Marjolijn Uitzinger

De huisgenoot

Uitgeverij De Geus

breda 2015

© Marjolijn Uitzinger, 2014

Omslagontwerp Mijke Wondergem

Omslagillustratie © Neil Holden & Anns Mutwil/Arcangel Images

isbn 978 90 445 3369 9

nur 305

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de tweede druk, 2015.

#

1

De afgelopen maanden had ik de jongen vaker gezien. Hij leek niet op de andere dakloze bedelaars, zijn ogen stonden helder en zijn oranje rastahaar was netjes samengebonden in een soort paardenstaart. Als ik de straatkrant van hem kocht, bedankte hij me met een verrassend beschaafde stem. Vaak stond hij op de hoek van de Steinplatz en de Hardenbergstrasse, vlak bij mijn huis, maar nu zat hij in de vrieskou bij mij voor de deur, op de trap, zijn rugzak op schoot.

Anderhalf jaar geleden had ik een monumentaal huis van vier verdiepingen gekocht aan de Steinplatz. In West-Berlijn, zei ik er altijd bij voor buitenstaanders, want ondanks de hereniging bijna een kwarteeuw geleden spraken de Berlijners nog altijd in termen van Oost en West. Het was de bedoeling dat ik er zou gaan wonen met mijn vrouw Renate en ons zoontje Jonas, maar op het laatste moment bleek ze heel andere plannen te hebben, waarin ik niet voorkwam en een jeugdvriendin des te meer. Ik vroeg of ze ongelukkig met mij was geweest en ze zei van niet. Deze vrouw, Claudia, was gewoon haar bestemming, en dat was dat.

De jongen droeg alleen een spijkerjasje, zijn grote handen lagen beschermend op zijn rugzak. Rond de rode neus was zijn gezicht bleek van de kou, en het oranje haar deed hem eruitzien als een tragische clown. Het was ijzig koud, vroeger dan andere jaren was de vorst ingevallen. Volgens het televisienieuws waren al zeven zwervers doodgevroren. Weliswaar reden er elke nacht busjes rond om mensen uit portieken, plantsoenen en stationshallen op te pikken en bij pensions af te leveren, maar sommige daklozen verzetten zich daartegen. Ze kregen het benauwd in een kamer die ze met anderen moesten delen, ze waren bang beroofd te worden van hun pakje shag of hun schaarse geld. Als ze niet over te halen waren, kregen ze hete thee of soep, een slaapzak en warme kleding.

‘Hallo’, zei ik niet al te vriendelijk. Had hij hier zitten wachten tot ik thuiskwam? Ik kreeg een onrustig gevoel. ‘Slaap je niet in een pension?’ was de enige verstandige vraag die me inviel. ‘Zal ik de mensen van de Koudebus bellen en vragen of ze je komen oppikken?’

‘Um Gottes Willen!’ protesteerde hij.

‘Het gaat vannacht twaalf graden vriezen.’

Als enig antwoord haalde hij zijn schouders op.

‘Er is toch een opvang bij Bahnhof Zoo, hier vlakbij?’

‘Daar wil ik niet naartoe. De vorige keer ben ik met een mes bedreigd door een of andere klootzak.’

‘Ga dan naar een andere opvang. Heb je een kaartje nodig voor de bus of de U-Bahn?’

Weer schudde hij zijn hoofd. Ik werd er kriebelig van. Waarom zat hij verdomme juist bij mij op de trap?

‘Ik weet wie u bent’, beantwoordde hij mijn onuitgesproken vraag. ‘Alle politici zouden zo moeten zijn als u. U koopt mijn krant. Altijd vriendelijk. En vanavond zag ik u op de televisie, toen ik koffiedronk in het station. Goed interview.’

Hij keek me aan als een hond die een aai verwachtte.

‘Bedankt voor het compliment. Sociaal-democraten proberen de samenleving te veranderen en de mensen aan de onderkant te helpen, maar dat is niet zo makkelijk. Het gaat met kleine stapjes. We doen ons best. Ik ook.’ Genoeg verkiezingspraat. Ik greep in mijn binnenzak, haalde mijn portefeuille tevoorschijn en wilde een briefje van 10 euro pakken, maar bij nader inzien leek 20 me beter.

