Fred Vargas

De eeuwige jacht

Uit het Frans vertaald door Rosa Pollé

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Oorspronkelijke titel Dans les bois éternels, verschenen bij Éditions Viviane Hamy

Oorspronkelijke tekst © Éditions Viviane Hamy, 2006

Eerste Nederlandstalige uitgave © Rosa Pollé en De Geus bv, Breda 2009

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Riesenkind

Omslagillustratie © Parque/zefa/Corbis

ISBN 978 90 445 3357 6

nur 331

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2009.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

1

Lucio had het gordijn voor het raam met een wasknijper vastgezet, zodat hij de nieuwe buurman op zijn gemak kon begluren. Het was een kleine, bruine vent, die een muurtje aan het metselen was van lichte betonblokken, zonder loodlijn, en met ontbloot bovenlijf in een fris maarts windje. Nadat hij hem een uur had bespied, schudde Lucio zijn hoofd kort heen en weer, als een hagedis die uit een roerloze siësta ontwaakt, terwijl hij een uitgedoofde sigaret van zijn lippen plukte.

‘Die daar,’ zei hij, uiteindelijk tot een diagnose gekomen, ‘die heeft zaagsel in zijn kop en twee linkerhandjes. Hij gaat als een kip zonder kop te werk. Hij doet maar wat.’

‘Ach, laat hem toch’, zei zijn dochter, zonder overtuiging.

‘Ik weet wat me te doen staat, Maria.’

‘Jij wilt iedereen altijd maar met je verhalen vervelen.’

De vader liet zijn tong tegen zijn verhemelte klakken.

‘Je zou wel anders piepen als jij niet kon slapen. Ik heb haar die ene nacht net zo duidelijk gezien als ik jou nu zie.’

‘Ja, dat heb je me al verteld.’

‘Ze liep daarboven langs het raam, zo traag als een spook.’

‘Ja’, herhaalde Maria, onverschillig.

De oude man was steunend op zijn stok overeind gekomen.

‘Alsof ze op de komst van de nieuwe bewoner stond te wachten, alsof ze zich op haar prooi voorbereidde. Op hem’, voegde hij eraan toe met een beweging van zijn kin naar het raam.

‘Alles wat je hem vertelt,’ zei Maria, ‘gaat het ene oor in en het andere weer uit.’

‘Dat moet hij weten. Geef me een sigaret, ik ga erop af.’

Maria stak een sigaret tussen de lippen van haar vader en gaf hem vuur.

‘Jezus, Maria, haal de filter eraf!’

Maria gehoorzaamde en hielp haar vader in zijn jas. Vervolgens liet ze een radiootje in zijn zak glijden, dat al ruisend onverstaanbare woorden voortbracht. De oude man droeg het altijd bij zich.

‘Wees niet te vrijpostig tegen de buurman’, zei ze en ze deed hem een das om.

‘De buurman is niet voor een kleintje vervaard, geloof me.’

Adamsberg had onbekommerd doorgewerkt onder het toezicht van de oude overbuurman, zich afvragend wanneer hij hem in levenden lijve zou komen keuren. Hij zag hem door het tuintje op hem af lopen met rustige tred, recht en waardig, met een mooie, gerimpelde kop, vol zilvergrijs haar. Adamsberg wilde hem net een hand toesteken toen hij zag dat de man geen rechteronderarm meer had. Hij hief zijn troffel op als groet en liet zijn kalme en uitdrukkingsloze blik op hem rusten.

‘U kunt mijn loodlijn wel lenen’, zei de oude man beleefd.

‘Ik red het zo wel’, antwoordde Adamsberg terwijl hij een nieuw blok rechtzette. ‘Bij ons worden de muurtjes altijd op het oog gebouwd en ze staan nog steeds overeind. Scheef, maar overeind.’

‘Bent u metselaar?’

‘Nee, ik ben smeris. Commissaris.’

De oude man zette zijn stok tegen de nieuwe muur en knoopte zijn jas dicht tot aan zijn kin, zodat hij de tijd had de informatie te verwerken.

‘Zit u achter drugs aan, of zo?’

‘Ik bekommer me om lijken. Ik zit bij de recherche.’

‘O’, zei de oude man lichtelijk verbluft. ‘Ik zat in het parket.’

En hij knipoogde naar Adamsberg.

‘Niet het gerechtelijk parket, hoor, maar het houten parket. Ik verkocht parket.’

In zijn tijd een grapjas, dacht Adamsberg terwijl hij zijn nieuwe buurman begrijpend toelachte, die in staat leek zich met niets te vermaken zonder iemands hulp. Een komiek, een clown, maar met zwarte ogen die je onverschrokken opnamen.

‘Eiken, beuken, grenen. Mocht het nodig zijn, dan weet u waar u wezen moet. In uw huis liggen alleen maar plavuizen.’

‘Ja.’

‘Dat is lang niet zo warm als parket. Mijn naam is Velasco, Lucio Velasco Paz. Van het bedrijf Velasco Paz & dochter.’

Lucio Velasco glimlachte breed zonder het gezicht van Adamsberg los te laten, dat hij minutieus inspecteerde. Deze oude man draaide om de hete brij heen, deze oude man had hem iets te zeggen.

