Annie Van Keymeulen

Het leeuwerikshuis

Uitgeverij De Geus

breda 2014

© Annie Van Keymeulen, 1998

Deze editie © De Geus bv, Breda 2014

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Gwen Hameleers

ISBN 978 90 445 3434 4

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 1998.

Wilt u het gratis magazine Geuzennieuws met informatie over onze nieuwe uitgaven ontvangen, ga dan naar www.degeus.nl en meld u aan.

Van gist en zweet

Clarissa klopte niet aan voor ze bij Mon binnenstapte. De oude man was hardhorig. Het middaglicht speelde met het stof dat in de kamer hing. Meer dan anders viel het op dat de rode bekleding van de sofa versleten was en Clarissa dacht wat ze in de lente gewoonlijk dacht over het al te zichtbare stof en over vale plekken in de pluche.

Stil was het. Het leek wel of hij er niet was. Maar als hij weggegaan was, had ze de deur op slot moeten vinden. Mon vertrouwde de mensen niet zo. Je kon nooit voorzichtig genoeg zijn en de gelegenheid maakte de dief. Merkwaardig hoe hij ‘gelegenheid’ uitsprak: het paste niet in zijn mond. ‘Gelegendheid’ zei hij. Plechtig, zoals dat bij abstracte woorden hoorde en zijn lange gezicht werd nog langer. Onwillekeurig dacht je aan de uitdrukking ‘hij heeft er gelegen’. Er het loodje bij neerleggen, bij de honderden en duizenden anderen terechtkomen die in het stof bijten en hun lot ondergaan. De ‘gelegendheid’ was de condition humaine zelf.

De stilte maakte Clarissa nerveus. In haar buik ontstond een vreemde spanning alsof ze haar maandstonden moest krijgen.

Sliep hij nog? Neen, dan had ze ook de deur op slot gevonden. Ze liep het trapje op naar de voutekamer. Zijn bed lag open en op de kussensloop was een groezelige plek waar zijn hoofd gewoonlijk rustte. ‘Als hij er nu eens aan dacht het venster open te zetten’, bromde ze. Door de geur van slaap en zweet was de stilte niet zo enerverend en was Mon bijna tastbaar aanwezig. En ze verwachtte dat hij er plots zou staan en vragen wat ze daar deed. Ze opende het raam en liep de paar treden naar beneden. In de woonkamer drong het licht door de kieren van de witte gordijnen. Ze zou er niet aan ontkomen ook hier de grote schoonmaak te doen. In haar eigen huis moest dat gebeuren en in dat van de gepensioneerden bij wie ze in het huishouden hielp. Ze zuchtte.

De kelderdeur stond op een kier. Het licht brandde. Het tintelde in haar buik, een voorgevoel, zou ze later zeggen.

Ze haastte zich naar beneden. Met haar hoge hakken sloeg ze haar enkel om op de keldertrap. ‘God in de hemel, Mon, Mon toch!’

Ze liep de trap weer op en deed de kelderdeur dicht, ademde diep in en uit, proefde de smaak van stof op haar lippen.

‘Mon toch’, herhaalde ze bijna verwijtend, alsof hij haar teleurgesteld had. Ze verzamelde moed. Het duurde maar een paar seconden voor ze zich realiseerde dat het leven verder ging. Het hare. Vliegensvlug zonder de pijn nog te voelen die even tevoren door haar enkel schoot, liep ze naar de voutekamer. Maar ze keek in het voorbijgaan toch in de bespikkelde spiegel aan de muur – spiegels kon ze niet weerstaan. Clarissa had het dikwijls nodig om zichzelf te zien. Vast te stellen dat ze mooi was. Dat ze er nog wezen mocht. Zelfs op dit moment.

Op de kleine commode stond een al lang in onbruik geraakte lampetkan met kom en bijpassend zeepbakje. Het had een motief van kleine blauwe roosjes. Van Mons zuster geweest. Zijn nichten zouden er wel een prijs voor maken. Gehaaide wijven, die nichten van hem. Boven de commode hing een prent van Jezus. Zijn heilige hart was uit zijn lichaam gelicht, een felrode proeve van heilige anatomie. Systematisch doorzocht ze lade na lade, heel snel zonder iets overhoop te gooien.

‘God in de hemel.’ In haar barse stem klonk alles door waarmee ze behept was, kwaliteiten die ze in het groot bezat: hebzucht, begeerte, oneindig verlangen.

Hector bonsde lang op de deur. Toen er niet opengemaakt werd, bleef hij besluiteloos staan.

‘Mon’, riep hij. ‘Mon! Edmond!’

Een vrouw in een grijs mannenvest sloeg hem gade. Het was zo’n typische vrouw die aan de overkant woonde, zo een die alles wist. Om een of andere dwaze reden die zij zelf al lang niet meer kende, was ze met Mon in ruzie gevallen. En daarom had hij aan Clarissa gevraagd of ze zijn was wou doen en zijn huis schoonhouden. Zo’n bijverdienste had de overbuurvrouw wel kunnen gebruiken; daarvoor had ze van haar kant de stilte wel verbroken, maar toen was het te laat.

Ze wenkte de oude Hector: ‘Die van een eind verder is hier geweest. Ze is op haar velo om de dokter gereden. Ze is met de dokter in zijn auto weergekomen. Maar ze zijn niet lang binnen geweest. Ze is dan weer bij de dokter in de auto gestapt. Om haar velo op te halen zeker. En ze heeft de deur op slot gedaan.’ Ze kruiste haar armen over het vest dat ze boven haar schort droeg en keek onaangedaan maar nieuwsgierig hoe Hector op het nieuws reageerde.

‘En Mon?’ vroeg hij.

Ze haalde haar schouders op.

‘Ik vertel u wat ik gezien heb.’

‘Is er een ambulance geweest?’

Ze schudde van neen.

Hector liep naar het huis van Clarissa een eind verder in de straat. Ook daar was de deur op slot.

In het perk voor het huis stonden een paar tulpen met hun monden nog dicht. ‘Als de lente komt, zend ik jou tulpen uit Amsterdam!’ Clarissa zong het mee met de grammofoonplaat als ze bij hem schoonmaakte. Levenslustig en een beetje onbehouwen. De maat houden kon ze niet. Het was aanstekelijk. Al die drukte was slecht voor zijn hart. Maar ook goed.