‘Ga ergens een pizza of een Currywurst eten. Iets warms, bedoel ik. En ga daarna naar de opvang bij Bahnhof Zoo. Als je die messentrekker weer ziet, loop je naar de leiding. Je moet echt onderdak zoeken, want hier bevries je, in dat dunne spijkerjack.’

Zonder op een reactie te wachten stak ik de sleutel in het slot en opende de zware deur. Binnen schonk ik een flink glas rode wijn in en zocht wat te eten. Bij de borrel na afloop van de televisie-uitzending waren alleen wat vette tapas geserveerd, waar ik voornamelijk maagzuur aan had overgehouden. Ik opende de deur van mijn grote Amerikaanse ijskast en keek in een deprimerende leegte, na Kerstmis had ik geen boodschappen meer gedaan. In een keukenkast vond ik nog een pak knäckebröd en een zakje cashewnoten. Ik gooide de noten plechtig in een glazen schaaltje, pakte mijn wijnglas en zakte weg in de luie stoel.

Het was bijna elf uur geworden. Ik had moeite me te concentreren op de televisie en zapte afwezig alle kanalen af. Het was de vraag of de jongen op de trap mijn raad ter harte had genomen. Hopelijk was hij voor mijn geld iets gaan eten in een pizzeria of een van de vele Aziaten aan de Kantstrasse, maar wat als hij nog beneden zat? Dan kon de nachtelijke vrieskou hem fataal worden. Stel je voor dat een van de buren Bild Zeitung zou waarschuwen … Ik zag de beelden al op de voorpagina staan, gelardeerd met een paar mooie citaten uit het televisie-interview. De kop lag voor de hand: zo ver reikt het sociaal gevoel van de spd. Wie weet was het allemaal doorgestoken kaart en stond er iemand buiten met een verborgen camera in de aanslag, voor zo’n satirisch programma!

Zonder het licht in de hal aan te doen sloop ik als een inbreker naar mijn eigen huisdeur. Buiten was het doodstil. Ineengedoken, in een hoek van de trap, met zijn rug tegen de gevel, zat de jongen in zijn spijkerjasje. Zijn hoofd hing naar beneden, het leek of hij sliep. Vlug liep ik het trapje af naar de logeerkamer, waar ik een slaapzak uit de kast haalde en voor de zekerheid ook nog een oude wollen deken.

Toen ik de deur opende bewoog hij niet, ook niet toen ik wat zei. Voorzichtig raakte ik zijn schouder aan en toen hij nog steeds niet reageerde, trok ik iets hardhandiger aan de kraag van het spijkerjasje. Zijn lichaam schokte, met wijdopen ogen staarde hij me aan.

‘Alsjeblieft, een slaapzak en een deken.’

Hij begon te rillen. Zijn hand reikte naar de deken.

Met een zucht deed ik de deur verder open en ging een stap terug. ‘Je kunt vannacht ook wel hier beneden slapen. En ik heb koffie of thee, als je wilt.’

2

De komst van de dakloze jongen was een ongemakkelijk slot van een succesvolle dag. Een dag waarop mijn politieke carrière weer een sprongetje voorwaarts had gemaakt, hoewel ik me ervan bewust was dat ik langs het randje van het toelaatbare was gegaan. In bed reconstrueerde ik de televisie-uitzending, vanaf het moment dat de assistente van de opnameleider had gefluisterd dat ik bijna aan de beurt was.

In een omzichtige bocht was ik haar gevolgd naar de grote matglazen tafel, waar de presentator zijn gesprek afrondde met de sportman van het jaar, een Duitse voetballer van Turkse herkomst. Buiten het bereik van de camera’s bleven we staan. De voetballer kwam uit een kansarme buurt en was de jongste uit een gezin van acht kinderen, een voortijdig schoolverlater die nu zo’n twee miljoen per jaar verdiende. De presentator noemde hem een sieraad voor de multiculturele samenleving, de voetballer keek verveeld, maar glimlachte geroutineerd toen hij afscheid nam.

