RICHARD HOUSE

Sutler

the kills 1

Uit het Engels vertaald door Anneke Bok en Nan Lenders

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Over Sutler

Stephen Lawrence Sutler heeft drie problemen:

1. Er is 53 miljoen dollar verdwenen

2. Hij moet vluchten

3. Hij is niet Stephen Lawrence Sutler

Sutler is het eerste deel van The Kills: een epische roman vol misdaad en intrige, verteld in vier delen. Het verhaal begint met een man op de vlucht … en eindigt met een verbrand lichaam. Sutler maakt deel uit van een baanbrekend project van auteur Richard House, die door middel van audio- en videofragmenten de grenzen van een papieren boek overschrijdt en je meevoert in de wereld van de personages buiten de bladzijden. Mis ook www.thekills.nl niet!

De pers over Sutler

‘Laat al die andere thrillers maar thuis als je op vakantie gaat en stort je een paar dagen op The Kills. Je wordt er onmiddellijk door meegesleept, al weet je aan het eind niet eens precies waar je nu bent uitgekomen.’ – The Telegraph (****)

‘Deze monumentale roman zal je versteld doen staan. Een grootse prestatie.’ – The Sunday Times

‘Diep onder de indruk.’ – The Telegraph (****)

‘De Man Booker Prize-nominatie voor dit digitaal verrijkte boek over de louche wereld van civiele aanbestedingen in het naoorlogse Irak is meer dan verdiend.’ – The Guardian

Verschijningsdatum: 23-05-2014

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

Oorspronkelijke titel The Kills: Sutler, verschenen bij Picador

First published 2013 by Picador, an imprint of Pan Macmillan, a division of Macmillan Publishers Ltd.

Oorspronkelijke tekst © Richard House, 2013

Nederlandse vertaling © Anneke Bok, Nan Lenders en De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Rozemarijn Koopmans

Omslagillustratie © Getty Images/Riser/Paula Bronstein

isbn 978 90 445 2818 3

nur 332

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Voor mijn ouders Roy & Pauline House,

mijn partner Nick Webster

en ter herinnering aan John Pakosta

Amarah

#

1.1

De ochtend van John Jacob Ford begon om 3.03 uur met een telefoontje van Paul Geezler, adviseur van de divisiemanager Europa van hosco International.

Luister. Er is een probleem en dat kan niet worden opgelost. Je moet verdwijnen.

Vijf uur voor het telefoontje van Geezler was Kiprowski naar Fords portakabin gekomen met een weckpot. Ford stond in de deuropening en had hem zonder veel belangstelling aangehoord, totdat Kiprowski de pot schuin hield en datgene wat Ford voor een kluwen kevers had aangezien, zich ontwarde tot wat hij nu moeiteloos herkende als schorpioenen, een paar roodachtig zwart, een paar amberkleurig, een paar half doorschijnend. Allemaal, op één na, met een lijfje weinig kleiner dan zijn duimnagel. De grootste schorpioen, zwart, broos, net een opwindmechaniek, was van scharen tot staart even lang als de pot breed was.

Ford voelde er weinig voor om de pot aan te nemen en deinsde nog net niet terug. Hij vroeg Kiprowski wat hij ermee wilde en Kiprowski zei dat hij het ook niet zo goed wist. Hij had ze onder een zeildoek gevonden vlak bij verbrandingskuil 5, en ze mochten dan wel dood zijn, maar het zou hem niks verbazen als de andere mannen er een geintje mee wilden uithalen, vooral Pakosta, en hij wilde niet dat ze in het eten eindigden of bij iemand in bed, op een stoel, in een broekzak – en bovendien, zei hij, dacht ik dat u ze wel interessant zou vinden. Ze zien eruit als speeltjes, zei hij. Als van die speeltjes die je moet opwinden. En ze lichten op onder blacklight. Ze fluoresceren, eerlijk waar. Ze gloeien.

Tijdens het hele gesprek noemde Kiprowski Ford ‘Sutler’, een naam die Ford nog steeds vreemd in de oren klonk. Strikt gesproken bestond Sutler niet. Stephen Lawrence Sutler, de naam die Ford was gaan gebruiken bij zijn aankomst in Camp Liberty, was een alias, een verzinsel, bedacht door zijn werkgever, Paul Geezler, om te voldoen aan de beleidslijn van het bedrijf. Voor een nieuw contract is een nieuwe contractant vereist. Ford begreep dat Sutler een nuttig concept was voor Geezler, in elk geval van grotere waarde dan alleen een snelle, eenmalige oplossing voor een penibele contractuele overeenkomst. Van grotere waarde en complexer dan hij wilde weten. Van tijd tot tijd vroeg Geezler om gunsten, ideeën over het een of ander, nieuws over wat er gebeurde bij de verbrandingskuilen of bij de overheidsdienst.

Zijn zes weken als Sutler hadden ook wel iets interessants gehad. Hoewel Sutler en Ford een en dezelfde persoon waren, was hem een groeiend aantal, veelal kleine verschillen opgevallen. Zo was Sutler rechtdoorzee en een man van zijn woord. Ford was een stuk minder direct en vermeed het om stellige meningen te verkondigen. Sutler deed zijn werk vol toewijding. Ford kostte het moeite ergens gericht mee bezig te zijn. Sutler kon best tegen een geintje en leek, gezien Kiprowski’s geschenk, aanzienlijk minder huiverig voor giftige insecten. Ford was gewend aan kleine teleurstellingen en mislukkingen, maar Sutler had zo’n voorgeschiedenis niet en voelde zich daardoor een capabel en vrij man.

Ford nam de weckpot mee naar binnen, maar kon zich er niet toe brengen hem van zijn inhoud te ontdoen. Daarom zette hij de pot op de grond, ver van het bed, en dekte hem af met een T-shirt met daarbovenop een gebonden boek, ook al wist hij dat het deksel goed dichtzat en de schorpioenen dood waren.

Na het telefoontje van Geezler zat hij een uur lang op het veldbed met zijn hoofd in zijn handen en terwijl de tijd hem ontglipte, probeerde hij enige logica te ontdekken in Geezlers boodschap.

Luister. Er is een probleem en dat kan niet worden opgelost. Je moet verdwijnen. Ga morgen, zoals afgesproken, naar de regionale overheidsdienst en dien de overboekingsopdrachten in alsof er niets aan de hand is. Ik heb vier nieuwe operationele rekeningen aangemaakt en een junkaccount geopend. Geef de overboekingsopdrachten en alle vijf rekeningnummers aan Howell. Zorg dat hij de vier operationele rekeningen koppelt aan de Kolos en dat hij alle transacties vóór twaalf uur ’s middags heeft uitgevoerd. Maak dan dat je wegkomt. Het geld op de junkaccount is voor jou. Als het eenmaal is overgeboekt, ben jij de enige die erbij kan. Breng Howell niet op de hoogte van je plannen. Blijf niet bij cipa-zuid. Ga niet terug naar Camp Liberty. Als je teruggaat, word je gearresteerd. Pak geen spullen in, je wordt in de gaten gehouden. Doe geen poging om contact met me op te nemen. Verdwijn. Mijd militair transport en personeel. Het aanhoudingsbevel voor jou en Howell zal morgenmiddag om twaalf uur worden uitgevaardigd: meer tijd kan ik niet garanderen. Je hebt negen uur.

Geezler las hem twee keer de nummers voor en Ford noteerde ze op een blaadje dat op zijn knie lag: elk nummer bestond uit acht cijfers, vier werden voorafgegaan door HOS/OR, eentje door hos/ja. Geezler liet hem de nummers nog eens een voor een teruglezen.

Deze instructies waren een gevolg van de afspraak die ze hadden dat Ford precies zou doen wat er van hem gevraagd werd. Dat waren ze overeengekomen. Geezler had hem aangenomen onder twee condities: je gaat erheen als Sutler; je vertrekt als ik het zeg, en het geld, tweehonderdduizend rond, had voor hem volstaan om zonder verdere vragen met die voorwaarden akkoord te gaan. Hij schrok wel van de waarschuwing dat hij gearresteerd kon worden, al was die mogelijkheid al diverse keren bij hem opgekomen. Geezlers instructies waren duidelijk. Doe alsof er niets aan de hand is. Zorg dat je vóór twaalf uur weg bent. Vertel het aan niemand. Zoek geen contact. Vertrek.

Ford bewaarde zijn paspoort en creditcards (allemaal op zijn eigen naam) veilig in een plastic zakje in zijn matras, waar hij een inkeping in had gemaakt. Hij woog de mogelijkheden tegen elkaar af. Hij kon Geezlers aanwijzingen precies opvolgen, naar Howell toe gaan en een smoes verzinnen waarom hij voor het middaguur moest vertrekken – of, veel gemakkelijker, onmiddellijk vertrekken, een van de voertuigen pakken, voltanken, wegrijden en niet meer stoppen.

Zijn aandacht werd getrokken door een aaneenschakeling van minuscule, complexe krasgeluidjes, ergens in zijn kamer.

Zodra hij het T-shirt optilde, zag hij beweging in de pot, waarin de kleinste, roodachtig bruine schorpioenen een voor een weer tot leven leken te komen. Licht griezelend hield hij de glazen pot tegen het licht en zag hoe de kleinste schorpioenen hun best deden om weg te kruipen onder de grotere en dat kwam hem vreemd voor, dat iets wat van nature een schild had rugdekking zocht.

Luister. Er is een probleem en dat kan niet worden opgelost. Je moet verdwijnen. Je hebt negen uur.

1.2

Om 20.30 uur liep Paul Howell, adjunct-administrateur kostencalculatie bij cipa-zuid, over de boekhoudafdeling van de regionale overheidsdienst in Amarah en maande de laatste mensen die daar nu nog aan het werk waren te vertrekken. Howell bleef midden in het kantoor staan, wees naar de computers en zei dat het systeem die avond werd opgeschoond. Uitloggen en de pc’s afkoppelen. Ik weet het, zei hij, ik weet het. Ik heb het zelf ook nog maar net gehoord. Morgen hebben we een geüpdatet systeem, misschien zelfs een systeem dat werkt. Jullie moeten morgen voor je begint wel je wachtwoord veranderen.

Howell vond zichzelf een intelligente en logisch denkende man en hij begreep dat hij zijn mensen niet de kans moest geven hier al te lang over na te denken, omdat het nergens op sloeg. Daarom bleef hij staan, werkte ze met lichte drang het kantoor uit en wachtte tot de laatste vertrokken was. Er zouden door deze actie weer nieuwe problemen ontstaan: vertraging in de betaling van de werknemers van de nutsbedrijven, vertraging in de betalingen aan het ministerie van Olie, vertraging in de rapportage aan Bagdad. Maar over één dag zou niets van dit alles nog zijn probleem zijn, zoveel was zeker.

Hij stuurde zijn mensen naar hun woonaccommodatie in de wetenschap dat er op de compound geen cafés of andere faciliteiten waren, geen plek om zich te ontspannen, en dat een avond niet werken een avond zonder airco betekende en een avond zonder computers. Hoewel de meesten uit noodzaak tot laat werkten, bleven anderen uit eigen keus, omdat ze contact wilden onderhouden met hun familie in de Verenigde Staten.

Toen hij alleen was, liep Howell terug naar zijn kamer. Hij sloot de jaloezieën, haalde een fles whisky tevoorschijn en schonk zichzelf een flinke bel in. Hij ging aan zijn bureau zitten, haalde een briefje uit zijn zak, legde het naast de telefoon en overwoog wat zijn opties waren – hij kon zichzelf door het hoofd schieten, hij kon proberen te verdwijnen, hij kon de documenten vernietigen, hij kon het kantoor in brand steken – maar als hij eerlijk was, wist hij dat het hem daartoe zowel aan moed als aan overtuiging ontbrak. In plaats daarvan wachtte hij tot het tijdstip dat op het briefje vermeld stond en belde toen Paul Geezler, adviseur van de divisiemanager Europa van hosco International.

‘Ik heb je briefje.’ Howell sprak op zachte toon, alsof dit een gewoon gesprek was. ‘Er doen geruchten de ronde over wie de nieuwe directeur gaat worden. Ik heb gehoord dat David belangstelling heeft?’

‘We hebben iemand nodig op die post. Hij wil er een gooi naar doen.’

‘En jij zou hem steunen?’

‘Ik heb nog geen besluit genomen.’

‘Iedereen weet dat het van jou afhangt.’

‘Ik heb nog geen besluit genomen.’ Geezler ademde diep in. ‘We moeten even openhartig praten, Paul. Over de grensweg. Over de overboekingen. Ik heb de opdrachten gevonden – en ik zou er geen vraagtekens bij geplaatst hebben – maar het geld is nooit aangekomen. Puur uit interesse, Paul, waarom Al-Muthanna?’

‘Omdat het woestijn is. Omdat niemand daarnaartoe gaat. Daar liep een oud project toen ik hier kwam, de aanleg van wegen. Dat project is twee jaar geleden afgesloten. Op dit moment ziet het eruit alsof er gewerkt wordt, maar dat is alleen op papier zo.’

Geezler schraapte zijn keel. ‘Puur uit belangstelling, hoe dicht zat ik in de buurt met mijn schatting?’

‘Een beetje aan de lage kant. Het zit dichter bij de vijf, vijfenhalve ton.’

‘Allemaal van dezelfde rekeningen?’

‘Voor vijfentachtig, negentig procent.’

‘En allemaal geld dat bestemd was voor hosco-projecten?’

Howell zei ja, als er iemand was die wegen ging aanleggen door een stuk woestijn dan zou dat hosco zijn. ‘We hadden geld gereserveerd om over te boeken naar hosco-rekeningen. Vergeleken met het totale budget ging het maar om kleine bedragen.’ Hij wist dat hij deze redenen achteraf pas verzonnen had. Hij had niet doelbewust geld willen ontvreemden, eerst niet. Wat was begonnen als een bescheiden eenmalige lening om een tekort te dekken, was al snel een gewoonte geworden, en toen hij eenmaal een truc had bedacht, in de woestijn wegen aanleggen die nooit iemand zou gebruiken, zag hij geen reden om ermee op te houden. Elke dag overhandigde hij rugzakken, koffers, diplomatenkoffertjes, zelfs bruine papieren zakken vol contant geld aan ministers, aannemers en projectleiders, allemaal een legitiem onderdeel van zijn werk. Iets daarvan afromen, iets daarvan wegsluizen om zijn eigen problemen te verzachten, leek niet meer dan natuurlijk, ruim binnen de perken.

‘Hoeveel daarvan kan worden teruggestort?’

‘Niks. Hoe ben je erachter gekomen?’

‘Door de overboekingsopdrachten. Uiteindelijk worden die allemaal nagetrokken. Er was beweging op plekken waar geen beweging hoorde te zijn. Wegen aanleggen is slim bedacht. Ik zat er met mijn neus bovenop en dacht dat het van ons was.’

‘Hoe wist je dat ik het was?’

‘Dit kon alleen van een overheidsdienst komen. Alleen jij kunt overboekingen autoriseren van meer dan een miljoen. Of rekeningen aan specifieke projecten koppelen.’

Howell schoof het briefje weg. ‘Dat je het maar weet, ik kan het niet terugbetalen.’

Geezler liet een lange stilte vallen. ‘Ik zit er niet op te wachten dat je iets terugbetaalt, Paul.’ Met een vermoeide stem zei Geezler dat hij tijd nodig had om na te denken. Hij zou over twintig minuten terugbellen met één enkel aanbod. Begreep Howell dat?

Howell zei dat hij het begreep.

‘Hierover valt niet te onderhandelen, Paul.’

Twintig minuten later belde Paul Geezler terug. In de tussentijd had Howell geprobeerd zijn uitgaven bij elkaar op te tellen en was op een nieuw, veel hoger bedrag uitgekomen dan Geezlers schatting. Hij verontschuldigde zich bij Geezler dat hij zijn tijd in beslag nam.

‘Wat mij interesseert is de Kolos, Paul.’

‘Wat wil je weten?’

‘Ik neem aan dat het geld daarvoor er nog is?’

‘Om en nabij de vijftig miljoen – maar het is nog maar nauwelijks begonnen. Het geld is niet overgeboekt. Het project bevindt zich nog in een papieren stadium. Er is nog niets uitgegeven. Morgenochtend heb ik een afspraak met de budgethouder.’

‘Stephen Sutler.’

‘Klopt. Ken je hem?’

Opnieuw schraapte Geezler zijn keel. ‘Paul,’ zei hij, ‘heb je weleens dat verhaal gehoord van de gorilla en de basketbalwedstrijd?’

Howell zei van niet.

‘Het gaat allemaal om simpele misleiding. Het komt uit een onderzoek. Een aantal proefpersonen werd meegenomen naar een basketbalwedstrijd en gevraagd de passes te tellen. Er werd hun een prestatiebonus beloofd om de bezigheid te veraangenamen en om er een competitief element aan toe te voegen. Halverwege de wedstrijd wandelde er een man in een gorillapak het veld op, zonder nadere verklaring. Terwijl het spel om hem heen gewoon doorging, bleef hij midden op het veld staan, trommelde zich op de borst en liep weer weg. Geen van de spelers, geen van de commentatoren, kortom, helemaal niemand schonk enige aandacht aan de gorilla. Weet je hoeveel van de mensen die passes zaten te tellen hem opmerkten?’

‘Geen idee.’

‘Minder dan de helft, Paul. Minder dan vijftig procent. En weet je hoeveel mensen het in een gesprek na de wedstrijd te berde brachten? Hoeveel er waren die naar die gorilla vroegen toen alles achter de rug was?’

‘Ik weet het niet.’

‘Niemand. Niet eentje. Omdat ze het te druk hadden met iets correct te doen. Ze waren bezorgd, Paul, ze wilden weten of ze wel alles hadden gedaan wat ze moesten doen. Want als het ook maar even kan, is er geen mens die fouten wil maken.’

Howell deed zijn best om te begrijpen wat het verhaal met hem te maken had.

‘Wij moeten het net een beetje anders aanpakken. We willen niet dat de accountants passes gaan tellen, we willen dat ze op de gorilla letten. Het is doodeenvoudig. Als ze naar één ding zoeken, als ze zich op één taak concentreren, zien ze niet wat er echt toe doet. Ze zullen de dingen niet zien zoals ze zíjn. Snap je?’ Geezler schraapte zijn keel en kwam ter zake. ‘Is er nog iemand anders die van de wegen afweet?’

‘Nee.’

‘Dat houden we dan zo. Iedereen zal op zoek gaan naar verdwenen geld, maar niemand zal naar die wegen kijken. Daar is geen enkele reden toe. Luister, Paul, ik wil dat je iets heel simpels gaat doen. Kun je de codes veranderen van de overboekingen die je hebt uitgevoerd? Kun je het er laten uitzien alsof het contante betalingen betreft?’

‘Hoe bedoel je?’

‘Verander op papier die overboekingen van jou in uitbetalingen per kas voor de Kolos. Verander de codes. Laat het eruitzien alsof je Sutler contant geld hebt gegeven. Kan dat?’

‘Het is mogelijk, maar waarom díé rekening? Dat project staat erg in de kijker.’