‘Een mens moet eens lachen!’ zei ze dan en knipoogde naar de dikke Hector en zijn rood dooraderde gezicht werd nog een fractie roder. Alsof ze samen een geheim hadden. Niets had ze met hem. Enkele weken na de dood van Tilde was ze hem voor het eerst komen opzoeken in zijn huisje. Een vulgair mens, vond hij. Hij zat in de keuken wat te suffen. Hij had nooit kunnen denken dat hij zijn vrouw zo erg zou missen. Een zeur van een mens, zijn Tilde en al dat gezeur was slecht voor zijn hart geweest. Maar hoe het verder moest met het huishouden, wist hij niet. En voor een bejaardentehuis paste hij. Clarissa was naar hem toe gekomen alsof ze het gepaste moment voor het bezoek precies had kunnen uitrekenen.

‘Als er iets is, moet ge maar afkomen, wij verstaan dat’, had ze gezegd.

Wie ze met ‘wij’ bedoelde, wist hij niet. Had ze het over haar man, Colmaer en haar dochtertje of over de anderen bij wie ze schoonmaakte, Mon en Beer?

En hij zou haar moeten betalen.

‘Ik trek mijn plan wel!’ had hij eerst geantwoord.

‘Ge moet mij niet verkeerd verstaan, Hector. Het is een deftig aanbod. En ge kunt altijd aan de anderen vragen of ze content zijn van mij.’

Tulpen uit Amsterdam. Op het bal van de burgemeester had hij met haar gedanst. Een wals. Zijn handen op haar heupen die van stof, elastiek en vlees waren. Onder het dansen, knipoogde ze en vroeg: ‘Als ge speelt, speelt gij wel serieus hé? Ge zoudt een goeie vierde man, zijn.’

En na de dans had ze hem naar het tafeltje geleid waar Colmaer en de twee andere mannen zaten te praten en hun kleine meisje slaperig op een stoel hing. Het spel kaarten lag klaar.

De muggen dansten in de lucht. De hele avond al had hij er spijt van gehad dat hij meegekomen was met zijn dochter en schoonzoon. Hij had bier zonder schuim gedronken en die twee hadden hem het ene rondje na het andere laten betalen en bijna niets tegen hem gezegd. Zijn dochter had haar mond dichtgeknepen toen Clarissa naar hem toegekomen was om hem op de dansvloer te trekken.

Colmaer wenkte de ober: ‘Wat drinkt ge?’ vroeg hij vriendelijk aan de dikke oude man.

‘Ik zal het wel tegen uw dochter gaan zeggen dat ge bij ons aan tafel zit te kaarten. En ook dat ze op u niet moeten wachten, vanavond. Colmaer brengt u wel weg als ge naar huis wilt. En nu breng ik deze hier naar haar beddeke.’

Het dochtertje geeuwde en pruttelde enkel pro forma nog wat tegen. Om de schouder van het meisje legde ze een hand met ringen en rood gelakte nagels. Ze zei iets en het meisje lachte.

‘Hector!’ Het meisje gooide haar fiets tegen de gevel, trok haar afgezakte kousen op. Toen ze eraan gefietst kwam, zong ze een liedje van de radio, ze kende maar een paar woorden: Let me go lover, let me be, set me free from under your spell. Ook de melodie had ze maar half mee. Ze moest iedere keer opnieuw beginnen: Let me go loverrr.

Ze hield abrupt op toen ze hem zag. Een volwassene zat niet als een kind op de stoep. Wat deed hij daar? Hij zat daar zo gek met zijn hand tegen zijn zijde geklemd; alsof hij de afgrijselijkste pijnen leed. Ze wist beter: ‘Meneerke-altijd-ziek-maar-nimmer-dood’ noemde Clarissa hem.

Hij moest daar weg zodat ze het huis in kon. Ze liep naar de wc, reikte achter de deur naar de sleutel aan het haakje.

Hector probeerde recht te komen, maar het lukte niet.

Het meisje keek vanuit de hoogte naar zijn inspanningen. Zij wachtte geduldig, maar toch maakte ze hem nerveus.

‘Wanneer komt uw ma?’ vroeg hij.

Ze haalde haar schouders op.

‘Ze komt toch?’

‘Ik weet het niet.’

Hij probeerde het nog een keer. Als hij nu iets had om zich aan op te trekken, maar er was niets. En voor het kind was hij te zwaar.

Hij begon te zweten.

Het meisje stond daar maar en keek naar hem als naar een groot vreemd beest.

‘Waar zou ze zijn?’ vroeg hij. ‘Kunt ge haar gaan halen?’

‘Goh’, zei het meisje. Hij wist haar naam niet meer.

‘Ga haar halen!’ commandeerde hij.

‘Ik weet niet waar Clarissa is’, zei Arlette.

Het was hem al eerder opgevallen dat ze het nooit over haar moeder of haar mama had. Van zijn dochter zou hij het nooit genomen hebben, maar Clarissa lachte erom. Colmaer tilde er zwaarder aan. Op een keer was Colmaer uit zijn vel gesprongen van koleire, had met zijn vlakke hand op tafel geslagen en kwaad tegen het meisje geroepen: ‘Gij zegt niet Colmaer tegen mij, maar vader.’ Dat was toen Clarissa nog niet zo lang bij hem schoonmaakte en ze hem ’s zondags nog op de koffie vroegen. ‘Vader’ klonk zwaar uit de mond van een elfjarig meisje. Dat ze het met merkbare tegenzin zei, kon hem verder niet schelen.

Het meisje leek niet op Clarissa. Ze was veel fletser. Clarissa was een grote bloem en lachend vlees, zou altijd een hel gekleurde vlek in het grijs zijn. Maar ondanks de lelijke grijze kousen waar de rek uit was, ondanks de kleine opening tussen haar voorste tanden keek ze nog altijd als een kleine koningin op hem neer.

‘Ga bij Beer, ze zal daar wel zijn’, zei hij.

‘Oh!’ Ze leek er even over te moeten denken. ‘Ik ga haar niet halen!’ besliste ze.

Kwaad haalde hij naar het kind uit. Sloeg naar haar benen alsof hij ze van onder haar lichaam wou wegmaaien. Zodat ze daar ook zou liggen en niet meer kon bewegen, met steken in haar zijde en in haar liesstreek een heet schichtende pijn.