Na de sportman van het jaar zijn we toe aan de politiek, vervolgde de presentator. ‘In september volgend jaar gaan we naar de stembus en de peilingen geven aan dat het een spannende verkiezingsstrijd zal worden. De partijen slijpen nu al de messen. Ook de spd. Veel sociaal-democratische kiezers hebben hun hoop gevestigd op onze volgende gast: Florian von Bismark!’

Het publiek applaudisseerde, op teken van de opnameleider, ik ging aan de glazen tafel zitten.

‘Welkom. U bent een nazaat van Otto von Bismarck, de legendarische Rijkskanselier uit de keizertijd. Wat betekent dat voor u?’

Ik maakte een afwerend gebaar. ‘Nou, nazaat … Heel in de verte zijn we familie, geloof ik. Zo ver dat ik dat niet eens uit kan leggen. Mijn naam wordt ook anders geschreven, zoals u weet. Zonder de c.’

‘Maar u wilt wel in zijn voetsporen treden?’

Nu schoot ik in de lach. ‘Nee hoor, geen sprake van. Het is mijn enige ambitie om opnieuw in de Bondsdag te komen als lid van de spd-fractie.’

‘Dat klinkt een beetje mager voor iemand die beschouwd wordt als aanstormend politiek talent.’

‘Hoezo? Parlementariër is in mijn ogen het mooiste ambt dat er bestaat, in een democratie.’

‘Ook in de oppositie?’

‘Jazeker, ook dan. Je bent de stem van mensen die anders niet gehoord worden. Dat is zeer waardevol.’

Dit statement deed het altijd goed. Iemand zette een aarzelend applaus in.

De presentator deed nog een poging. ‘Maar Herr Bismark – het is toch een voordeel om deze naam te dragen. U hoeft zichzelf maar één keer voor te stellen.’

‘Dat mag waar zijn, maar verder heb ik er eerlijk gezegd nauwelijks plezier van. Ik moet regelmatig uitleggen dat ik niet op een landgoed ben geboren met zes butlers om me heen.’

Zwak gelach in het publiek.

‘Hoe bent u dan wel opgegroeid?’ vroeg de presentator.

‘In een heel gewoon gezin in Oldenburg, Nedersaksen. Mijn vader was daar wethouder. We praatten vaak over politiek en daar heb ik veel van geleerd. Maar toen ik ouder werd, waren we het vaak oneens en daarom had mijn moeder een hekel aan die discussies, ze probeerde dat onderwerp te vermijden. Tevergeefs overigens.’

‘Ja, u was er vroeg bij. De cdu-politicus Gerhard Kuhn, een voormalig studiegenoot van u, beschreef u in deze uitzending onlangs als een saaie boekenwurm die niet aan sport deed en alleen maar met politiek bezig was.’ De presentator lachte een beetje, om de scherpte van zijn woorden te verzachten.

Kuhn. Ik deed mijn best ontspannen te blijven. ‘Klopt. Sport interesseerde me niet zo veel. Een betere samenleving, eerlijke verdeling, de zorg voor mensen aan de onderkant, daar wilde ik me voor inzetten, en mijn collega Kuhn inmiddels dus ook. Heel fijn, beter laat dan nooit.’ In de zaal werd gegniffeld.

‘Ander punt. We hebben gehoord dat u lid wordt van het schaduwkabinet onder leiding van uw lijsttrekker Anna-Lotte Holzbauer. Uw naam wordt genoemd als toekomstig minister van Justitie. Dat klopt toch?’

De vraag overviel me. Het schaduwkabinet was iets waarover alleen nog maar binnenskamers gepraat werd, en niet bepaald op zakelijke toon. Het was een open zenuw, een keihard gevecht tussen ambitieuze kandidaten. Zelf wist ik dat ik een goede kans maakte, omdat Anna-Lotte dat had laten doorschemeren, maar verder was niemand daarvan op de hoogte. Onbegrijpelijk dat die informatie alweer zo snel uitgelekt was.

‘Dan weet u meer dan ik’, zei ik ontwijkend.

‘Maar er komt een schaduwkabinet, toch?’ hield de presentator aan.

‘Laat ik dit zeggen. Uit onderzoek blijkt dat de kiezers het op prijs stellen de gezichten van eventuele toekomstige bewindslieden vooraf te kunnen zien. Het is transparant en schept vertrouwen.’

