Per Petterson

Ik vind het best

Uit het Noors vertaald door Marin Mars

Uitgeverij De Geus

breda 2014

Deze uitgave is mede tot stand gekomen dankzij een bijdrage van norla (Oslo)

Oorspronkelijke titel Det er greit for meg, verschenen bij Forlaget Oktober A/S

Oorspronkelijke tekst © Forlaget Oktober A/S, 1992

Nederlandse vertaling © Marin Mars en De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp b’IJ Barbara

Omslagillustratie © Camera Press Ltd/Hollandse Hoogte

isbn 978 90 445 3429 0

nur 302

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland.

Telefoon: 076 522 8151.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014.

1

Ik was dertien en zou naar de zevende klas van de Veitvetschool gaan. Mijn moeder zei dat ze me de eerste dag zou brengen, we waren nieuw hier en ze had toch geen baan, maar ik wilde haar niet mee hebben. Het was achttien augustus, de lucht was grijs en toen ik het hek opendeed en het schoolplein op liep, begon het te regenen. Ik duwde mijn zonnebril steviger op mijn neus en stak langzaam het grote plein over. Er was helemaal niemand. In het midden bleef ik staan en keek om me heen. Rechts stonden twee rode bijgebouwen en recht voor me was het lage blauwe hoofdgebouw. Aan de vlaggenmast hing een vlag zwaar en nat langs het touw. Achter de ramen zag ik gezichten, degenen die daar zaten, drukten hun neus tegen het raam en keken naar mij, daarbuiten in de regen. Het kwam met bakken uit de hemel. Ik was te laat, de eerste dag.

Toen ik bij de ingang was, droop mijn haar van de regen en mijn overhemd was doorweekt. Ik trok het uit, en toen ik het uitgewrongen had, veegde ik de zonnebril droog aan mijn spijkerbroek, zette hem weer op mijn neus en trok het overhemd over mijn hoofd. Toen ging ik naar binnen.

Het eerste wat ik zag, was de grondwet. Die hing ingelijst aan de muur meteen rechts. Het tweede wat ik zag, was de kamer van het hoofd. Dat kon niet missen, want er hing een bordje op de deur. Ik liep recht op dat bordje af, zonder mijn pas te vertragen, want misschien stond er wel iemand te kijken en ze moesten niet denken dat ik niet wist waar ik heen moest. Ik klopte aan en bleef met mijn gezicht vlak voor de deur staan wachten en toen een stem binnen riep, deed ik zonder opzij te kijken de deur open.

Het was een grote kamer met planken langs de muren, in een hoek een stencilmachine, en een bureau. Achter het bureau zat een grote, nogal dikke man. Hij keek op van een stapel papieren en bekeek me. Door de zonnebril kon ik niet goed zien of hij glimlachte, maar ik geloof van niet.

‘Doe je laarzen eens goed’, zei hij. Ik keek naar mijn laarzen. Zoals bijna iedereen droeg ik hoge, bruine rubberlaarzen waarvan de bovenkant was omgeslagen, en op de lichte binnenkant stond met hoofdletters beatles geschreven. Ik bukte me en vouwde de omslag terug.

‘Dat vind ik zoiets verschrikkelijks’, zei hij.

Ik haalde mijn schouders op en wachtte. Hij zat naar me te kijken, het was een tijdje stil en toen zei hij: ‘Zet die zonnebril af. Ik wil graag weten met wie ik praat.’

Ik schudde mijn hoofd.

‘Nee?’

Ik schudde opnieuw mijn hoofd.

‘Mag ik vragen waarom niet?’ Zijn gezicht was een ballon, een maan met donkere vlekken.

‘Ik heb littekens.’

‘Littekens?’

‘Heel erge littekens bij mijn ogen.’

‘Is dat zo?’ Hij knikte langzaam met zijn ronde hoofd en streek over zijn kin. ‘Mag ik even kijken?’

‘Nee.’

‘Nee?’ Hij was verbijsterd. Hij dacht na, tikte met een potlood op het bureaublad. ‘Ja, ja, hoe heet je dan?’

‘Audun Sletten. Ik kom in de zevende hier.’

‘Aha, dus jij bent Audun Sletten. Ik had je een half uur geleden al verwacht.’

‘Ik was verdwaald.’

‘Was je verdwaald?’

‘Ja.’

‘Kan dat dan? Er is toch maar één weg hiernaartoe?’

Ik haalde mijn schouders op. Nu werd hij onzeker, ik wist dat hij mijn ogen niet kon zien. Ik was The Phantom. Hij zuchtte en kwam overeind.

‘Je komt in klas B. De zevende is een gemengde klas. Kom maar mee.’

Hij liep met snelle pasjes naar de deur hoewel hij groot en zwaar was, zoals John Wayne, hij had een beetje X-benen, ik sprong opzij zodat hij erlangs kon en toen waren we op de gang. Ik sjokte achter hem aan. Vergeleken met de school waar ik eerst op zat, leek deze gang eindeloos. Halverwege bleef hij staan en draaide zich om.

‘Weet je zeker dat die littekens zo erg zijn?’

‘Ze zijn echt klote’, zei ik. Zijn hand was op weg naar mijn bril en ik deed een stap achteruit en bracht mijn vuisten omhoog. Dat ging helemaal vanzelf. Hij liet zijn hand weer zakken.

‘Je kunt maar beter op je taalgebruik letten,’ zei hij, ‘er wordt hier niet gevloekt.’

Ik gaf geen antwoord en we liepen verder, helemaal naar het andere eind van de gang, waar hij halt hield, op een deur klopte en die opendeed zonder een antwoord af te wachten. Hij hield hem open en gebaarde dat ik naar binnen moest gaan. Iedereen keek naar ons. Een meisje giechelde. Ik voelde hem vlak achter me en ik zette me schrap voor het geval hij iets in zijn hoofd zou halen.

‘Dit is Audun Sletten, de nieuwe jongen in jullie klas over wie jullie vast wel hebben gehoord. Hij komt van het platteland, dus wees aardig voor hem. Hij houdt ook van de Beatles. Trek je maar niets aan van de zonnebril. Die zit vast.’

Het meisje giechelde opnieuw. Ze had halflang, zwart haar. Voor hij wegliep, boog hij zich naar me toe en fluisterde in mijn oor: ‘Ik bel je moeder over die littekens, reken daar maar op.’

‘We hebben geen telefoon’, zei ik hardop, maar toen was hij al weg.

‘Niet iedereen heeft telefoon,’ zei de leraar, ‘maar het is goed om te weten.’ De halve klas lachte.

‘Je mag aan dat lege tafeltje bij het raam gaan zitten.’ Hij had een bril met een gouden montuur, zijn haar was dun van voren, maar hij zag eruit alsof hij trainde, want zijn overhemd spande over zijn borst en om zijn bovenarmen. Ik liep langs de tafel van de leraar, de rij langs en ging aan het tafeltje bij het raam zitten. Mijn tas hing ik aan een haak aan de zijkant. Het was opgehouden met regenen. De zon kwam door de wolken, en door het licht leek het schoolplein op een meer, glanzend, langgerekt, en in gedachten zag ik vlotten en een hengel en een dam zoals die bij Aurtjern, het meertje, je kon daar op die dam staan en je hengel uitwerpen, want de vissen kwamen vaak tot vlak bij de stenen. Toen ik me naar het bord draaide, was alles op slag zwart en slechts langzaam werd duidelijk wat er met krijt op geschreven stond. Ten slotte kon ik het zelfs met mijn zonnebril op lezen. welkom! stond er. Ik dook onder mijn tafel en sloeg de bovenkant van mijn laarzen weer om.