‘Maria heeft het bedrijf overgenomen. En die is niet van gisteren, die hoef je geen praatjes te verkopen, daar houdt ze niet van.’

‘Wat voor praatjes?’

‘Praatjes over spoken, bijvoorbeeld’, zei de man terwijl hij zijn zwarte ogen tot spleetjes kneep.

‘Dat zal niet gebeuren, ik ken geen praatjes over spoken.’

‘Dat zeggen ze allemaal, totdat ze er op een dag een tegenkomen.’

‘Misschien. Uw radio is niet goed afgesteld. Zal ik dat even voor u doen?’

‘Waarom?’

‘Dan kunt u naar de uitzending luisteren.’

‘Nee, hombre. Naar die onzin wil ik niet luisteren. Op mijn leeftijd heb je het recht om je niets meer aan te laten praten.’

‘Natuurlijk’, zei Adamsberg.

Als de buurman wilde rondsjouwen met een ruisende radio in zijn zak en als hij hem ‘hombre’ wilde noemen, dan stond hem dat vrij.

De oude man laste opnieuw een pauze in en volgde nauwgezet de wijze waarop Adamsberg zijn blokken stapelde.

‘Bent u tevreden over het huis?’

‘Zeer.’

Lucio maakte een onverstaanbaar grapje en barstte in lachen uit. Adamsberg glimlachte vriendelijk. Lucio’s lach had iets jeugdigs, terwijl er uit de rest van zijn houding iets sprak alsof hij min of meer verantwoordelijk was voor het lot van de mensheid op aarde.

‘Honderdvijftig vierkante meter’, vervolgde hij. ‘Een tuin, een open haard, een kelder, een houtopslag. Waar vind je dat nog in Parijs? Hebt u zich niet afgevraagd waarom u dit voor een habbekrats hebt kunnen krijgen?’

‘Omdat het oud en vervallen is, vermoed ik.’

‘En hebt u zich niet afgevraagd waarom het nooit is gesloopt?’

‘Omdat het achter in een steegje ligt en niemand in de weg staat.’

‘Dan nog, hombre. Niet één koper in zes jaar. Vindt u dat niet vreemd?’

‘Weet u, meneer Velasco, ik vind niet zo gauw iets vreemd.’

Adamsberg schraapte het teveel aan mortel in één streek met zijn troffel bijeen.

‘Maar stel dat u dit vreemd vindt’, hield de oude man vol. ‘Stel dat u zich afvraagt waarom dit huis nooit een gegadigde heeft gevonden.’

‘Omdat de wc buiten is. Daar houden mensen niet meer van.’

‘Dan hadden ze een verbinding kunnen bouwen, zoals u doet.’

‘Dat doe ik niet voor mezelf. Dat doe ik voor mijn vrouw en mijn zoon.’

‘Jezus, u laat hier toch geen vrouw wonen.’

‘Dat denk ik niet. Ze komen alleen maar langs.’

‘Maar die vrouw? Die blijft hier toch niet slapen? Hè?’

Adamsberg fronste zijn wenkbrauwen, terwijl de oude man, nadrukkelijk om aandacht voor de kwestie vragend, zijn hand op zijn arm legde.

‘Denk maar niet dat u sterker bent dan een ander’, sprak de oude man op zachtere toon. ‘Verkoop ’t. Er zijn dingen die we niet begrijpen. Die boven onze pet gaan.’

‘Zoals?’

Lucio bewoog zijn lippen heen en weer, kauwend op zijn uitgedoofde sigaret.

‘Ziet u dit?’ zei hij en hij hief zijn rechterbovenarm op.

‘Ja’, antwoordde Adamsberg respectvol.

‘Verloren toen ik negen was, tijdens de burgeroorlog.’

‘Ja.’

‘Maar soms jeukt die. Soms jeukt mijn ontbrekende arm na negenenzestig jaar nog. Op een bepaalde plek, altijd dezelfde’, zei de oude man terwijl hij naar een punt in de leegte wees. ‘Mijn moeder wist waarom: dat is de beet van de spin. Toen ik mijn arm verloor, was ik nog niet uitgekrabd. Dus jeukt het nog altijd.’

‘Ja, natuurlijk’, zei Adamsberg terwijl hij geruisloos door zijn mortel roerde.

‘Omdat de beet nog niet was uitgeleefd, snapt u? Hij eist wat hem nog toekomt, hij wreekt zich. Doet u dat niet ergens aan denken?’

‘Aan sterren’, opperde Adamsberg. ‘Aan sterren die nog stralen terwijl ze al dood zijn.’

‘Wat u wilt’, gaf de oude man verrast toe. ‘Of aan gevoelens: neem een vent die nog van een meisje houdt of andersom, terwijl het allang bekeken is, snapt u wat ik bedoel?’

‘Ja.’

‘Maar waarom houdt de vent nog van het meisje of andersom? Hoe valt dat te verklaren?’

‘Ik weet het niet’, antwoordde Adamsberg geduldig.

Tussen de windvlagen door verwarmde het magere maartzonnetje vriendelijk zijn rug en hij had het daar naar zijn zin, een muur bouwend in deze verwaarloosde tuin. Lucio Velasco Paz kon praten wat hij wilde, hem stoorde dat niet.