Ze stapte van hem weg. Op haar hoede als voor een hond die gaat bijten. Op een veilige afstand bleef ze naar hem kijken. Hij probeerde opnieuw overeind te komen, deze keer lukte het en hij bleef tegen de deur geleund staan, rood van de inspanning en gloeiend van de pijn die zich van zijn milt naar zijn hele onderlichaam verplaatste. Hij hield zich vast aan de deurklink. Zo goed en zo kwaad als het ging schuifelde hij naar de vensterbank, waar zij stond. In een wijde boog liep ze om hem heen, naar de deur toe. Ooit had hij haar een lief kind gevonden. Hoe heette ze toch? Ina, Lettie? Maar ze was hard. En dat werd erger naarmate ze groter werden. Dan kregen ze langere ledematen en ogen die alles zagen. Ze kregen hun eigen hoofd. Kinderen hoorden niet anders te denken en te doen dan hun ouders en wat die hen voorhielden, zo dacht hij erover.

Zodra hij weg was, maakte ze de deur open en terwijl hij er langzaam naartoe schuifelde, was ze binnengeglipt en had ze de deur voor zijn neus dichtgegooid. Hij hoorde het klikje van het binnenslot.

‘Hoerenjong’, fluisterde hij tegen de dichte deur.

‘Wel Hector, wat doet gij hier?’ Clarissa kwam er aangestapt, na een eeuwigheid of nog eens drie of acht minuten.

‘Ze wil mij niet binnenlaten. Ze heeft de deur op slot gedaan.’

‘Maar Hector, wat zegt ge nu?’ Clarissa rammelde aan de deur.

‘Arlette, doe open!’

De klip ging van de deur. Daar stond het meisje op blote voeten.

‘Die grijze kousen doe ik niet meer aan’, ging ze in de aanval. ‘Ik heb ze al in de vuilnisemmer gegooid.’

‘Die goeie kousen? Kom binnen, Hector.’

‘Ik kan haast niet meer lopen’, kloeg hij.

Clarissa stak haar ene arm onder zijn oksel en trok hem mee naar een stoel.

‘Uw milt, Hector?’ vroeg ze meelevend.

Hij werd overmand door het begrip in haar stem. Hij kon wel huilen. En als het meisje er niet geweest was, had hij zijn tranen laten lopen. Maar meer troost zat er niet in voor hem.

‘Het is toch maar uw milt, Hector. Met Mon is het iets anders. Mon, dien mens, hij is dood.’

En ze barstte in tranen uit.

Clarissa had gevoel voor theater. Van een mooi effect kon ze intens genieten en dat deed ze ook. ‘Mon, dien mens’ klonk smartelijk als een ‘ecce homo’. Deernis in haar stem en enkele microtonen verdriet, onmiskenbaar iets van afschuw. Al wat ze voorradig had, legde ze erin.

Hector schrok zichtbaar. Wat hij vermoed had, bleek te kloppen. De dood was niet nieuw, maar hij kwam veel te dicht bij. Hij keek naar Clarissa die nasnikkend haar gezicht boende.

‘En zo onverwachts’, fluisterde ze tussen de laatste snikjes door. Ze legde haar hand op haar boezem, ademde diep in en uit.

Arlette had het staan bekijken en liep snel de kamer uit toen ze het nieuws van Mon hoorde. Tussen haar tenen zaten streepjes zwart en van haar teennageltjes schilferde hardroze nagellak af. Hector schudde zijn hoofd: zonder boe of ba over de dode ging ze ervandoor. Alsof ze gehoord had dat er een hond overreden was.

‘Hoe is het precies gegaan?’ vroeg hij aan Clarissa.

Omstandig begon ze te vertellen.

‘En uw fiets stond bij Beer aan de deur, heb ik gezien.’

‘Ja, ik heb hem daar gezet, toen ik met de dokter meegereden ben.’

‘Waar naartoe?’

‘Wel om het aan te geven bij het gemeentehuis en op de pastorij. Wie zal dat anders doen, als ik het niet doe?’

Colmaer maakte gedachteloos een kruis over het brood en sneed het aan. Hij had het zelf gebakken. Voor hij op de textielfabriek kwam, had hij als jongste knecht in een bakkerij gewerkt. Hij had er geen moeite mee nachten te draaien en late diensten vond hij ook niet erg. Hij was graag wakker als de anderen sliepen. De nachten roken naar gist en zweet, naar brood en wonderen. De nachten waren zwanger en vulden zich. De dagen putten zich uit en liepen leeg op het einde. De nachten dienden om brood te bakken en kinderen te maken. ’s Nachts kon je spreken zonder dat ze je gezicht lazen. ’s Nachts hoefde je niet meer dan het nodige te zeggen. Wie ’s nachts lachte, lachte besmuikt. Wie verdriet had, kon het in de nacht luchten. De tijd had een maandstond in de nacht, de dromen plakten tegen de organen van de slapenden en kneedden ze. Die dromen waren eerlijker dan de woorden van overdag.

Dat de nacht niet om woorden vroeg, kwam Colmaer goed uit, want hij was niet spraakzaam. Hij hield van de stilte en als hij na het werk in de nachtploeg ’s ochtends tegen zijn warme vrouw aan ging liggen, gebruikte hij haar lijf om er de slaap uit over te nemen. Maar eerst bluste hij het dan hoogopgeschoten verlangen, dat hem parten begon te spelen als hij eraan dacht dat ze daar lag met haar omhooggeschoven nachtjurk en zich slapend hield. Een enkele keer sliep ze echt. Hij wist heel goed het verschil in grommen en kreunen en ademen. Maar hij genoot van het spelletje dat ze met hem speelde, de luie teef.

Die ochtend was Clarissa uit bed gekomen en in haar nachtjurk schoof ze bij hem aan tafel aan. De dunne stof zat strak om haar borsten. Haar lichaam rook nog naar haar jeugd.

‘Mon is dood’, zei ze.

‘Die dikke met wie we nog gekaart hebben?’

‘Neen, die hier in de straat. Ik zal een nieuwe post moeten zoeken. Hij betaalde goed.’

