Halil Gür

Stamppot voor iedereen

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Halil Gür, 2007

Vertaald uit het Turks door Evert van den Broek

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Robert Nix

ISBN 978 90 445 3366 8

nur 306

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2007.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Voorwoord

Nog voor ik begonnen was met het schrijven van de dichtbundel die u nu in uw handen houdt, hield de opwinding dit moment met de lezer te delen me in haar greep. De dichter Goethe zegt het als volgt in een brief die hij tegen het eind van zijn leven (op 17 februari 1832) schrijft aan een vriend: ‘De dingen die ik heb gezien, gehoord en waargenomen, heb ik bijeengebracht en mijzelf eigen gemaakt! Mijn werken zijn tot stand gekomen door gebruik te maken van het voedsel van duizenden andere schepsels. Ik heb geprofiteerd van verstandigen en dwazen, van verlichte geesten en dommen.’

Wat mezelf betreft: ik dank het lot dat mij naar het buitenland voerde. Ik zeg het altijd zo: ‘Ik zie de wereld als een open universiteit. Wij zijn geen studenten uit vrije wil maar verplichte leerlingen. Elke mens die we tegenkomen is voor ons een leraar of een leerling. Of zowel een leraar als een leerling. Want we leren altijd van elkaar.’

De dingen die Goethe hierboven genoemd heeft, ja, alles en iedereen die me vanaf de wieg tot nu begeleid en mijn zichtbare en onzichtbare omgeving gevormd heeft, wat op mijn weg gekomen is, noem ik mijn ‘familie’. Deze familie is mijn voedsel en mijn inspiratiebron geweest bij het tot stand komen van mijn derde dichtbundel. Ik omhels allen die er deel van uitmaken en bied hun een hart vol liefde aan.

Het is een vreemd toeval en u zult het wellicht niet geloven, maar het moment dat ik mijn eerste gedicht voor deze bundel begon te schrijven is tevens het moment dat ik mijn pen wegwierp. Ik schrijf mijn gedichten altijd in snackbars, cafés, bars, tramhaltes of stations. Op het moment dat ik me, met mijn hoofd in een wolk van gedachten en omzoemd door de feeën der inspiratie, in het studentenrestaurant Atrium aan het schrijven van mijn eerste gedicht zette, ontstond er ineens een grote opschudding: honderden studenten holden naar de televisie. Wat gebeurd was, was gebeurd. Het was 11 september en de vliegtuigen waren tegen de Twin Towers gevlogen. Daarna zou ik zoals iedereen in een shocktoestand raken, ten prooi vallen aan gevoelens van desillusie en verwarring. Ik kan zelfs zeggen dat ik het schrijven voor enige tijd opgaf. Niet zozeer omdat ik bang was niet overtuigend te zijn, maar vooral omdat ik plotseling besefte dat de taal die ik hanteerde verouderd was. Weer moest ik de confrontatie met mezelf aangaan.

De Twin Towers en ik. Wat was er met me gebeurd? De spiegel waarin ik er twee zie in één, dat ben ik. De mannelijke en vrouwelijke kant in mij zijn met elkaar slaags geraakt. Ik, die er altijd in geslaagd was tussen die twee dansend het evenwicht te bewaren, hoe kon de weegschaal van mijn leven zomaar uit balans raken? Deze ruzie had me plotseling buiten de dansvloer van het leven en de omarming van het licht van het orkest geduwd. Een tijd lang hoorde ik de muziek van het leven niet meer. De zon was achter de wolken verdwenen en bracht alleen nog verdriet en melancholie. Maar toch had ik de zaak snel door. Ik begreep dat ik met behulp van een droge, bevooroordeelde logica mijn pijn niet zou kunnen stillen, maar dat ik mijn angst met begrip zou moeten overwinnen. Want als de wereld een transformatie doormaakt is het vanzelfsprekend dat de mensheid pijn lijdt. Wat zou mijn bijdrage kunnen zijn aan dit proces, als dichter? Alleen door mijn eigen inzet en inspanning, met mijn eigen pijlen, zou ik de grijze wolken kunnen doorpriemen en zo de mogelijkheid scheppen dat het goddelijk licht mijn leven weer zou verlichten.

Tot slot had 11 september mijn ‘geestelijk bewustzijn’ weer tot leven gewekt. Ik begon mijn omgeving en de wereld met een totaal andere, gloednieuwe bril te bekijken. Een mens die zich bewust is van zijn bestaan in deze wereld zou moeten inzien dat het niet gaat om ‘aanpassing’ aan alle mogelijke culturen en godsdiensten die er zijn op de wereld (inclusief die van hemzelf), maar om ‘afstemming’ daarop. We zijn onderdeel van een groter geheel, want zoals Yunus Emre zegt: ‘Het menselijk wezen is in feite het heelal in miniatuur. Wie de mensen begrijpt kan ook het heelal bevatten.’