‘Aap, Paul. Denk aap. Verander de codes, die codes zijn van jou, niemand zal het opmerken. Dat is de eerste stap. Als tweede stap – en dat is belangrijk – wil ik dat je alle personeelsinformatie wist die je hebt over Stephen Sutler, alles wat niet financieel is, alles wat niets met het werk te maken heeft, persoonlijke e-mails, dat soort dingen, en als hij morgen komt, wil ik dat je zijn instructies opvolgt en de gelden die aan zijn project zijn toegewezen over vier nieuwe operationele rekeningen verdeelt. Sutler heeft de gegevens voor die nieuwe rekeningen. Hij weet hoe het allemaal werkt. Doe precies wat hij vraagt. Voer die overboekingen uit en zorg ervoor dat het volledige bedrag dat aan hosco was toegewezen voor de Kolos uit jouw boekhouding verdwijnt. Verdeel het volgens zijn instructies over vier nieuwe rekeningen: een, twee, drie, vier. Stort ze vol. Daarnaast heeft hij een beveiligde junkaccount en ik wil dat jij die junkaccount koppelt aan jouw fictieve wegenproject. Spek die rekening met tweeënhalve ton, laat hem het bedrag zien. Laat hem de overboeking zien. We hebben het dus over vijf rekeningen, Paul. Vier rekeningen gekoppeld aan Stephen Sutler en één aan de wegen. Ik wil dat er op alle vijf geld komt te staan. Begrijp je?’

Howell zei dat hij het begreep.

‘Koppel Sutlers junkaccount aan het Saoedische grensproject. Maar verhuld. Ik wil niet dat die gevonden wordt. Als je het voor dat doel eerst via andere rekeningen moet laten lopen, ga je gang, doe maar. Bewaar zelf geen enkel bewijs van het bestaan van die nieuwe rekeningen. Begrepen? Het is belangrijk dat ze niet gevonden kunnen worden. Als dat eenmaal gedaan is, als Sutler weg is, zal cipa-centraal onregelmatigheden ontdekken in de hosco-financiën die met de Kolos te maken hebben. Laat alles aan Bagdad over.’

Howell zei dat hij het niet begreep.

‘Het is eenvoudig. Het enige wat je moet doen is Sutlers documenten wissen. Wis alle informatie die je over hem hebt en boek het geld over naar de nieuwe rekeningen. Morgenochtend, als Sutler langskomt, doe je precies wat hij vraagt, inclusief geld overboeken naar een junkaccount voor zijn persoonlijke gebruik. Verhul die rekening met je wegenproject. Als dat allemaal gebeurd is, laat je hem gewoon gaan.’

‘Maar ik ga over de gelden en de uitbetalingen, ze zullen weten dat ik hier de hand in heb gehad. Sutler zal ze vertellen dat hij er niets mee te maken had.’

‘Paul.’ Geezler sprak omzichtig. ‘Naar mijn weten heb je vijfenhalve ton aan hosco-geld verduisterd. Je hebt het uitgegeven aan je gezin, aan bezoekjes en vakanties die je niet nodig had – en je vertelt me dat het geld weg is. Ik begrijp ook dat je een aanzienlijke voorraad materieel in Camp Liberty hebt, waaronder militaire voertuigen en wapens. Hoe je het ook bekijkt, je werk voor cipa-zuid is verleden tijd. Je kunt natuurlijk proberen dit zelf op te lossen, ik vind het best, dat moet jij weten. Je kunt doorgaan met geld van de ene plaats naar de andere te sluizen tot iemand anders erachter komt. Je kunt gewoon op de oude voet doorgaan, Paul, en nog verder in de shit raken. Je kunt hopen dat niemand anders die frauduleuze overboekingsopdrachten of die lege rekeningen controleert – of je kunt mij laten helpen. Ik zeg niet dat dit geen pijn gaat doen, maar ik kan je een respectabele uitweg bieden. Dat garandeer ik je. Geen vervolging. Je houdt wat je hebt verduisterd, geen haan die ernaar kraait, en als alles goed gaat, kun je een toekomst in de civiele sector tegemoetzien en nog een behoorlijk luxe leven leiden. Dat is mijn aanbod. Een oplossing. Als je precies doet wat ik gevraagd heb, zal iedereen op zoek gaan naar Sutler. Snap je? Naar Sutler. En Sutler gaat verdwijnen en niemand zal hem vinden. Sutler is de aap in dit scenario, Paul. Dus je moet goed nadenken over hoe je dit gaat aanpakken. Zoals ik al zei, hier valt niet over te onderhandelen. Maar ik kan je beloven dat niemand het zal doorhebben zolang ze op zoek zijn naar Sutler.’

‘Weet David hiervan?’

‘Paul, we hebben het nu niet over wat de divisiemanager wel en niet weet. We hebben het over de beslissingen die jij moet nemen.’

Howell werkte de hele nacht door. Hij was er zeker van dat Geezler hier zijn voordeel mee zou doen, al had hij geen idee hoe. Drie uur lang sorteerde en versnipperde hij documenten en wiste bestanden en correspondentie van zijn computer. Hij dronk terwijl hij aan het werk was en was zich vaag bewust van het nachtelijke duister om zich heen en de grenzen van de compound. Revisies van het verleden waren niet nieuw voor hem en dus zocht hij hosco-werknemersdossiers, ontwerp- en bouwoffertes en geschiktheidsverklaringen, terreinrapporten en aanvraagformulieren bij elkaar – alles wat verband hield met Sutler – haalde de nietjes er stuk voor stuk uit, scheidde de bladzijden en stopte ze in de versnipperaar. Zijn aandacht was bij de hapering van het papier tussen de messen, bij hoe de informatie langs de sneden nog steeds leesbaar was tot het moment dat de stroken begonnen te krullen. Het papier zou verbrand moeten worden. Er waren mensen, in archieven, in Europa, die de hele dag bezig waren met het reconstrueren van versnipperde documenten, die saaie cultuurarcheologie bedreven, die onbeduidende daden en zaken weer stukje bij beetje in hun oude staat herstelden. Alles hier zou naar de verbrandingskuilen worden gestuurd. Alles hier zou tot rook en as vergaan.

Toen hij klaar was, belde hij Paul Geezler. ‘Hij is verdwenen. Sutler bestaat niet meer.’

Geezlers stem klonk als die van een geest, veraf. ‘Heb je de codes veranderd?’

‘Ja.’

‘Is er geld voor hem?’

‘Dat doe ik morgen.’

‘Zorg dat het gebeurt.’

‘En je vertrouwt hem?’

‘Hij vormt geen risico. Zelfs niet als hij opgepakt wordt.’

Howell schudde het afval in een zak, waarop stond vertrouwelijk: beveiligen/verbranden. Hij bond de zak dicht en bracht hem naar het personeelskantoor, waar nog meer van zulke zakken stonden. Het was ongewoon stil; hij liep door het kantoor en voelde een soort afgunst opkomen. Morgen, tegen de middag, zou Sutler het kantoor uit wandelen en in rook opgaan. Het gebeurde niet vaak dat iemand met een schone lei kon beginnen. Kort daarna zou cipa-centraal alarm slaan over verduisterde gelden en zou Howell een stap terug doen en toezien hoe alles zich ontwikkelde. De komende vier weken zouden moeilijk worden. Ze zouden hem ongetwijfeld schorsen, op een zijspoor zetten, terwijl elke uitgave die door de dienst geautoriseerd was onder de loep werd genomen – maar hij zou het geld niet hoeven terug te betalen.

1.3

Het eerste konvooi arriveerde voor zonsopgang. Een onderbuikgerommel van dertien vrachtwagens, tjokvol met tussen de negen en elf ton aan industrieel, medisch en militair afval, en daarnaast twee bevoorradingstrucks met voedsel en materieel. Het tumult zette Ford tot actie aan. In deze vroege chaos kon hij de stemmen horen van de mannen die elkaar iets toeriepen, en het sissen, knarsen en dreunen van versnellingen, van remmen en cabinedeuren. De woestijn een en al bedrijvigheid toen de trucks naar de verschillende verbrandingskuilen werden gedirigeerd: zwarte, rechthoekige kraters waar het afval in werd gedumpt en verbrand. De lucht raakte bezwangerd van de verzengende stank van vliegtuigbrandstof en verbrand rubber, die zich vermengde met een intensere fecale lucht. Er brandden nooit meer dan vier van de zeven kuilen tegelijkertijd, en uit elke kuil steeg een kolkende kolom op, zwarte dikdijige benen, onderaan rood en oplichtend van de vonken, die door een kleurloze lucht stampten. Eerst boog de rook zijwaarts af en vervlakte vervolgens tot een plaatsvervangende horizon, een nevelige rokzoom. Het hing allemaal af van de wind: twee kuilen lagen ten westen, drie ten zuidwesten en twee ten oosten van de woonaccommodatie, niet meer dan een rechte rij portakabins die uitzagen op de machinewerkplaats, een grijze, tunnelvormige quonsethut.

Ford had Paul Geezlers advies opgevolgd en slechts twee stel schone kleren en het geld dat hij had in een zwarte rugzak gepakt. Hij trok zijn hoge, stevige wandelschoenen aan en liet op de stoel in zijn portakabin wasgoed achter, naast zijn bed drie boeken en een fles water, op een kleine tafel zijn papieren en tekenmateriaal: linialen, pennen, een gradenboog, een lange rol papier en een instructiehandboek van hosco – en op de grond een stapel toiletrollen en de gesloten pot met schorpioenen. Hij begon smoezen te bedenken, redenen om weg te gaan: moeilijkheden thuis, slecht nieuws, een ernstig ziek familielid of iets zakelijks, maar ze leken geen van alle geloofwaardig, aangezien alles aan Ford uitstraalde dat hij van nature een eenling was. Hij stond klaar bij de deur en keek naar Gunnersen en Kiprowski, bezig met het uitladen van twee hosco-bevoorradingstrucks die leeg moesten voordat de zon zo hoog stond dat hij op de vrachtwagens zou schijnen en de containers van binnen te heet zouden worden om in te werken. Gunnersen sleepte pakketten ingeblikte en in dozen verpakte voorraden naar de laadklep en wierp ze omlaag naar Kiprowski, achteloos en snel, hoe zwaar zo’n pakket ook was. Hij benoemde de spullen terwijl hij ze omlaaggooide, wiste zijn voorhoofd af en instrueerde Kiprowski waar alles naartoe moest. Samuels, Clark, Pakosta en Spider waren nog steeds aan het werk bij de kuilen, en de vrachtwagens kwamen met ronkende motor een voor een weer de heuvel op.

Ford besloot dat hij Kiprowski zou meenemen om hem naar cipa-zuid te begeleiden, aangezien dit een noodzakelijke aangelegenheid was en Kiprowski de enige man die hij kon vertrouwen.

Het zonlicht viel schuin in, roze op de portakabins en de zijkant van de vrachtwagen, nu al onverbiddelijk, verschroeiend heet, terwijl het nog niet eens hoog zomer was. Toen de vrachtwagens leeg waren, kwamen de mannen terug van de kuilen. Clark holde voor hen uit en slaakte een schorre strijdkreet, poedelnaakt op zijn laarzen na, en racete het zonlicht in, zijn dijen en rug overdekt met hosco-stickers (met trots vervaardigd in virginia). De mannen joelden en schreeuwden toen Clark, wit en mager met rood haar, rode armen en een rode nek, als een razende rondjes rende door het opstuivende zand en met zijn vuisten in de lucht bokste.

Met Kiprowski naast zich en Clark en Pakosta op de kuipstoeltjes voorin, deed Ford zijn best om zijn gedachten op een rij te krijgen, maar de reden waarom hij weg moest uit Camp Liberty was hem nog steeds even onduidelijk als toen Geezler hem had gebeld – waarna hij vier lange uren van onzekerheid, twijfel en minuten aftellen had doorgebracht. Geezlers belofte van tweehonderdduizend pond sterling leek onvoorstelbaar. Twee ton: genoeg om uit de problemen te komen, genoeg om een paar schulden af te betalen en nog wat over te houden, als hij maar precies deed wat hem gevraagd was. Met dit geld zou Ford zijn geweten sussen en opnieuw beginnen. Hij kende Geezler goed en vertrouwde erop dat alles duidelijker zou worden zodra hij aankwam bij de regionale overheidsdienst: financiële divisie, cipa-zuid. De helikopter steeg snel, steil en onvast, doorbrak de grijze rooklijn en ging pas boven de nevel horizontaal vliegen. Onder zich zag hij een laatste glimp van de verbrandingskuilen, zeven harde, zwarte rechthoeken, elk met een roetsliert die de woestijn onderstofte, terwijl de woonaccommodatie en de quonsethut al uit het zicht verdwenen waren.

Hij zag geen ontsnappingsmogelijkheid. Toen ze Amarah naderden, begon de helikopter hortend te dalen om een aanval te vermijden. Ford kreeg een boodschap via de piloot: de kwestie bij cipa-zuid moest zo snel mogelijk worden afgehandeld. Howell had andere afspraken. Hij had maar net genoeg tijd voor de overboekingen, maar een gesprek over het project, die raming waar hij om gevraagd had, kon vandaag niet plaatsvinden. Kiprowski en Pakosta zaten te bekvechten over een kleine rugzak en er leek weer iets nieuws de kop op te steken dat niet lekker zat tussen die twee. Hij had spijt van zijn besluit om ook Pakosta en Clark mee te laten komen. Hij had ook spijt van zijn besluit hen de uniformen te laten aantrekken die ze van Howell hadden gekregen. Tijdens de landing werd Kiprowski zo rusteloos dat Ford zich afvroeg of hij er op de een of andere manier iets van wist.

De kantoren van cipa-zuid waren gevestigd op het terrein van een voormalige school in het centrum van Amarah. Wat vroeger de speelplaats was geweest, werd nu omgeven door een hekwerk en zandzakken die in theorie de kantoren moesten beschermen en afscheiden van de overdekte markt en een rij bedrijfspanden – al stonden de meeste daarvan leeg, de ramen aan de voorkant kapotgeschoten, de muren zwartgeblakerd na een recente aanslag, de eigenaars teruggekeerd naar Koeweit en Saoedi-Arabië en sommigen naar Iran. De school zelf bestond al lang niet meer; die was bestookt met brandbommen en vervolgens platgegooid met raketten tot er alleen nog een vlak terrein over was. De geschilderde omtrek van een minivoetbalveldje was nog zichtbaar op de betontegels.

hosco had de gebouwen geleverd, dezelfde prefab woonunits als in Camp Liberty, die hier op blokken stonden en aan elkaar waren gelast. Ford wilde liever niet denken aan het soort mensen dat een school bombardeerde. Dat een school in de hens stak en dan opblies. Het feit dat de nieuwe regionale overheid zijn kantoren uitgerekend op die plek had neergezet, leek ironisch en omineus. Een uitnodiging. Er hing nog steeds een schoolgeur in de nieuwe kantoren, iets zurigs, niet echt dat muskusachtige van onfrisse lijven aan het eind van de dag, maar een scherp luchtje dat maar niet wilde wijken. Bij vergaderingen drong de geur zich aan hem op. Hoe langer de vergadering duurde, des te meer hij zijn adem inhield en des te minder hij praatte.

Ford legde de opgerolde bouwtekeningen op het bureau van de adjunct-administrateur en deed zijn best om niet een van de vele spulletjes te verschuiven of het papier te beschadigen. Howell, met zijn bestudeerde Brits-Amerikaanse accent, was dol op prullaria: de glazen pennenhouder, de vulpennen, het naambordje, de verweerde honkbal, de foto’s van zijn vrouw, zoon en dochter, en nog meer ingelijste foto’s aan de muur achter zijn bureau (Howell die de hand schudde van staatshoofden, Howell naast de weinige beroemdheden die een tussenstop maakten op weg naar Camp Anaconda of vanuit Camp Navistar). En alles keurig op zijn plek. Tijdens zijn bezoeken had Ford de adjunct-administrateur nog nooit aan het bureau zien zitten. De man mocht graag ijsberen. In Camp Liberty had hij van Pakosta verhalen over Howell gehoord, geruchten die niet overeenstemden met wat hij zelf wist.

De bouwplannen illustreerden Fords vakmanschap als tekenaar en zijn serieuze aanpak van het project. Howell rolde de bladen een voor een af en mompelde, enigszins sarcastisch: ‘Ah, onze nalatenschap. De Kolos.’

De plattegronden waren geschetst met een zacht blauw potlood en met een aangename precisie in de lijnen. Laag één: het bestaande kamp met de verblijfsaccommodatie en de verbrandingskuilen. Laag twee: de voorgestelde werkkwartieren en bouwloodsen. Laag drie: de verbrandingskuilen, uitgegraven en opgevuld. Laag vier: de basisstructuren voor water, elektriciteit en riolering. Laag vijf: de uitbreiding van het vliegveld. In een reeks van twaalf elkaar overlappende bladen werd een kleine, afgelegen compound voor afvalverwerking het uitgangspunt voor een nieuwe militaire basis en een nieuwe stad.

Howell, uilachtig, met zijn witte haar en stalen brilmontuur, liep koel, ongeïnteresseerd om het bureau heen en bladerde langzaam door de plannen, ondanks zijn eerdere waarschuwing dat hij het druk had. Mompelend verzuchtte hij dat Ford zijn mannen nooit had mogen toestaan hun uniform te dragen. ‘Niet hier,’ zei hij, ‘die uniformen dragen ze alleen als ze mij begeleiden. Het zijn geen echte officieren.’ Howell keek hem niet aan, kennelijk ongeïnteresseerd in een antwoord, en stak toen zijn hand op om aan te geven dat Sutler even moest wachten terwijl hij zelf het kantoor uit liep.

Ford wachtte, eerst tegen het bureau geleund en toen rechtop staand met de armen over elkaar. Hij nam het vertrek in zich op. Twee ijzeren brandkasten met de achterkant tegen de muur en bedoeld om in een bankkluis te worden ingebouwd, stonden naast elkaar en namen een kwart van de ruimte in beslag. Daarnaast een rij vitrines met sporttrofeeën en nog meer ingelijste foto’s. Tegenover het bureau hing een wandklok. Elf uur al, nog amper een uur te gaan. Hij verwachtte dat Howell zou terugkomen met de militaire politie. Hij vroeg zich af of ze zijn naam wisten en hoe ze hem ontdekt konden hebben. Het aanhoudingsbevel zal om twaalf uur worden uitgevaardigd.

Vijf minuten later stond Howell weer in de deuropening, alleen, en vroeg of Ford een junkaccount had geopend. ‘Heb je dat al gedaan?’ Howell wist niet precies meer hoe het zat. ‘En de andere rekeningen, is alles geregeld?’

‘Ja.’ Ford leek verrast.

‘Heb je de gegevens?’

Ford zocht tussen zijn paperassen en vond de handgeschreven lijst met nummers.

‘Heb je het met Paul Geezler over die rekeningen gehad? Je kent de beperkingen op operationele rekeningen? Ik kan de overboekingen wel uitvoeren, maar alles boven de tweeënhalve ton wordt automatisch gesignaleerd bij cipa-centraal. Zowel betalingen als overboekingen.’

Ford knikte, al leek hij onzeker.

Howell stak zijn hand uit voor de lijst met rekeningnummers en overboekingsbedragen. ‘Wacht even.’ Zijn mond verstrakte terwijl hij nadacht. ‘Vier operationele rekeningen en een junkaccount. Hoeveel was je met Paul overeengekomen voor die junkaccount? Twee? Of tweeënhalf?’