Ze zuchtte. Ze had het zo mooi op een rijtje gehad, Mon, Beer en Hector, geen van drieën waren ze veeleisend. Arlette haalde de boodschappen en hielp met andere kleine klusjes.

Ze begon omstandig te vertellen, maar zijn hoofd stond niet naar al dat gepraat.

‘Hector kwam hier gisteren vragen wat er gebeurd was en weet ge wat Arlette gedaan heeft? Ze heeft de deur voor zijn neus dichtgegooid. Hij heeft een hele tijd voor de deur gestaan. Hij had veel pijn, want hij was gevallen. En ze wist dat, zei hij. Hij was kwaad natuurlijk.’

Toen het meisje de kamer uit was, had Hector uitgebreid zijn beklag gedaan. Arlette wilde hij niet meer over de vloer. Het was gedaan met nu eens een frank en dan weer een frank extra voor Arletje als ze voor hem naar de winkel ging. En soms vijf frank. Met Nieuwjaar of haar verjaardag moest ze ook niet meer komen om haar hand op te houden.

Hector had nog meer aan te merken gehad: dat het nog slecht zou aflopen met haar dochter. Een kind zonder gevoel was het. En hij wenste het niemand toe om een kind zonder gevoel te moeten opvoeden. Maar Clarissa was van oordeel dat ze dat soort onzin van die ouwe beter niet tegen Colmaer kon zeggen.

‘Waarom liet ze hem niet binnen?’ vroeg Colmaer.

Clarissa antwoordde niet.

‘Hebt ge het haar al gevraagd?’ drong hij aan. Ze haalde haar schouders op. Daar begon ze niet aan. Colmaer had geen idee hoe moeilijk meisjes van die leeftijd waren. Hij dacht dat het nog kleine kinderen waren. De veranderingen zaten er al in voor ze in hun lichaam begonnen.

Ze schonk koffie in de kopjes.

‘Dat zelfgebakken brood’, vleide ze hem. ‘Ik heb chance met u.’ Ze keek hem aan. Grote ogen, met een randje rimmel van de vorige dag. Hij was op zijn hoede als ze op die manier begon.

Ze smeerde er een dikke laag boter op en hapte. Een weke mond had ze, een mosselmond, een schelp met scherpe kleine tanden.

De koffie was nog te heet. Zijn mond was droog. Hij morste op zijn broek. Wist dat hij tegen haar niet opkon.

Hij had haar willen vragen of ze het ook gedaan had met die ene, die nu dood was. En met dat dikke zwijn, dat zich over hun Arletje beklaagd had. Hij wist welke verhalen over zijn vrouw de ronde deden. Hij had gewild dat ze die tegensprak. Met klem, met vuur, met het zweet op haar voorhoofd en angst in haar handen. Maar dan moest hij ze ter sprake brengen. En dat zou hij niet doen. Want hij was ook bang, bang dat ze in haar leugens verstrikt zou raken en ten slotte zou bekennen met wie ze het allemaal gedaan had en nog altijd deed. Met die ouwe kerels en met alles wat kloten had in het dorp en niet door een andere vrouw goed in de gaten werd gehouden.

Ze lachte beverig omdat ze doorhad dat hij haar zat te bekijken. Dat lachen was een bekentenis; een bekentenis, ja, maar van wat?

‘Ik zal een andere post moeten zoeken voor de dinsdag’, herhaalde ze ferm.

‘Ik vraag me af waar hij nu is’, zei Colmaer opeens.

‘Wie?’

‘Mon.’

‘Mon is toch dood’, zei ze geduldig.

‘Wel ja, maar waar is hij als hij dood is?’

Ze maakte een wegwerpgebaar. Aan metafysica kwam Clarissa niet toe. Ze had zo al genoeg aan het hoofd.

‘Stel u eens voor dat hij hier bij ons zit en naar ons kijkt. Dat hij ons van alles wil zeggen.’

‘Die dingen horen we toch niet’, antwoordde ze laconiek. ‘Hij mag fluisteren of roepen, roepen zo hard als hij kan, wij horen niets!’

‘Ge weet dat niet.’

Heel even keek ze hem met grote ogen aan.

‘Wat weet ik niet?’ Clarissa was bij tijden verbazend gemakkelijk uit het lood te slaan, maar ze zou zich toch niet laten kennen.

‘Misschien hoort gij niet wat hij allemaal wil vertellen en denkt ge daarom dat het niet mogelijk is. Omdat gij nog nooit een dode gehoord hebt! Maar wat gij niet hoort, hoort een ander misschien wel. Stel u eens voor dat ik de doden wel kan horen’, treiterde hij haar.

Ze bracht haar wijsvinger naar het voorhoofd.

‘Misschien hoor ik hem wel, en hoor ik van die dingen, die enkel een dode durft zeggen’, ging hij voort. Haar zwijgzame Colmaer werd van tijd tot tijd zeer welbespraakt. Hadden zijn maten hem nog meegenomen naar een café voor hij naar huis kwam?

‘Oh, het was een ouwe leugenaar’, verweerde ze zich. ‘Ieder keer als hij over de oorlog vertelde, had hij weer meer Duitsers neergeschoten. Ge moest ze soms bezig horen. Als ge al die praat moest geloven, waren er niet genoeg Duitsers over geweest om er nieuwe te maken voor de volgende oorlog.’ Ze lachte zelf om haar grapje.

‘Maar als een mens dood is, moet hij toch niet meer liegen’, zei Colmaer. ‘Dan kan hij eindelijk eens zeggen wat hij op zijn lever heeft.’

‘Het zou mij ook niet verwonderen dat hij het een en ander op zijn lever had, dat hij niet zo braaf was als hij zich voorgaf’, zei ze. ‘Hij heeft tijd van leven gehad!’

Ze morste toen ze haar koffiekopje bijvulde.

‘Wat scheelt er?’ vroeg Colmaer. ‘Ge beeft zo.’

Hij had gedronken, ze wist het zeker.

‘Al die vreemde praat. Mon bij ons aan tafel hier. Mon zou dat nooit doen, daarvoor was hij veel te eenzelvig.’

‘Wie zegt dat?’

‘Ik.’

‘Hoe weet ge dat?’