De bel ging en ik liep als laatste naar buiten, wilde niemand achter me hebben. De leraar heette Levang. Hij wilde me een hand geven en aardig zijn, dus gaf ik hem een hand, mompelde iets wat ik zelf niet begreep en maakte me uit de voeten. Op het schoolplein liep ik regelrecht naar de overkant en ging met mijn rug tegen het gaashek aan staan. Aan de andere kant ervan was een voetbalveld, maar dat was nu leeg, het donkere gravel dampte. Rechts voor me op het plein bij de rode gebouwen renden kinderen achter elkaar aan, speelden tikkertje en spatten met water. Links voor het hoofdgebouw stonden de groten in groepjes te kletsen. Een paar meisjes waren aan het elastieken met het elastiek helemaal onder hun oksels en er kwam een jongen met krukken recht op me af. Ik had hem in de klas zien zitten, vlak voor me in de rechterrij. Nu keek ik opzij, maar er stond niemand anders bij het hek. Hij had donkere krullen en net zulke laarzen als ik. Op de ene omslag stond kinks en op de andere stond hollies. Dat waren popgroepen, maar ik had geen platen van ze. Ik had überhaupt geen platen. Thuis hadden we alleen Jussi Björling, maar ik had een radiootje waar ik ’s nachts naar luisterde.

Een paar meter voor me bleef hij staan, leunde op zijn krukken en glimlachte.

‘Gave bril’, zei hij.

Gave krukken, dacht ik, maar gelukkig zei ik dat niet. Ze waren ergens ook wel gaaf, ze bewogen met hem mee alsof ze deel uitmaakten van zijn lichaam, wat hij niet doorhad, het was gewoon zo.

‘Over twee maanden ben ik ervanaf’, zei hij, mijn blik volgend. ‘Ik heb ze een jaar gehad. Het gaat goed nu, maar ik ben ze spuugzat.’

‘Wat is er met je been?’

‘Auto-ongeluk.’

‘En die auto dan?’

Hij moest zo hard lachen dat hij bijna met krukken en al omkukelde.

‘Ik weet niet, ik zag hem niet. Ik werd van achter aangereden en toen raakte ik buiten westen en kwam in het kamertje bij mijn oma weer bij.’ Hij lachte weer, zijn gezicht één grote glimlach. ‘Ik dacht dat ik in de hemel was, want het eerste wat ik zag toen ik bijkwam, was zo’n plaatje met jezus leeft erop.’

‘Geloof je in God?’

‘Nee, ik heb nooit in God geloofd, maar toen ik bij mijn oma thuis in dat kamertje weer bijkwam, dacht ik dat ik me misschien wel had vergist. Gelukkig besefte ik toen waar ik was en dat dat plaatje er altijd al hing.’

Hij leunde op zijn krukken, liet zijn ene been in de beugel bungelen en lachte de hele tijd. Ik had me voorgenomen op deze school met niemand bevriend te raken, maar deze jongen was onweerstaanbaar.

‘Is er iets met je ogen?’

‘Ik kan niet tegen licht’, zei ik en ik had er een beetje spijt van, want het was niet helemaal waar, maar het was dichter bij de waarheid dan de andere dingen die ik had gezegd. ‘Ik begin meteen te kotsen.’

‘O, oké’, zei hij en toen stokte het gesprek een beetje en ik voelde me een bedrieger. Gelukkig kwam er een bal aanrollen. Ik zag hem het eerst en wilde hem al zachtjes met de punt van mijn laars wegschoppen, maar toen zag hij hem ook, zette zich af, gebruikte zijn krukken als voltigepaard en gaf de bal met zijn gezonde been zo’n keiharde schop dat hij naar de andere kant van het schoolplein suisde en tegen het hek knalde. Het was indrukwekkend, hoewel het op het voetbalveld vast niet was toegestaan.

‘Niet slecht’, zei ik en hij grijnsde nog steeds en zei: ‘Ik heet Arvid trouwens’, en toen ging de bel.

Dit keer was het makkelijker om de klas binnen te gaan, ik ging niet als laatste, maar mijn bril hield ik op. Als ik rustig kon blijven zitten, viel deze dag misschien nog wel mee.

Toen iedereen op zijn plaats zat, liep Levang naar zijn tafel en ging ook zitten, hij legde zijn handen voor zich over elkaar en liet zijn blik over de klas glijden tot hij bij mij was. Hij glimlachte breed, ik voelde mijn nek verstijven, en toen zei hij met een echt vriendelijke stem: ‘Ja, Audun. Het eerste uur hadden we nauwelijks tijd, maar ik dacht zo dat je nu misschien iets zou kunnen vertellen over hoe het daar is, waar je vandaan komt? De meesten hier in de klas hebben immers nooit ergens anders dan in Veitvet gewoond. Hoe heet het daar waar je bent opgegroeid?’

Ik had het kunnen weten. Hij zou me niet met rust laten. Het was een aardige man, dat zag je zo, hij wilde dat ik me thuis zou voelen, dat ik erbij zou horen. Ik haalde mijn schouders op.

‘Ik bedoel, dat is voor ons ook leuk. Kom je van een boerderij?’

‘Er valt niets te vertellen’, zei ik luid. Het meisje met het zwarte haar giechelde opnieuw.

Levang glimlachte, een beetje rood in zijn gezicht. ‘Dat is vast niet zo,’ zei hij, ‘je bent dertien, je moet een hoop hebben meegemaakt dat anders is dan we hier gewend zijn.’

‘Er valt niets te vertellen, zei ik toch!’

‘Weet je het zeker?’ zei hij. Toen stond ik op, pakte mijn schooltas van de haak en liep naar de deur. Nu giechelde er niemand. Arvid draaide zich om en keek me aan, maar zijn ogen verraadden niet wat hij dacht.

‘Hé, hé, waar ga je heen?’ zei Levang en hij stond ook op en deed een paar stappen alsof hij me de weg naar de deur wilde versperren. Ik voelde iets verkrampen in mijn borst. Ik keek langs zijn schouder naar de deur, maar begreep dat ik dat niet hoefde te proberen.

‘Ik deed altijd mijn huiswerk,’ zei ik, ‘ik lette altijd op in de klas. U mag mijn rapport zien als u wilt, maar u moet me niet vragen naar dingen die niets met school te maken hebben.’

‘Nee, maar Audun, ik geloof dat je me helemaal verkeerd begrijpt. Zo was het niet bedoeld’, zei hij en hij probeerde mijn blik te vangen, maar ik keek vlak langs zijn oor en gaf geen antwoord.