‘Dat is heel eenvoudig, omdat het gevoel nog niet is uitgeleefd. Dat gaat buiten ons om, zulk soort dingen. Je moet wachten totdat het voorbij is, je moet krabben totdat het over is. En als je sterft voordat je bent uitgeleefd, gaat het net zo. Vermoorde personen blijven achter in het niets, als gebroed dat ons voortdurend komt kriebelen.’

‘Als een spinnenbeet’, zei Adamsberg om de cirkel rond te maken.

‘Als spoken’, sprak de oude man ernstig. ‘Snapt u nu waarom niemand dat huis van u wilde? Omdat het er spookt, hombre.’

Adamsberg was klaar met het schoonmaken van de mortelbak en hij veegde zijn handen af.

‘Waarom niet?’ zei hij. ‘Daar heb ik geen last van. Ik ben eraan gewend dat dingen soms ongrijpbaar zijn.’

Lucio stak zijn kin omhoog en keek Adamsberg een beetje treurig aan.

‘Maar jij, hombre, jij bent voor haar wel grijpbaar, ook al hang je de bink uit. Wat denk je wel dat je bent? Sterker dan zij?’

‘Zij? Is het een vrouw?’

‘Het is een spook uit de voorvorige eeuw, uit de tijd van vóór de Revolutie. Een oude boosaardige geest, een schim.’

De commissaris haalde traag zijn hand over het ruwe oppervlak van de blokken.

‘O ja?’ vroeg hij ineens peinzend. ‘Een schim?’

2

Adamsberg, die nog niet helemaal gewend was aan zijn nieuwe omgeving, zette koffie in de grote woonkeuken. Het licht viel door de kleine ruitjes op de antieke, matrode plavuizen, plavuizen uit de voorvorige eeuw. Er hing een geur van vochtigheid, van verbrand hout en van nieuw wasdoek, een geur die het vertrek, als hij zijn best deed, verbond met zijn ouderlijk huis in de bergen. Hij zette twee, niet bij elkaar passende kopjes op tafel in een door het zonlicht gevormde rechthoek. Zijn buurman was al gaan zitten, hij zat kaarsrecht en hield zijn enige hand om zijn knie geslagen. Een hand zo groot dat hij een rund tussen duim en wijsvinger kon wurgen, en een hand die in omvang leek verdubbeld om de afwezigheid van de andere te compenseren.

‘Hebt u niet iets bij de koffie? Als ’t niet te veel gevraagd is?’

Lucio wierp een argwanende blik naar buiten, terwijl Adamsberg naar iets alcoholisch zocht in de nog op elkaar gestapelde dozen.

‘Houdt uw dochter hier niet van?’ vroeg hij.

‘Ze moedigt het niet aan.’

‘Dit? Wat is dit?’ vroeg Adamsberg, die een fles uit een doos trok.

‘Witte bordeaux’, oordeelde de oude man met toegeknepen ogen, als een ornitholoog die een vogel in de verte identificeert. ‘Het is een beetje vroeg voor witte bordeaux.’

‘Iets anders heb ik niet.’

‘We doen het ermee’, besloot de oude man.

Adamsberg schonk een glas in en hij ging bij hem zitten, met zijn rug naar het zonlicht toe.

‘Wat weet u nou eigenlijk?’ vroeg Lucio.

‘Dat de vorige eigenares zich heeft opgehangen in de kamer hierboven’, zei Adamsberg en hij wees naar het plafond. ‘Daarom wilde niemand dit huis. Maar het maakt mij niet uit.’

‘Want u hebt er wel meer gezien, hè, van die mensen die zich hebben opgehangen?’

‘Ik heb er wel meer gezien, ja. Maar het zijn nooit de doden met wie ik moeite heb. Maar met hun moordenaars.’

‘We hebben het hier niet over de echte doden, hombre, we hebben het over die anderen, over degenen die niet weggaan. Zij is nooit vertrokken.’

‘De opgehangen vrouw?’

‘De opgehangen vrouw is vertrokken’, legde Lucio uit en hij sloeg zijn glas in één keer achterover als een eerbetoon aan de gebeurtenis. ‘Weet u waarom ze zich had opgehangen?’

‘Nee.’

‘Omdat dit huis haar gek had gemaakt. Alle vrouwen die hier hebben gewoond zijn door de schim tot waanzin gedreven. En vervolgens gestorven.’

‘De schim?’

‘Het spook uit het klooster. Daarom heet het hier de rue aux Mouettes.’

‘Dat begrijp ik niet’, zei Adamsberg terwijl hij koffie inschonk.

‘Er stond hier in de voorvorige eeuw een oud vrouwenklooster. Van nonnen die niet mochten praten.’

‘Een zwijgende orde?’

‘Precies. Daarom noemden ze dit “de rue aux Muettes”. Later werd dat “de rue aux Mouettes”.’

‘Dus dat heeft niets met vogels te maken?’ vroeg Adamsberg teleurgesteld.

‘Nee, met de nonnen. Maar “muettes” ligt niet makkelijk in de mond. Muettes’, voegde Lucio er nog eens aan toe, de lettergrepen benadrukkend.