‘Ik ken hem. Zou ik hem niet kennen? Als ik zijn huis schoonmaak, zijn keuken, zijn kelder en zijn zolder, zijn kleren was, zijn dingen op orde houd, zou ik dan niet weten met wie ik te maken heb. Hela!’

‘Jaja, ge had hem helemaal in uw zak!’ concludeerde Colmaer grimmig. Het ging hem al lang niet meer om Mon, het ging hem om de hele wereld die ze in haar zak had en hem in de eerste plaats. Hij was bloednuchter.

De dood, Clémence

Geheel ontdaan was Clarissa bij Beer binnen komen vallen.

‘Ik moet iets hebben om te bekomen’, zei ze. Zwijgend liep hij naar de buffetkast en schonk een glaasje jenever uit. Wijvendrankjes had Beer niet in huis.

‘Geef mij een klontje.’

Clarissa doopte het suikerklontje in het glaasje en zoog de jenever gretig op, likte de suiker van haar lippen. Ze maakte een theatraal gebaar. Haar nagels waren rood gelakt. ‘Bloedvingers’ had Beer ze op een keer genoemd. Ze had erom moeten lachen.

Beer was een stuk in de zestig, een paar jaar ouder dan Mon. Ooit was hij levend uit een vier jaar durende oorlog gekomen en had een dure eed gezworen: iedere dag zou hij minstens één vrouw neuken. De zijne of een andere, dat maakte niet uit, maar neuken zou hij. Die eed had Beer veel gekost, had zijn leven gekleurd en had hem op dokterskosten gejaagd. Had zijn honger uitvergroot. Hij was een onverzadigbare ouwe vent. De ironie van het lot wou dat hij ondanks dat eindeloze gedoe met vrouwen kinderloos gebleven was.

Hij was gebiologeerd door Clarissa’s rode nagels. Er was altijd wel iets dat hem opwond. Haar nagels, haar blote armen, haar kont. Haar brede warme kont leek gemaakt van room en van dat bittere dat hem deed verlangen naar nog, naar meer, naar anders; bittere ouwe kut die ze was, bitterzoete ouwe kut. Pruim, zei hij. Een schel lachend onderlichaam, was ze ook. Net wat hij nodig had.

Ze duwde haar handen hard tegen elkaar, perste tranen uit haar ogen.

‘Dood’, zei ze. ‘‘k Heb hem dood gevonden!’

‘Wie? Colmaer?’

‘Natuurlijk niet!’

‘Ik ging de was ophalen.’

‘Mon’, raadde hij.

Ze snikte.

Opeens dacht hij aan iets anders dan aan de wijven. En hij zou er een hele tijd aan blijven denken. Hij vloekte binnensmonds. Iedere keer als er iemand ging, had hij die gedachten. Hij wou dat hij ze kon opjagen, in het nauw drijven, vangen, afmaken en villen, zoals hij dat met hazen deed. Zolang het om de dood van mensen ging die hij maar oppervlakkig kende, lukte het hem die gedachten te vlug af te zijn. Maar van Mons dood zou hij zich niet zo gemakkelijk afmaken. Hij vloekte luidop. Zoals een poos geleden, dacht Clarissa, toen ze het nog vaker deden. Hij liep leeg en vloekte. Zijn mond liep ook leeg en toen al zijn tanden getrokken waren en hij een kunstgebit aangemeten kreeg, had ze altijd weggekeken van die ingevallen mond. Nu bleef ze ernaar kijken.

De man was een holtedier. De dood kroop erin.

Maar Beer geloofde niet in de dood. Tegen beter weten in, misschien. Dat anderen doodgingen, was normaal. Maar zijn eigen dood en bij uitbreiding die van Tor en Mon, was dat niet. Zij drieën hadden in de loopgraven aan de IJzer de onsterfelijkheid opgedaan. Beer had hun aanleg ontdekt. Hij was van mening dat het aangeboren moest zijn, als blauwe ogen of een grote neus. Als hij vier jaar onder vuur had gelegen, zelfs de dood op alle mogelijke manieren getart had, als de man met de zeis en ontvleesde kop om hem heen geslopen was wanneer hij de anderen wegmaaide, was het gewoon niet meer mogelijk dat hij daarna nog stomweg te pakken zou genomen worden door de dood. Beer wist natuurlijk ook dat het niet helemaal klopte: in het oud-strijdersblaadje dat hem toegestuurd werd, las hij de namen van de overledenen. Daaronder waren er ook die net als hij de vier jaar aan het front hadden volgemaakt. Maar die mannen kende Beer niet en bijgevolg kon hij niet nagaan of ze wel voor de onsterfelijkheid geboren waren.

Nu liet Mon hem in de steek. Hector zou hem wel volgen. Hij zou alleen overblijven. Hij beefde.

Nog nooit had hij met een ander mens over zijn onsterfelijkheid gesproken. Hij had erop gezinspeeld bij de twee anderen. Maar vooral had hij dat triomfantelijk gevoel met hen gedeeld. Ze hadden het van hem betrapt. Met plezier, want het was even aanlokkelijk als een slechte gewoonte.

De eerste jaren van zijn leven was Beer kwijt. In zijn vroegste herinneringen was hij een soldaat. In de loopgraven geboren. Het bleef een hachelijke zaak dat dit indrukwekkende begin hem ieder moment kon worden afgepakt. Iemand hoefde maar zijn vinger naar zijn voorhoofd te brengen en lachend te beweren dat ook hij als luierdrager, broekschijter en beddenpisser begonnen was, net als ieder ander. Als een kleine prutser met een bavette tegen het zeveren rond zijn nek. Doch in al zijn herinneringen was hij voorzien van een prachtig lijf. Het was mager en sterk, met eelt en weke plekken. Dat soldatenlijf was hem heilig. Ook de goden kwamen als volwassen mannen tot bestaan en bleven dat tot in de eeuwigheid; maar over de goden had Beer nog nooit gehoord. Trouwens zijn lijf was ingevallen, zijn vacht was grijs en dun geworden, zijn tanden was hij kwijt.