‘En het is een grote eer om kandidaat te zijn, dat staat vast. Wie beslist daarover?’

‘De partijtop, dat wil zeggen de lijsttrekker samen met de secretaris-generaal en de partijvoorzitter. Maar zover is het nog niet.’

‘Laat ik het dan zo formuleren: volgens onze informatie hoort u bij de uitverkorenen. Ontkent u dat?’

Ik aarzelde precies lang genoeg. ‘Nogmaals, er staat nog niets vast.’

De presentator keek tevreden. ‘Goed, u ontkent het niet en we weten allemaal wat dat betekent.’

In een roekeloze impuls liet ik de conclusie voor zijn rekening.

‘We zullen nog veel van u horen, Herr Bismark. Vielen Dank.’

Met zijn armen omhoog maakte de opnameleider buiten beeld opnieuw een gebaar van enthousiast klappende handen. Ik liep terug naar mijn plaats, terwijl de opnameassistente een beroemde actrice begeleidde naar de studiotafel. In het voorbijgaan legde de actrice haar hand met lange, groengelakte nagels op mijn arm. ‘Prima gedaan, Florian.’

Ik herinnerde me dat ik haar een keer had ontmoet op een receptie na een première.

‘Bedankt’, fluisterde ik terug. ‘Ook succes.’

‘De grootste theaterpersoonlijkheid van het afgelopen jaar’, jubelde de presentator en hij stond op om de actrice hartelijk te begroeten.

3

Het meisje van de make-up zette me in een stoel voor de spiegel, liet me mijn jasje uittrekken en verzekerde dat ze over een paar minuten terug zou zijn. Intussen maakte ik ongerust de balans op. Anna-Lotte, die me altijd in bescherming nam, zou razend zijn. De andere kandidaten en de partijleiding zouden haar in haar nek springen. Misschien had ik deskundig mijn eigen glazen ingegooid. Het was warm in de schminkruimte, mijn hemd plakte tegen mijn lijf en ik maakte de bovenste knoopjes van mijn roze overhemd los. Het plaatje werd er niet aantrekkelijker op, mijn lichaam was eerder pezig dan welgevormd. Over gebrek aan vrouwelijke belangstelling had ik overigens niet te klagen, want macht erotiseert, zoals zelfs de lelijkste politici weten.

Aandachtig nam ik mijn spiegelbeeld in ogenschouw, zo kritisch alsof het iemand anders was. Zag ik er na al die jaren nog steeds uit als een onsportieve boekenwurm? Ik keek naar een lang, smal gezicht met opvallend donkerblauwe ogen achter een modieuze Tag Heuer-bril. Het was een gezicht dat niet veel emoties verraadde. Etalagepop in dure brillenzaak, had een columnist van Der Spiegel eens geschreven. Robot, luidde de meedogenloze typering in een andere krant. Tobias Reuter, de baas van de fractievoorlichters en persoonlijke woordvoerder van Anna-Lotte, had me getroost: ‘Niets van aantrekken. Het gaat om de kiezer. U ziet er betrouwbaar en degelijk uit, en dat is alles waard. Denk maar aan die spotprent van Richard Nixon met het onderschrift: Zou u een tweedehandsauto kopen van deze man …? Dodelijk!’

Het meisje van de make-up was achter me opgedoken. Handig nam ze mijn bril af en haalde een vochtig sponsje over mijn gezicht en mijn hals. ‘Dat ging goed. U bent zo bescheiden. En dat met uw naam! We krijgen veel politici hier, maar tussen ons gezegd en gezwegen zijn ze niet allemaal even aardig.’

Mijn gezicht werd drooggewreven met een handdoek, ik zette mijn bril weer op.

‘Tot de volgende keer’, zei ze lachend.

‘Laten we dat maar hopen’, antwoordde ik en ik trok mijn jasje aan.

De uitzending was afgelopen en in het studiocafé zou nog een borrel geserveerd worden. Terwijl ik erheen wandelde zette ik mijn telefoon aan. Anna-Lotte had twee keer gebeld en daarna de voicemail ingesproken. De mededeling was summier: ‘Florian, bel even terug.’ Haar stem klonk kalm, maar ik wist dat er dan pas echt gevaar dreigde. Het leek me verstandig om snel te reageren en me schuldbewust op te stellen. Ik trok me terug op de heren-wc.