In de Koran staat het als volgt: ‘Wij hebben profeten gestuurd die spreken in een taal die de mensen verstaan.’ Ja, welke taal moest ik dan als dichter gebruiken? Daar komt nog bij dat ik me ervan bewust was dat mijn gedichten vertaald zouden worden en dat in de dichtkunst de modes elkaar opvolgen. Moest ik me richten op de heersende clichévormen of moest ik luisteren naar dat poëtische ‘Hogere Ik’ in mezelf? Natuurlijk gaf ik de voorkeur aan het tweede. Ik besloot gedichten te schrijven in een ‘derde taal’, een universele taal die iedereen zou begrijpen. Ik heb de voorrang gegeven aan de innerlijke stem, de taal van de muziek. Daarom zijn deze gedichten niet lineair. Met deze gedichten heb ik geprobeerd het verleden naar het heden en het heden naar de toekomst te brengen. Wij kunnen ze gedichten van het ‘nu’ noemen, want het ‘nu’ omvat zowel het verleden als de toekomst, alle tijden. De gedichten van het ‘nu’ hebben betrekking op de nieuwe energie van Moeder Aarde. De heiligste en lichtste plaats op deze wereld bevindt zich in het centrum van de menselijke energie, het menselijk bewustzijn. De mens draagt de verantwoordelijkheid over zowel duisternis als licht. Maar het licht kan de duisternis transformeren. Hoe wonderbaarlijk is het om de liefde, die de basis is van het bestaan, de wind van de liefde, overal op deze aardbodem te doen waaien. In mijn gedichten ‘Ik ben een Lemuriër’ en ‘Welkom, Nieuw Jeruzalem, welkom’ komt het verlangen naar oplossingen en vrede voor de wereld tot uiting.

Het boek dat u in uw handen houdt, is ontstaan in het licht van bovengenoemde gevoelens en gedachten. De boom van de poëzie is een boom met vele takken en ontluikende bloesems. De lezer is de bij die neerstrijkt op de bloesem die hem het meest aantrekt. Ook jij alsjeblieft, leg het boek niet neer voordat je van de honing hebt geproefd.

Halil Gür

Verandering

Gisteravond zag ik mezelf

In de spiegel, toevallig,

Zo’n beetje uit de verte.

Ik zag kracht en een lach,

Het gezicht van de liefde.

Ik zag dat mijn oude ik mij had verlaten.

Leven is verandering

En verandering vernieuwing,

Nieuwe hoop koesteren,

Ketens verbreken,

Herboren worden.

Ook heb ik achter mij gelaten

Schuimend als zeep

De vuile was van herinneringen.

Stamppot voor iedereen

Het is allemaal flauwekul,

Al dat geruzie en gevecht.

Nee, dit is mijn godsdienst,

mijn taal,

Nee, eetcultuur,

Mijn dode kip.

Sensatieprogramma’s op radio en televisie

Luister nou!

Het is allemaal onzin en flauwekul,

In bed doet toch iedereen hetzelfde.

Eigenlijk hebben we allemaal hetzelfde probleem

Er is zeker een oplossing voor

Geef iedereen stamppot in dit land

Genoeg over dat onzinnige gedoe.

Liefde is de basis van alle religies.

Het leven is liefde, een feest.

Ook jij bent uitgenodigd,

Kom, sluit je aan bij het feest!

Daklozen hoor je niet,

Wie denkt echt aan de armen?

Alleen rijke zeurpieten janken om hun geloof,

Luister niet naar hen.

Ooit kreeg Eva al de schuld

Dat zij at van de verboden vrucht.

Hier in ons paradijs zijn de appels verzuurd.

Nu

Er schiet mij iets te binnen:

Er is geen tijd voor de tijd!

Dat gezeur,

Die gejaagdheid,

Angst verlamt, woede maakt doof.

Verleden en toekomst bestaan niet,

Want de tijd

is een wc-rolletje

dat op is

Veeg nu maar eens je kont af

Als je kunt.

Je hebt het papier nu nodig,

Niet overmorgen,

Het leven gaat om nu.

Voor hen die wachten in blinde hoop

Is het één marteling

Voor de twijfelaars

Gaat het snel voorbij.

Voor hen die rouwen

Om een voortijdige dood

Duurt het ondraaglijk lang

Het leven is nu.

Voor hen die liefhebben

Al volgen de jaren

De jaren elkaar op

En de seizoenen,

Al verbleken de kleuren van de natuur

Elke herfst,

Liefhebbende harten kennen geen grenzen.

Nu leven.

Elke seconde met dezelfde geestdrift,

Niet vergeten:

Nu leven is de weg

Die het oude verdrijft.

O, wat geweldig

Te leven in het nu.

Zomerse nachten

Zomernachten in het Babagebergte.

Als de maan mijn eenzaamheid bemerkt

Vliegen honderden mussen op

Vanaf het strand van Ölüdeniz

In zwermen, als zandkorrels.

Fladderend met hun vleugeltjes keren zij terug

En laten zich op hun nestjes neer

In de herberg van deze eeuwenoude olijfboom.

Onder de boom lig ik in mijn hangmat

Schommel zachtjes heen en weer

Een zachte bries uit de bergen

Voert mijn geest mee

Naar een betoverende sprookjeswereld.

De mussen krijgen elke dag van God hun deel

Zij hebben geen zorgen en verdriet

Trekken zich nergens iets van aan.

Wanneer de dag aanbreekt

En het licht valt over de vallei

Zingen zij allen in één koor

Keer op keer klinkt hun gefladder en getjilp

Ik word wakker van hun gekwetter.

Ik ben gezegend

Opnieuw tevreden en gelukkig.

Daarom bestaat voor mij niet

De kwelling van de jaloezie.

Mijn hart is levenskrachtig,

Sterk als onkruid.