Aan het begin van die oorlog had Beer zijn onsterfelijkheid nog niet ontdekt en piste hij net als ieder ander in zijn broek van angst en stonk ernaar. Hij zweette en bleitte en had het koud. Maar dat bleiten[1] liet hij vlug achterwege. Hij begon scherper dan ooit te zien tot hij na een paar doorwaakte nachten blind was van vermoeidheid. Het zien kwam terug. De herinneringen aan zijn zwakte waren weg. Hij kreeg een andere taal. Gewone woorden als ‘thuis’ en ‘werken’ verdwenen. In de plaats daarvan kwamen geluiden en gebaren. Subtiel waren ze niet, maar wel genuanceerd; ze waren van goud. Hij kon het grote en het kleine gevaar ruiken, soorten zweet onderscheiden, herkende stank, verkende de walggrens en verlegde die als het nodig was. Zijn gewone smaakgevoel stompte af. Wat hij vroeger geproefd had, wist hij niet meer. Nieuw was de smaak van aarde in de mond en van bloed, de zerpe smaak van dorst. Kokhalzen leerde hij af. Handen op zijn lichaam sloeg hij weg. Hij vergat dat er andere vrouwen waren dan hoeren, andere dieren dan luizen en paarden. Vergat dat er huizen en boerderijen waren; er waren kapotgeschoten muren, nuttige markeringen in het landschap. Zijn vader en moeder en zusters waren geen familie meer; zodra hij hen niet meer zag, verdwenen ze uit zijn gedachten en als hij met hen moest omgaan, vond hij hen hinderlijk. Begreep niet meer wat ze van hem wilden. Andere soldaten bleven haken in het achtergebleven leven, zij waren nog altijd week onder hun soldatenplunje. Sukkels waren het. Vroeg of laat gingen ze eraan. Hij beschermde zijn buik en zijn kloten. Had het denkbeeld opgevat dat, als hij ergens geraakt zou worden, het in die onderste zone van zijn lijf zou zijn en dat idee bleef hem verontrusten tot hij op een goddelijk moment van zijn onsterfelijkheid overtuigd was geraakt. Voor Beer neukte vertelde hij de vrouwen over zijn eerste dode, een openspattende buik en een schreeuw die in de oren bleef hangen. De stervende keerde terug naar dat waaruit alles voortgekomen was. Beer keerde terug naar een andere schoot, om te leven. Beer had ogen op zijn rug, had alle kenmerken van een soldaat die in de oorlog geboren was uit een openspattende buik met een schreeuw die de oren zo verdoofde dat men van geen geluiden meer wist. De vrouwen waren weg van hem en dat was maar goed ook. Al wou dat niet zeggen dat hij iedere dag gemakkelijk aan zijn gerief kwam. Dikwijls was het behelpen. Ze waren er als de dood voor zwanger te geraken. Hij was er niet zo een die er mee voor opdraaide als er wat van kwam. Dat zagen ze aan hem, hij hoefde dat niet eens te zeggen. Natuurlijk waren er ook die het niet door hadden. Maar na afloop waren ze zo onnozel niet meer en wachtten ze in angst en vrees op het bloed. Dat kwam. Een soldaat die in de oorlog geboren is, plant zichzelf niet voort.

Hij vergat hun namen meteen, behalve van die van de chaude pisse[2], Clémence. Hun gezichten waren bleke vlekken met ogen, omkranst door haar. Clémence was een fel aangezette mond, lange nagels in zijn vlees. En hun borsten, ach die dingen, buiken. Hij slikte enkele hardnekkige herinneringen weg als hij hun buiken zag. En hun openingen, monden, lippen, de binnenkant waar hij zich indrong, speeksel, stront, binnenluchtjes en hoe ze hem omsloten, prikkelden en de aloude verdwijntruc uithaalden: zijn tong, zijn lid, hijzelf verdween in hen. Die Clémence, dat zouden ze hem geen tweede keer lappen. Ze had hem opgehitst, scheldwoorden in zijn oor gefluisterd in een of andere smerige taal die hij niet kende. Hij verweerde zich, ging tekeer, juichend jutte ze hem nog meer op. Een goddelijk smerig wijf. Anderen probeerden hem met een verbijsterende omslag van woorden, geluiden en gebaren gevangen te zetten, maar uiteindelijk bedrogen ze alleen zichzelf. Als ze hun prijs tevoren niet bedongen betaalde hij ze niet. Betaalde nooit met zichzelf. ‘Meneer Beer’ had Clémence gezegd en spottend gelachen. Hij zag er haveloos uit. Maar hij gaf geen krimp en nam haar arm in een klemgreep. ‘Meneer Beer’ zei ze geen tweede keer die nacht. Toen hij een paar dagen later weer bij haar opdook om haar te vermoorden, na de streek die ze hem geleverd had, was ze weg.

Alle hoeren van de wereld die hij gekend en betaald had, vloeiden samen in Clémence: Ruth, Chérie, Marthe, Dido, Esmeralda, madame Berthe, Clémence. De putjes in het vlees van hun billen, Clémence, weke buiken met striemen, Clémence, de rode afdrukken van elastiek en korsetten, Clémence, de chaude pisse Clémence, de rimpels onder een laag poeder, Clémence, de haast, Clémence, de lijdzaamheid, Clémence, de ogen die niets zagen, Clémence en Clémence, het doekje en de lampetkan, Clémence, de goedkope zeep, Clémence, de onbekende binnenkant, Clémence, wat ze dachten en nooit zeiden met hun mond maar met hun ogen, Clémence, de risico’s, Clémence, de onverschillige dokters en de ongeduldige pooiers, Clémence, de dood, Clémence. De dood kwam in een boot over het vuile water aanvaren, de veerman zei dat de overtocht geld kostte. Die veerman was nog slechter dan een hoer. Want wat kreeg men ervoor? Stank kwam aanwaaien, de geur van bloed, zo sterk dat er een vuile vette ijzersmaak in de mond kwam.

‘Ge wil toch niet dat ze u als een beest in de grond steken, Beer’, had Clarissa op een keer gezegd. Voorzichtig polste ze of hij al iets voorzien had voor hij wist wel, begrafeniskosten bedoelde ze. Of hij zoiets had als een levensverzekering. Op haar naam zeker! De doortrapte slet. Maar hij had erom gelachen. Ze moesten hem maar als een beer in de grond steken, als ze dat konden, als zij die nu leefden, er ooit de kans toe kregen, moesten ze dat maar doen. Of zoals het hen beliefde. Hij lachte als een die wel beter wist.