Ze nam zo snel op dat ik de telefoon niet eens hoorde overgaan en barstte meteen los.

‘Je snapt het zeker wel. De andere kandidaten hingen onmiddellijk aan de lijn, en de partijleiding ook. Het liefst zouden ze je morgen nog uit de fractie gooien. En zelf wist ik ook niet wat ik hoorde. Het is niet te geloven.’

Eén seconde overwoog ik te zeggen dat de presentator me in een hoek gedreven had en zijn eigen conclusies had getrokken, maar dat zou erg laf zijn en ze zou er toch niet in trappen.

‘Zal ik in het vervolg Tobias Reuter meesturen om te voorkomen dat je blunders maakt?’

Dat leek me een retorische vraag, ik bleef zwijgen in de hoop dat de bui over zou drijven. Ze slaakte een zucht. ‘Je lijkt wel niet goed bij je hoofd. Wat bezielde je in hemelsnaam?’

‘Entschuldigung, ik zat fout, ik weet het. Ik had er nooit op in moeten gaan.’

‘Bui-ten-gewoon onprofessioneel.’

Dat vond ik een vervelend verwijt. ‘Ik voelde me overvallen omdat hij kennelijk wist van het schaduwkabinet. Iemand heeft dat laten lekken aan de redactie van dit programma of aan de presentator persoonlijk. Ik heb er verder nergens iets over gelezen, maar deze man wist het. En dat zette mij op achterstand.’

‘Kan zijn, maar je had tot het eind toe moeten ontkennen. Nu zullen de media concluderen dat jij schaduwminister van Justitie wordt. Voor je tegenstanders in de partij kan dat een argument zijn om je juist te passeren.’ Ze zuchtte nog eens. ‘Je loopt toch al lang genoeg mee om dergelijke scenario’s te kunnen voorzien.’

Ik deed een poging om van onderwerp te veranderen. ‘Kunnen we niet proberen na te gaan wie er gelekt heeft?’

‘Dat heeft toch geen enkele zin, dat weet je zelf ook’, wierp ze tegen. ‘En bovendien verandert dat niets aan de zaak. Iemand suggereerde vanavond al dat je dat zelf hebt gedaan, zodat het gesprek deze loop kon krijgen.’

‘Iemand?’

‘Doet er niet toe, ik noem geen namen. Ik heb gezegd dat ik je vertrouw. Maar ik heb ook beloofd dat ik je stevig onder handen zou nemen. Op de eerstvolgende vergadering van het fractiebestuur zal ik je optreden aan de orde stellen en dan zal ik streng tegen je zijn, dat beloof ik je.’

‘Dat duurt gelukkig nog meer dan drie weken’, zei ik brutaal.

‘Je boft erbij dat het kerstreces is. O, en dan nog iets: wat is dat, met jou en die Kuhn?’

‘Ach, ik ken hem al zo ongeveer mijn hele leven en we kunnen nou eenmaal niet samen door één deur.’ Daar was geen woord van gelogen. Het was antipathie op het eerste gezicht geweest, en een merkwaardig toeval wilde dat we elkaar voortdurend bleven tegenkomen: na het gymnasium in Oldenburg en de rechtenstudie aan de universiteit van Bremen kwamen we allebei in de regionale politiek terecht en vervolgens in de Bondsdag, zij het als afgevaardigden van verschillende partijen.

‘Is dat echt alles?’ vroeg Anna-Lotte een beetje achterdochtig. ‘Je weet, Florian, ik hou niet van lijken in de kast.’

‘Daar is geen sprake van’, zei ik snel. ‘Werkelijk niet. We zijn concurrenten, altijd al geweest. En nu des te meer.’

Ze begreep het onmiddellijk. ‘Als wij gaan regeren met de christen-democraten gaat de strijd tussen jou en hem, bedoel je.’

‘Precies. Hij is hun kandidaat voor Justitie, onomstreden. Dus dan ligt het er maar aan hoe de portefeuilleverdeling loopt, en hoe sterk elke partij vasthoudt aan de eigen kandidaat.’