Howell liep weer naar de deur en zei dat hij er tweeënhalf van zou maken. Twee, of tweeënhalf? Beetje raar om zo over geld te spreken als je niet twee dollar maar tweehonderdduizend dollar bedoelde; niet tweeënhalve dollar, maar tweehonderdvijftigduizend dollar. Niet slecht, tweeënhalve ton. Lang zo gek nog niet voor zes weken werk.

Tien minuten later, om precies kwart over elf, kwam Howell terug, glimlachend, zelfvoldaan. ‘Ik heb de standaard inloggegevens naast de rekeningnummers geschreven. Bewaar die nummers en de wachtwoorden gescheiden. Heb je het beveiligingsniveau al ingesteld? En een verlooptermijn ingesteld voor je wachtwoorden?’

Ford zei dat hij het niet begreep en Howell keek getergd.

‘Je gebruikersgegevens zijn kwetsbaar, tenzij je een beveiligingsniveau instelt. Dit is alle informatie die je nodig hebt om toegang te krijgen, tenzij je de beveiliging verder verhoogt.’

Ford meende iets plagerigs te horen in Howells stem. Hij keek wezenloos naar de nummers. Howell draaide zijn laptop om het hem te laten zien en vroeg Ford de hosco-website te openen en in te loggen. ‘Om te voorkomen dat anderen toegang krijgen, moet je de beveiliging op het juiste niveau instellen.’

Ford opende de website en logde in bij Financiën. Howell wees naar het scherm.

‘Klik daar – op privacy. Enter. Typ het nummer in dat begint met hos/ja. Dat is je junkaccount. Daarboven. Klik op verberg. Alleen jij kunt nu nog die rekening bekijken. Klik daar voor de beveiligingscode.’

Het scherm werd zwart en vervolgens verscheen het rekeningnummer weer en daarna het saldo.

‘Zie je. Die nul gaat zo veranderen.’ Ze keken naar het scherm, maar er gebeurde niets. ‘Geef het even de tijd.’

Howell vergeleek het rekeningnummer met Fords briefje. ‘Terwijl je wacht, kun je alvast het beveiligingsniveau instellen. Om de rekening te openen kun je maximaal acht codes invoeren, allemaal van tussen de vier en de twaalf tekens.’ Howell ging rechtop staan. ‘Ik laat het aan jou over. Als het te lang duurt, word je uit het systeem gegooid.’

Ford staarde naar het scherm. Kiprowski stond achter hem te wachten en hij voelde een zekere vijandigheid naar Howell. Onder in het scherm begon een klok negentig seconden weg te tikken. Ford wilde dit zo snel mogelijk achter de rug hebben en koos voor beveiligingsniveau vier, waardoor er vier schermen opengingen die allemaal om een nieuwe code vroegen. Wanhopig zoekend naar een idee gebruikte Ford de nummers van de nieuwe operationele rekeningen.

Toen de codes waren ingegeven, werd het scherm weer zwart en Ford sloot de laptop.

Terwijl hij op Howell wachtte, begon hij zich af te vragen of het geld was overgeboekt. Of Geezler zijn belofte was nagekomen. Hij opende de computer opnieuw, ging naar financiën, en van daar naar rekeningen. Hij klikte de junkaccount aan en het eerste scherm verscheen. 1 van 4. Toen hij een verkeerd cijfer intikte, werd de site onmiddellijk geblokkeerd en werd het scherm zwart.

Nerveus probeerde hij het opnieuw, maar toen kwam Howell terug.

‘Is het gelukt?’ Howell keek naar het scherm. ‘Wat ben je aan het doen?’

‘Ik heb het beveiligingsniveau ingesteld, maar nu heb ik een fout cijfer ingetypt.’

‘Hoe vaak?’

‘Eén keer maar.’

‘Na drie pogingen wordt je toegang geblokkeerd.’ Howell ging rechtop staan. ‘Dat noemden ze vroeger “hostage accounts”. Die zijn zo ontworpen dat ze niet gecompromitteerd kunnen worden. Als je geblokkeerd wordt, krijg je geen toegang meer. De overboeking is gedaan, dus het geld zal zo wel op de rekening te zien zijn. Het zou eigenlijk allemaal onmiddellijk moeten gebeuren, maar de verbinding is niet zo snel als we zouden willen – zoals alles hier.’

Howell excuseerde zich opnieuw en Ford zette de computer uit en stopte het opgevouwen blaadje terug in zijn zak, zich bewust van het feit dat de kans nu voor het grijpen lag als hij weg wilde. Tweehonderdvijftigduizend dollar kwam aardig in de buurt van de vergoeding die Geezler hem had beloofd. Dollars, geen ponden, maar veel scheelde het niet. Hij begon een plan te ontwaren achter Geezlers telefoontje, een plan dat voor hem lang niet verkeerd leek uit te pakken.

Aangezien Howell nog steeds niet terug was, draaide Ford zich om naar Kiprowski en hij zag dat de jongen stond te zweten, dat hij niet op zijn gemak was, niet lekker, en zijn hand tegen zijn maag drukte. Alle bewoners van Camp Liberty kregen op enig moment last van griepachtige verschijnselen, koude rillingen en nachtelijk zweten, maagkrampen, en waren dan niet eens meer in staat om water binnen te houden. Stuk voor stuk leden ze aan huidirritaties en neusbloedingen. Ford weet het aan de rook van de verbrandingskuilen. De mannen weten het aan giftige middelen, biochemische verbindingen. Hij zei tegen Kiprowski dat hij moest gaan zitten, maar de jongen gebaarde dat hij wilde blijven staan, dat het zo wel weer over was.

De onrust van de jongen maakte dat zijn eigen ongerustheid toenam. Howell was nog steeds niet terug. Zouden ze hem nu komen arresteren? Was dit allemaal een ingewikkelde vertragingstactiek? Hij had niet de indruk dat Howell enig idee had van een dreigende arrestatie.

Kiprowski stond tegen de tweede brandkast geleund met een plunjezak tegen zich aan geklemd, zijn gezicht bleek en bezweet.

Ford hees zijn rugzak over zijn schouder – een betere kans zou er niet meer komen – en liep naar de deur. Tussen de kantoren was een gang met aan één kant een muur en aan de andere kant een nooduitgang. Hij bedacht dat hij iets tegen Kiprowski moest zeggen, maar was eigenlijk al aan het lopen voordat hij erover had nagedacht wat hij ging doen en hij wist dat er een alarm zou afgaan als hij door die deur naar buiten stapte. De tijdsdruk, het verlangen om hier weg te komen, weg van cipa-zuid, weg van die gladde Howell, de naar babykots stinkende kantoren, de zwetende Kiprowski – hij moest nu echt wegwezen. Er was amper nog tijd, dertig minuten, misschien nog minder, achtentwintig minuten nu. Hij was bijna bij de deur, stond op het punt om de stang omlaag te duwen, toen hij zich omdraaide en zag dat Kiprowski op hem afstormde en dat zijn armen langzaam omhooggingen om zijn hoofd te beschermen. En toen chaos.

De explosie beukte op hem in als een vuistslag, waardoor Ford met zo’n vaart door de deur naar buiten werd geslingerd dat hij geen idee had wat hem overkwam: het ene moment binnen, nog rechtop, het volgende moment omvergeblazen, met geweld door de lucht gesmeten – om hem heen een dikke brij, een mengelmoes van hitte, instortende muren, gips- en plafondplaten en verpulverd glas. Het hem omringende, steeds dieper wordende zwart vonkte.

Hij kwam op zijn rug terecht, zijn schoenen van zijn voeten gerukt, zijn handen en gezicht onder het bloed, zijn oren rauw van het gekrijs, zijn lichaam gevoelloos, zijn kleren vol scheuren en kleine gaatjes. Terwijl de chaos neerdaalde, krabbelde hij overeind, weg van de rook, doof voor de snelle, knetterende geweerschoten.

Luister. Er is een probleem en dat kan niet worden opgelost.

Çukurca

#

2.1

Laat in de middag stuitte Ford op het vluchtelingenkamp.

Bij het achternazitten van een afgedwaalde berggeit was hij met in beide handen een kei naar het hoogste punt van een steile helling gestrompeld, bezweet, licht in het hoofd, en vooral hongerig. Pal voor zijn voeten daalde het terrein scherp en in de glooiing van de gladde kraterwand lag een stad van grijsgroene tenten.

Geschrokken door die aanblik bleef hij bij de rand staan. Op de tegenovergelegen helling waren twee jongens met geweren een verspreid rondlopende kudde geiten aan het hoeden. In het kamp zaten bebaarde mannen bijeen voor hun tenten. Aan de rand van een wolkenhelder meer schepten vrouwen water. Zwarte honden renden doelloos heen en weer langs de oever. Er stegen grillige rookpluimen op. Al twee dagen was hij ervan overtuigd geweest dat hij eten rook, en hier hing in opstijgende kringels de heerlijke geur van gesmoord vlees en brood. Zo veel details, piepklein, speelgoedachtig, scherp afgetekend, beschermd door een natuurlijke stenen kom.

Hij maakte een kuil voor zichzelf in de schalie van de kraterrand en ging op zijn hurken zitten om het kamp te observeren. Hij had geen flauw idee hoeveel mensen er in het kamp huisden of hoelang de nederzetting al bestond (de paden tussen de tenten konden weken, maar ook jaren oud zijn). Een belt met vaten en plastic kratten, een stuk terrein gereserveerd voor brandstofvaten en een afgescheiden, omheind landje met een waterreservoir en waterpompen duidden op organisatie, niet op een lang bestaan. Na een uur naar gewapende mannen en half wilde honden te hebben gekeken besloot hij het kamp links te laten liggen. Het zou heel wat anders zijn als hij op de openbare weg vreemden tegenkwam, maar hier in de bergwoestijn, op twee dagen afstand van welk dorp dan ook, zou hij alleen maar achterdocht wekken.

Om de hitte te mijden sliep hij ’s middags en liep hij ’s nachts in zijn slonzige kleren en op zijn versleten schoenen bergopwaarts door een landschap met los gesteente en struikgewas, bij een vollemaan die koel op de rotsen scheen. Onder het lopen piekerde hij, probeerde tevergeefs de naakte feiten van zijn vlucht te rijmen met zijn onzinnige gedachten – en gaf zich dan weer over aan het ongemak, aan de afwisselende hitte en kou, aan de zekerheid van de ene voet voor de andere zetten. Hij maakte zichzelf wijs dat hij in shock verkeerde, ook al wist hij dat het niet waar was. Over een dag of twee, drie zou hij Kuzey en de Turkse grens bereiken, maar op korte termijn had hij behoefte aan water en behoefte aan eten.

Omdat hij niet precies wist of hij negen of tien dagen geleden uit Amarah was vertrokken, tekende hij zijn route in het zand. Op dag één de vlucht uit de zuidelijke woestijn, van Amarah naar Bagdad. Op dag twee militair transport naar Balad Ruz, waar hij naar een klein veldhospitaal was gebracht om de brand- en snijwonden op zijn handen en gezicht te laten behandelen, toen bijna het hele eind weer terug voordat hij was afgebogen naar Khanaqin en in oostelijke richting naar Iran was gereden, waar hij een vage vuurvlek aan de horizon had gezien. Op dag drie een lift van een schoolbus, waarvan de zijkanten waren versterkt met gelaste staalplaten, en die stampvol Soranisprekende Koerden zat, op weg naar hun werk in Halabja. Toen, de volgende dag, om Suleimaniya heen naar Fort Suse met een Amerikaanse ingenieur – een potige man uit Butte in Montana, die ervan overtuigd was dat de Iraniërs hun eigen volk vergiftigden en dat niets de gifstoffen kon tegenhouden, want in feite bieden grenzen en demarcatielijnen natuurlijk geen echte bescherming. Ford kon er niets tegen inbrengen, want zijn omzwervingen en het verband om zijn handen bevestigden het. Hij slaagde er dag na dag op goed geluk in van de ene plaats naar de andere te komen, maar wel met het toenemende vermoeden dat hij de reis onnodig gecompliceerd maakte. Op dag vijf en zes was hij per taxi naar een militaire controlepost gereden, vervolgens door naar Arbil, van waaruit hij zijn noordelijke zigzagroute had vervolgd met een Jordaanse chauffeur, die medelijden met hem kreeg en hem de namen van andere contacten gaf: een man die een auto te koop had (hoewel de auto een crossmotor uit ’53 bleek te zijn, gejat van een Amerikaanse aannemer) en een man in Kuzey, die hem over de grens kon brengen. De dagen daarna werden een warboel en Ford tekende de route uit: dag zeven en acht, of acht en negen, een moeizame rit per motorfiets langs een droge rivierbedding, eerst naar Sarsil en toen naar Amedi, waar hij eindelijk het verband van zijn handen haalde, hoewel die nog steeds gevoelloos waren en onder de blaren zaten. Daarna had hij twee hele dagen verspild doordat hij naar het westen in plaats van naar het noorden was gegaan en was zijn laatste proviand verpest door de regen. Door diezelfde regen kwam zijn motorfiets stijf onder de modder te zitten, die later keihard werd, zodat hij zich genoodzaakt zag om te voet verder te gaan door het struikgewas, vloekend om de vreselijke pech die hij had.

Zijn doel bleef hetzelfde. Als hij eenmaal in Turkije was, zou hij naar Çukurca gaan, een kleine stad zo’n twintig kilometer ten noorden van de grens. Hij zou daar een hotel of een pension zoeken, wachten tot hij zeker wist dat hij veilig was, dan naar een bank gaan en het geld van de junkaccount overschrijven. Hij zou teruggaan naar Bonn, zijn flat opzeggen, zijn schulden betalen en alles van de hand doen wat hij bezat. Na zes weken in een kleine keet te hebben gewoond wist hij wat hij wel en niet nodig had. Hij zou een eenvoudig en zo onafhankelijk mogelijk bestaan gaan leiden en bij de dag leven. Hij zou vrijwel zeker weggaan uit Europa. Zodra het geld veiliggesteld was, zou hij uit het Midden-Oosten vertrekken en er nooit meer terugkomen. Nog helemaal los van zijn overeenkomst met Geezler was de aanval op cipa-zuid een harde les geweest, waarvan hij had geleerd dat het leven van het ene op het andere moment kon veranderen. In zijn rugzak had hij tweehonderddrieënvijftig dollar en een liter water. Het mocht dan geen briljant plan zijn, het was in elk geval een plan. Tussen de zandkorrels zag Ford een kapotte schelp. Hij nam de schelp in de ene hand en testte de vingers van de andere door de scherf hard in de huid te drukken om te zien hoeveel gevoel hij had, en hij vond dat er verbetering in was gekomen nu de blaren waren weggetrokken en de wonden grotendeels geheeld; hij voelde weliswaar nog geen warmte of vocht, maar wel druk. En terwijl hij overdacht hoe ver hij bij welke oceaan dan ook vandaan was, viel hij in slaap en tuimelde van de ene wereld in een andere, als een man die ruggelings door een raam valt. In zijn droom vlogen er brokstukken om hem heen terwijl het duister bezit nam van een vredige hemel. Te midden van het opwaaiende stof: een balk van een raamkozijn, papieren, zijn schoenen die hard en ver weggeslingerd worden, een man in brandende kleren die een prachtige boog beschrijft.

Hij werd wakker door het geluid van naderende vliegtuigen; zijn arm sliep en er liepen tintelingen van zijn vingers naar zijn onderarm. Boven zijn hoofd gonsde de lucht van de ronkende motoren, van het hectische trillen van talloze ongeziene vliegtuigen. Te uitgeput om te lopen viel hij om een grote kei gekruld in slaap. Een uur later werd hij weer wakker toen er een enkel gevechtsvliegtuig over raasde, en zo ging het de hele nacht door met transportvliegtuigen, bommenwerpers en straalvliegtuigen, afgeladen met dreiging, die overvlogen boven de laaghangende bewolking. In de verte het doordringende geluid van geweervuur, te regelmatig om op een gevecht te duiden. ’s Nachts spraken deze landen in gecodeerd gerommel, het ene tegen het andere, fluisterend en dreigend.

In elkaar gedoken bleef hij liggen tot het licht werd en toen hij wakker werd, besefte hij dat hij alleen was – de geit, en zijn belachelijke idee om die te doden, verdwenen. Niet in staat om te ontsnappen aan de mist die over de helling hing, daalde hij af, maar hij leek maar niet weg te komen van de berg of van de met gruis gepekelde nevel. Toen het terrein vlakker werd, volgde hij door het ravijn een weggetje van ingeklonken steen dat uitkwam bij een laagte, een grasrijk moerasgebied onder een helderblauwe hemel. In greppels en op open plekken langs het weggetje zag hij verlaten schuilplaatsen met legercamouflage en met modder besmeurde, opgestapelde zandzakken. Boven zijn hoofd hing, over het eind van het ravijn gespannen, een reusachtige, bloedrode Turkse vlag.

2.2

Vroeg in de ochtend kwam in een e-mail met bijlage, die hij las op zijn telefoon, het bericht binnen dat hij het Londense kantoor van Gibson & Baker moest bellen; het onderwerp luidde dringend: bel Gibson zsm. Parson negeerde het verzoek. Het woord ‘dringend’ wekte irritatie bij hem op. Een beetje verontwaardigd, omdat er in het bericht totaal geen rekening mee werd gehouden dat hij het misschien wel druk had, stak Parson de telefoon in zijn zak en begon zijn dag. Gibson moest maar eens leren dat zijn personeel niet vierentwintig uur per dag voor hem klaarstond, dus hij ging niet bellen. Niet meteen.

Later die de ochtend in de woestijn, gewapend met een meetlint, een fototoestel en een notitieblok, klauterde Parson een met afval bezaaid schalietalud op om bij de weg te komen, toen hij zich het bericht herinnerde en bedacht dat het stom van hem was om er niet meteen aandacht aan te besteden. Hij had Londen moeten bellen, hij had met Gibson moeten praten, precies zoals hem gevraagd was. Hij ging terug naar de jeep, rondde zijn aantekeningen af en noteerde afmetingen bij een diagram van de weg, een eenvoudige lijn met één enkele bocht. De weg, vijfentachtig kilometer lang kaarsrecht, ging bij de bocht iets omhoog over een kleine wal, om vervolgens weer vlak te worden en nog eenenvijftig kilometer kaarsrecht door de woestijn te lopen. Een hoofdweg vrijwel zonder verkeer, en een bocht die al heel wat dodelijke ongelukken tot gevolg had gehad. Zelfs hier, eenenvijftig kilometer ten zuiden van de dichtstbijzijnde stad, zag de wegberm er onbetrouwbaar uit. Er was geen duidelijke markering, alleen een talud vol keien en stenen, bezaaid met repen papier en plastic die fladderden in de wind. Een brede, potentieel gevaarlijke berm waar allerlei rotzooi in kon zitten, waarin allerlei explosieven verborgen konden zijn.