Mon en Hector luisterden naar de verhalen over de drieduizend vrouwen die hij gehad had. Of waren het er vierduizend? Of honderdduizend? Hij bulderde van het lachen als hij uitrekende hoeveel het er geweest waren. Hij vertelde in geuren en kleuren over de drie of vier standjes die hij kende, de naam Clémence deed hen slikken en dromen. Als Beer het over Clémence had, kwam de grote godin tot leven maar zij dachten er het hunne van. Neuken als de baron von Münchhausen, maak dat de ganzen wijs, drie, vier, vijf keer na mekaar, zo-o-o-ot!! Likken, afzuigen, het rare geluid als vlees tegen vlees aankletste en kleefde, en het als geolied over elkaar gleed, de plotse huiver die dat andere vlees kon teweegbrengen, zodat hij in elkaar kromp en maakte dat hij wegkwam. De schamele aftochten verzweeg Beer. De weerzin als zijn geilheid hem in de steek liet. In plaats daarvan roemde hij de lusten en beschreef de vrouwen als ze draaiden met hun kont, als hun heupen en buiken deinden, hun borsten wipten, als ze met hun handen de vrucht aanboden en ze voor hem openden, onbeschaamd lachten, machtig als godinnen. Maar dwaas dat het er opeens kon uitzien en weerzinwekkend, als een vrouw haar genot was en hij zijn eenzaamheid. Mon en Tor luisterden met open mond. Mon deed af en toe sceptisch, maar op de verkeerde momenten. En Hector, oh, Hector kreeg van al die vuile praat alleen maar een rooie kop, zijn oogjes werden kleiner en meer dan anders leek hij op een zwijn.

[1] bleiten – schreien

[2] chaude pisse – <Fr. chaude pince> druiper

De warmte, Clarissa

Clarissa werd door een regenbui overvallen toen ze naar huis fietste. Haar rok plakte tegen haar billen. Het korte jasje liet water door en ook haar bloes werd klam. Ze fietste snel door. Ze kon zich soms zo van God en alle mannen verlaten triestig voelen. En geloven dat alles haar tegenzat. Dan diepte ze een schoon verdriet op en dat vergrootte ze uit. Op de fiets in de regen vielen haar tranen niet op. Ze huilde even gemakkelijk als ze lachte. ‘Een vol gemoed’ had ze: die uitdrukking vond ze op zichzelf van toepassing. Als ze huilde gaf ze er zich met haar hele lichaam aan over. En daarbij speelde ze feilloos in op haar publiek. Maar ook als er niemand was, huilde ze nog. Alleen bij haar dochter bleef ze nuchter.

Colmaer had dagdienst en was naar de fabriek. Er was niemand thuis. Ze liet haar natte jasje op de grond vallen, schopte haar schoenen uit, opende de knoopjes van haar bloes. Tussen haar borsten parelden zweetdruppeltjes, tegelijk voelde haar lichaam killig aan. Ze nam een handdoek uit de keuken, droogde zich oppervlakkig af. Er waren dingen die je niet deed: Clarissa kleedde zich beneden niet uit. Ze nam een grotere handdoek mee naar de slaapkamer, stroopte de natte kleren van haar lichaam en boende het droog en warm. Clarissa had zacht vlees, heel wit was het. Alsof ze onder een doorzichtig vel gemaakt was van in melk gedrenkt wittebrood. Vlug trok ze een peignoir aan en liep naar de keuken om water op te zetten. Vulde het teiltje als het goed heet was, deed er zeeppoeder bij en plantte haar kouwe voeten erin. De warmte trok door haar voetzolen langs haar benen omhoog.

Ze begon een liedje te neuriën en gaf zich over aan dromen, vlokkige gedachten, beelden met te veel licht erin: een grote auto, ze reden naar zee, er speelde een zigeunerorkest in een groot café op de zeedijk, een zonsondergang, een jonge minnaar zonder gezicht. Dromen en een onnozele wens: dat het water in het teiltje warm zou blijven. Een pretentieloze wens was het en toch niet te vervullen, niet in dit leven. Met een spijtig gevoel droogde ze haar voeten af.

Ze zat over haar ene voet gebogen en bewerkte die met een nagelschaartje, een nagelschaafje en had haar teennagels gelakt toen er op de achterdeur getikt werd.

Ze had de man nog maar een paar keer gezien. Hij was mager. Geen schouders, wel een adamsappel, zwart pak, wit boordje. Colmaer en zij deden niet meer aan de kerk dan nodig was, dus de onderpastoor was zo goed als een vreemde voor haar.

Clarissa bedekte gauw haar dijen, sloot het flesje nagellak. Haalde even haar handen door de slappe krulletjes van haar permanent, zodat haar haren meer volume kregen en stond op om hem een hand te geven.

‘Madame Colmaer …’ zei hij. Hij stond naast haar natte jas. Hij dacht er niet aan te vragen of hij stoorde. Dat deden geestelijken niet. Waarom zouden ze? De Heer zelve verscheen ook als een dief in de nacht. En dan moest een mens klaar zijn.

‘Kom binnen, meneer de onderpastoor. Zet u, wacht een minuutje, ik kom subiet.’

Clarissa nam de regenjas op van de vloer en hield haar peignoir bij haar benen dicht. Hij keek van haar weg, concentreerde zich op de wandkalender, registreerde de titel van een krant die niet van katholieke signatuur was en fronste zijn wenkbrauwen. Ze legde haar natte jasje in de bijkeuken. Ze hoefde niet rond te kijken: voor de rest was haar huis in orde.

‘Ik zet water op voor een potje koffie.’

‘Doe u geen moeite’, had hij willen zeggen. Maar hij schraapte zijn keel en mompelde: ‘Dat is vriendelijk’, toen ze haar hoofd om de hoek stak.

‘Ik ga naar boven om mij aan te kleden. Zo kan ik u toch niet ontvangen.’ Ze wees naar de grote rode bloemen op haar peignoir.

Arlette Colmaer had veel verdriet om Mon. Maar niemand wist het. Zelfs haar vriendin Bernadette niet. Arlette maakte een duidelijk onderscheid tussen dat wat de anderen niet zouden begrijpen en dat wat ze niet zouden geloven als ze het vertelde, en wat haar zelfs duur te staan kon komen als ze het vertelde. Het verdriet om Mon behoorde tot de eerste categorie.