‘Muettes’, herhaalde Adamsberg traag.

‘Ziet u wel, dat ligt niet makkelijk in de mond, hè? Nou, in die tijd heeft een van de zwijgsters dit huis bezoedeld. Met de duivel, naar het schijnt. Maar goed, daar hebben ze geen bewijzen van.’

‘Waar hebt u wel bewijzen van, meneer Velasco?’ vroeg Adamsberg glimlachend.

‘U mag me wel Lucio noemen. Er zijn bewijzen. Er is destijds een proces geweest, in 1771, daarna is het klooster verlaten en het huis gezuiverd. De zwijgster liet zich “de heilige Clarissa” noemen. Voor geld beloofde ze vrouwen door middel van een ritueel de toegang tot het paradijs. Maar wat de oude vrouwtjes niet wisten, was dat het vertrek meteen plaatsvond. Zodra ze met hun volle beurzen bij haar kwamen, sneed ze hun de keel af. Ze heeft er zeven vermoord. Zeven, hombre. Maar op een avond had ze pech.’

Lucio barstte in zijn jeugdige lach uit, waarna hij zich direct hernam.

‘Je moet niet spotten met zulke demonen’, zei hij. ‘Ja hoor, mijn beet jeukt, dat is mijn straf.’

Adamsberg zag hem zijn vingers in de leegte bewegen en wachtte rustig op het vervolg.

‘Als u krabt, helpt dat dan?’

‘Even, en dan begint het weer. Op een avond, op 3 januari 1771, kwam er een oud vrouwtje bij Clarissa om het paradijs te kopen. Maar vergezeld van haar wantrouwige zoon, die op de centen was. Hij was leerlooier en hij heeft de heilige vermoord. Zo’, liet Lucio zien terwijl hij met zijn vuist op tafel sloeg. ‘Hij heeft haar onder zijn kolossale vuisten vermorzeld. Hebt u het verhaal goed gevolgd?’

‘Ja.’

‘Anders wil ik wel opnieuw beginnen, hoor.’

‘Nee, Lucio. Ga door.’

‘Maar die verdomde Clarissa is nooit echt vertrokken. Omdat ze pas zesentwintig was, snapt u? En alle vrouwen die hier na haar hebben geleefd, zijn hier horizontaal uit gedragen, na een gewelddadige dood. Vóór Madeleine – die zich had opgehangen – woonde hier in de jaren zestig ene mevrouw Jeunet. Zij is zonder reden boven uit het raam gestapt. En vóór Jeunet, Marie-Louise, haar hebben ze in de oorlog gevonden met haar hoofd in de kolenoven. Mijn vader heeft ze allebei gekend. Niets dan problemen.’

De twee mannen schudden allebei het hoofd, Lucio Velasco ernstig, Adamsberg met een zeker plezier. De commissaris wilde de oude man niet kwetsen. Trouwens, dit spokenverhaal beviel hun allebei, en ze lieten het als fijnproevers net zo lang duren als suiker nodig heeft om in de koffie op te lossen. De verschrikkingen van de heilige Clarissa gaven glans aan het bestaan van Lucio en leidden Adamsberg tijdelijk af van de triviale moorden die hij onder handen had. Dit vrouwelijke fantoom was een stuk poëtischer dan de twee, afgelopen week bij de porte de la Chapelle doodgestoken mannen. Hij had Lucio bijna over zijn eigen zaak verteld, want hij had de indruk dat de oude Spanjaard over wel meer zaken een duidelijke mening had. Hij mocht deze wijze, eenhandige grapjas wel, op zijn radiootje na, dat voortdurend in zijn zak ruiste. Na een wenk van Lucio schonk hij hem nog een glas in.

‘Als alle vermoorde personen in de leegte blijven spoken,’ vervolgde Adamsberg, ‘hoeveel fantomen zijn er hier dan wel niet? De heilige Clarissa plus haar zeven slachtoffers? Plus de twee vrouwen die uw vader heeft gekend, plus Madeleine? Elf? Of nog meer?’

‘Alleen Clarissa’, verzekerde Lucio hem. ‘Haar slachtoffers waren te oud, die zijn nooit teruggekomen. Of dat moet naar hun eigen huis zijn, dat zou kunnen.’

‘Ja.’

‘En wat die drie andere vrouwen betreft, dat ligt anders. Zij zijn niet vermoord, zij waren bezeten. Terwijl de heilige Clarissa nog niet klaar was met haar leven toen ze door de leerlooier onder zijn vuisten werd vermorzeld. Begrijpt u nu waarom ze het huis nooit hebben willen slopen? Omdat Clarissa dan ergens verderop haar intrek zou hebben genomen. Bij mij, bijvoorbeeld. En iedereen hier in de buurt heeft liever dat ze blijft waar ze is.’

‘Hier.’

Lucio knipoogde instemmend.

‘En zolang je hier niet binnenkomt, doet ze geen kwaad.’

‘Ze is honkvast, in zekere zin.’

‘Ze komt zelfs niet in de tuin. Ze wacht boven op haar slachtoffers, op uw zolder. En nu heeft ze weer gezelschap.’

‘Van mij.’