‘Als hij zo doorgaat zal ik zijn fractievoorzitter er eens op aanspreken.’

Ik schrok. ‘Alsjeblieft zeg, dit is niet iets om op dat niveau te bespreken, Anna-Lotte. Ik los het zelf wel op als hij te ver gaat.’

‘Daar hou ik je aan. Dit is schadelijk voor iedereen, en zeker voor jou.’ Ze zweeg even en ik wachtte tot ze de verbinding zou verbreken, toen ze er onverwacht aan toevoegde: ‘De rest van het gesprek was niet slecht, trouwens. Maar dat zal niemand van me horen.’

Opgelucht liep ik de wc uit en op de gang kwam ik de actrice weer tegen. Ze legde opnieuw haar groene nagels op mijn arm en vroeg of ik haar wilde begeleiden naar de borrel. Ik had er geen enkel bezwaar tegen.

4

Het was al licht toen ik wakker werd. Automatisch pakte ik mijn mobiele telefoon, naast het bed. Kwart voor negen. Kerstreces, de politiek lag stil. Met een tevreden kreun draaide ik me nog eens om, maar plotseling herinnerde ik me mijn onverwachte gast. Als hij maar weg is, dacht ik, de deur uit. Zodat ik rust heb.

Na mijn scheiding van Renate was ik er verrassend snel aan gewend geraakt alleen te leven. De meeste tijd bracht ik door op de eerste verdieping met de woonkamer, mijn werkkamer en de keuken. Steeds als ik de voordeur opende en de trap op liep, genoot ik van het marmeren trappenhuis en de rode sisal lopers op de houten traptreden met hun geur van boenwas. De begane grond gaf de indruk van een souterrain en had een eigen, bescheiden voordeur, die uitkwam op de gang onder de trap. Zo hadden logés hun eigen appartement, wat voor iedereen comfortabel was, en zeker voor mij. Vanwege de hoge woonlasten had ik de bovenste verdieping verhuurd aan een Amerikaanse docente aan de Universiteit der Kunsten, tegenover de Steinplatz. Ik had het niet beter kunnen treffen. Ze betaalde keurig op tijd de huur en bivakkeerde vooral bij haar minnaar, een jonge kunstenaar met een atelierwoning in Wedding.

Haastig trok ik een joggingbroek en een sweatshirt aan, pakte de sleutel van de benedenverdieping en liep de trap af. Op mijn kloppen kwam geen reactie, dus opende ik voorzichtig de gangdeur en gluurde naar binnen. De jongen lag op de bank, boven op de slaapzak die ik hem had gegeven, zijn mond stond half open en hij snurkte een beetje. Hij droeg een zwart T-shirt, zijn spijkerjasje en sportschoenen lagen op de grond. Zijn rechterarm hield hij voor zijn ogen, ik las een tattoo: shit happens. Besluiteloos bleef ik even naar hem kijken, ik kuchte een paar keer. Hij sliep als een os. Ik liep weer naar boven en liet de deur een stukje openstaan. Met een beker koffie ging ik terug, hij lag nog in dezelfde houding.

‘Guten Morgen’, zei ik luid.

De jongen schoot overeind alsof hij een klap had gekregen.

‘Ik heb koffie voor je’, zei ik en ik zette de beker op de grond, naast zijn schoenen.

Hij mompelde een bedankje, boog zich voorover en woelde door zijn oranje haar. Ik ging op een stoel tegenover hem zitten en keek hoe mijn gast van zijn koffie slurpte.

‘Heb je goed geslapen? Ik moet zo weg.’

‘Dank u wel voor het onderdak. Ik heet Mirco.’

Dat wilde ik eigenlijk helemaal niet weten. ‘Je moet naar de opvang vannacht, want als je buiten slaapt met deze kou gebeuren er ongelukken.’

‘Mag ik alstublieft onder de douche?’ vroeg hij verlegen, zonder te reageren op mijn opmerking.

Ik onderdrukte mijn wrevel. ‘Hiernaast is een badkamertje. Er liggen handdoeken. Ik zal een trui voor je pakken. Maar daarna moet je gaan.’