‘Nou ja, we praten er een andere keer wel over. Wil je nu alsjeblieft weer gaan zitten.’ Ik draaide me om, liep tussen de tafels door en gluurde even naar Arvids gezicht voor ik op mijn plaats ging zitten, mijn tas terug hing en naar buiten ging zitten staren.

2

Het is herfst en ik breng de Aftenposten rond. Jimi Hendrix is net overleden, ze zonden ‘Hey Joe’ uit op de radio, en ik heb mijn rijbewijs gehaald. Ik heb een schippersjas aan, een pepitaruitjesbroek met wijde pijpen, en een rode, brede elastieken riem. Langs het onderste deel van de broekspijp, vanaf de knie, zitten glimmende knopen. Dat is iets nieuws en als iemand me had gezien, zou ik gezien worden. Maar er zijn niet veel mensen op, slechts achter een enkel raam brandt licht, en als ik van het woonblok heuvelop naar het depot in het winkelcentrum loop, is het kwart over vijf. De grasvelden tussen de rijtjeshuizen hebben een koudzilveren glans en het is nog niet echt licht. Bovendien heb ik me een gematigd Mod-kapsel aangemeten na jaren van lang haar en ik weet niet zeker of het in de smaak zal vallen, dus het halfduister komt me goed uit.

Ik ben moe, ik heb niet al mijn huiswerk af en ik heb vaag het gevoel dat er iets is met school dat me dreigt te ontglippen. Wat ik doe, doe ik goed genoeg. Wat ik hoor, onthoud ik en begrijp ik, ik ben zeker niet dom, maar het lijkt of de rest van de klas bezig is met een reis waar ik niets van afweet, een geheim verbond tussen leraar en leerling waar ik geen lid van ben. Ze weten iets wat ik niet weet en zo is het al de hele tijd.

Voor het trappenhuis staan de anderen te wachten, ik ben de laatste, maar er is geen krant te bekennen. Konrad is er, en mevrouw Johansen, en de hele familie Vilden, de twee kinderen gapen en leunen tegen hun vaders rug. Hier leven ze van, vier krantenwijken ’s morgens en ’s middags, dag in dag uit. Het oudste kind, een meisje, is veertien, haar broertje is twaalf. Ze lijken zo uit het bos te komen, als je ze ziet, verwacht je sparrentakjes in hun haar, maar ze wonen op de Rådyrveien, in net zo’n appartement als wij allemaal in Veitvet. Hun moeder is zo lelijk en plomp dat je haar wel aardig moet vinden, en hun vader, lang en afwezig, groet beleefd links en rechts en zegt nooit wat, kijkt slechts glimlachend over onze hoofden heen naar iets waarvan we niet weten wat het is. Hoogvlaktes en sparrenbossen, denk ik altijd. Het meisje is zo mooi dat je haar bijna niet recht aan kunt kijken.

‘Hé, Audun’, zegt de jongen die Tommy heet, en ik zeg: ‘Hé, Tommy, cool jack’, want we kletsen altijd, hij leent oude indianenboeken van me en we zijn maatjes. Hij ziet er altijd uit alsof hij verkouden is, heeft een rode plek onder zijn neus en een jack met gele strepen en teddyvoering, en hij glundert hoewel hij het jack al de hele week aanheeft en ik elke ochtend ‘cool jack’ heb gezegd. Met zijn zus klets ik niet, haar ogen zijn zo groot en bruin dat ik na jaren dezelfde krantenwijk lopen nog steeds niet weet hoe ze heet. Maar ze kijkt naar mijn broek.

We staan te wachten, het is de derde dag op rij dat de kranten laat zijn. De brommer van Konrad staat op de standaard te pruttelen, als het maar even kan, zet hij de motor niet af en het kost hem sloten benzine. Hij draagt nu al een muts, een grijze gebreide muts zonder pompoen, die hij naar beneden trekt zodat zijn oren eruit steken zoals bij de geestelijk gehandicapte kinderen die je soms in de stad ziet waarbij je je afvraagt waarom ze er zo bij moeten lopen. Hij heeft wollen handschoenen met afgeknipte toppen en zijn vingers zijn zwart van de oude drukinkt. Hij is vijftig en woont samen met zijn zus in het hoogstgelegen rijtjeshuis richting de vrouwengevangenis en niemand kan de krant beter achter een deurkruk klemmen dan hij. Het is één vloeiende beweging van de fietstas naar de deur, waarbij de dikke Aftenposten elegant in de lucht wordt gevouwen en als een stok achter de deurkruk wordt gestoken en nooit op de grond valt. Het lijkt zo makkelijk, maar ik heb het geprobeerd en ik krijg het niet voor mekaar.

We horen de auto al voor we hem zien, het is het enige geluid, behalve de brommer van Konrad dan, en hij komt in volle vaart vanaf de Veitvetveien de heuvel op rijden, maakt de bocht naar het winkelcentrum en remt vlak voor onze karretjes. De chauffeur springt eruit, trekt de zijdeuren hard naar achteren en begint aan de grote pakken kranten te sjorren. Hij laat ze op het asfalt vallen en kreunt hard bij elk pak, je hoort doenk, doenk als ze op de grond neerkomen met een dof, compact geluid, waarvan ik altijd heb gedacht dat het iets met wat er in de krant staat te maken heeft.

Ik pak mijn twee stapels, leg ze in het karretje, snij de banden door en controleer of er nog nieuwe abonnees zijn. En die zijn er, twee stuks. Ik zet ze in het boek en trek het karretje richting de Grevlingveien. De anderen verdwijnen ieder hun eigen kant op. Konrad naar de Trondhjemsveien, mevrouw Johansen de Beverveien langs, waar ik woon, en de familie Vilden richting de woonblokken aan de Rådyrveien. Tommy draagt een groot pak kranten in zijn armen, hij is zo dom geweest om eerst de band los te snijden, zodat de kranten beginnen te glijden en de hele boel op de grond dreigt te vallen. Zijn zus schiet toe, bukt en helpt hem, ze zijn zo mooi om te zien, ik voel hun aantrekkingskracht, maar ik heb ook een broer en een zus. Dat wil zeggen, ik had een broer. Vorig jaar reed hij een Volvo Amazon die niet van hem was zo de Glomma in en verdronk. Dat gebeurde zo’n twintig kilometer van waar we woonden voor we naar Veitvet verhuisden. Het was een Amazon met alles erop en eraan: een vossenstaart aan de antenne, gt-stuur en hoezen van teddystof op de voorstoelen.

Het meisje dat erbij was, had het gered. Ze huilde en zei dat ze niets gedronken hadden. Daar geloof ik niets van. Egil was de herfst ervoor vijftien geworden en had uiteraard geen rijbewijs. Nadat we waren verhuisd, ging hij zo vaak hij kon naar het dorp, toen hij eenmaal oud genoeg was om alleen te gaan. Ik niet. Ik ga alleen als het moet.

Mijn zus ging in die tijd uit huis. Ze is vier jaar ouder dan ik, en natuurlijk moest zij ook weer die kant op. Nu woont ze samen met een kerel in Kløfta. Hij verdient zijn brood met het verkopen van tweedehandsauto’s. Ik weet zeker dat hij haar slaat, maar ik heb nooit iets gezien en Kari zegt niets. Als ik hem betrap, zal ik hém eens slaan. Geen enkel probleem. Ik ben al jaren aan het trainen, van het krantengeld heb ik een drukbank en gewichten gekocht.