‘Van u’, bevestigde Lucio. ‘Maar u bent een man, ze zal u niet echt lastigvallen. Ze maakt alleen maar vrouwen gek. Laat uw vrouw hier niet komen, neem mijn raad ter harte. Of verkoop het huis.’

‘Nee, Lucio. Ik hou van dit huis.’

‘Zo koppig als een ezel, hè? Waar komt u vandaan?’

‘Uit de Pyreneeën.’

‘Het hooggebergte’, sprak Lucio met eerbied. ‘Ik hoef niet te proberen om u te overtuigen.’

‘Bent u daar bekend?’

‘Ik ben aan de andere kant geboren, hombre. In Jaca.’

‘En de lichamen van die zeven oude vrouwen? Hebben ze daarnaar gezocht in de tijd van het proces?’

‘Nee. Destijds, in de voorvorige eeuw, deden ze geen onderzoek zoals nu. Mogelijk liggen de lijken nog altijd daarginds’, zei Lucio en hij wees met zijn stok naar de tuin. ‘Daarom wordt er nooit diep gegraven. Je moet de duivel niet provoceren.’

‘Nee, waarom zou je?’

‘U bent net als Maria,’ zei de oude man glimlachend, ‘u vindt dit amusant. Maar ik heb haar vaak gezien, hombre. Een mistsluier, een nevel, en dan haar adem, zo koud als ’s winters op de bergtoppen. Ik heb haar afgelopen week nog gezien toen ik ’s nachts bij de hazelaar stond te piesen.’

Lucio dronk zijn witte bordeaux op en krabbelde aan zijn beet.

‘Ze is verschrikkelijk oud geworden’, sprak hij op een toon waaruit haast weerzin klonk.

‘Na al die tijd’, zei Adamsberg.

‘Inderdaad. Het gezicht van Clarissa is zo gerimpeld als een oude noot.’

‘Waar was ze?’

‘Boven. Ze liep heen en weer in de kamer hierboven.’

‘Dat wordt mijn werkkamer.’

‘En wat wordt uw slaapkamer?’

‘De kamer ernaast.’

‘U bent voor geen kleintje vervaard’, zei Lucio en hij stond op. ‘Ik ben toch niet te vrijpostig geweest, hè? Maria heeft niet graag dat ik vrijpostig ben.’

‘Helemaal niet’, zei Adamsberg, die ineens was opgescheept met zeven lijken onder de grond en een geest met een notenhoofd op zolder.’

‘Goed zo. Misschien lukt het u om haar te vermurwen. Ook al zeggen ze dat alleen een oude man het haar betaald kan zetten. Maar dat zijn maar legendes. Je moet niet alles geloven.’

Alleen achtergebleven dronk Adamsberg het laatste slokje koude koffie op. Vervolgens hief hij zijn hoofd op naar het plafond en luisterde.

3

Na een serene nacht in het gezelschap van de heilige Clarissa duwde commissaris Adamsberg de deur open van het Gerechtelijk-Medisch Instituut. Er was negen dagen geleden twee mannen de keel afgesneden bij de porte de la Chapelle, een paar honderd meter van elkaar vandaan. Twee schooiers, twee oplichters van klein formaat, die illegaal handelden op de vlooienmarkt, zo had de wijkagent ze beschreven. Adamsberg wilde ze graag nog eens zien nu commissaris Mortier, van Narcotica, hen van hem af wilde pakken.

‘Twee klojo’s gekeeld bij de porte de la Chapelle, dat is voor mij, Adamsberg’, had Mortier verklaard. ‘Al helemaal omdat een van de twee Black is. Hoelang duurt het nog voordat je ze doorstuurt? Tot sint-juttemis?’

‘Ik wil eerst weten waarom er aarde onder hun nagels zit.’

‘Omdat ze zo smerig zijn als een varken.’

‘Omdat ze hebben gegraven. En aarde, dat hoort bij Recherche, dus bij mij.’

‘Heb je nooit debielen hun dope in plantenbakken zien verstoppen? Je verdoet je tijd, Adamsberg.’

‘Dat kan me niet schelen. Dat doe ik graag.’

De twee naakte lichamen lagen naast elkaar uitgestrekt: een grote Blanke, een grote Zwarte, de een behaard, de ander niet, ieder onder een tl-buis van het mortuarium. Zoals ze daar lagen, met hun voeten tegen elkaar en hun armen langs hun lichaam gestrekt, leek het alsof ze bij hun dood opnieuw een kinderlijke deugdzaamheid hadden verworven. Eigenlijk, dacht Adamsberg terwijl hij hun dociele posturen bekeek, hadden de twee mannen een door en door karakteristiek klassiek bestaan geleid, zo gierig als het leven omspringt met originaliteit. Alle dagen volgens een vast patroon: de ochtenden bestemd voor de slaap, de middagen gewijd aan de handel, de avonden voorbehouden aan de meisjes en de zondagen aan de moeders. Het is in de marge als overal; sleur legt zijn geboden op. De wrede moord had het verloop van hun eentonige levens op ongewone wijze doorbroken.

De patholoog-anatoom keek toe terwijl Adamsberg om de lijken heen draaide.