Een half uur later was hij verdwenen, de buitendeur sloeg dicht. Ik haalde opgelucht adem. Wel controleerde ik of hij niets had meegenomen, maar alles leek in orde, de natte handdoek hing netjes over een rekje in de badkamer.

Het was 29 december, het jaar liep ten einde. Ik had een vakantiegevoel, even weg van de stress en de hectiek van het politieke bedrijf. In de winkelstraten schuifelden de voetgangers langs de fraai gedecoreerde etalages; twee miljoen toeristen waren naar Berlijn gekomen voor de viering van Oud en Nieuw. Vanaf een uur of drie brandde de kerstverlichting in de bomen op de Kurfürstendamm, een flonkerend lint, zo ver als het oog reikte. Opgewekt wandelde ik naar de Berliner Kaffeerösterei in de Uhlandstrasse om mezelf te trakteren op een grote cappuccino met een flink stuk taart. Terwijl ik in de ochtendkranten verdiept was, gaf mijn telefoon een dubbele bromtoon. Het was een sms, ik herkende het nummer niet.

Wat grappig dat mijn naam ook nog even langskwam gisteravond. Maar heb je niet een beetje voor je beurt gepraat over het schaduwkabinet? Lieben Gruss, Gerhard.

Hoe die klootzak nou weer aan mijn mobiele nummer kwam … ik zag hem zitten terwijl hij grijnzend die boodschap intoetste, de ex-roeikampioen met zijn brede schouders en te krappe jasjes. De taart smaakte me niet meer. Lusteloos lepelde ik wat room en vruchten naar binnen en verzon een dozijn vinnige antwoorden, waarvan ik er uiteindelijk toch niet eentje verzond. Zijn nummer sloeg ik op, om toekomstige verrassingen te voorkomen.

’s Avonds tegen half negen werd er gebeld. Ik was voor de televisie in slaap gevallen en besloot niet open te doen, maar opnieuw ging de bel, deze keer langer en dringender. Met tegenzin liep ik de trap af en bleef midden in de deuropening staan. Een ijzige kou kwam me tegemoet.

‘Dit is geen bed and breakfast, Mirco. Je moet naar de opvang gaan, zoals ik al heb gezegd.’

‘Entschuldigung. Dat zal ik doen. Maar mag ik vannacht nog een keer hier slapen, alstublieft?’

De heldere ogen in het witte clownsgezicht keken me trouwhartig aan en opnieuw viel het me op hoe beschaafd zijn stem klonk. De jongen was beslist van goede familie, dakloosheid komt voor in alle rangen en standen. En dom was hij ook niet. Misschien had ik er nog wat aan om met hem over de situatie van zwervers te praten. Als kandidaat-minister van Justitie zou het een goede indruk maken als ik daar in interviews iets zinnigs over kon zeggen. Er zijn maar weinig politici met dakloze kennissen.

Ik deed een stap opzij. Zijn gezicht klaarde op, maar toen hij overeind kwam, leek het of hij wankelde. Ik greep hem bij zijn arm.

‘Gaat het? Heb je gegeten?’

Hij schudde zijn hoofd, mompelde iets wat ik niet verstond en wilde doorlopen, maar ik hield hem tegen.

‘Ik heb zuurkool met spek gemaakt, er is nog de helft over.’

Met stijve benen liep hij met me mee naar boven en slaakte een bewonderende kreet toen hij de woonkamer binnenkwam. Daardoor zag ik de ruimte opeens met zijn ogen: de hoge plafonds en de parketvloeren, de tapijten, moderne kunst aan de muur, beeldjes op de antieke kasten, designlampen. De angst sloeg op mijn keel. Ik leek wel stapelgek om een dakloze jongen al mijn luxe te tonen, hij kon wel door een bende criminelen op me afgestuurd zijn om een lucratieve inbraak voor te bereiden. Hoe stom kun je wezen.

En nu was het te laat. ‘Ga hier maar zitten’, zei ik, wijzend op een stoel aan de keukentafel. En terwijl ik de overgebleven zuurkool opwarmde in de magnetron zeurde een sarcastische stem in mijn hoofd: welja, waarom vraag je niet of hij een glaasje chablis erbij wil.