Ik zeg het tegen mijn moeder: ‘Ik sla hem in elkaar’, zeg ik. En ze hoort me aan en dan citeert ze de Zweed Lars Ekborg van de radio. Hij heeft zo’n praatprogramma over wat er allemaal mis is in de wereld, dat hij altijd afsluit met: ‘Een mens moet hard zijn!’

‘Is dat wat je wilt?’ zegt ze lachend. Het is natuurlijk makkelijk om er de spot mee te drijven, maar ik weet wat ik weet.

Ik herinner me nog dat Egil en ik in de kamer in ons oude huis op de grond speelden. Daar stond een grote kast waar we onder konden kruipen. Mijn grootvader, die op een houtzagerij in het naburige dorp werkte, had die gemaakt van donker hout, en er zat glas in de deuren. Het was een mooie kast, maar het moet zijn scheppingskracht hebben uitgeput, want hij heeft daarna nooit meer een meubelstuk gemaakt.

Toen kwam mijn vader binnen. Het was laat op de avond en we hadden allang in bed moeten liggen. Hij leunde tegen de deurpost en keek naar ons met een domme glimlach.

‘Zijn hier ook brave kinderen?’ neuzelde hij. Hij leek dronken. Ik had hem al heel vaak dronken gezien en wist wat dat was.

‘Jaa’, zei Egil en hij kroop onder de kast vandaan, waar hij zich had verstopt. Het was zo’n ongelooflijk onnozel joch dat hij overal ja op zei als hij dacht dat er iets te halen viel. Ik bleef op de grond zitten kijken naar mijn vader, die zwaar tegen de deurpost leunde. Ik vertrouwde hem niet.

Hij maakte zich los van de deurpost en wankelde over het kleed naar ons toe.

‘Kijk eens,’ zei hij, stak zijn hand in zijn borstzak en haalde er een paar bankbiljetten uit, ‘hier is een zakcentje voor twee brave kinderen.’ Half struikelend boog hij zich voorover en met een grote grijns stopte hij ons ieder een blauw briefje van vijf kronen in onze knuist.

‘O, dank je wel, dank je wel,’ riep Egil en begon in de rondte te rennen en op en neer te springen, ‘heel erg bedankt, pappa, jij bent lief!’ riep hij. Ik voelde het stijve, knisperende bankbiljet in mijn hand. Vijf kronen was veel geld voor mij. Nu nog maar een beetje, bij wat ik al had gespaard, en het was genoeg voor de gelakte boog uit de sportwinkel bij het station.

Ik keek naar mijn vader, die midden in de kamer stond met zijn handen in zijn zij en zijn hoofd scheef, hij leek nu niet zo dronken, zijn ogen lieten ons geen moment los en er was iets in die ogen, een glinstering, die me niet aanstond. Plotseling begon hij hard te lachen, hij lachte en lachte en opeens werd zijn gezicht strak en liep hij weer naar ons toe, griste de biljetten uit onze hand en zei: ‘Zo is het wel weer leuk geweest voor vanavond!’ Hij draaide zich zonder te wankelen om, stak de biljetten terug in zijn borstzak en liep recht als een vlaggenmast naar de keuken. ‘Naar bed, jullie, het is laat’, zei hij.

Eerst bleef mijn broer met open mond in de kamer staan en toen begon hij te krijsen, klein kind dat hij was. ‘Aaah!’ krijste hij, ‘aaah!’ Hij huilde tranen met tuiten en ik liep snel naar hem toe en gaf hem een duw tegen zijn schouder.

‘Sukkel,’ zei ik en ik gaf hem nog een harde duw, siste ‘stommeling, hou je kop!’ en liep langs hem heen de trap op naar de eerste verdieping om te gaan slapen.

‘Ik heb je toch niets gedaan!’ riep hij me na.

Het was het laatste jaar dat ik Wata was, de Creek-vriend van Davy Crockett. Zodra ik alleen was, werd ik Wata. Ik was twaalf en ik liep de krakende treden op naar de eerste verdieping van wat in mijn fantasie onze kleine blokhut was, en ik haatte die nu, het was er zo benauwd, ik kon geen adem halen.

Ik ging voor het raam van onze kamer staan en keek verlangend naar de donkere bosrand. Daar liepen paadjes het bos in die ik beter kende dan het huis waar ik woonde. Het was volle maan, groot en geel, en ik stond ernaar te kijken zoals Wata zou hebben gedaan en toen ging ik zonder tanden te poetsen in bed liggen en hoopte dat Egil pas boven zou komen als ik in slaap gevallen was. Ik kneep mijn ogen dicht en dacht aan de gelakte boog die ik nooit zou kunnen kopen.

‘Verdomme!’ zei ik hardop in het donker. ‘Ellendig bleekgezicht!’ Maar het hielp niet veel en ik wist dat Wata’s tijd bijna voorbij was, hij kon me niet veel langer meer vergezellen. Ik zag hem door de nacht glijden, snel en stil tussen de bomen, terug naar de boeken, zijn bruine lichaam en de drie witte veren heel duidelijk in het maanlicht.

Tommy heeft de kranten nu onder controle, zijn zus omhelst hem, de gele strepen van zijn jack glimmen en dan verdwijnen ze om een hoek. Ik pak twintig kranten uit het karretje, vouw ze dubbel onder mijn arm en begin de eerste rijtjeshuizen op de Grevlingveien af te werken. Dit vind ik prettig. Met rust gelaten worden, de ochtendlucht langs je gezicht voelen gaan, iedere stap voelen, iedere beweging in armen en benen, alles heel stil en ik hoef nergens aan te denken. De krantenwijk gaat vanzelf, de deurkrukken glanzen op een rijtje en ik geef ze kranten te eten. Nog nooit ben ik iemand vergeten, nog nooit heb ik iemand ten onrechte een krant gegeven en ik ken de naambordjes zo goed dat ik me niet meteen herinner wat erop staat, maar eerst alleen hoe ze eruitzien: de vorm van de letters, de kleur van het bordje en waar het precies zit op de deur. Ik kan aan een willekeurig huis denken, de deur voor me zien, en dan op elk willekeurig moment, waar ik ook ben, het naambordje lezen, in mijn slaap, op vakantie, alles zit in mijn lijf en dat is prima zo.

Bij de rode telefooncel steek ik de Veitvetsvingen over, kijk even snel onder het rooster in de vloer of er muntjes liggen, een gewoonte waar ik maar niet vanaf kom, en zoals gewoonlijk vind ik twee, drie kronen. Maar ik word rood en hoop dat er niemand achter de gordijnen staat te kijken.