‘Wat kan ik eraan doen?’ vroeg zij en ze tikte achteloos op de dij van de grote Zwarte bij wijze van ultieme troost. ‘Twee sjacheraars uit de voorsteden, met een mes bewerkt, dat is werk voor Narcotica.’

‘Inderdaad. En ze eisen het luidkeels op.’

‘Nou dan? Wat is het probleem?’

‘Ik ben het probleem. Ik wil ze niet aan hen doorgeven. En ik verwacht dat u me helpt ze te behouden. Zorg dat u iets voor me vindt.’

‘Waarom?’ vroeg de arts terwijl haar hand nog altijd op de dij van de Zwarte lag, waarmee ze aangaf dat de man voorlopig onder haar arbitrage viel, in de vrije zone, en dat alleen zij over zijn lot zou beslissen: naar Narcotica of naar Recherche.

‘Er zit verse aarde onder hun nagels.’

‘Ik veronderstel dat ze bij Narcotica ook zo hun redenen hebben. Zijn deze twee mannen bij hen bekend?’

‘Niet eens. Deze twee mannen zijn voor mij, punt uit.’

‘Ze hebben me voor u gewaarschuwd’, sprak de arts rustig.

‘Waarvoor?’

‘Voor uw inzicht, dat schijnt niet altijd even helder te zijn. Vandaar de conflicten.’

‘Dat zal niet de eerste keer zijn, Ariane.’

Met de punt van haar schoen trok de patholoog-anatoom een kruk op wieltjes naar zich toe, ze ging erop zitten en sloeg haar benen over elkaar. Adamsberg had haar drieëntwintig jaar geleden knap gevonden en dat was ze op haar zestigste nog altijd, zo elegant als ze op die mortuariumkruk zat.

‘Nee maar. U kent mij.’

‘Ja.’

‘Ik u niet.’

De arts stak een sigaret op en dacht even na.

‘Nee,’ concludeerde ze, ‘u zegt me niets. Het spijt me.’

‘Het is drieëntwintig jaar geleden, maar ons contact heeft niet langer dan een paar maanden geduurd. Ik herinner me u, uw naam, uw voornaam, en ik herinner me dat we elkaar tutoyeerden.’

‘Werkelijk?’ zei ze zonder enige hartelijkheid. ‘En hoe vertrouwelijk waren we dan, wij tweeën?’

‘We hadden een enorme ruzie.’

‘Een liefdesgeschil? Dat zou ik betreuren als ik me dat niet meer herinner.’

‘Een beroepskwestie.’

‘Nee maar’, herhaalde de arts met gefronste wenkbrauwen.

Adamsberg boog zijn hoofd, afgeleid door de herinneringen die deze hoge stem en scherpe toon in zijn geheugen opriepen. Hij herkende de ambiguïteit die hem als jongeman had verleid en verward: haar strenge kleding maar piekende haren, haar hooghartige toon maar ongedwongen woordkeus, haar gemaakte poses maar spontane gebaren. Zodat je niet wist of je te maken had met een afstandelijke en superieure geest of met een harde werker, die zich niet om haar voorkomen bekommerde. En zo ook dat ‘Nee maar’ waarmee ze haar zinnen vaak begon, een antwoord waarvan niet duidelijk was of het minachtend of lomp bedoeld was. Adamsberg was niet de enige die tegenover haar voorzichtigheid in acht nam. Dr. Ariane Lagarde was veruit de meest gerenommeerde patholoog-anatoom van het land.

‘Tutoyeerden wij elkaar?’ vervolgde ze en ze liet haar as op de grond vallen. ‘Drieëntwintig jaar geleden had ik mijn strepen al verdiend, terwijl u nog maar een agentje moet zijn geweest.’

‘Een jonge brigadier, om precies te zijn.’

‘U verbaast me. Ik tutoyeer mijn collega’s niet gauw.’

‘We konden het goed met elkaar vinden. Totdat die enorme ruzie uitbarstte, die de muren van een café in Le Havre deed trillen. Vervolgens werd de deur dichtgesmeten en sindsdien hebben we elkaar nooit meer gezien. Ik had niet eens mijn biertje op kunnen drinken.’

Ariane trapte haar peuk uit en ging opnieuw op de ijzeren kruk zitten, er was een aarzelende glimlach op haar gezicht verschenen.

‘Dat biertje,’ vroeg ze, ‘had ik dat niet op de grond gesmeten?’

‘Precies.’

‘Jean-Baptiste’, zei ze lettergreep voor lettergreep. ‘Die jonge idioot van een Jean-Baptiste Adamsberg, die alles beter dacht te weten dan wie ook.’

‘Dat zei je voordat je mijn glas kapotgooide.’

‘Jean-Baptiste’, herhaalde Ariane langzamer.

De arts kwam van haar kruk af en legde een hand op de schouder van Adamsberg. Het leek even of ze hem wilde omhelzen, maar ze stopte haar hand weer terug in de zak van haar doktersjas.

‘Ik mocht je graag. Je bracht iedereen uit zijn evenwicht zonder je ervan bewust te zijn. En daar is, naar wat er over commissaris Adamsberg wordt gezegd, in de loop der tijd niets aan veranderd. Nu begrijp ik het: “hij”, dat ben jij, en jij bent “hij”.’