Hij maakte foto’s van de bandensporen op het wegdek en de weg als geheel, van bijna van niets, want de lucht en het land waren nauwelijks van elkaar te onderscheiden, fel en zinderend, zonder specifieke kenmerken. Hij zette zich schrap tegen de wind om nog een foto van de bocht te maken en liep toen terug naar de jeep om de details te noteren. Zeven weken geleden had een bevoorradingsvrachtwagen van hosco de bocht gemist, was van de weg geraakt en van het talud gestort, dat amper een meter hoog was, niet veel, maar wel zo steil dat het voertuig kantelde voordat het in het losse steengruis belandde. Overal lagen restanten van de vrachtwagen, stukken glas en delen van het chassis, gegroefd aluminium, stukken chroom die blikkerden in de zon, en terwijl hij rondneusde op het met wrakstukken overdekte terrein las Parson het dossier over de zaak nog eens door. De sporen van dit ongeluk waren moeilijk te onderscheiden van die van eerdere ongelukken, een geschiedschrijving in verzengde aarde van chauffeurs die in slaap waren gevallen of de bocht gewoon over het hoofd hadden gezien en ineens letterlijk de weg waren kwijtgeraakt. Konvooien van hosco maakten gebruik van deze weg wanneer hoofdweg 80 vanwege veiligheidsrisico’s gemeden moest worden. Parson verloor nooit de kleine tegenstrijdigheden uit het oog die deel uitmaakten van zijn werk. Door een veiliger route te kiezen was het konvooi voorspelbaarder vijanden tegengekomen – uitputting, vermoeidheid, onoplettendheid – en een tolk die in de cabine van de kantelende vrachtwagen had liggen dutten, was van de slaapbank achterin tegen de voorruit gevlogen en had zijn nek gebroken.

Hij wist niets van Amer Hassan, de tolk, behalve dat hij in het bezit was van een Brits paspoort en een vrouw en twee kinderen had in het Engelse Darlington. Hij wist dat hosco de contracten met zijn Amerikaanse en Europese chauffeurs al had beëindigd en in plaats daarvan mannen uit Nepal, India en Sri Lanka had aangenomen. Hij wist dat de meeste tolken uit Bagdad of uit steden in het noorden kwamen, en dat ze vanwege hun werk niet meer naar huis konden terugkeren.

De soldaat die Parson escorteerde (een van de twee, de tweede achter de jeep), zat aan een neushaar te plukken en vroeg of Parson klaar was. Het stadium van ditjes en datjes hadden ze achter de rug, zodat Parson knikte en zijn werk wegborg. Hij had er een hekel aan om in hosco-jeeps te reizen en hij had er een hekel aan om door kleine plaatsen te rijden. Hij had er een hekel aan hoe de mannen daar naar hen keken, hoe hun hoofd meedraaide wanneer de jeep voorbijreed en ze uit gewoonte een inschatting maakten. Hij had een hekel aan de rotzooi die ze voorbijreden, aan de honden, de kinderen die soms achter hen aan holden, de rookpluimen van vuurtjes langs de weg die omhoogkringelden in een strakblauwe lucht. Hij had een hekel aan het stof, de vliegen, de hitte, het zweet en aan hoe hij tegenwoordig in termen van ‘zij’ en ‘wij’ dacht. Hij had er een hekel aan dat hij kilometers van alles vandaan op een kaarsrechte weg door de woestijn nog steeds plastic zakken en waterflesjes zag, of kleding. Hij had een hekel aan elk moment dat hij buiten het kamp doorbracht, maar deze uitstapjes waren nu eenmaal onvermijdelijk en dus voerde hij ze zo nauwgezet mogelijk uit en plande ze altijd zo vroeg mogelijk op de dag.

Terug op de basis, in een keet die als gastenverblijf dienstdeed, legde Parson de dossierstukken op tafel. Gewoon een ongeluk, meer niet. Een classificatie van ‘geen verwijtbaarheid’ met ‘verzachtende omstandigheden’, waarbij hij erop vertrouwde dat hosco dat oordeel welwillend zou interpreteren. Hij ging zitten met een fles lauw water. Hij vond het vervelend om kwesties in het veld op te lossen wanneer die net zo goed afgehandeld konden worden in Londen, in een comfortabel kantoor aan de rivier, ter hoogte van de Temple, met een alledaags uitzicht in grauwe bruin- en grijstinten, met voetgangers en incidenteel scheepsverkeer op de rivier, waar zowel het panorama als het werk aangenaam saai was. In Londen zou hij een lans breken voor de zaak.

In zijn keet had hij geen bereik; daarom liep hij naar de kantine, kocht nog een flesje water en ging zitten onder een muurschildering van New York met de gereconstrueerde Twin Towers en daarboven een adelaar met wijd gespreide vleugels. Hij was blij dat het water koud was. Hij bekeek Gibsons bericht nog eens. Het telefoontje zou zonder enige twijfel tot gevolg hebben dat het nog langer zou duren voordat hij naar huis kon, dat hij weer onder begeleiding van politie, militairen of een particuliere beveiliger een locatie moest bezoeken, het zoveelste oponthoud waarbij hij zijn dagen in een ziekenhuis, een legerbarak of langs de kant van de weg doorbracht, zich moest behelpen met een tolk en mensen moest ondervragen die weinig mededeelzaam waren. Dit telefoontje zou ertoe leiden dat hij nog meer avonden aan rapporten kwijt zou zijn om te bepalen of hosco al dan niet aansprakelijk was. Hij opende de bijlage en vergrootte de afbeelding, een pasfoto van een identiteitsbewijs, de gelaatsuitdrukking van de man licht verwilderd, met grote, enigszins geschrokken ogen, en hij vroeg zich onwillekeurig af wat deze man was overkomen. Het beeld in de verleden tijd geplaatst. Hij werd snel doorverbonden met Gibson.

‘Naar wie zit ik te kijken?’

‘Hij heet Stephen Sutler. Hij werkt voor hosco. Heb je het nieuws gevolgd?’

‘Daar heb ik de kans niet voor gehad. Eerlijk gezegd ben ik zaken aan het afronden. Ik verheug me erop naar huis te komen.’

Gibson aarzelde, maar ging niet op die opmerking in. ‘De foto die je daar hebt is van een Brit en hij wordt vermist. Hij was vijf dagen geleden bij de regionale overheidsdienst toen daar een bom ontplofte en nu wordt hij vermist.’

‘Ontvoerd?’

‘Niet waarschijnlijk. Wat weet je van de Kolos?’

Parson stelde zich Gibson op zijn kantoor voor, gebogen, want hij zat altijd gebogen als hij aan het bellen was, met luide stem, zijn accent nogal dik aangezet.

‘Het is een voorstel tot uitbreiding van een kleine militaire basis in de zuidelijke woestijn. Eerder dit jaar heeft hosco de aanbesteding gewonnen. Washington heeft massa’s geld in het project gestoken. Stephen Sutler was hosco’s man ter plaatse, verantwoordelijk voor de eerste ontwikkelingsfase, maar hij is verdwenen en niemand weet waar het geld gebleven is.’

‘Het is een Engelsman, zei je?’

‘Dat is zo’n beetje alles wat we van hem weten.’

‘Om hoeveel gaat het?’

‘Tja, dat is het ’m nou net. Niemand weet het precies. Bij die aanslag zijn alle data verloren gegaan. Er zit nu iemand te rekenen. Maar we hebben het in elk geval over meerdere miljoenen.’

Parson liet een respectvolle stilte vallen voordat hij vroeg waarom zij daarbij betrokken waren.

‘Ze willen dat er iemand naar Amarah gaat voor een bezoek aan de adjunct-administrateur bij de overheidsdienst, een zekere Paul Howell. Hij is degene die over het geld ging en toezicht hield op de rekeningen. Hij is er vrijwel zeker bij betrokken. Maar het moet snel gebeuren, zo snel mogelijk. Howell heeft een advocaat, en ik begrijp dat het allemaal ingewikkeld begint te worden. Ze willen dat Sutler gevonden wordt. Niemand anders schijnt vorderingen te maken. Ze hebben ook twee beveiligers gearresteerd, daar zul je ook mee moeten praten. Stel vragen over Stephen Sutler en kijk maar wat het oplevert. O, en Howell heeft vrienden bij het ministerie van Buitenlandse Zaken’, liet Gibson erop volgen, niet zozeer als iets wat hem net te binnen schoot, maar als waarschuwing. ‘Het is niet iemand die je tegen de haren wilt instrijken. Ik betwijfel of hij hier met schone handen uitkomt, maar hij draait al een tijdje mee. Probeer zo veel mogelijk te achterhalen over de financiële organisatie. Kijk wat er bekend is over Sutler en laat de rest aan de juristen over.’

‘Heb je uitgelegd dat dit niet tot onze bezigheden behoort?’

‘Er zit niets anders op. hosco is een klant van ons en die willen we niet kwijtraken. Het is ongebruikelijk, maar het ligt wel een beetje in het verlengde van wat we gewoonlijk doen. Zij zeggen dat ze niet aansprakelijk kunnen worden gesteld, dat de geldzaken werden afgehandeld door de overheidsdienst. Hoe dan ook, ik wil laten zien dat we beschikbaar zijn en dat we met alle plezier willen helpen. Ze hebben meteen iemand nodig en geven de voorkeur aan een Engelsman. Tegen de tijd dat ze iemand anders hebben gevonden en die daar ter plekke hebben, kan Stephen Sutler god-weet-waar zijn.’

‘Dus ik ga met die mannen praten en rapporteer aan jou.’

‘Je hebt me niet goed begrepen. Ze willen dat jij hem gaat zoeken.’

Met de uitdraai in zijn handen wachtte hij op de vlucht. Op de achterkant stonden twee namen: Stephen Sutler, Paul Howell. Het papier twee keer zorgvuldig gevouwen. Dat zijn terugkeer naar huis vertraging opliep, was niet geheel onverwacht, en toen hij zijn vrouw belde, hoorde ze het nieuws berustend aan. Ze vertelde hem zelf ook maar weinig nieuws, en het zat hem dwars dat hij niet wist wat er in haar omging, niet tot in detail zoals anders.

Halverwege de vlucht drong de ware omvang van zijn nieuwe opdracht tot hem door. Een pikdonkere nacht met het besef van een woestijn en een steenwoestenij onder zich, een slechte maand achter zich, en alleen het gegeven dat hij nu hier in het land moest blijven, te midden van al die ellende. Naast hem zaten Amerikaanse mariniers in volledige uitrusting: met tourniquets, laarzen en helmen, in hun gevlekte woestijnuniform. Een van hen stopte de kevlarplaten terug in zijn kogelvrije vest. Een ander – strakke mond, verveeld – hotste mee met het vliegtuig en meed oogcontact. Parson keek naar de mannen en vroeg zich af hoe zij de regelrechte onwerkbaarheid van de situatie konden verdragen. Ik zou hier niet moeten zijn, zei hij tegen zichzelf. Ik wil hier niet zijn.

Parson kwam voor zonsopgang in Camp Liberty aan en werd meteen meegenomen om Sutlers spullen op te halen. Een uur later stapte hij, in het bezit van een plunjezak in een gesealde legerzak, aan boord van de helikopter naar Amarah. De plunjezak zou naar het team gaan dat de activiteiten van Stephen Sutler onderzocht, een samenraapsel van Amerikaanse federale marshalls, Iraakse openbare aanklagers en vertegenwoordigers van de ministeries, plus nog een aantal belanghebbende juristen. Hoewel Parson officieel was toegewezen aan dit team zou hij rechtstreeks verslag uitbrengen aan Mathew Gibson, die de verslagen zou doorsluizen naar hosco.

Parson richtte zijn aandacht op het uitzicht; enigszins ontregeld doordat de helikopter zijwaarts overhelde, zag hij een enkele Humvee in het vroege ochtendlicht over het terrein rijden. Het kamp, gekenmerkt door watertanks, latrines, een rij portakabins en één quonsethut, lag langs weer een andere kaarsrechte weg. Verderop in de woestijn zag hij een aantal grote rechthoeken, de verbrandingskuilen, met lome rooksporen die vervlogen tot spookachtige dampen. Niets anders dan zeven zwarte gaten en in een slordige rij neergezette keten, zodat het geheel de provisorische aanblik van een filmset bood, de tijdelijkheid ervan nog benadrukt door het ontbreken van woestijngras, palmbosjes of de natuurlijke aanwezigheid van water. Het bestaan van dit soort locaties werd ingegeven door praktische doeleinden: ter bescherming van seininstallaties, militaire installaties, grenzen, bevoorradingsroutes, strategische zones of andere, reeds bestaande faciliteiten, maar hier ontbrak elke logica, en de weg doorsneed de woestijn als een scherpe, onnatuurlijke lijn met aan weerskanten, als een uitstulping, het kamp en de voorpost – die voor hetzelfde geld ergens anders langs het traject hadden kunnen liggen. Over twaalf dagen zou deze basis worden ontmanteld en als bouwpakket worden verscheept, naar Koeweit en Camp Navistar.

Hij sloot zijn ogen om zich voor te stellen dat de basis van de kaart gewist zou zijn en er niets anders restte dan ochtendlicht, zonverbrand stof en gebarsten steen. In deze woestenij van louter steenslag en bergkammen waar alle kleur uit was weggebrand, was het niet moeilijk om je dat voor te stellen. De lucht was van zand doortrokken, zodat er een roze waas over het land hing. Tijdens de vlucht van Camp Liberty naar Amarah waren ze twee sectorgrenzen gepasseerd: van Amerikaans naar Brits, en van Brits weer naar Amerikaans. De helikopter daalde in een spiraalbeweging en zwenkte zijwaarts bij het landen om een aanval te vermijden.

Onder het lopen schetste Howells advocate het probleem. Zij – vertegenwoordigers van hosco, het leger, de Interim Regeringsraad, verschillende vertegenwoordigers van het Deense, Engelse en Amerikaanse consulaat en hun adviseurs, een aantal ministeries, waaronder het ministerie van Olie, het ministerie van Handel en het ministerie voor Werkgelegenheid, plus de nationale bank – wilden Stephen Lawrence Sutler zien hangen. Ze telde de autoriteiten op haar vingers af. ‘Maar in plaats van Sutler hebben we Paul Howell en twee niet-militaire contractarbeiders’, waarmee ze Mathew Clark en Carl Simon Pakosta bedoelde, de mannen die samen met Howell gearresteerd waren in cipa-zuid en die ten laste was gelegd dat ze zich als militair personeel hadden voorgedaan. Ze tuurde over het asfalt naar de hangar, in het onversneden, veel te felle licht en zei: ‘En daar hebben we dus helemaal niks aan.’

Parson knikte.

‘Het is een precaire kwestie.’ Beetje bij beetje legde de advocate de situatie uit. Ze stak het stapeltje ingebonden dossiers onder haar arm om haar handen vrij te hebben en haar steile, zwarte, schouderlange haar achter haar oor te strijken. De hitte drukte op Parsons schouders; op het vliegveld weerkaatste het chroom van auto’s en vliegtuigen het felle zonlicht. Hij nam de advocate met half samengeknepen ogen op en concludeerde dat ze jonger was dan hij aanvankelijk had gedacht.

‘Op het moment kunnen ze het nergens over eens worden. Er is nog niet eens een besluit genomen over welke instantie het onderzoek gaat leiden en er bestaat dus ook geen consensus over de vraag of Howell moet worden overgedragen aan het civiele of aan het militaire gezag. Zolang de aanklacht nog niet officieel is, is dat besluit een academische kwestie, maar niemand wil zijn nek uitsteken.’ Glimlachend schudde ze het hoofd. ‘En áls ze dat besluit nemen, moeten ze ook beslissen welke militaire of civiele instantie de leiding neemt. Het is erg precair.’

Ze vervolgden hun wandeling; de beveiliger liep een stap voor hen uit met een ronde natte zweetplek op zijn onderrug.

‘Alles wordt nog eens extra gecompliceerd door het feit dat Howell zowel Deens als Amerikaans staatsburger is. Bovendien heeft hij voor het ministerie van Buitenlandse Zaken gewerkt, wat het er ook niet makkelijker op maakt. Zowel het leger als hosco pleit ervoor om hem naar Washington te laten sturen. Begrijpt u hoe complex het is?’

Met een enthousiaste blik in haar ogen sprak de advocate over geduld. Niets van dit alles was gemakkelijk of aangenaam. Howell verleende zijn medewerking, hoewel er tegelijkertijd beslag werd gelegd op zijn bezittingen. Nu zijn publieke leven en zijn privéleven overhoop werden gehaald vanwege de speurtocht naar het geld, kwam er met de dag belastender nieuws naar buiten. ‘Toen het kantoor werd opgeblazen, zijn vrijwel al hun documenten verloren gegaan.’ Hij zou in ieder geval zijn huis in Charlotte, Noord-Carolina, kwijtraken en zijn appartement in Washington. Over de tegoeden op zijn bankrekeningen, die al bevroren waren, kon hij niet meer beschikken. Een team van juristen, zowel van de overheid als civiel, had de vorderingen al verdeeld. ‘hosco zal via de rechter zo veel mogelijk proberen terug te eisen. De trans-Atlantische vluchten, de hotels in Damascus, Dubai en Londen, en alle mogelijke onkosten die verband houden met deze en soortgelijke bezoeken in de periode van de telastlegging zullen worden teruggevorderd. Ze willen bloed zien.’ Rond half september zou er beslag worden gelegd op de Deense bezittingen van Howell. Hoewel nog niet kon worden bewezen dat hij die allemaal had verworven met geld dat hij vermoedelijk achterover had gedrukt. De advocate streek haar haar weer naar achteren. Begreep Parson wel hoe ontzettend onrechtvaardig dat was? Hij moest nog schuldig bevonden worden. Er was hem formeel nog niets ten laste gelegd.

Wat de uitkomst ook zou zijn, Howells reputatie was geschaad. Dit bracht ze als een terzijde terwijl ze met haar hand een zozo-gebaar maakte. Parson werd afgeleid door het feit dat ze over Howell praatte alsof hij een abstracte factor was, een grootheid die ze koel konden beschouwen en analyseren. ‘Maar Stephen Sutler’, ze streek opnieuw haar haar achter haar oor, ‘is een heel andere kwestie. Hij is gezien in Iran, Bahrein, Suleimaniya, Basra, Koeweit, Damascus en Aden.’ Overal behalve in de olierijke woestijn van Al-Muthanna en op de zanderige wegen van Amarah. Een spook-Sutler die rondsloop door het Midden-Oosten liet veel te veel mogelijkheden open. Ze wees in de richting van de hangar. Het vliegveld baadde in dampig licht. ‘Help me nog even herinneren, bent u op zoek naar het geld of naar de man?’

‘De man.’

‘Bent u van hosco?’

‘Ik werk voor Gibson & Baker. Wij adviseren hosco over verzekeringsuitkeringen die het Verenigd Koninkrijk en Engelse staatsburgers betreffen.’

‘U onderzoekt schadeclaims?’

‘En we adviseren over procesvoering en onderzoeken fraude.’

‘Maakt u deel uit van de grote schoonmaak?’

‘Ik ben schade-expert. Er zijn ook nog andere mensen naar hem op zoek. Ik ben hier om informatie te verzamelen en omdat ze mijn advies willen.’

‘Als schade-expert? Hebben ze een schade-expert op klopjacht gestuurd? Snapt u waarom ik dit interessant vind? We zijn in een land waar postdoctoraal studenten overheidsdiensten draaiend houden, dus het zou me niet moeten verbazen. Weet u hoeveel geld er verdwenen is?’

‘Grofweg.’

‘Gisteren was de schatting opgelopen tot drieënvijftig miljoen dollar.’ Ze sprak de woorden lettergreep voor lettergreep uit.

‘En hoe heeft hij hem dat geflikt?’

‘Dat weet geen mens. Als je daarachter komt, vind je ook het geld. Ze hebben geen flauw idee.’