Er staan alleen rijtjeshuizen in deze straat en een paar jaar geleden dacht ik dat het fijner was om hier te wonen dan in de woonblokken, tot ik erachter kwam dat de woonblokken gewoon twee rijtjeshuizen op elkaar waren en dat ze van binnen precies hetzelfde waren. Onder aan de heuvel staat een blok met acht huizen, Arvid woont in het een na laatste. Het is het enige rijtje huizen met balkons en vroeger was Arvid bang dat hij daardoor misschien wel tot de elite behoorde, want niemand die we kenden woonde in een huis met een balkon. Maar ik dacht dat een balkon van drieënhalve vierkante meter niet genoeg was om bij de elite te horen, zeker als je bedacht dat zijn vader in drieploegendienst bij Jordans borstelfabriek werkte. Arvid was blij dat te horen, hij wilde voor geen goud bij de elite horen, en dat gold ook voor mij.

Ik loop over het tegelpad om het huis van Arvid heen. Hier moeten vier mensen de Aftenposten hebben. Zijn vader is daar niet bij, maar als ik erlangs kom, loop ik naar het keukenraam en kijk naar binnen. Het is donker, dus dan is hij nog niet terug van de nachtdienst. Ik loop met een boog om het huis heen terug naar de weg, raap een steentje op en gooi het tegen Arvids raam op de eerste verdieping. Ik hoor het tikken en meteen is Arvid er. Ik ken niemand die zo licht slaapt, bij het minste of geringste wordt hij wakker en hij is vaak moe op school. Hij steekt zijn donkere hoofd uit het raam en ik rol een krant stevig op en gooi die een beetje scheef, als een boemerang, naar hem toe, de krant flappert door de lucht en maakt een perfecte boog, en Arvid grijpt hem net voor hij het rechterraamkozijn raakt. We hebben het vaker gedaan.

‘Het laatste nieuws uit Vietnam’, zeg ik.

‘Ze zijn zeker Hanoi weer aan het bombarderen.’ Hij gaapt en gaat met zijn hand door zijn dikke krullenbos.

‘Inderdaad’, zeg ik. Arvid zit in een Nationaal Bevrijdingsfront-groep op school. Soms praat hij nergens anders over. Ik ben passief lid, ik heb al te veel aan mijn hoofd.

‘Ik lees hem later wel,’ zegt hij, ‘nu moet ik wat dingen regelen. Ik moet gaan.’

‘Nu? Wat dan?’

‘Dat zie je nog wel.’

‘Zie je op school’, zeg ik en hij groet met gebalde vuist achter het raam. Ik loop naar het karretje en dan draai ik me razendsnel op mijn hielen om, maar hij is verdwenen en ik pak het handvat van het karretje en loop langzaam terug naar de Grevlingveien.

Het begint te schemeren, een klein beetje maar, want het is oktober en de eerste mensen die naar hun werk moeten, komen de weg aflopen naar de metro. Ik groet en eentje kijkt naar mijn haar en een ander kijkt naar mijn broek en heeft er de pest in omdat ik te laat ben, maar ik spreid mijn armen en zeg dat het niet mijn schuld is en dan vallen er een paar kranten op de grond. De man slaat zijn ogen ten hemel en ik vloek in mezelf.

De oude Abrahamsen komt naar buiten en doet geërgerd de deur op slot. Dat gaat iedere dag zo, al zolang ik me kan herinneren. Hij werkt op de kade en heeft zijn Bergans-rugzak om. Vroeger woonde hij in Vika, vlak bij zijn werk, hij hoefde de deur maar uit te stappen, even langs het Vestbanestation en dan was hij er, maar ze hebben Vika gesloopt en nu moet hij elke ochtend naar de stad pendelen, en hoewel het al vijftien jaar geleden is dat hij moest verhuizen, zit het hem nog steeds niet lekker. De metro is hem te nieuwerwets, dus loopt hij naar de Trondhjemsveien en neemt bus 30 zoals hij al sinds 1955 doet.

‘Hallo,’ zeg ik, ‘je kunt nog net de krant meenemen, lees hem maar in de bus’, en dan glimlacht hij en zegt: ‘Ja, weet je, ik ben eigenlijk tegen die krant, maar een mens moet toch op de hoogte blijven.’

Ik weet het, hij is eigenlijk socialist, maar hij is zo gierig dat hij de Aftenposten en het Arbeiderbladet heeft gewogen en ontdekt heeft dat hij met de Aftenposten de meeste kilo’s voor zijn geld krijgt. Hij stopt de krant onder zijn arm en is opeens veel vrolijker en loopt de weg af met de rugzak op zijn rug.

Ik ben nu echt laat, ik voer mijn tempo op en groet mensen niet meer. De weg wordt smaller, de laatste rijtjeshuizen aan deze kant liggen aan de rand van de Kuil, waar de kapotjesbeek oftewel Condom Creek doorheen stroomt en aan de andere kant lopen de velden omhoog richting de vrouwengevangenis. Die kijkt zwaar en donker uit over Groruddalen en over de ochtend die langzaam in een streep boven Furuset begint, en op de binnenplaats brandt slechts een enkele lantaarn. Het ziet er koud uit, dat licht, ik krijg het zelf ook koud, want ik vind het een akelig idee dat zo veel vrouwen achter die muren opgesloten zitten en ik vraag me af wat ze zich herinneren als ze wakker worden, waar ze over praten onder het eten, wat ze denken als ze ’s avonds gaan slapen. Ik heb films gezien met mensen die in de boeien zijn geslagen en weet dat het zo niet is, maar wat zien ze als ze uit de ramen kijken?

Mevrouw Karlsen staat op het trapje bij de voordeur als ik de hoek van het allerlaatste huis omkom. Ze glimlacht en ik begrijp dat ze op mij staat te wachten. Dat doet ze wel vaker. In haar hand heeft ze een envelop, en als ik haar de krant geef, stopt ze de envelop in de zak van mijn schippersjas en zegt: ‘Ik was immers op reis toen je jarig was, maar beter laat dan nooit. Gefeliciteerd!’

Ik wist niet dat ze op reis was geweest, maar zij heeft uitgezocht wanneer ik jarig ben, heeft dat onthouden en nu heeft ze me iets gegeven. Dit is lastig. Alleen mijn moeder geeft me iets als ik jarig ben en dat is nooit anders geweest. En nu deze vrouw. Ze ruikt lekker. Ze is zeker niet ouder dan veertig, en mooi is ze ook. Mijn gezicht wordt warm en de woorden die ik wil zeggen vallen naar binnen en verdwijnen, maar ze glimlacht en kijkt naar mijn pepitaruitjesbroek en naar mijn haar, ze blijft maar glimlachen en dan strijkt ze met haar hand langs mijn wang en doet de deur dicht. Mijn wang brandt en ik ben niet in staat dank je wel te zeggen, of wat dan ook, ik sta daar maar naar de deur te staren waar Karlsen op staat. Ik weet dat ze een man heeft, maar die heb ik nog nooit gezien. Het is vast een mafkees, denk ik, en dan verspreidt de warmte zich van mijn gezicht via mijn hals naar mijn borst.

Ik maak de envelop open, er zit een briefje van honderd in. Honderd kronen, jezus, dat is te veel. Het kriebelt in mijn benen, ik moet hier weg. Ik durf me niet om te draaien, want misschien staat ze achter het gordijn te kijken en verwacht ze iets.