‘Zo ongeveer.’

Ariane leunde tegen de sectietafel waarop het lichaam van de grote Blanke lag, ze duwde het bovenlijf van de dode een stukje opzij zodat ze wat meer ruimte had om op haar gemak te kunnen steunen. Zoals alle pathologen-anatomen getuigde Ariane van geen enkel respect voor de doden. Maar ze wist het raadsel van hun lichamen daarentegen met een niet te evenaren vakkundigheid te ontrafelen, en deed zo op haar manier recht aan ieders immense en unieke complexiteit. Dankzij de studies van dr. Lagarde hadden lijken van doodgewone stervelingen roem verworven. Was je aan haar onderzoek onderworpen geweest, dan betrad je de Geschiedenis. Als dode, weliswaar.

‘Het was een uitzonderlijk lijk’, herinnerde zij zich. ‘Aangetroffen op zijn kamer, met een geraffineerde afscheidsbrief. Een gecompromitteerd en geruïneerd gemeenteraadslid, die zich van het leven had beroofd door op zijn Japans een dolk in zijn buik te steken.’

‘Nadat hij zich had volgeladen met gin om zich moed in te drinken.’

‘Ik zie het nog goed voor me’, vervolgde Ariane op de milde toon van iemand die zich een aardig voorval herinnert. ‘Een probleemloze zelfmoord, van iemand met manisch-depressieve psychoses. De gemeenteraad was opgelucht dat de zaak zo eindigde, weet je nog? Ik had een onberispelijk rapport geschreven. Jij zorgde voor de fotokopieën, niette alles aaneen, en deed de rest, maar niet altijd even dociel. ’s Avonds dronken we een glaasje aan de kade. Ik zat tegen een promotie aan, jij was een niet vooruit te branden dromer. In die tijd deed ik grenadine in mijn bier, waardoor het op slag begon te schuimen.’

‘Bedenk je nog steeds van die mixen?’

‘Ja,’ zei Ariane en er klonk een lichte teleurstelling uit haar toon, ‘ik heb er talloze bedacht, maar nog niet één echt geslaagde tot nu toe. Herinner je je de violine nog? Een geklutst ei, muntsiroop en malagawijn.’

‘Die heb ik nooit willen proeven.’

‘Ik drink die violine niet meer. Die was goed voor de zenuwen maar te rijk aan calorieën. We hebben heel wat mixen uitgeprobeerd in Le Havre.’

‘Behalve een.’

‘Nee maar.’

‘De lichamelijke mix. Daar hebben we ons niet aan gewaagd.’

‘Nee. Ik was nog getrouwd en zo trouw als een hond. Dat neemt niet weg dat we een perfect duo vormden als het op politierapporten aankwam.’

‘Totdat.’

‘Totdat een idioot genaamd Jean-Baptiste Adamsberg het in zijn kop haalde dat het gemeenteraadslid uit Le Havre was vermoord. En waarom? Vanwege tien dode ratten die je in een havenloods had gevonden.’

‘Twaalf, Ariane. Twaalf door een messteek in de buik doodgebloede ratten.’

‘Twaalf, wat je wilt. Waaruit je had afgeleid dat een moordenaar zijn moed had beproefd alvorens zijn aanslag te plegen. En er was nog iets. Jij vond de wond te horizontaal. Jij zei dat het gemeenteraadslid de dolk vast schuiner zou hebben gehouden, van beneden naar boven zou hebben gestoken. Omdat hij stomdronken was.’

‘En jij hebt mijn glas op de grond gesmeten.’

‘Verdraaid, ik had een naam voor dat grenadinebiertje.’

‘Grenaille. Je hebt me in Le Havre de laan uit laten sturen en je hebt je rapport zonder mij opgemaakt: zelfmoord.’

‘Wat wist jij er nou van? Niets.’

‘Niets’, gaf Adamsberg toe.

‘Kom, we gaan koffiedrinken. En dan vertel je me wat je dwarszit aan deze lijken.’

4

Brigadier Veyrenc was sinds drie weken met deze opdracht belast, opgesloten in een kast van een vierkante meter, ter verzekering van de veiligheid van een jonge vrouw, die hij dagelijks wel tien keer op het trapportaal voorbij zag komen. En deze jonge vrouw raakte hem, en dat gevoel ergerde hem. Hij verschoof op zijn stoel, op zoek naar een andere houding.

Hij moest zich er niet zo druk om maken, het was niet meer dan een zandkorreltje in een raderwerk, een splinter in een voet, een vogel in een motor. De mythe dat een vogeltje, hoe mooi ook, in zijn eentje een turbine van een vliegtuig kon laten exploderen was je reinste flauwekul, zoals mensen wel meer verzinnen om elkaar angst aan te jagen. Alsof ze al niet genoeg zorgen hadden. Veyrenc verjoeg de vogel met een andere gedachte, draaide de dop van zijn vulpen en begon hem zorgvuldig schoon te maken. Hij had toch niets anders te doen. Het pand was in stilte verzonken.