‘Waarom hebben ze Paul Howell gearresteerd?’

‘Omdat hij hier is, net als u.’ De advocate knikte en zoog haar adem in. Hoewel er geen twijfel kon bestaan over Howells medeplichtigheid, was het domweg onmogelijk dat Howell er fluitend vandoor had kunnen gaan met drieënvijftig miljoen, alsof hij een goocheltruc had uitgehaald. Logistiek gezien was dat onmogelijk. Het was ondoenlijk. ‘Het overgrote deel van het geld is door zijn kantoor gegaan, dus we moeten wel aannemen dat hij erbij betrokken was. Bewust of onbewust.’ Ze klemde de dossiermappen stevig onder haar arm. ‘Stephen Lawrence Sutler is een reuze-interessante man. Hij komt niet voor in de bedrijfsadministratie. Er staat nergens geregistreerd dat hij het land is binnengekomen. Net als u heb ik gezocht en ik heb niets gevonden. hosco heeft een geest in dienst genomen. Zullen we?’

Na een seintje van de advocate deed de beveiliger de deur van de hangar van het slot.

Van binnen zag de hangar eruit als een geïmproviseerde ziekenboeg, zonder patiënten, maar boordevol apparatuur. Groene veldbedden, brancards, beugels en opgestapelde dozen met geneesmiddelen. Sommige delen leken te zijn ingericht als hulppost, met zwarte riksja’s om de gewonden te vervoeren. Hoog boven hen hing een Amerikaanse vlag. Parson kon er niet uit opmaken of dat gedeelte nu als veldhospitaal werd gebruikt of als opvang voor patiënten tot ze vervoerd konden worden, en hij vermoedde dat de functie afhing van de vraag.

De advocate liep naar een bureau waar een aantal dossiers op lag. ‘Dit is alles wat er over is.’ Ze bood Parson een stoel aan. De beveiliger ging dicht bij het bureau staan.

‘Kan ik hem spreken?’

‘Sorry, wie?’

‘Howell.’

‘Howell?’ De advocate keek Parson aan, eerst niet-begrijpend, toen geamuseerd. ‘Nee. Hij is in Bagdad bij Gevechtsondersteuning. Wist u dat niet?’ Ze leunde achterover en nam de lange hangar in zich op. ‘Ik dacht dat u de documenten van cipa-zuid wilde zien?’

‘Ik kwam om met Howell te praten.’

‘Tja, die is hier niet.’ Ze boog zich naar het bureau toe en wees op de dossiers. ‘Paul Howell werd bij de aanslag uit het kantoor geslingerd. Hij moet geopereerd worden.’ Van de drie mensen in Howells kamer was alleen Sutler er ongedeerd van afgekomen, dachten ze. Kiprowski, de jongen, was aan stukken gereten.

De advocate haalde foto’s tevoorschijn uit een van de mappen. ‘Dit is Paul Howell.’

De man zag er tengerder uit dan Parson zich had voorgesteld. De gladgeschoren adjunct-administrateur droeg een fraai wit overhemd en zat rechtop met zijn handen plat op tafel, hoekig en in een zodanige houding dat het leek alsof hij was opgezet. Zijn opvallendste kenmerk, dat in elk rapport werd vermeld, was zijn platinablonde haar, dat hem iets onwerkelijks, iets buitenaards gaf. Howell beantwoordde niet aan Parsons idee van hoe een fraudeur eruit moest zien; hij leek een goed verzorgd en gevoelig iemand, zonder een spoor van inhaligheid. Hij meende een element van trots in het voorkomen van de man te bespeuren, zo gladgeschoren, met zijn schone overhemd, een klein wonder in deze hitte.

Parson bekeek de foto’s. Hij kon zich de naam van de advocate niet meer herinneren. Het voorstellen was heel snel gegaan en hij was hoe dan ook in beslag genomen door de vreemde locatie van haar kantoor: een bureau, weggestopt in een veldhospitaal in een vliegtuighangar die op enige afstand van de basis stond en werd afgeschermd door een tijdelijke bufferzone – als het kleinste poppetje van een baboesjka –, waardoor het er nog warmer leek dan het al was. Zijn blik ging van de advocate naar de beveiliger. De advocate sprak op gedempte toon, zich bewust van de geldende beperkingen en de aanwezigheid van de beveiliger. Ze haalde nog een map tevoorschijn en legde een stapeltje losse faxberichten en krantenknipsels voor hem neer.

De bijzonderheden van Howells arrestatie werden breed uitgemeten op de pagina’s van The New York Times, The Washington Post, de Chicago Tribune en de Los Angeles Times. Ze spreidde de knipsels uit en draaide ze om zodat Parson ze kon lezen. De Londense Times, Die Zeitung en de Corriere hadden een foto van het kantoor van cipa-zuid – een gebouw dat was afgeschermd met zandzakken en prikkeldraad. The Charlotte Gazette berichtte dat Howells familieleden, vermomd met zonnebrillen en pruiken, hun huizen waren ontvlucht en hun intrek hadden genomen in motels langs Highway 85, waar ze zich schuilhielden in de hoop dat de hevige belangstelling die hun nu ten deel viel na een week of wat wel geluwd zou zijn. Parson bekeek het ene knipsel na het andere en nam zonder te reageren de informatie in zich op. In dat uit The New York Times stond een foto van pallets vol geld, in plastic verpakt, stapels geld in het zwartgeribde laadruim van een Hercules. Paul Howell stond erbij met zijn hand op zijn heup en naast hem Stephen Sutler, in een soortgelijke houding, zijn gezicht overschaduwd. Sutler, de aanstichter van deze catastrofe. Stephen Sutler, de ongrijpbare man.

De advocate leunde achterover en keek Parson nog eens aan. ‘Hebt u hier iets aan?’

‘Ja, hier heb ik wel iets aan.’ Parson boog zich naar voren. ‘Vertel me eens hoe dit in elkaar zat. Hoe goed kende Howell Sutler?’

De advocate schudde het hoofd. ‘Ik betwijfel of hij hem überhaupt wel kende.’ Haar stem bleef vlak en zakelijk.

‘Maar telkens wanneer Howell hem geld overhandigde, om hoeveel ging het dan?’ Parson keek in zijn notitieboekje. ‘Vijf ton. Zeven ton. Een miljoen, allemaal in dollars.’

De advocate rechtte haar schouders. Er schemerde een lichte agressie door in het gebaar. ‘Allemaal legitieme opdrachten. Het is allemaal gedocumenteerd. Het enige interessante daaraan is dat Sutler ervoor koos het geld in zulke geringe bedragen te ontvangen.’

‘Dus een kleine twee ton?’

‘Ja, dat is maar een gering bedrag.’ De vrouw zweeg en schraapte haar keel. ‘Hoeveel denkt u dat het kost om een nieuwe basis te bouwen in de woestijn? Enig idee? Breng het eens terug tot één ding, laten we zeggen een huis, wat zou dat kosten? Je hebt arbeiders nodig die huisvesting en voedsel moeten krijgen en die gehaald en gebracht moeten worden. En dan is er nog het materiaal. Sutler had in principe de beschikking over een budget van zevenenvijftig miljoen dollar, dat in zeven maanden besteed moest worden. Howell had geen invloed op hoe hij dat deed. Camp Liberty was een stortplaats voor het ministerie van Olie en later voor hosco; de regionale overheid had daar niets mee te maken. Sutler zou een nieuwe basis ontwerpen en het terrein bouwrijp maken. Ik begrijp niet hoe hij dat voor elkaar wilde krijgen met bedragen van vijf of zeven ton of een miljoen. Zijn budget was bestemd voor de primaire infrastructuur van de basis: water, elektriciteit, veiligheid, accommodatie voor de arbeiders. Sutler was een van de pakweg dertig projectmanagers van de vijfhonderd aannemers met wie de regionale overheid dagelijks rechtstreeks te maken had. Bovendien gingen ze daar over de betalingen aan alle ministeries die hier in het zuiden zijn gevestigd. Howell distribueerde tussen de een en anderhalf miljoen dollar per maand aan salarissen voor elk ministerie, en al die betalingen werden cash gedaan. Het maandelijkse operationele budget liep in de tientallen miljoenen, met daarbovenop nog de betalingen aan aannemers voor de wederopbouw, niet allemaal hosco-projecten – scholen, krachtcentrales, olieopslagtanks, water en riolering enzovoort – stuk voor stuk goedgekeurd door Bagdad. Sutler was een van de velen en hij ging het geld altijd zelf ophalen.’

‘Is dat gedocumenteerd?’

‘We weten op welke datums.’ Ze wees op de dossiers.

‘Maar hebben andere mensen hem gezien? Wie bracht hij mee?’

‘Dat weet ik niet.’ De advocate zweeg even om na te denken. ‘Er was de man die bij de aanslag om het leven is gekomen, maar ik heb geen informatie over de andere keren.’

‘En dat was Steven Kiprowski?’

‘De jongen die om het leven is gekomen. Stefan. Ja.’

‘En bij Howell ging altijd alles cash?’

‘Ja. De dollars werden bewaard in Howells kantoor. Maar omdat Sutler voor hosco werkte, had hij carte blanche. En dat waren niet de enige uitgaven waar Sutler over ging. Hij had ook toegang tot bankrekeningen in Washington.’

‘Die Howell autoriseerde?’

‘Dat betwijfel ik. En er zijn geen gegevens waar dat uit blijkt. Ik betwijfel of Howell poortwachter was van tegoeden buiten de regio. Die rekeningen konden online beheerd worden; het kan voor Sutler niet moeilijk zijn geweest om ermee te knoeien, dat had hij overal vandaan kunnen doen.’

‘Wanneer heeft hij Sutler voor het laatst gezien?’

De vrouw keek verrast op en toen ze sprak, steeg haar stem een beetje. ‘Hij zou het geld rechtstreeks aan Sutler hebben gegeven. Dus die ochtend.’

‘Vlak voordat ze getroffen werden? Vlak voor de aanslag?’

‘Ja. Die kwam volkomen onverwacht. Andere mensen op de boekhouding hebben verklaard dat Howell net was binnengekomen om met hen te praten. Het is verwarrend. Iedereen in dat kantoor werd omvergeblazen. Howell stond in de deuropening.’

‘En Sutler?’

‘Iedereen ging ervan uit dat hij dood was. De ontploffing heeft alles weggevaagd. Van Howells kamer was niets meer over en van het personeelskantoor stond nog maar één muur overeind. Een van de beveiligers in het kantoor werd geraakt door rondvliegend puin en iedereen was bezorgd om hem. Het is duidelijk dat het een erg verwarde situatie was.’

‘En Kiprowski?’

De advocate zweeg even. ‘Hij moet heel dichtbij hebben gestaan.’

Tot Parsons verrassing verscheen er een glimlach op het gezicht van de advocate. ‘Maar de enige die u kan vertellen hoe het allemaal is gegaan, is Sutler zelf; hij zou het voorbereidende werk doen voor een van de grootste bouwprojecten ooit. Een nieuwe stad in de woestijn en niet te vergeten de toegangspoort tot de kolossaalste olievoorraad ter wereld. Het zou de mislukkingen in Bagdad en Amarah hebben moeten compenseren. Dit plan was zo veelomvattend, zo uniek, dat niemand oog voor hem had. De man is een non-entiteit, een zwart gat.’

‘Bedoelt u dat we hem niet zullen vinden?’

De advocate dacht goed na over die vraag en zei dat ze het zich in alle eerlijkheid niet kon voorstellen.

2.3

Na Çukurca volgde Ford de weg die parallel liep aan een rivier (en daarna aan een pijpleiding en weer later aan een spoorweg), en die hele eerste dag verschool hij zich voor bevoorradingsvrachtwagens, grote tankwagens en legervoertuigen, allemaal Turks, allemaal op weg naar het oosten, met kleine huiverende vlaggetjes op het voorste voertuig.

Nu, in Turkije, was hij gewoon John Jacob Ford, ingenieur, maar hij vermoedde dat het toch raadzaam was om uit de buurt te blijven van politie en militairen, van elke vorm van officiële aandacht, in elk geval totdat hij een flink eind bij de grens vandaan was. Stephen Sutler bestond niet meer, erkende hij met enige spijt, en hij begreep dat hij alle bewijs moest vernietigen dat hem met die naam in verband kon brengen.

Toch bleef Ford piekeren, want zolang hij het geld niet had, was hij niet helemaal veilig. Zelfs hier was het mogelijk dat er belangstelling was voor Sutler. Hij wilde Geezler spreken om meer te horen over wat er gebeurd was, ook al wist hij dat Geezler niet blij zou zijn met zijn telefoontje.

Op zijn tweede dag in Turkije zag hij om één uur een grijsbruine legerjeep op een afstand van een kilometer of vijf. Ford tuurde tegen de zon in en schatte dat hij zo’n vier minuten had. Vier minuten. Tijd genoeg om een plan te maken. Zout in zijn ogen, de smaak van zink in zijn mond. Hij had erop vertrouwd dat alles makkelijker zou worden als hij eenmaal in Turkije was, maar na een hele ochtend van stilte naderde er toch een jeep, precies daar waar de hoofdweg even in een bocht wegliep van de bescherming van de rivier, de pijpleiding, de spoorrails. De zacht glooiende, kale open vlakte bood geen enkele beschutting. Zelfs op een kilometer afstand van de weg zou hij nog gezien kunnen worden.

Hij gaf zichzelf drie minuten.

In het rechterbenedenvakje van zijn rugtas zaten vier identiteitsbewijzen.

Ford haalde de pasjes en papieren tevoorschijn. Tussen de papieren vond hij de lijst met rekeningnummers voor de Kolos, de lijst met achtcijferige getallen. Hij kon zich niet herinneren dat hij de lijst in dat vakje had gestopt nadat hij hem had teruggekregen van Howell – maar hij had hem in elk geval, veilig in zijn handen. Drie kansen, dacht hij, een ervan verspeeld. Hij stopte het blaadje samen met zijn paspoort in zijn zak en begon toen Sutlers identiteitsbewijs te vernietigen. Hij schuurde met het pasje over een steen om de foto, de naam en de magneetstrip onbruikbaar te maken en had het gevoel dat hij banden en connecties afkapte met een project waar hij nu niet meer naar terug kon. De jeep was nergens te bekennen. Vlak bij hem streken roeken neer. Een, drie, toen vijf. Ze kwamen dichterbij wanneer hij zijn blik neersloeg en weken achteruit wanneer hij opkeek – vreemde, heen en weer hippende getuigen. Geen raven, herinnerde hij zich, maar kraaien, met een grijze borst en een zwarte kop.

Hij brak de pasjes doormidden, begroef ze in het zand en tuurde in de richting van de jeep, die even was verdwenen in de lichte glooiing van de weg. Toen dook hij weer op, dichterbij. Twee mensen, gelijktijdig hotsend, geen van beiden in uniform. Hij kon maar beter proberen de jeep aan te houden dan nog een dag in de volle zon zonder voedsel en zonder water te riskeren, alsof dit een doodgewone dag was en een doodgewone plek om lopend te worden aangetroffen.

De vrouw op de passagiersplaats zette haar zonnebril af. Met de ene hand hield ze haar haar op zijn plaats, vingers gespreid, onzeker, terwijl de andere hand naar de bestuurder gebaarde dat hij moest afremmen. Toen het voertuig naast hem stopte, boog de flink beboezemde vrouw zich met een tekenfilmachtige beweging naar voren en staarde hem aan, haar hoofd schuin, in herkenning. Ze noemde hem Roger. Roger van The Australian. Toch? Roger? En toen een vorsend: ‘Je bént het toch?’

Ford hief zijn armen en leverde zich over, onschuldig.

De vrouw schudde het hoofd. ‘Niet te geloven,’ zei ze verontschuldigend, ‘wat gek.’ Ze sprak Engels tegen Ford en Duits tegen haar metgezel. ‘Je lijkt op hem’, zei ze. ‘Ik bedoel echt als twee druppels water. Hoe kom je hier? Dat kan helemaal niet. Dit gebied is afgegrendeld. Soldaten van hier tot aan de grens.’

De bestuurder begon de bagage op de achterbank aan de kant te schuiven. Bij wijze van uitnodiging klopte hij op de zitplaats. Toen Ford instapte, vroeg de vrouw of hij Engels verstond. Ford zei ja, ging zitten en merkte dat hij bleef knikken. Hij gaf een verklaring. ‘Ik was op weg naar het oosten. Ik ben de konvooien achternagereden, maar ze hebben mijn voertuig in beslag genomen. Ik ben hier al twee dagen. Ze hebben mijn auto ingepikt. En mij in the middle of nowhere achtergelaten. Ik heb alsmaar gelopen, maar er is hier geen kip.’ Hij wees over zijn schouder en stak haar toen een hand toe, omdat het tot hem doordrong dat hij de lift had geaccepteerd zonder zich fatsoenlijk voor te stellen. ‘Paul Howell.’ Hij had de naam er nog niet uitgeflapt of hij had er al spijt van.

De vrouw verstond de naam niet. ‘Wat zei je? Erwell?’ Ze tuurde aandachtig over haar schouder naar de weg. ‘Je kunt hier helemaal niet zijn. De wegen zijn al drie dagen afgesloten. Hermetisch afgesloten. Waar heb je geslapen? En eten? Hoe heb je dat dan gedaan met eten en drinken? Heb je niets anders bij je dan die rugzak?’

Voor het eerst besefte Ford hoe vreselijk hij eruit moest zien: zijn broek haveloos en smerig, zijn hoge schoenen wit van het stof. Ongeschoren, en hij zweette zo erg dat zijn overhemd aan zijn schouders plakte; hij stonk, dat wist hij.

‘Ik had vanochtend terug moeten zijn. Er zullen mensen naar me op zoek zijn. Als jullie me bij de volgende plaats afzetten, kan ik van daaruit wel iets regelen. Alles wat ik had, lag in de auto.’

De bestuurder en de vrouw keken elkaar aan, en de man reed weg. Ford leunde wat voorover in de wind, zijn ogen half gesloten, als een kat. De vrouw keek naar Ford in de achteruitkijkspiegel en leek niet overtuigd door zijn verhaal. Daartoe aangemoedigd door de bestuurder bood ze hem water en brood aan. Meer hadden ze niet, zei ze. Er viel verder niets te delen. Fords voeten stootten tegen flessen en zachte pakketjes, verpakt in een supermarkttas. Kaas, dacht hij. Vlees. Hij verkende ze met zijn schoen. Ze hadden wel degelijk meer te eten.

‘Wat is er met je gebeurd?’ De vrouw wees op de schrammen op zijn handen en gezicht.

‘Een ongeluk, nog niet zo lang geleden. Een auto-ongeluk.’ Om nog meer vragen te voorkomen sloot hij zijn ogen.

Hij werd door slaap overmand, zodat hij alleen maar flarden hoorde van wat ze vertelde. Ze waren allebei journalist, Susanna Heida en Gerhard Grüner. De drie dagen van eenrichtingsverkeer duidden op moeilijkheden. ‘Weet je, na Israël,’ zei Heida met een vertwijfeld handgebaar, ‘na Egypte, na Libië, is alles mogelijk. De Iraniërs hebben de westelijke olievelden ingenomen en niemand heeft ze tegengehouden. De Koerden proberen een onafhankelijk gebied uit te roepen. Iedereen wil wel íéts. Het is een grote puinzooi. We zijn vluchtelingen tegengekomen die helemaal uit Şemdinli kwamen.’ Ze keek om naar Ford in de verwachting dat hij het zou begrijpen. ‘Het leger heeft de dorpen afgesloten, de wegen geblokkeerd. Die mensen zitten in de val. Er zijn aanslagen geweest over de grens, zowel in Iran als in Irak. Eerst waren het de Shabak en de jezidi’s, nu gaat het meer om gewone Koerden. Irak staat op zijn kop. Het is krankzinnig.’ Om echt te kunnen zien wat er gaande was, moesten ze in Irak zijn, zei ze, maar overal was alles gesloten. De grenzen zaten potdicht.

