vuile was vloog over de weg. Beschaamd raapte hij alles op. Hij moest zijn ogen dichtdoen om niet misselijk te worden van de smerige doeken.

Eindelijk kon hij verder fietsen. Kalm aan, hij moest zich beheersen, maar hij kookte van woede.