Ik zette het bord voor hem neer en ging tegenover hem zitten. Onwillekeurig had ik gedacht dat hij erop zou aanvallen, maar dat deed hij niet – gelukkig maar, anders zou hij ’s nachts misschien de hele boel onderkotsen. Bedachtzaam at hij zijn bord leeg en verzuchtte een paar keer: ‘Heerlijk.’

‘Wil je een kopje espresso? Of liever thee?’

‘Koffie is prima, heel graag.’

Ik liet de automaat koffie malen en vulde twee espressokopjes, zette suiker op tafel. We keken elkaar aan, over tafel.

‘Waar kom je eigenlijk vandaan, als ik vragen mag?’

‘Uit Maagdenburg.’

‘Ben je al lang in Berlijn?’

‘Bijna een jaar. Sinds maart.’

‘En nooit een woning gehad hier?’

‘Jawel. In het begin.’ Hij roerde langdurig in zijn koffiekop. ‘Een vriend had me uitgenodigd naar Berlijn te komen. Hij zat in een Wohngemeinschaft in Kreuzberg, en het leek hem wel leuk als ik erbij kwam. Eerst was het best cool, maar na een paar weken kwamen er problemen met andere mensen in de WG.’

Hij legde het niet verder uit. Voorzichtig vroeg ik: ‘En toen ben je weggegaan?’

‘Laten we zeggen dat ze me eruit hebben gesmeten. Dus stond ik op straat.’

‘En je vriend?’

‘Mijn vriend.’ Hij snoof. ‘Die vond dat het mijn eigen schuld was. Hij had spijt dat hij me binnengehaald had. Bovendien was mijn geld op en ik kon geen werk vinden. Hij had niets meer aan mij en ik had er zelf ook schoon genoeg van.’

‘Maar op straat leven is toch ook niet alles’, zei ik.

Hij haalde zijn schouders op. ‘In de zomer vind ik het eigenlijk best oké. Pas als het koud wordt, is het soms vervelend.’

‘Hoe oud ben je?’

‘Twintig.’

‘Wat voor werk zou je kunnen doen? Heb je een opleiding gevolgd?’

‘Ik heb eindexamen gymnasium. Mijn vader wilde graag dat ik ging studeren, medicijnen, net als hij.’

Een dokterszoontje. Dat verklaarde zijn goede manieren.

‘Maar daar ben je niet aan begonnen.’

‘Nee, niks voor mij, ik ben geen studiehoofd. En dat studentenmilieu trok me al helemaal niet.’

‘Maar wat wil je dan?’

Hij gaf geen antwoord.

‘Heb je het al eens in een café geprobeerd, of een winkel?’

‘Jawel, maar als ze horen dat je dakloos bent is het meteen afgelopen.’

Dat was de vicieuze cirkel. Daklozen kregen geen werk omdat ze dakloos waren, en dus bleven ze dakloos. Ze bedelden zich door het leven, verzamelden lege flessen en in het beste geval verkochten ze de straatkrant.

‘Je hebt recht op een uitkering, dat weet je toch?’

‘Ik heb van anderen gehoord hoe dat gaat, een papierwinkel van jewelste. Met de bureaucratie wil ik niets te maken hebben. Straks gaan ze mijn ouders nog inlichten waar ik zit.’

‘Kun je niet terug naar Maagdenburg?’

Hij keek me aan met een wijs glimlachje. ‘Nee,’ zei hij vriendelijk, ‘dat is een gepasseerd station.’

Toen hij naar bed was, keek ik nog eens rond in mijn luxueuze appartement en mijn onrust nam toe. De volgende ochtend liet ik een vriendje bij het ministerie van Justitie natrekken of Mirco Ferres uit Maagdenburg een bekende van politie of justitie was. Brandschoon, zei mijn bron toen hij zich terugmeldde, mag ik vragen waar je die informatie voor nodig hebt?

Voor vrienden, zei ik vaag, erg bedankt.

Mirco had geen plannen voor Oudejaarsavond, en ik evenmin. Toen hij mismoedig afscheid nam, kreeg ik alsnog wroeging en zei dat hij nog twee nachten bij mij mocht logeren. Maar met ingang van het nieuwe jaar moest hij toch echt zijn heil elders zoeken.