Ford gaf toe aan het gesnor van de banden op het asfalt, aan de warme wind, en viel voorovergebogen in slaap, zijn ogen driekwart gesloten.

De journalisten stopten op het plein voor het busstation om Ford te laten uitstappen. Terwijl de vrouw hem gedag zei, nam ze hem nog eens goed op, en aan haar gezicht was duidelijk af te lezen dat hij weliswaar niet de journalist bleek te zijn voor wie ze hem had aangezien, maar dat hij haar toch heel bekend voorkwam.

‘Rowell?’ zei ze. ‘Horwell? Hoe heette je ook alweer?’

De halteplaatsen voor het station waren volledig ingenomen door een mensenmenigte. De weg, waar toezicht werd gehouden door gewapende soldaten, bleef begaanbaar. Achter het busstation verrezen de slanke stenen minaretten en de goudgeribde koepel van een moskee; daarachter, acht kilometer naar het noorden, stroomde rook de lucht in uit een raffinaderij. Er hing een penetrante eierlucht rond het station die hem op de keel sloeg. Zijn bedankje klonk schor.

Ford wilde zo snel mogelijk de benen nemen en hield zijn hoofd gebogen terwijl hij de schouderriemen van zijn rugzak rechttrok. Na een laatste, haastig gedag liep hij om de achterkant van de jeep heen en glipte meteen weg in de menigte. De opluchting die hij voelde om ontsnapt te zijn aan de journalisten werd getemperd door ontsteltenis om na een week van vrijwel volstrekte eenzaamheid terug te zijn onder zo veel mensen. Op het moment dat hij zich in de menigte begaf, voelde hij zich afgescheiden en anders, op geen enkele manier deel ervan.

Eenmaal binnen zag hij over de schouders van mannen dat de jeep in een slakkengang van het plein verdween. Hoe traag en omslachtig het reizen per bus ook was, het bleef zijn beste optie.

Hij kocht een fles water, betaalde met een dollar en waste zich bij een hoekfonteintje in een klein vertrek zonder spiegel. Hij werd duizelig van de warmte, en door het water gingen de wondjes op zijn handen en gezicht weer open en begonnen te bloeden. Hij trok andere kleren aan en vond achter in de wachtkamer een plekje waar hij zichzelf, toen hij eenmaal zat, ontwaarde in de spiegelende zijkant van een frisdrankautomaat. In de kunststof was zijn gezicht samengeperst, het leek in elk geval langer; zijn jukbeenderen zo uitgesproken dat het een fractie van een seconde duurde voordat hij zichzelf herkende. Hij was gewend aan korter haar en een dikker gezicht en de verandering fascineerde hem. Met een baard, zijn huid donkerder door de zon, geschaafd en gehavend, zijn ogen waakzamer, enigszins gekweld, zouden zelfs mensen die hem kenden hem straal voorbijlopen.

Terwijl hij wachtte, hield hij de soldaten en de beveiligers in het oog, de mannen in de kraampjes die halva, cashewnoten en Coca-Cola verkochten, de mannen die in tweetallen rondhingen in het busstation en de eenlingen die rondwaarden over de donkere halteplaatsen. Met geweren bewapende soldaten bewaakten de ingangen. Aan de andere kant van het pad zaten er twee arm in arm een dutje te doen; het hoofd van de ene man rustte tegen de schouder van de andere. Door de hele wachtkamer lagen mensen hutjemutje op de grond te slapen. Mannen in vaalbruin pak met hun armen om hun bagage geslagen.

Inmiddels verveeld ging Ford voorovergebogen zitten, met zijn kin op zijn handen. Hij besloot uit de buurt te blijven van de grens en de kust, en verder het binnenland in te trekken. Hij zou op zoek gaan naar een klein hotel, gastenverblijf of pension. Hij zou zich verre houden van grote hotels en bars, van op westerlingen gerichte cafés en theehuizen, en drukke verkeerswegen. Hij zou slapen en wachten, en terwijl hij wachtte, kon hij erop rekenen dat de animo van wie er ook op zoek was naar Sutler vanzelf zou verdwijnen als hij onvindbaar bleek.

Bijna de hele avond zat Ford met zijn hoofd in zijn handen, ellendig van de kou. Naast hem sliep een klein meisje op een allegaartje van jassen, terwijl haar moeder over haar waakte. Dit wachten en dit soort oponthoud waren een aanslag op zijn zenuwen. Overal waar je vluchtelingen had, zouden ook politie en beveiligers, wegblokkades en controleposten zijn, en die moesten vermeden worden.

Om middernacht viel de elektriciteit uit, en in de duisternis, slechts opgelicht door de kleine vuurpuntjes van de sigaretten van de soldaten, voelde hij zich eindelijk veilig.

In deze stilte dacht hij na over de aanslag, maar weerde bewust elke gedachte aan Kiprowski. In Camp Liberty was elk wakend en slapend moment doordrongen geweest van de dreiging van zo’n aanslag, zodat hij zich nu een beetje leeg voelde, maar tegelijkertijd ook opgelucht en verontrust. Opgelucht dat dit gebeurd was, dat het voorbij was: want hoe groot was de kans dat het een tweede keer zou gebeuren? En verontrust omdat het voorval onopgehelderd bleef. Zijn bezorgdheid over Kiprowski kon hij niet zo gemakkelijk van zich afzetten. Denk aan iets anders. Zet hem uit je hoofd. Maar terwijl hij bewust op zoek was naar minder zorgwekkende gedachten, prikte zijn huid bij de herinnering aan de hitte die over hem heen was geslagen, die hem met één verzengende, complexe duw had overdonderd, alsof een heleboel handen hem halsoverkop met zo veel vaart en zo veel kracht lanceerden dat de schoenen van zijn voeten waren gevlogen. Als hij het had overleefd, dan Kiprowski toch zeker ook. Niet denken aan Kiprowski betekende natuurlijk denken aan Kiprowski. Daar heb je hem, die man daar, of die, of die.

Hij miste het om Sutler te zijn, en halverwege de nacht dacht hij even dat hij op doortocht was, niet op de terugweg van, maar juist op weg naar de woestijn van Al-Muthanna en Camp Liberty. Het telefoontje van Paul Geezler. De nachttrein van 5.20 uur van Bonn naar Düsseldorf, die het begin vormde van achtentwintig uur transitvluchten en trage aansluitingen. Geezler wilde hem daar zo snel mogelijk kunnen inzetten. Denk aan Vietnam, denk aan Da Nang. De Kolos zou een transformatie betekenen voor hosco, en Ford, die onder zijn eigen naam reisde, gleed in de rol van Sutler.

Klaarwakker kon Ford zich het precieze moment herinneren waarop hij Geezlers telefoontje had gekregen en hij wist nog dat hij zelf, met de telefoon in de hand, voor het raam van zijn kleine appartement had gestaan dat uitzicht bood op een straat waar niets gaande was: hotelkamers en appartementen boven elektronicawinkels, de boetieks en cafés donker en met de rolluiken naar beneden; de straten leerachtig nat, het uitzicht grauw, een asgrijze, onzwarte hemel die een stad aan de rivier deed vermoeden.

Tot dan toe had Ford aan bescheiden projecten gewerkt, contract na contract: parkeerterreinen voor kleine winkelcentra, modernisering van Oost-Duitse fabrieken, borden voor autobahnen, mijnen ruimen in Kroatië voor het geniekorps. Allemaal klein bier. Ford wist dat Geezler hem mocht. Hij wist dat hij hem vooruit wilde helpen. En dit was die beloofde kans. Die doet zich geen tweede keer voor. Ik meen het. In deze bedrijfstak heb je geen specialistische kennis nodig; wat je nodig hebt zijn mensen die op stel en sprong precies kunnen doen wat je van ze vraagt. Ben jij die man? Ben jij aan verandering toe?

Volgens de dienstregeling zouden de eerste bussen om zes uur vertrekken, allemaal naar het westen of het noordwesten.

De oproep tot gebed kwam als een niet nader gelokaliseerde jammerklacht, versterkt door kleine luidsprekers. Mannen knielden neer waar ze geslapen hadden en bogen zich in gebed. Vrouwen trokken zich terug naar de zijkanten van de ruimte en hielden zich bezig met kinderen, bagage en zichzelf. Afgezien van Ford en de soldaten bleef er maar één passagier zitten, en over de rijen lege banken keken ze elkaar aan. Onvoorbereid op de kou droeg de jongeman open sandalen, een wijde, geelbruine korte broek en een marineblauwe sweater. Hij had een opengeslagen paperback op schoot liggen. Zo nu en dan keek hij op en liet zijn blik door het vertrek gaan, zijn gezichtsuitdrukking versuft van het lezen, en Ford vroeg zich af waarom zo’n jongen – ongetwijfeld een toerist, een student – zo dicht in de buurt van een oorlogsgebied was.

2.4

Susanna Heida en Gerhard Grüner ontbeten op hun kamer, een kleinigheid, hoewel ze geen van beiden trek hadden. Grüner sneed de feta met een zakmes en keek toen of de blokjes wel allemaal even groot waren. Omdat Heida genoeg van hem had, zette ze de televisie aan.

In de kamer hing een dierentuinachtige, vunzige lucht. Buiten in het trappenhuis en op de gang stonden koffers en pakketten langs de wand.

Grüner zat naakt aan tafel en las iets op zijn computerscherm. Naast de laptop lagen op een stuk keukenpapier olijven, feta, gekneusde tomaten en brood, en een uitgespreide kaart van Turkije. Familieleden van het hotelpersoneel hadden ervoor betaald om hun bezittingen te kunnen opslaan in de lege kamers, en toen die kamers vol waren geraakt, waren ze de gemeenschappelijke ruimten gaan gebruiken. Dat was zijn theorie. Het hotel zou veiliger zijn dan hun huis, zei hij, en dat was waar, het hotel werd beveiligd door gewapende bewakers. Hij had dat eerder gezien, in Pakistan, hoewel er in Pakistan meer geld was en de mensen daar zo veel wapens hadden, dat wilde je niet weten, en lijfwachten ook, ex-sas, die op de gang sliepen. Grüner wist wat er speelde.

Heida knikte en capituleerde voor zijn ervaring. Krankzinnig. Het hele gedoe. Ja, krankzinnig. Er waren vuurtjes op straat. Groepjes familieleden die aan het koken waren. Mensen die zich warm hielden en afwachtten wat er zou gebeuren. Ze verlegde haar aandacht van het raam naar de televisie, zapte langs zenders en zag het signaal verspringen.

Grüner bekeek rss-feeds voor het actuele nieuws. ‘Weinig veranderd’, zei hij. ‘De grens is dicht.’ Hij propte eten in zijn mond, zijn aandacht in beslag genomen door de computer, de trage download, de wispelturige verbinding. ‘We moeten hier niet te lang blijven. Ze hevelen benzine over uit auto’s. Het leger begint door zijn brandstof heen te raken. Ağri, Van, Hakkâri, Siirt, Kurtalan, Mardin.’ Hij markeerde een gebied op de kaart, van punt naar punt. ‘Het enige transport gaat nu naar het noorden en het noordoosten. Die steden zijn allemaal afgezet. Als we voor vrijdag geen visum kunnen krijgen, hebben we een probleem. We kunnen niet heen en we kunnen niet terug. We hadden moeten blijven waar we waren.’

Heida knikte en Grüner knikte met volle mond terug. ‘Er is geen nieuws over de visums. Er is een bericht van gisteren dat de grens dicht blijft.’ Hij keek op, zijn lippen vettig van de olie. ‘De enige vlucht naar Bagdad vertrekt vanuit Düsseldorf. Dat is alles. De rest is militair.’

‘En Damascus dan? Als we naar Damascus gaan, of naar Haleb, misschien vertrekt er daarvandaan iets, een konvooi of zo?’

‘Er is niets. Punt. En trouwens, tegen de tijd dat we daar aankomen is het te laat.’

Het zoveelste bewijs van Grüners fatalisme. Heida zapte langs de zenders, op zoek naar nieuws. ‘Krankzinnig,’ zei ze, ‘het is gewoon krankzinnig.’ Grüner schoof de laptop aan de kant, propte het laatste restje eten in zijn mond en betastte kauwend haar billen.

‘Onverschilligheid’, dat was het woord dat ze zocht. Dat was wat ze voelde voor de mensen buiten, voor hun visums, en voor Grüner, vooral voor Grüner: te lang en onbehouwen, met zijn vette mond en grijpgrage handen. En toen verscheen zomaar ineens, totaal onverwacht, het gezicht op de tv van de man die ze bij het busstation hadden afgezet. Heida hapte naar adem.

Grüner interpreteerde het signaal verkeerd en trok haar bij zich op schoot. Ze duwde hem weg, hervond haar evenwicht en wees op de televisie. Ze zag zijn gelaatsuitdrukking veranderen van gekwetstheid in regelrechte verbazing.

‘Dat is Howell.’ De naam schoot haar glashelder en correct te binnen. ‘Hij zei dat hij Howell heette.’ Ze legde haar hand tegen het scherm onder Fords gezicht en wees op de naam Stephen Lawrence Sutler. ‘Nu kunnen we hier wegkomen.’

Binnen een paar seconden waren ze hun kleren bij elkaar aan het zoeken. De zijne waren slordig over de vloer verspreid, die van haar keurig gevouwen en opgestapeld.

2.5

Op de valreep vroeg Parson of hij Pakosta en Clark kon ondervragen, de contractarbeiders die samen met Paul Howell gearresteerd waren. Zo mogelijk wilde hij beide mannen tegelijk spreken, omdat de herinneringen van de een misschien het geheugen van de ander konden opfrissen. Hij wilde een idee zien te krijgen van Sutlers bedoelingen voorafgaand aan de gebeurtenis. Als de man volgens een plan te werk was gegaan, als hij systematisch bezig was geweest, zou er een rode draad te ontdekken zijn, op zijn minst een spoor.

In afwachting van de reactie op zijn verzoek zat Parson voor een rij uniforme, grijze kantoorunits. In de beveiligingsvleugel, bemand door gecontracteerd burgerpersoneel, was het onbehaaglijk stil. Het meubilair, de deuren en de scheidingswanden waren voorzien van stickers: hosco, hampton roads, virginia, usa. met trots vervaardigd.

Omdat het hem dwarszat dat hij wel de feiten kende, maar niet onder de oppervlakte ervan kon kijken, probeerde hij Sutlers laatste ochtend te reconstrueren. Een verzameling ontvangstbewijzen en transportpasjes leverde geen bijzonderheden op over de gebeurtenissen van die ochtend. Binnen vijfendertig minuten na de aankomst van Stephen Lawrence Sutler in cipa-zuid was er een aanslag gepleegd op het kantoor en was Sutler weggelopen van een terrein vol stofwolken en geweervuur, met achterlating van een man die aan stukken was gereten. Zijn vlucht van meet af aan tegennatuurlijk, strijdig met het instinct. Parson begreep niet hoe iemand zo spoorloos kon verdwijnen tenzij hij kwetsbaar, dwaas of naïef was, of al bij voorbaat van plan was geweest om te vluchten. Mensen zoals Sutler slaagden er zelden in om te verdwijnen, tenzij er een ongeluk of een misdrijf in het spel was.

Deze door hosco geleverde units waren kwalitatief weinig beter dan een stacaravan. Een gammel geraamte met wat brandvertragend materiaal. Niet veel zaaks.

Clark en Pakosta werden, gekleed in de gebruikelijke oranje overall, onder militair toezicht in hechtenis gehouden en waren ingesloten in een kleine, tijdelijke cel. Ze beantwoordden vragen over het weekend voorafgaand aan Sutlers verdwijning en gaven schoorvoetend toe dat Paul Howell, als adjunct-administrateur kostencalculatie, hen had betaald om hem te vergezellen tijdens een bezoek aan het Royal Palm Hotel in Bahrein. Telkens wanneer Howell voor eigen aangelegenheden Irak moest verlaten, nam hij een groep mensen mee, deels als beveiliging en deels om indruk te maken. Achter dit simpele gegeven ging een ander verhaal schuil dat verteld wilde worden. ‘Een paar keer maar,’ legde Pakosta uit, ‘meer ook niet.’ Tijdens die reisjes kregen de mannen een legeruniform. ‘Voor zover wij wisten was dat geen probleem. Hij zei dat we het moesten aantrekken.’ Er waren ook cadeaus geweest. Horloges, whisky, geld.

Parson vroeg of de civiele aannemer Stephen Sutler hen ooit op een van die reisjes had vergezeld en de mannen haalden hun schouders op (nou ja, mannen, eigenlijk waren het maar jongens van negentien en eenentwintig). Sutler was bij een of twee van die uitstapjes van de partij geweest; hij was met hen meegereisd naar Bahrein, maar niet naar Koeweit. En als hij al meeging, maakte hij niet echt deel uit van de groep. Clark veronderstelde dat hij in de bar had gezeten. Pakosta zei dat hij het zo druk had gehad met andere dingen dat het hem niet had kunnen schelen wat Sutler deed.

Parson gooide het over een andere boeg. ‘Wat kunnen jullie me vertellen over de Kolos?’

‘Wat wisten wij daar nou van? We wisten helemaal niks. Hij liet ons gaten graven en paaltjes slaan en weer overeind zetten als ze waren omgewaaid. Voordat Sutler kwam, was het onze taak om de verbrandingskuilen te beheren en de weg open te houden voor grote tankwagens en konvooien. Dat was onze taak. Daarom waren we er.’

‘Waarom gaven jullie je dan uit voor beveiligers?’

‘Dat heb ik toch al gezegd. Ik heb het uitgelegd. Howell wilde beveiliging tijdens zijn reizen. Hij betaalde er goed geld voor. Cash in het handje. Hij zorgde voor uniformen. Hij zei dat het geen enkel probleem was.’

Parson verlegde zijn aandacht naar Clark. ‘Wat weet jij ervan?’

Clark ging rechtop zitten, zijn handen open voor zich. ‘Ik weet dat er plannen waren om een nieuwe basis te bouwen en daar hielpen we aan mee. Er bestonden plannen voor een complete stad. Erg logisch leek het niet, want er is hier niets anders dan zand. Hij was van plan er water naartoe te krijgen, hij maakte tekeningen van waar alles zou komen.’

Parson ging terug naar zijn aantekeningen. ‘Jullie zijn met Stephen Sutler meegegaan naar cipa-zuid. Jullie waren bij hem tijdens de vlucht van Camp Liberty naar Amarah. Heeft hij het erover gehad dat hij ergens anders heen wilde? Wat hij zou gaan doen als hij klaar was in Irak? Heeft hij iets gezegd over wat hij van plan was?’

Pakosta schudde het hoofd en Clark zei nee.

‘Heeft hij met iemand anders gesproken?’