De Grevlingveien loopt dood, maar aan het eind gaat een voetpad omhoog langs het metrospoor naar de Trondhjemsveien. Ik laat het karretje staan en loop naar boven tot ze me niet meer uit het raam kan zien en leun tegen het gaashek langs het voetpad, vis het pakje shag uit de zak van mijn schippersjas, rol een sigaret en steek hem op. Achter het hek gaat het steil omhoog en boven op de heuvel staat een wit huis waar de gevangenisinspecteur woont, en de velden eronder ruiken in de lente altijd lekker naar verbrande graanstoppels. Nu ruikt het naar vocht en schimmel. Ik huiver en neem een flinke trek en na een tijdje voelt het beter. Maar honderd kronen, dat is echt foute boel.

Ik rook de sigaret helemaal op en druk hem op de grond uit met mijn schoen, werp een blik richting Trondhjemsveien, wil weer naar beneden lopen en dan staat hij daar. Met misschien dertig meter tussen ons in en ik heb hem vijf jaar niet gezien, maar ik herken hem meteen. Het zwarte haar, het zwarte snelle pak dat eruitziet alsof hij er ook in slaapt, het onbestemde grijze overhemd zonder das. Zijn nek en gezicht gebruind door de zon, grijze stoppels, de onnatuurlijk blauwe ogen die ik nu niet kan zien, maar waarvan ik weet dat ze zonder te knipperen naar mij kijken. Ik kan me niet bewegen en hij staat doodstil. Ik probeer te denken, maar ik denk niets en hij zet twee stappen naar beneden en dan schreeuw ik: ‘stop!’ Hij stopt, grijpt de riemen van zijn rugzak vast en blijft daar staan. Hij is zo zwart, dun als een lemmet en anders dan al het andere. Achter hem zie ik de hoge flats van Rødtvet en daarachter niets dan bos en ik weet dat hij daarvandaan is gekomen. Als ik vlak bij hem had gestaan, zou ik de lucht van vuur en sparrentakken, van hars en tabak hebben geroken, en van nog iets wat alleen hij is. Maar ik sta niet vlak bij hem en hij krabt aan zijn kin, schudt zijn hoofd en ik realiseer me dat hij nu pas doorheeft wie ik ben. Dat is niet zo vreemd. Ik ben een stuk groter dan toen ik dertien was, ik heb andere kleren en ander haar. Hij tilt zijn hand op alsof hij wil groeten, als een indiaan, en zet nog een paar stappen en ik weet bijna zeker dat hij glimlacht.

‘geen stap verder!’ roep ik. ‘wat moet je hier? rot op!’ Ik bal mijn vuisten en breng ze omhoog en ik voel in mijn hele lijf dat ik sterker ben dan hij. Hij blijft staan, zet zijn handen in zijn zij en houdt zijn hoofd scheef, een pose die ik zo goed ken, die me altijd onzeker maakt, en die ook zo is bedoeld. Ik blijf met mijn vuisten omhoog staan en misschien wordt ook hij onzeker, want hij draait zich om en loopt omhoog richting de hoofdweg en ik blijf staan tot ik zeker weet dat hij echt weggaat en pas dan durf ik me naar de rijtjeshuizen beneden te haasten. Al na een paar stappen hoor ik de bekende lach, mijn rug verstijft en ik kan me niet meer beheersen en zet het op een lopen.

3

Ik steek de Trondhjemsveien over, loop heuvelaf langs de Grorudkerk. Vandaag heb ik de metro genomen, wilde niet het hele eind lopen, had er de puf niet voor. Tijdens de rit heb ik geen één keer uit het raam gekeken, ik heb een stijve nek en nu is het evengoed nog een flink stuk lopen. Er zwelt iets in mijn borst, het maakt me kortademig en ik moet steeds slikken, zonder dat het helpt. Ik kijk naar het kerkhof, daar ligt Egil. Het is moeilijk om erlangs te lopen zonder even te blijven staan, maar als ik blijf staan, weet ik niet wat ik ervan moet denken dat hij dood is. Zoals altijd blijf ik staan, helemaal zwart in mijn hoofd, en vanuit mijn benen slaat een golf warmte door me heen. Ik loop verder naar beneden en het is net alsof iemand me staat na te staren.

Ik heb de pepitaruitjesbroek verruild voor een gewone Wrangler. Dat hoefde niet, maar het was toch een opluchting.

Ik kom de heuvel af, het zijdal ontvouwt zich met de Østre Aker vei die er dwars doorheen loopt en recht voor me het gele gebouw bij station Grorud en nog net zichtbaar achter de heuvel links de Grorud IJzerwarenfabriek. Aan de andere kant van het spoor liggen de stervormige woonblokken waar verschillende mensen uit mijn klas wonen: May Brit en Henrik en Bente & Bente. Hun vaders zijn machinist of in elk geval iets bij de spoorwegen en ze kennen elkaar allemaal. De school staat beneden in het dal en links achter de school tegen de spoorrots aan hangen de lerarenflats, of rijtjeshuizen wat het eigenlijk zijn, op een rij. Daar wonen de leraren van de school en een paar schrijvers: Tor Obrestad, Einar Økland en Paal-Helge Haugen. Als mussen op een draad zitten ze achter hun raam met hun blik naar boven gericht en de zon op hun gezicht te broeden op het geheim en ik ben zo waanzinnig jaloers op ze dat mijn benen ervan gaan trillen. In mijn rugzak heb ik Haugens Anne. Het lijkt op niets anders wat ik heb gelezen. Gorki was altijd mijn held, en Kinderjaren het boek der boeken, maar Anne ligt daar maar en ziet zichzelf en de wereld door een sluier van koorts en ik krijg haar niet uit mijn hoofd, denk aan toen ik dertien was en met gele koorts op bed lag in een huis dat ik meer haatte dan wat dan ook.

Er waait een koude wind door Groruddalen. Onafgebroken trekt hij van zee helemaal omhoog naar Gjelleråsen, stuift langs de Trondhjemsveien, blaast ijskoude lucht langs Østre Aker zodat zelfs de allerstoersten ’s winters met een muts lopen om te voorkomen dat hun oren eraf vriezen. Nu is het pas oktober, maar ik sta te rillen terwijl ik van boven bijna recht op het schoolplein kijk. De vlag is gehesen hoewel ik geen idee heb ter ere waarvan dat vandaag zou moeten. Er komt een windvlaag waardoor hij strak komt te staan, en ik barst in lachen uit, want de vlag is rood en blauw met een grote gele ster in het midden, een echte indianenvlag, het geeft me een kick en kriebels in mijn buik om die aan de vlaggenmast te zien, en van waar ik sta, zie ik duidelijk dat het touw is doorgesneden. Als de vlag naar beneden moet, zal er eerst iemand naar boven moeten. Ik haast me de laatste helling af.

Als ik het schoolplein op kom, zie ik Arvid in zijn eentje in het hoekje staan tussen de gymzaal en de helling naar het pad waarover mevrouw Haugen altijd aan komt trippelen met haar vlammende rode haar langs de bomen op weg naar de muzieklessen. Hij staat tegen de muur geleund te roken en kijkt naar de vlaggenmast, waar de vlag van het Nationaal Bevrijdingsfront in top wappert. Het is mooi en verontrustend tegelijk, hij glimlacht, ietwat onzeker, vind ik, drukt zijn sigaret uit en komt naar me toe. We zijn allebei laat, om verschillende redenen, de meesten zijn al naar binnen voor het eerste lesuur en er is geen leraar te bekennen. We lopen samen de deur door met onze tas over de schouder.