Hij draaide de dop weer op zijn vulpen, stak hem in zijn binnenzak en sloot zijn ogen. Vijftien jaar was hij dag na dag ingeslapen in de verboden schaduw van de notenboom. Vijftien jaar van hard werken, dat kon niemand meer ongedaan maken. Bij het ontwaken had hij zijn boomsappenallergie verzorgd en in de loop der tijd had hij zijn angsten weten te beteugelen en zich een weg gebaand naar de oorsprong van zijn kwellingen om zijn gemoedsonrust de baas te worden. Vijftien jaar van inspanningen om van een magere knul die zijn haren verbergt, te veranderen in een robuuste man met een sterke geest. Vijftien jaar energie om niet langer als een kwetsbare dwaas rond te tollen in de wereld van vrouwen, die hij, de beroering zat en de complicaties beu, achter zich had gelaten. Toen hij zich weer onder die notenboom had opgericht, was hij in staking gegaan als een uitgeputte, vervroegd gepensioneerde arbeider. Afstand houden van gevaarlijke bergkammen, de wijn van emoties met water aanlengen, verdunnen, doseren, en korte metten maken met verlangens. Hij redde het aardig, naar zijn idee, ver weg van de verwarring en de chaos, en dichter bij een of andere vorm van ideale sereniteit. Uitsluitend onschuldige en tijdelijke contacten, in een ritmische schoolslag op zijn doel af, werken, lezen en dichten, een haast volmaakte staat.

Dat doel had hij bereikt nu hij zich had laten overplaatsen naar de Misdaadbrigade van Parijs, geleid door commissaris Adamsberg. Hij was tevreden en verrast. Er heerste op die brigade een ongewoon microklimaat. Onder de nauwelijks merkbare leiding van hun baas gaven de agenten hun potentieel de ruimte zoals het hun uitkwam, ze verloren zich in stemmingen en grillen, ongeacht de beoogde doelen. En al had de Brigade heel wat onomstreden successen geboekt, Veyrenc bleef sceptisch. Het was de vraag of deze doeltreffendheid het resultaat was van een strategie of te danken was aan de voorzienigheid. Een voorzienigheid die haar ogen sloot voor, bijvoorbeeld, het feit dat Mercadet kussens had neergelegd op de eerste verdieping, waarop hij een aantal uren per dag sliep, voor het feit dat een rare kat zijn behoefte deed op stapels papier, voor het feit dat hoofdinspecteur Danglard zijn wijn verborg in een kelderkast, voor het feit dat er op de bureaus paperassen rondslingerden die niets met de lopende onderzoeken te maken hadden, zoals woningadvertenties, boodschappenlijstjes, artikelen over ichtyologie, privémemo’s, geopolitieke tijdschriften, kortom het hele spectrum van regenboogkleuren, voorzover hij dat binnen een maand had kunnen zien. Deze stand van zaken leek niemand te deren, behalve misschien brigadier Noël, een lompe vent, in wiens ogen niemand deugde. En die zich al op zijn tweede dag beledigend had uitgelaten over zijn haar. Twintig jaar geleden zou hij erom hebben gehuild, maar tegenwoordig kon het hem niks meer schelen of haast niks meer. Brigadier Veyrenc sloeg zijn armen over elkaar en liet zijn hoofd tegen de muur rusten. Een onverzettelijke kracht, samengebald in een compacte massa.

Wat de commissaris zelf betrof, die had hij bijna niet herkend. Vanuit de verte had Adamsberg een onopvallend voorkomen. Hij was de kleine man meermaals gepasseerd, met zijn nerveuze lichaam en trage bewegingen, met zijn gezicht getekend door ongelijkmatige trekken, met zijn verkreukelde kleren en dito blik, zonder te beseffen dat het hier om een van de meest befaamde elementen, zowel in goede als kwade zin, van de Misdaadbrigade ging. Zelfs zijn ogen leken van niet veel nut te zijn. Veyrenc wachtte al sinds de eerste dag op een officieel onderhoud met hem. Maar Adamsberg had hem niet opgemerkt, hij ging op in een stroom van diepzinnige of nietszeggende gedachten. Er kon wel een jaar voorbijgaan zonder dat het de commissaris op zou vallen dat zijn ploeg er een nieuw lid bij had.

De andere agenten hadden het zich niet laten ontgaan het enorme voordeel te benutten dat de komst van een Nieuwe bood. Vandaar dat hij zich in deze bergruimte bevond, verscholen op de zevende verdieping, om een verpletterend saaie bewakingsopdracht uit te voeren. Volgens de norm zou hij regelmatig moeten worden afgelost en zo was dat in het begin ook gegaan. Maar vervolgens hadden de aflossers het laten afweten, bewerend dat ze er somber, slaperig, claustrofobisch, ongeduldig van werden of er rugklachten van kregen, zodat hij er nu alleen voor stond om van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat op een houten stoel de wacht te houden.

Veyrenc strekte zijn benen voorzover mogelijk. Dat is het lot van nieuwelingen en hij vond het best. Met de stapel boeken aan zijn voeten, het zakasbakje in zijn colbert, het zicht op de lucht door het dakraampje en zijn vulpen, klaar voor het gebruik, had hij hier haast gelukkig kunnen zijn. Geest ontspannen, eenzaamheid meester, doel bereikt.