‘Met Kiprowski. Die twee brachten samen veel tijd door.’ Daar waren beide mannen het over eens.

‘Vertelde hij weleens over thuis? Had hij het weleens over zijn familie? Heeft hij ooit verteld of hij getrouwd was?’

Clark stopte zijn handen onder zijn bovenbenen en boog zich iets naar voren. ‘Hij vertelde eigenlijk nooit iets. Niet tegen mij. Misschien tegen Kiprowski, dat zou u hem moeten vragen. Ik kan me niet herinneren dat hij het ooit over iets anders had dan over het project. Dat was het enige wat hem interesseerde.’

Parson bekeek een lijst met namen. De andere mannen die met Clark en Pakosta in Camp Liberty hadden gezeten: Hernandez, Watts, Samuels, Gunnersen, Chimeno en Kiprowski. ‘Zijn jullie die ochtend in Amarah met hem het gebouw in gegaan?’

‘Wij waren buiten’, antwoordde Pakosta voor hen beiden. ‘We zijn geen van tweeën binnen geweest.’ Pakosta kantelde zijn hoofd een beetje zijwaarts, langzaam en betekenisvol, en Parson vroeg zich af of dat duidde op dreiging of irritatie – of dat het betekende dat hij loog.

‘En Kiprowski? Waar kwam die vandaan?’

Clark keek Parson aan, verbaasd door zijn gebruik van de verleden tijd. ‘Hij komt uit Chicago. Uit noord.’

‘Ik bedoel die ochtend. Waarom koos Sutler Kiprowski uit? Was daar een reden voor?’

Een zenuwachtige Clark bleef het hoofd schudden. Pakosta zweeg even en antwoordde toen: ‘Misschien kon hij gewoon beter opschieten met Kiprowski.’

Parson ging verder in op die uitspraak. Wat bedoelde Pakosta precies?

‘Hij liet ons gaten graven in het zand. De enige die geen gaten groef was Kiprowski.’ Pakosta haalde zijn schouders op. ‘Kiprowski liep als een hondje achter hem aan. Als er echt werk te doen was, vond Sutler voor hem altijd wel wat anders. Een andere klus.’

‘En bij andere gelegenheden?’

‘Bedoelt u bezoeken aan cipa? Die waren er niet. Er waren geen andere gelegenheden. Dat was de enige keer dat hij geld ging halen.’

Parson haalde een vel papier tevoorschijn uit zijn aantekeningen. ‘Howell heeft Sutler vijf ton, zeven ton en een miljoen gegeven. Allemaal cash. Allemaal op verschillende dagen.’

‘Nee.’ Clark schudde verwoed het hoofd. ‘Wanneer?’

‘Op 12, 19 en 25 juli …’

‘Vóór die laatste keer is hij daar niet vaker dan één of twee keer geweest, en dit was de enige keer dat wij met hem mee waren. U moet die datums nog maar eens controleren.’

‘Er staat geregistreerd dat Howell hem geld heeft gegeven. Bij vijf, zes, zeven gelegenheden. Vaker nog.’

Pakosta keek onthutst. ‘Dan liegt Howell. Dat is niet gebeurd. Sutler is hooguit, echt hóóguit drie keer naar cipa gegaan met zijn plannetjes, met die rol tekeningen. Als hij terugkwam, beklaagde hij zich erover dat Howell hem het leven zuur maakte en de boel alleen maar traineerde. Hij wachtte op geld om materiaal te kunnen aanschaffen en ergens een begin mee te maken, maar Howell hield de boot steeds af. Hij had nooit geld.’

‘Is dat wat Sutler jullie vertelde?’

‘We hebben hem toch gezien. We zagen hem aan boord gaan. We zagen hem terugkomen. Hij had niets anders bij zich dan een rol tekeningen. Hij had niet eens een kogelwerend vest. Alsof hij zonder iets in de woestijn was beland.’

Parson vroeg of Clark dat kon bevestigen.

‘Hij heeft één keer een tas meegenomen. Eén keer maar, en dat was de laatste keer. De avond ervoor had hij het erover hoe groot die zou moeten zijn. Hij wist niet of zijn tas groot genoeg was, en hij was opgewonden over het geld omdat alles nu van start kon gaan, precies zoals hij wilde.’

‘Hoe werd hij tot die tijd dan betaald?’

Pakosta haalde zijn schouders op. ‘Hij kreeg geen geld, er waren geen andere keren. We moesten ons van dag tot dag allemaal zien te redden met krediet en op rekening kopen.’

‘Had hij veel geld op zak?’

‘We zaten in de woestijn. Niks om het aan uit te geven. Hij redde zich waarschijnlijk net als wij.’

‘Maar jullie kunnen er niet helemaal zeker van zijn dat Sutler nooit geld van Howell heeft aangenomen.’ Parson liet een korte stilte vallen; de mannen leken in de war gebracht. ‘Jullie weten niets van het geld dat hij bij cipa-zuid inde? Niet met zekerheid? Hebben jullie Sutler na het incident zien weggaan?’

Pakosta antwoordde weer als eerste. ‘Ik heb niets gezien toen hij eenmaal binnen was. Ik stond vlak bij de deur. Ik was aan het roken, pal naast de deur. Ik was al buiten voordat de hele boel de lucht in vloog. Ik heb Sutler niet gezien. Ik heb Kiprowski niet gezien.’

Daarna Clark: ‘Ik was buiten met de dienstdoende wacht. Ik voelde de explosie en meteen daarna hoorde ik dat er geschoten werd bij de afzetting. Dáárna weet ik het niet meer. Ik lag op de grond. De explosie kwam van achteren, maar de schoten waren vlakbij. Er was rook. Ik beschermde mijn hoofd tegen inkomend vuur.’

‘Eén inslag?’

‘Een mortiergranaat.’

‘Heb je die gezien?’

‘Zo duidelijk als wat.’ Pakosta krabde loom in zijn nek. ‘Hebt u het resultaat gezien? Bent u in Amarah geweest?’

‘Waar kwam die vandaan? Uit welke richting?’

‘Hij kwam uit de fabriek. Uit het zuiden.’

‘En dat heb je gezien? En jij? Heb jij dat ook gezien, Clark?’

‘We hebben het allebei gezien,’ antwoordde Pakosta voor Clark, ‘zo duidelijk als wat.’

Clark boog zich naar voren, zijn hand aarzelde vlak bij zijn mond. ‘Ik hoorde hem aankomen. Pal uit het zuiden. Daar heb je een markt en wat fabrieken, lichte industrie. De meeste van die gebouwen zijn veiliggesteld. Meestal rijden ze naar het doel toe en vuren alles af wat ze hebben, maar dit was er maar eentje. En ik denk dat één genoeg was.’

‘Stephen Sutler, beschrijf zijn gezicht eens. Zijn haar? Hoe lang is hij?’ Parson stond ineens op. ‘Is hij langer dan ik?’

Beiden reageerden met een schouderophalen. Misschien, zei de een. Ja, de ander. Allebei niet overtuigd. Sutler zag eruit als een Engelsman, maar ze konden niet verduidelijken waarom.

‘Dus ongeveer dezelfde lengte? En bouw?’

Steviger, vonden ze allebei. Misschien. Vijf, zes kilo zwaarder, of misschien wel tien, twaalf. Ze wisten het niet.

Parson pakte zijn papieren bij elkaar en haalde een fotokopie tevoorschijn van het identiteitsbewijs van Stephen Sutler, de foto uitvergroot, het gezicht daardoor ontdaan van kenmerkende trekken. ‘Kunnen jullie me verder nog iets vertellen over deze man? Jullie hebben hem een gebouw zien binnengaan dat was omgeven door beveiligers en waaruit hij, naar het schijnt, tijdens een aanslag is verdwenen. En jullie hadden geen idee van het geld?’

‘Ik zweer het.’

Pakosta vroeg of dat het was, en Parson zei ja, dat was alles wat hij wilde weten. Nu de ondervraging afgelopen was, stonden Pakosta en Clark op.

‘Vanwaar al die belangstelling voor Sutler?’

‘Omdat Sutler verdwenen is.’

‘En Kiprowski dan?’

‘Kiprowski is niet verdwenen.’

‘Hebben jullie Kiprowski gevonden?’

Parson knikte alleen maar. Bij de deur bleef hij staan wachten tot die werd opengedaan.

‘Wat gaat er nu gebeuren?’

‘Ik weet het niet.’

Toen de deur openging, zette Parson zijn pet weer op. In het midden van de deur stak één enkele sleutel met een afgesleten metalen plaatje eraan in het sleutelgat. Parson hield zijn ogen strak op de sleutel gericht toen de mannen de kamer uit werden geleid.

2.6

Een uur buiten Kopeckale begon de bus aan de klim naar het centraal plateau. Terwijl de aan de stad grenzende bergen plaatsmaakten voor de strakke, ononderbroken boog van de horizon, doezelde Ford af en toe weg. Telkens wanneer hij even wakker was, voerde het besef nergens meer bij te horen hem terug naar Amarah; met een licht gevoel van spijt kwam hij weer in het hier en nu en betreurde het dat Sutler verleden tijd was, dat hij het project niet zou zien vorderen en dat de Kolos zich zonder hem zou ontwikkelen. Dat alles moest hij achter zich zien te laten. Ford drukte zijn voorhoofd tegen de ruit en liet zijn gedachten door de hevige trilling eens goed door elkaar schudden, terwijl het landschap aan beide kanten wit, dor en maanachtig werd. Buiten de woestijn leek het project niet zozeer ingegeven door ambitie en de pure onwaarschijnlijkheid om uit niets iets op te bouwen, maar eerder gebaseerd op overmoed, op trots en hebzucht, op olie, op mineralen, op het handhaven van aanwezigheid en invloed, lang na het terugtrekken van de troepen.

Eenmaal op het plateau steeg de weg niet meer en maakten de vlakten plaats voor kale velden, gescheiden door lage stenen muurtjes. Rechts van hen liep een irrigatiegreppel parallel aan de hoofdweg, links van hen lagen de met creosoot overdekte olieleidingen; langs de pijpleiding hier en daar een veldstation, sommige verlaten, sommige uitgebrand, andere ondergekalkt met graffiti, een paar veranderd in een tijdelijk onderkomen. Fords blik vloog langs de route en ging over de vluchtelingen, de mensen die in ganzenmars in groepjes van vier of vijf liepen, zelden met meer. De chauffeur toeterde om de ontheemden van de weg te jagen, en ze stapten werktuiglijk zonder gebaar of klacht de berm in. Hun hoofd met lappen of een plastic hoofddeksel beschermd tegen de zon.

Dorpen die een stuk van de hoofdweg af lagen, leken onberoerd door de oorlog; de littekens van mortierinslagen waren in de berm gekerfd als grillige zwarte kraters, als onweerlegbare feiten; een paar gebouwen, opvallend weinig, doorzeefd met kogelgaten, een enkel simpelweg een dakloos geraamte – allemaal sporen van de eerdere opstand. De sporen van de huidige onlusten bleven beperkt tot de vluchtelingenkampen langs de weg, die uit provisorische tenten en dekzeilen bestonden. Ford keek er onaangedaan naar; hij zou blij zijn als ze dit allemaal achter zich hadden gelaten.

De student van het busstation zat twee rijen voor hem, zijn voeten in het gangpad, de paperback opengeslagen op zijn bovenbeen. De sweater van de jongen gleed uit het bagagerek en één mouw sliertte over zijn hoofd, zijn haar gemillimeterd, de hoofdhuid wit, ongebruind. Een horizontaal, iets verdikt litteken van tweeënhalve centimeter liep boven zijn linkeroor uit in een punt. Achter op zijn witte T-shirt een logo met een grote rode ster in een rode cirkel. Een personeelslid van de busmaatschappij deelde handdoekjes rond die naar rozenwater roken. Toen de man voorbijgelopen was, liet de student het handdoekje onder zijn stoel vallen en veegde zijn handen droog aan zijn korte broek. Zijn armen waren slank en gespierd, door sport gevormd.

Halverwege de ochtend werd Ford verward en in een ongemakkelijke houding wakker. Terwijl hij langzaam terugkwam in het hier en nu, besefte hij dat de bus was gestopt en dat ze bij een controlepost stonden – en dat er soldaten de bus binnenkwamen.

De militaire politie vormde een rij voor een afzetting; achter hen maakte de weg een bocht en liep omhoog – uitgestorven; naast het talud stopte een tractor met aanhanger die was afgeladen met vluchtelingen. De passagiers hielpen elkaar uit de aanhanger en stonden zij aan zij op het hete, witte steengruis, humeurig en geagiteerd, maar zichtbaar onderdanig; een paar van hen hielden documenten gereed alsof ze een petitie aanboden, terwijl de soldaten zonder zich daar iets van aan te trekken hun bagage op de weg gooiden. Voor zover Ford kon zien, diende het doorzoeken van hun spullen geen duidelijk doel.

Een norse soldaat met een kindergezicht snauwde de buschauffeur bevelen toe. De chauffeur herhaalde de eisen van de soldaat op een beleefde manier en de passagiers stonden zonder mopperen op en begonnen uit te stappen. De student tuurde over de rugleuning, een beetje als een geschrokken vogel.

De passagiers stelden zich naast de bus op. Hun lethargie trof Ford als een teken van berusting, een teken dat dit niet ongebruikelijk was. De student talmde even en stak toen behendig en snel een klein plastic zakje tussen de zitting en de rug van de stoel. Een soldaat boog zich de bus in en maande hen, voor zover Ford begreep, uit te stappen. Het vlezige, pruilerige gezicht van de soldaat werd een komisch schouwspel van kinderlijke veeleisendheid.

Buiten de bus, zonder airco, was de hitte genadeloos. Overspoeld door warmte rolde Ford zijn mouwen op en ging bij de andere passagiers staan; iedereen keek met tot spleetjes geknepen ogen naar de zilverkleurige zijkant van de bus terwijl de chauffeur in de laadruimte de bagage uitzocht. De student stond naast hem te wachten. De buschauffeur, die in zijn eentje aan het zwoegen was, gaf Ford de verkeerde rugzak. De vergissing werd meteen duidelijk toen hij de rugzak optilde; deze was niet alleen nieuwer en schoner, maar ook zwaarder dan de zijne. Op het label, een doorzichtige plastic ster, stond de naam eric powell, en een adres in Frankrijk op de ene en in New York op de andere kant. Ford gaf de rugzak aan de student en liep terug naar de laadruimte om zijn eigen rugzak te halen.

De student kwam bij hem staan wachten en vroeg of hij begreep wat er gaande was. Hij sprak op zijn Amerikaans, in snelle salvo’s. Zijn accent, van de Oostkust, afgemeten en geschoold, klonk anders dan de zangerige lijzigheid uit het Midwesten waar Ford aan gewend was. Ford haalde zijn rugzak uit een hele rij bagage; de jongen volgde, pakte een klein metalen koffertje en liep toen terug naar de rij passagiers. Hij herhaalde zijn vraag en Ford zei dat hij het niet wist, maar dat het kennelijk wel vaker gebeurde. Ford keek om naar de tractor met aanhanger. Zonder toezicht waren de vluchtelingen, voor het merendeel vrouwen, op een kluitje gaan staan alsof ze zich wilden verbergen, de bagage verspreid over de weg. De buspassagiers, voor het merendeel mannen, die bijna allemaal rookten, hadden een rij gevormd en wachtten tot de patrouille hun papieren en bezittingen kwam controleren. De student zette zijn koffertje dicht bij de voeten van Ford, keek hem recht aan en knikte, alsof Ford om hulp had gevraagd, alsof het kleine, zilverkleurige koffertje van hem was.

‘Er zit film in,’ zei de student, op het koffertje wijzend, ‘niet-ontwikkelde zestienmillimeterfilm. Landschapsopnamen. Dat is alles. Altijd wanneer ze mij controleren, maken ze de camera open.’ Zijn handen trokken een denkbeeldige film van de spoel.

De student liep met zijn rugzak een eindje bij hem vandaan, zodat er een ruimte van drie, vier passen tussen hen openbleef. Ford snapte niet wat de bedoeling was en vond het vervelend dat de jongen aannam dat hij hem welwillend gezind was. Toch stapte hij niet bij het koffertje vandaan.

Ze stonden met hun rug naar de zon in de rij te wachten, terwijl de soldaten de bus inspecteerden. De weg doorsneed een helling, een gebogen kalkwand. Vóór hen strekten zich de strokleurige vlakten van Anatolië uit. Het was goed dat het maar Turkse militairen waren. Als het Engelsen of Amerikanen waren geweest, zou hij de zenuwen hebben gekregen, ook al was het overdag, met stralend zonlicht en een weids uitzicht op open velden.

Een van de soldaten doorzocht de bagageruimte en schuifelde op zijn knieën door het lege compartiment. Boven hem doorzochten twee soldaten de cabine en inspecteerden de vloer, de stoelen en de bagagerekken. De bus stond te zinderen in de volle middaghitte. Een soldaat met een mopsneus, jonger dan de anderen, leidde een gemuilkorfde Duitse herder langs de passagiers en hun bagage. Hij hield de riem hoog en trok het dier tussen de manden en koffers door. Over zijn schouder hing een compact halfautomatisch geweer, een gehavend afdankertje. De soldaat liet de hond stilstaan voor de student en duwde de snuit van de hond in de rugzak. Hij gebaarde dat de student hem moest openmaken. In de ogen van Ford waren deze soldaten nog maar jochies. Zelfvoldaan, groen, nog niet op de proef gesteld.

De student ging op zijn hurken zitten, ritste een zijvak open en liet opgevouwen korte broeken, T-shirts en bolletjes sokken zien. In het hoofdvak van de rugzak zat een wirwar van allerlei klimmateriaal: felgekleurd touw, sterke stalen karabiners. De student mimede waar ze voor waren en herhaalde steeds: klimmen. Om te klimmen, totdat zijn gebaren wat brutaal werden en impliceerden dat de soldaat een tikkeltje achterlijk was. Klim-men. Klim-men. Hij wees op de witte rotswand achter zich, daarna op de touwen en de karabiners. Duidelijker kon hij het toch niet maken?

‘Spreek jij misschien Turks?’ vroeg hij aan Ford.

De soldaat sprak in een agressief snelvuurtempo tegen de jongen, trok de hond met een ruk naar zich toe en schopte met de neus van zijn laars tegen de rugzak. De jongen werd kwaad en Ford verwachtte een confrontatie.

Verderop in de rij werd geschreeuwd. Plotseling paniekerig liepen de passagiers weg uit de rij en zochten een goed heenkomen, want daar op de steeds groter wordende open plek kronkelde een dunne groene slang over het witte steengruis. De soldaten dromden eromheen, de een schoot er een sigaret naartoe, een ander schopte er stenen heen, en de slang veranderde van richting, draaide in een rare golvende beweging, snel, maar niet snel genoeg. Een derde soldaat pakte een platte witte steen op, liet hem vallen en begon toen te lachen. Ford zag dat de slang zich oprolde, de huid fris felgroen, het lijfje zo dun als zijn pink. Met de kop verbrijzeld tot een karmijnrood stompje ving de zilverkleurige onderkant de zon toen hij zich compact maakte.

De student vroeg of hij giftig was.

Ford zei dat hij het niet wist, maar dacht dat de kleur wel een indicatie was.