‘Oké,’ zeg ik, ‘was dat wat je moest regelen?’

‘Yep,’ zegt hij, ‘en nu barst de hel los.’

‘Had je iets anders verwacht dan?’

‘Nee.’

En of hij losbarst. We hebben geschiedenis van Wollebæk. Na een half uur hebben Arvid en Bente hem verleid tot een lange discussie over het imperialisme en de ontwikkeling van India na Gandhi en dan wordt er op de deur geklopt en de conrector komt binnen. Hij leest twee namen op, ze gaan staan en moeten mee. Het zijn Arvid en Henrik. Als de bel gaat, zijn ze nog niet terug, maar buiten op de trap zien we ze voor de vlaggenmast staan ruziën met de rector. Hij wil dat ze in de mast klimmen om de vlag naar beneden te halen. Ze weigeren. Uit alle deuren stromen leerlingen naar buiten en gaan in een cirkel om hen heen staan. Het is er stampvol, de rector zwaait dreigend met zijn armen. Arvid en Henrik keren hem de rug toe. Een groepje van Jong Rechts laat afkeurende geluiden horen en hun tegenstanders roepen leve de vietcong, maar de meesten staan stilletjes af te wachten wat er gaat gebeuren. De rector wendt zich tot de menigte en begint over 1814 en de grondwet en de oorlog en wat de mensen die in die oorlog hadden gevochten wel niet zouden denken als ze een vreemde vlag in top van een Noorse vlaggenmast zouden zien. Hij steekt als een ware volksmenner zijn wijsvinger in de lucht en zet priemend met zijn vinger zijn woorden kracht bij, maar zijn stem is niet al te best, hij slaat over, en degenen in zijn buurt staan met hun hand voor hun mond te grijnzen en een paar die helemaal achteraan staan zeggen tamelijk hard boeoe! En Arvid draait zich om en roept: ‘Ja maar, jezus, dat is toch niet hetzelfde! Die vlag daar’, roept hij en hij wijst naar de top van de vlaggenmast, ‘is verdomme de vlag van een bezet land, net als wij waren! En de bezetter is verdomme dat Amerika dat u via de navo de buitenlandse politiek wilt laten bepalen!’ De Jong Rechts-aanhangers joelen als bezetenen, ze stampen met hun witte rubber zeillaarzen, springen op en neer in hun blauwe jas en de rector krijgt rode vlekken in zijn gezicht. Ik sta nog op de trap en kan over de meeste hoofden heen kijken en zie Simen Bjørnsen, de leider van Jong Rechts op school, de scout, de stoere sportman, in de vlaggenmast op weg naar boven. Hij klautert als een aap, hij kan dit, en voor iemand beseft wat er gebeurt, is hij halverwege. Het is een heksenketel, de aanmoedigingskreten en het boegeroep zijn erger dan op de sportdag, en op het moment dat Simen een pets tegen de knop van de vlaggenmast geeft, de vlag losmaakt en hem over het schoolplein laat zeilen, met een diepere betekenis dan alleen rood, blauw en geel, besef ik dat het me eigenlijk koud laat, dat het allemaal vast heel belangrijk is, maar ik zit zo vol met mijn eigen zorgen dat ik bijna moet overgeven en er is geen plaats voor iets anders.

Het schoolplein stroomt leeg en Arvid sjokt achter de rector aan op weg naar diens kamer. Hij ziet er koppig en eenzaam uit als hij langs me loopt en ik geef hem een klap op zijn schouder. Hij draait zich om en kijkt me aan, maar vindt niet wat hij zoekt, want hij probeert niet eens te glimlachen, loopt gewoon achter de rector aan met Henrik in zijn kielzog en ik zie hem die dag niet meer.

De volgende dag zie ik hem ook niet, dus bel ik hem als ik uit school kom en zijn moeder vertelt dat hij voor een week is geschorst. Twee dagen voor de vlag en drie dagen voor vloeken tegen de rector. Bovendien gaat zijn cijfer voor gedrag een punt omlaag en als er nog eens zoiets gebeurt, mag hij geen eindexamen doen. Zijn vader is laaiend, zegt zijn moeder en ze lijkt er zelf niet warm of koud van te worden.

‘Mag ik hem spreken?’

‘Hij is er niet, hij is een wandeling maken.’

‘O, waar dan?’

‘Ja, geen idee. Eigenlijk zou ik dat aan jou moeten vragen. Waar gaan jullie meestal naartoe?’

Dat weet ik wel, maar dat ga ik haar niet vertellen.

‘Laat maar, ik vind hem wel. Dag.’

Ik kleed me aan, en ga naar buiten, over het sing-singbalkon. Nu had ik eigenlijk mijn middagwijk met de Aftenposten moeten lopen, maar ik heb hem opgezegd. Het werd te veel, ik kreeg mijn huiswerk niet meer af. Bovendien was ik het spuugzat. Op school was ik moe omdat ik zo vroeg opstond en vervolgens zag ik er als een berg tegen op om zodra ik thuiskwam weer aan de bak te moeten. En ’s ochtends voordat iedereen op is, is één ding, maar en plein public, als iedereen buiten is of achter het raam zit te kijken, en een of andere opmerking maakt, is een tweede.

Ik loop langs het metrostation, over de Veitvetveien naar de Trondhjemsveien, door het tunneltje en dan loop ik zigzag tussen de woonblokken de Slettaløkka op. Op de top voor het bos ligt het omheinde terrein van het nike-bataljon met de hoge uitkijktoren, het grote ijzeren hek en het wachthuisje. Het hek staat open vandaag, maar ik zie geen schildwachten. Het doet er niet toe, ik was toch niet van plan om naar binnen te glippen.

De bosweg begint vlak achter het voetbalveld dat zowel door de soldaten als de mensen uit de buurt wordt gebruikt, rechts liggen de resten van een fundament, een oude boerderij van het landgoed Linderud. Toen ik hierheen verhuisde, stond het huis er nog, ik herinner me grijze rook uit de schoorsteen, natte sneeuwvlokken op het dak en een gezicht in de schaduw achter het raam. Ze moet nu dood zijn. Eronder ligt het paardenveld. Het loopt eerst behoorlijk steil naar beneden en dan weer omhoog naar de bosrand. Daarachter in het bos, op een vrijwel open vlak stuk, staat een grote rots. Hij is twintig meter lang en tien meter breed en heeft de vorm van een burcht, makkelijk te verdedigen tegen aanvallen, met uithollingen om je bij een invasie in te verstoppen en verschillende geheime gangen naar buiten, mocht je willen vluchten. Ik had nog net de laatste oorlogen kunnen meemaken voor ik te groot werd voor dat soort dingen, maar Arvid is op deze steenklomp opgegroeid en meestal gaat hij hiernaartoe als hij alleen wil zijn. Ik steek het veld over, waar maar één paard loopt, het is bruin met witte sokken, er is helemaal niets bijzonders aan, en op weg naar boven zie ik Arvid op het bovenste stukje rots zitten met een boek in zijn hand en een sigaret in zijn mond. Al van verre zie ik die duidelijk in zijn mondhoek bungelen en hij neemt hem uit zijn mond en blaast rook uit boven zijn boek, de rook blijft als één wolkje in de herfstlucht hangen, het ziet er gek uit, als iets uit een film die ik een keer heb gezien, en hij staat op en ziet me aan komen lopen.