Met zijn voet wipte de student de slang om. Het lichaam kronkelde zich om zijn sandaal en zachtjes schudde hij het eraf. Hij keek op naar de soldaat. ‘Waarom nou?’ vroeg hij. ‘Eerlijk. Wat heeft dat nou voor zin?’

De soldaat pakte de slang op en slingerde hem over de weg, en de student vloekte hoorbaar.

‘Ik denk dat hij dat woord wel kent.’

‘Ze horen het vast niet voor het eerst.’

Ford liep terug naar zijn rugzak, niet geïnteresseerd in de op ruzie beluste student.

De soldaten liepen door omdat hun aandacht nu uitging naar een ander voertuig dat naderde over de hoofdweg. De dienstdoende officier gaf een klap tegen de zijkant van de bus ten teken dat ze konden doorrijden; anderen begonnen de afzetting weg te halen om de weg vrij te geven. Als groep pakten de passagiers hun bagage en liepen terug naar de bus. En zo bleef de eerste groep rond de tractor met aanhanger alleen achter. De student kwam terug voor zijn koffertje. De jongen haalde Ford in en stak hem de hand toe.

‘Ik ben Eric.’

Er trok een golf koude lucht door de cabine toen de bus de weg weer op draaide.

De student keerde zich om en hield het plastic zakje omhoog dat hij eerder had verstopt. Een zakje met usb-sticks. ‘Twee dagen geleden heeft het leger een inval gedaan in een grensdorp’, legde hij uit. ‘Ze kwamen in trucks, een stuk of veertien, en ze hebben iedereen weggevoerd. Daarna is het dorp door helikopters met de grond gelijkgemaakt. Met raketbommen.’ Hij schudde het zakje en sprak op zachte, samenzweerderige toon. ‘Zij zetten dit in gang. Dit is allemaal geen toeval. Ze bombarderen al dagenlang hun eigen grens en geven de Koerden de schuld. Elke keer als er problemen zijn in het Midden-Oosten keren zij zich tegen de Koerden. Dat is gewoon een feit.’

Toen de jongen zich weer omdraaide, glimlachte Ford. Hij had kunnen weten dat de jongen de mensheid edelmoedige diensten bewees, zich voor anderen inzette, een avontuur creëerde dat hij mee terug kon nemen naar de campus, dat hij iemand wilde worden die ergens geweest was en iets gedaan had.

De tussenstops werden minder frequent, de dorpen kleiner en er waren nog maar zo weinig vluchtelingenkampen dat Ford ze vergat en zich voorstelde dat hij in een land was waar het geen oorlog was.

Vroeg in de middag stopten ze bij een kleine handelspost, een eethuis met daaromheen een markt – een chaotische wirwar van in het zand opgezette kramen waar de passagiers afdongen op de koopwaar: verse dadels, geverfde pistachenoten, halva, sigaretten, speelgoed, cd’s en dvd’s. Jonge jongens verkochten vlaggetjes, gekoeld water, frisdrank en gebak dat droop van de honing. Bij een rij houtskoolvuurtjes steeg rook op en Ford kocht twee lamsspiesen die hij al ophad voordat hij een plek had gevonden om te zitten. De man die in de bus papieren handdoekjes met rozenwater had uitgedeeld, zat aan een tafeltje apart te roken terwijl hij zijn half samengeknepen ogen op Ford gericht hield.

Ford zwierf langs de stalletjes. Mannen verkochten sieraden, armbanden en hangers met kralen, kleine, handgemaakte spullen. Een man stanste namen in metalen dogtags. Hij zette de letters in een pons en stanste de letters uit terwijl het plaatje in een kleine bankschroef geklemd zat. Ford bleef voor de tafel staan en rommelde wat in een bak met zippo’s. De man sprak hem aan, en hij glimlachte, maar zei niets terug.

‘Amerikaan?’ vroeg de man. ‘Engelsman? Moet uw naam erop?’ De man hield een plaatje omhoog om het Ford te laten zien. Hij had een lui oog, niet zo heel erg, maar zichtbaar. Hij droeg een jasje zonder overhemd. Toen hij opkeek, bewoog het luie oog met een lichte maar waarneembare zenuwtrek, een zo subtiele beweging dat Ford ging opletten of hij het nog eens kon zien. De man wachtte, een en al geduld. Op zoek naar geld stak Ford zijn handen in zijn zakken en kwam het briefje met de rekeningnummers tegen. Er kwam een idee bij hem op en hij hield het briefje omhoog.

‘Hoeveel’, vroeg hij, ‘voor alleen cijfers? Deze cijfers.’ Hij vouwde het briefje open en liet het de man zien. ‘Vijf dogtags.’ Hij stak zijn hand op met vijf gespreide vingers. ‘Vijf. Kunt u ook cijfers doen? Wat kost dat, vijf plaatjes?’

De man tuurde naar het briefje en keek glimlachend op, maar Ford wist niet zeker of hij het wel begrepen had. Hij pakte een pen die op tafel lag en schreef daarmee de nummers op die in elk afzonderlijk plaatje gestanst moesten worden. Elke cijferreeks op een apart blaadje. ‘Begrijpt u?’ Hij legde een plaatje op het papier. ‘Deze hierop.’

De man knikte. Ford ging verder met het opschrijven van de cijfers en merkte niet dat de student kwam aanlopen.

‘Hoe heette jij nou?’

‘Sorry?’

‘Hoe je heet.’

Ford concentreerde zich op de cijfers. De jongen wilde een naam.

‘Michael.’

‘Michael, niet Mike?’

‘Nee, Michael.’

‘Ben je een Engelsman?’

Ford knikte. Hij schreef de laatste cijfers op en gaf ze aan de man. Eén rekeningnummer per plaatje. De handwerksman stak zijn handen op om duidelijk te maken dat het tien minuten zou duren.

‘Meer niet? Tien minuten?’

De man knikte en begon cijfers in de pons te zetten.

De student liep met Ford mee terug naar het eethuis. ‘Mijn moeder is Engelse. Ze heeft nog steeds een accent.’ Ongevraagd kwam hij tegenover hem zitten en legde zijn boek op tafel. Tussen de bladzijden gestoken zat een klein, zwart notitieboekje. ‘Ken je Winchester?’

Voor het eerst viel het Ford op dat het eethuis midden in een veld stond. De buschauffeur was van de weg af gegaan en over ruw terrein gereden om er te komen. Om het gesprek van zichzelf af te leiden wees hij op het boek en vroeg de jongen wat hij aan het lezen was.

‘Dit? Ik begin er nog maar net in. Ik ben nog niet heel ver.’

Ze waren in gesprek, vermoedde hij, omdat de jongen het gevoel had dat ze iets gemeen hadden, iets meer dan het simpele toeval van reizen. Het zilverkleurige koffertje, de slang, de vertrouwelijke mededeling over de film – verbindende elementen, in elk geval voor de jongen.

‘Het doet de ronde onder studenten. Er zit een heel verhaal aan vast. De jongen die het geschreven heeft, was een student, maar hij is verdwenen voordat het boek uitkwam. Het gaat erover hoe die mannen, die broers, een moord kopiëren uit een ander boek, een thriller.’ Hij hield het boek omhoog. ‘Het is waargebeurd. Ze pikken iemand op bij een treinstation, hakken hem in een kelder in stukken, net als in het verhaal, en daarna worden er lichaamsdelen van hem op straat gevonden. Dat gebeurde in Napels. Er bestaan allerlei versies van dit verhaal – het oorspronkelijke boek werd pas een jaar of tien geleden in het Engels uitgegeven – maar de schrijver, die student, ging naar Napels en schreef over de mensen die nog in het huis woonden waar de moord had plaatsgevonden, en toen is hij verdwenen. Heb je daar nooit over gehoord?’

Ford zei van niet.

‘Er is ook een film over. Ik geloof dat hij in Amerika net is uitgekomen.’ De jongen trok een gezicht. ‘Ik heb het oorspronkelijke boek nog niet gelezen. Dat de broers nagedaan hebben. Maar moet je je voorstellen. Je schrijft over zoiets, een thriller, iets gruwelijks, en iemand doet in het echt alles na wat je geschreven hebt.’

‘Hoe heet het?’

De jongen spreidde de omslag en hield het boek omhoog zodat Ford het kon lezen. ‘Het oorspronkelijke boek of dit? Het is echt een hype op internet. Bovendien is het een hit onder studenten.’

‘Maar hoe heet het nou?’

‘Het oorspronkelijke boek heet The Kill. Je mag de titel niet hardop zeggen, anders gebeurt er iets ergs. Je verdwijnt.’ Hij knikte grinnikend in de richting van de bus. ‘Ik zag je in Kopeckale. Je ziet eruit of je een ongeluk hebt gehad.’

Ford voelde als vanzelf aan zijn gezicht. ‘Niets bijzonders.’

‘Waar ga je naartoe? Naar Narapi?’

‘Daar ben ik nog niet uit.’

De jongen ontweek de rook die opsteeg van de houtskoolvuurtjes. ‘Als je onderdak zoekt in Narapi is er een pension dat Maison du Rêve heet. Het is goed. Niet luxueus. Er is geen zwembad bij of zoiets, gewoon een paar kamers om een binnenplaats. En niet te duur. Ik heb het adres. Ik ga iets verder dan Narapi om eerst wat te klimmen, maar in het weekend kom ik terug en dan logeer ik daar.’ De jongen haalde zijn mobieltje tevoorschijn en terwijl hij over zichzelf praatte, maakte Ford demonstratief aanstalten om weg te gaan. Er stak een exemplaar van de Herald uit de rugzak van de jongen. ‘Wil jij hem hebben?’ De jongen bood hem de krant aan. ‘Er staat iets in over wat ik vertelde. Iets over de film.’

Ford stak afwerend zijn hand op. Dank je, maar nee. Er was geen krant waar iets in stond wat hij wilde zien. Niets wat hij moest weten. Zich verontschuldigend dat hij de dogtags moest gaan halen, liep hij weg.

Weer in de bus hield hij de dogtags in zijn vuist; er ging een zekerheid van uit die hem beviel. Het metaal, dun staal of blik, warmde snel in zijn hand. Hij streek met zijn vinger over de ribbeltjes, controleerde nog een keer of de cijfers op elk ervan klopten, legde ze in de juiste volgorde, scheurde het briefje tot snippers en liet die op de grond vallen. Hij reeg de plaatjes aan een kogelkettinkje dat hij om zijn nek deed. Het gewicht ervan was geruststellend, aangenaam, een teken dat het allemaal goed ging. Hij moest die nummers aan zichzelf mailen. De nummers ergens opslaan waar hij ze niet kon kwijtraken. Beter nog, hij moest het internet op en het geld overboeken. Hij vroeg zich af of het geld echt klaarstond.

De buitenwijken van Narapi deden modern aan, een nieuwe weg geflankeerd door betonnen schoenendozen. Uit onafgemaakte muren schoten polletjes gras op. De plaats zelf lag in een lange kom, doorbroken door een langwerpige, afgeplatte rotszuil: een kale steenklomp.

De student draaide zich om en wees. ‘Het heeft wel iets weg van een meteoriet, vind je niet?’

Ford vroeg hoe ver het was naar de volgende stad en de jongen dacht dat Birsim nog een uur verder was, of misschien ook maar een dik half uur. Omdat hij ernaar verlangde om in een echt bed te slapen, besloot hij in Narapi te blijven.

Terwijl de bus wachtte tot er een halteplek vrijkwam bij het busstation, vroeg Ford of de student nog eens wilde zeggen hoe het hotel heette. Achter in de bus werd gezongen en geklapt. De jongen scheurde een reepje papier uit zijn notitieboekje en schreef het telefoonnummer en het adres van het hotel op, en Ford voelde een zekere opluchting dat zijn reis er, voorlopig, op zat. Het stadje lag ver van de grens, afgelegen en veilig.

‘Misschien zie ik je wel als je er dit weekend nog bent.’ Hij stak zijn hand op. ‘Eric,’ zei hij, ‘niet vergeten, hè, Eric.’

Een jongetje met een verband om zijn nek loodste de bus naar een halteplaats.

De student keek naar Ford toen de bus wegreed. Ford controleerde het label aan zijn rugzak, ook al voelde hij aan het gewicht dat het de zijne was. Een paar jonge boompjes die aan weerszijden van het plein waren aangeplant, stonden verlept in de namiddagzon; hun kleine laurierachtige blaadjes hingen erbij, knisperend in de zachte wind. Toen hij door het stadje liep, werd Ford zich ervan bewust dat er geen militaire aanwezigheid was: geen Humvees, geen wegblokkades, geen patrouilles die waakzaam door de straten gingen. Niet dat hij die miste, maar hun afwezigheid viel hem op. Tijdens het lopen bungelden de dogtags zachtjes tegen zijn borst.

2.7

Die donderdagavond ontving Anne twee berichten. Het eerste, een boodschap op haar voicemail, herinnerde haar aan een afspraak om zeven uur bij John’s in de East Village. Je bent laat. Je bent het zeker vergeten? De stem van haar vriendin liep over van irritatie. Er was iets voorgevallen, zei ze, en dat moest besproken worden. Het tweede bericht, een sms’je, was afkomstig van Annes zoon, Eric, die op rondreis was door Turkije.

Anne was al in een taxi op weg naar het centrum en las de boodschap niet meteen, want Eric gebruikte een soort steno dat ze niet altijd begreep, en haar bril, die in een zijvakje van haar kleine handtas hoorde te zitten, was even niet waar hij moest zijn. Omdat ze het tekstbericht niet kon lezen, sloeg ze de boodschap op, luisterde een tweede keer naar de voicemail en vroeg toen, licht verontschuldigend, aan de chauffeur hoelang het duurde voordat ze in het centrum zouden zijn.

De chauffeur haalde zijn schouders op. ‘Een kwartiertje, als we geluk hebben. Misschien twintig minuten? Wie zal het zeggen, hè?’

Over twee dagen zou Anne naar Rome vertrekken. Ze had haar laatste week in New York zorgvuldig gepland, zodat het haar irriteerde dat ze deze ene afspraak vergeten was, en ze beschouwde het als iets van haar onderbewustzijn, een soort onopzettelijke/opzettelijke daad. Het kwam steeds vaker voor dat Marian, vlak voordat Anne zou vertrekken, met dingen kwam die op stel en sprong moesten gebeuren.

Ze belde haar vriendin. ‘Ik ben over tien minuten bij je. Echt waar.’

‘Je kunt hier nooit binnen tien minuten zijn, waar je ook bent.’ Marian verborg haar irritatie niet. ‘Maar goed, haast je, want ik heb iets voor je gevonden. En dan hebben we het over Malta. Marsaskala. De stad aan de ene kant, vrij uitzicht op zee aan de andere kant. Je zult het prachtig vinden. Een palazzo, ik zweer het, volkomen privé en zo ruim dat je het gevoel zult krijgen dat je je hele leven in een kippenhok hebt gewoond. Je kunt er feesten geven en je kunt erover beschikken zo lang je wilt. Het is echt een vondst. Een buitenkansje. Niemand kent het. En trouwens: dit telt als gunst, een hele grote gunst. Je staat bij me in het krijt.’

In de taxi passeerde Anne het park. Bij het Metropolitan kwamen stellen de trap af, sommige geanimeerd pratend, andere arm in arm. De lichten in het gebouw aan voor een late openstelling. Bij een kraampje op het trottoir kon je pretzels en kniesjes krijgen. Allemaal vertrouwd, ouderwets in zekere zin, maar toch buitenlands: de mensen, de verkopers. Toen de taxi van rijbaan veranderde, voelde ze haar mobieltje trillen in haar zak. Omdat ze een sirene hoorde, wachtte ze even, keek uit het raampje en wierp automatisch een blik op de lucht boven de flatgebouwen en wolkenkrabbers in de binnenstad. Naast haar hing een gifzwarte duisternis tussen de laatste bomen. Het woord ‘buitenlands’ bleef door haar hoofd spoken. Toen ze eindelijk haar bril had gevonden, las ze het bericht van haar zoon: in bus – tref N+M later – vrdg in Ist voor 14 d – bel nog.

Anne begon het tijdsverschil uit te rekenen, maar de taxi reed nu over Broadway en dat leidde haar af. Ze woonde al twaalf jaar in New York, maar als ze vanuit de taxi de straten bekeek, deden die nog steeds buitenlands aan. Te interpreteren, maar onbestendig. De sfeer van een willekeurige straat veranderde tussen twee zijstraten, een abrupte gedaanteverwisseling, telkens anders, grof en cru. De straten verleenden karakter aan de mensen, dacht ze, niet andersom. De laatste keer dat ze iets gedronken had met Marian hadden ze op een kribbige, onbevredigende manier ruziegemaakt, en in de taxi terug hadden ze geprobeerd het bij te leggen en had Marian geopperd dat Anne niet steeds zo de toerist moest uithangen.

Het zou vrijdagochtend zijn in Turkije, vroeg, amper licht. Ze stelde zich Eric voor, moe maar wakker, rijdend in een bus op weg naar zijn vrienden. Ze had tijdens deze reis al meer van hem gehoord dan al de tijd dat hij met Mark in Cuba was geweest.

Marian was degene die haar zou vertellen over de bomaanslag op de raffinaderij, en dat de Turkse regering de aanslag toeschreef aan de pkk, en dat dorpen en nederzettingen dicht bij de grens ontruimd waren. Marian vroeg zich af hoe het bestond dat Anne het nieuws niet had gezien. Het was op alle zenders. Al drie dagen lang. Je kon er niet omheen. De regio verkeerde in chaos. Ze had al eerder willen bellen om te vragen of het wel goed met haar ging.

‘Ze laten geen journalisten binnen. Eerst was het Syrië, toen hebben ze de grens gesloten, en nu is het Turkije, zo veel vluchtelingen, en ze hebben de dorpen ontruimd zodat niemand ergens heen kan. Die mensen zijn in wanhoop Irak ontvlucht, maar niemand wil ze hebben. Hetzelfde is met de Armeniërs gebeurd, je brandt de dorpen plat en jaagt ze op. Als beesten. Ze drijven mensen op alsof het vee is.’

Biografie

© Picador UK

Richard House is schrijver, kunstenaar, filmmaker en docent. Hij schreef twee korte romans en geeft les aan de universiteit van Birmingham. Hij is ook redacteur van het digitale tijdschrift Fatboy Review. Met de The Kills-reeks werd hij genomineerd voor de Man Booker Prize 2013: een unicum voor een literaire thriller.

Voor andere schrijvers en verdere inspiratie, ga naar www.degeus.nl.
Wilt u tweewekelijks nieuws ontvangen over weggeefacties, schrijversevenementen en ander nieuws, geef u dan hier op voor de nieuwsbrief.
Of volg ons op Facebook of Twitter.

Nog te verschijnen in de The Kills-reeks

Gunnersen

Rem Gunnersen heeft geld nodig. Zijn vrouw is aan vakantie toe.

Rem vindt werk in Irak. Met zeven anderen werkt hij op de locatie van een nieuwe stad.

Dat zal hun fataal worden.

Meneer Wolf en meneer Konijn

Geïnspireerd door een roman reizen meneer Wolf en meneer Konijn af naar Napels.

Ze ontvoeren een Amerikaanse student, vermoorden hem, en beginnen dan opnieuw …

Berens

Er wordt een man gevonden in de woestijn. Hij is onherkenbaar verbrand.

Tomas Berens denkt dat dit de man is op wie hij jacht maakte.

De laatste overlevende.