Even is het moeilijk om degene te zijn die aan komt lopen, ik krijg zin om om te keren. Hij staat heel stil naar me te kijken, ik word gezien door iemand die iets verwacht en ik weet niet wat hij verwacht. Ik krijg zin om om te keren. Dat heb ik nog nooit gehad. Niet met Arvid. Hij is mijn vriend, we zijn al vijf jaar vrienden, vanaf de eerste pauze van de eerste schooldag in de herfst van 1965 en er is sindsdien bijna geen dag voorbijgegaan dat we elkaar niet gesproken hebben en nu staat hij hier te kijken hoe ik aan kom lopen en ik weet niet wie hij ziet.

Maar dat duurt maar even, dan valt het meeste weer op zijn plaats, hij steekt zijn hand met het boek erin op en ik zwaai terug, denk dat ik me altijd alleen zal kunnen redden.

‘Hallo’, zeg ik.

‘Hallo.’ Hij komt van de rots af.

‘Jezus, wat is het koud.’

‘Ja, zeg dat’, zegt hij een beetje onzeker, want het is immers niet echt koud meer, vanmorgen nog wel en ik weet nu niets meer te zeggen en het enige wat we horen, is het briesen van het bruine paard beneden op het veld. Het is onrustig, het schudt met zijn hoofd en loopt achteruit. We kunnen niet zien waar het bang voor is, maar het maakt sprongetjes met stijve benen en plotseling draait het zich om en komt recht op ons af galopperen. Het gaat snel, onverwacht en heftig, en nu ziet het paard er wel bijzonder uit, want het is mooi, en hoewel de wereld vol mooie dingen is, is het iedere keer weer even wonderlijk als je ze echt ziet. En wij zien een dier met zijn oren plat naar achter, zijn bruine vacht dampend, zijn benen slechts schaduwen onder zijn buik, en het geluid van de hoeven op de grond rolt ons tegemoet als een trein over de rails. Ik voel Arvid verstijven, ik pak hem bij zijn schouder en verstijf ook, hoewel ik met paarden ben opgegroeid, en vlak voordat het tegen ons aan knalt, zie ik alles om me heen glashelder, de felblauwe herfsthemel, de gele heuvels, ja bijna elk blaadje heel dichtbij in de heldere lucht alsof ik door een verrekijker kijk, ik haal diep adem en schreeuw hoeiii! Het paard maakt een scherpe bocht en vliegt naar rechts, rent nog twintig meter door en stopt, blijft briesend staan met trillende flanken en dan buigt het zijn hals en rukt wat grassprieten uit de grond alsof er niets is gebeurd.

‘Jezus,’ zegt Arvid bijna onhoorbaar, ‘dat was sterk, denk je dat het ons omver wilde lopen of zo?’

‘Wat? Nee, zoiets heb ik nog nooit gehoord. Ik weet niet wat het bezielde, maar ik wist dat het zou stoppen.’

‘Maar je schreeuwde wel.’

‘Dat was omdat het zo waanzinnig gaaf was.’

Arvid laat zich in het gras vallen met zijn armen wijd en schatert het uit, en ik moet ook lachen, want het stijve dat hier net nog was, is nu verdwenen, het is verdampt in het spoor van het paard. Ik ga op een steen zitten en rol een sigaret.

‘Hoe is het? Het is een week geworden, zei je moeder.’

‘Ik weet niet. Het was een beetje klote om in mijn eentje geschorst te worden, maar nu heb ik meer tijd om te lezen.’ Hij zwaait met het boek. ‘Geweldig boek. Ken je het?’

Het is Bekentenissen van een niet-loyale Europeaan van Jan Myrdal, dat net is uitgekomen bij Pax. Ik ken Jan Myrdal, Arvid neemt elk weekend de metro naar het Østbanestation om het Zweedse Aftonbladet te kopen, waarin Myrdal een column schrijft die we altijd samen lezen, maar dit boek was ik nog niet tegengekomen.

‘Je mag het wel lenen als ik het uit heb.’

‘Ik koop het zelf wel, ik heb meer geld dan jij, denk ik. En hoe zit het met Henrik?’

‘We hadden het samen bedacht, maar ik heb de vlag gehesen, en dat zei ik ook, dus werd alleen ik geschorst. Maar moet je dit horen’, zegt hij en hij leest: ‘Op Ceylon praat ik met een aardige Europese eigenaar van een theeplantage.

“Hoeveel mensen wonen er in dit district?” vraag ik.

“We zijn maar met vier families”, zegt hij.

“Dat is niet erg veel”, zeg ik. “En vijfentwintigduizend Tamils natuurlijk”, zegt hij.’

‘Jezus, laat zien.’ Hij geeft me het boek en ik lees de bladzijde en de volgende, volkomen heldere, duidelijke taal over het soort dingen waar je over loopt te piekeren, ik voel dat ik dit boek moet hebben, dat dit andere koek is, iets opens en gewaagds. Ik geef hem het boek terug.

‘Kom mee’, zeg ik en ik klim de rots op naar het hoogste punt en Arvid komt achter me aan. Vanaf de plek waar we staan, kunnen we achter de velden Rødtvet en Kaldbakken zien en een klein stukje van de Trondhjemsveien, precies waar het voetpad naar beneden loopt naar de rijtjeshuizen in Veitvet. Ik wijs.

‘Weet je wie ik daar gisterochtend zag?’

‘Hoe moet ik dat nou weten.’

‘Mijn vader.’

‘Je vader? Maar is die niet dood dan?’

‘Dood? Heb ik dat gezegd?’

Hij denkt na. ‘Nee, het zal wel niet. Voor zover ik me kan herinneren, heb je überhaupt nooit iets over hem gezegd, dus dacht ik dat hij dood was.’

‘Nee. Hij is niet dood.’

‘Oké’, zegt Arvid, hij lijkt in de war, staart naar de Trondhjemsveien alsof hij daar iets zou kunnen vinden.

Nu heb ik het gezegd. Dat had ik niet moeten doen, want nu moet ik meer vertellen. Arvid is mijn vriend en nu staat hij me aan te kijken en ik voel dat het helemaal zwart wordt in mijn hoofd en het wordt donker om me heen, het bos wordt donker, het is al laat en ik kan niet meer tussen de bomen door kijken. Het is vol schaduwen, ik draai mijn rug ernaartoe, maar dat helpt niet, een ijzige kou trekt op tot aan mijn nek en ik kan niet stil blijven staan. Ik klim naar beneden, spring zo snel ik kan van steen tot steen en Arvid komt achter me aan.

‘Hé, joh, wacht even.’

Maar ik wacht niet.