Wie kende haar echt? Niemand toch!

Op school werd ze bij de besten van de klas gerekend, automatisch behoorde ze daardoor tot de voorbeeldige leerlingen. Ze haalde uitstekende punten: negen voor moedertaal, acht voor rekenen en vormleer, negen voor geschiedenis, negen en een half voor gewijde geschiedenis, zo ging het lijstje door. Omdat ze hoge punten haalde, lieten ze haar met rust. Ze hielp Bernadette die naast haar zat, waardoor de juffrouw haar ook nog om haar behulpzaamheid prees.

Maar die namiddag in de les vrouwelijke handwerken had ze moeten overgeven. Het was niet de eerste keer. De juffrouwen en zusters op school wisten het: als ze alle kleur in het gezicht verloor, haar vinger opstak, naar haar mond of maag wees, mocht ze de klas uit. Ze stuurden niet eens meer een ander meisje met haar mee omdat Arlette het alleen afkon. Ze hield het op tot ze in het toilet was. Daar kotste ze haar maag en haar ziel leeg, vluchtte weg van de nare geuren in het benauwde hokje en verschool zich achter de dikste linde op de speelplaats. Ze leunde tegen de stam, staarde nietsziend naar het gebroken plaveisel op die plek en bleef daar een hele poos staan. Overgeleverd aan de koude lucht, geluiden van vogels, wind en bladeren. En ze stelde zich voor dat, op een keer, alles wat ze in haar lichaam had eruit kwam: eten, speeksel en slijm, bloed, ingewanden en dat ze dood achter de linden lag. Van huis uit had ze wel enige aanleg voor pathetiek meegekregen.

Na het kotsen was ze wat licht in het hoofd, maar ook opgelucht. Ze kwam terug de klas in om haar haakwerkje op te vouwen. ‘Maak het thuis maar af’, zei de juffrouw.

Juffrouw Claire was een aardige, jonge onderwijzeres. ‘Gaat het?’ vroeg ze nog. Even was ze bezorgd. Maar dat zou ze snel weer vergeten, als Arlette de volgende dag naar school kwam en weer als altijd was. Arlette knikte en treuzelde nog wat in de gangen zodat de andere meisjes weg waren en ze met niemand hoefde te praten.

Als Clarissa haar ook maar met rust liet. Clarissa had meestal wel een karweitje. Aan boodschappen halen voor de oude mensen had Arlette de grootste hekel. Voor Mon had ze het willen doen. Mon gaf niet iedere keer een halve of hele frank extra voor snoep zoals die dikke, maar dat kon haar niet veel schelen. Ze kon niet uitleggen waarom ze voor Mon wel met een zware boodschappentas aan het stuur van haar fiets door de straat wou zeulen en voor de anderen niet.

Van die dikke had ze zich kunnen afmaken. Nu Beer nog, dat was het moeilijkste. Want wat ze ook deed, Beer zou niet aflaten. Op een keer zou ze zijn fles jenever leeggieten en vullen met pis, fantaseerde ze. Maar de jeneverflessen werden in de stokerij afgesloten, dat lukte niet. Ze zou zijn geld verliezen; maar dat verhaalde hij op haar moeder en dan kreeg zij het toch op haar boterham. Wat ze Beer flikte, keerde zich tegen haar. Samen met het andere. Ze zou zijn boodschappen onderspuwen, hem zou ze onderspuwen, zijn kleren, zijn schoenen, zijn handen. Het was bijna niet te geloven dat ze er nog niet eerder opgekomen was. Maar ook dat was niet uitvoerbaar. Op commando overgeven, lukte niet. Het overviel haar als ze er het minst op bedacht was.

Arlette wist niet goed hoe ze de onderpastoor moest noemen. ‘Eerwaarde vader’ was hij in de godsdienstles. En in de biechtstoel. Alleen daar zag ze hem ook nog van dichtbij. Een oor aan de zijkant van een gezicht dat niet bijster goed geschoren was, het begin van een dunne nek met donkere haren en een op en neer wippende adamsappel. Pas nadat ze het lijstje zonden opgesomd had, werd hij een stem. Ze kon zich tijdens het biechten nooit helemaal zuiveren van haar zonden. Het verzwijgen van een zonde was immers een nog zwaardere zonde, die ze bovenop de eerste stapelde. Iedere zonde was een molensteen om haar nek, sleurde haar in de diepte. En één doodzonde was genoeg om voor eeuwig in de hel te branden. Beladen met een nog zwaardere schuld dan ze het hokje ingestapt was, kwam ze er iedere keer uit. Ze kon niet anders dan daaraan denken nu ze hem van dichtbij zag. Maar wat deed hij bij haar moeder?

Clarissa had de geklede donkerblauwe jurk en het witte vest aan dat ze voor de deftige gelegenheden bewaarde. En ze had bijna geen make-up op. Met haar haren naar achteren gekamd omdat ze geprobeerd had er een wrong van te maken, leek ze een beetje op de mevrouw van de dokter. Maar Clarissa was zo oud niet. Ze had zich speciaal voor de onderpastoor zo gekleed, dus ze had ervan geweten dat hij zou komen. Maar ze had er niets van gezegd. Zijn bezoek had vast met haar te maken. Zou hij? Haar hart stond een tel stil. Maar hoe?

Het kon niet.

Ze liep naar de pomp in de achterkeuken, vulde een glas en dronk het gulzig leeg, dan nog een en daar ging ze mee door tot de enge smaak uit haar mond weg was. Ze proefde weer schoon.

Clarissa en de onderpastoor dronken koffie uit de zondagse kopjes en keken ernstig.

‘En hoe was het op school?’ vroeg Clarissa zoetsappig. Misschien kwam hij toch niet over haar praten.

‘Goed.’

‘Hebt ge huiswerk?’ Dat vroeg ze anders nooit.

‘Ik moet mijn haakwerk afmaken.’

‘Ga maar in de voorkamer zitten.’

Ze bleef even dralen bij de tafel en nam een koekje van de schaal. Het grootste, het was gevuld met vanille en bedekt met chocolade. Ze hapte er een klein stukje van. Dacht er toen pas aan dat ze had moeten kotsen en dat het koekje er weer uit kon komen. Haar maag voelde zwaar van de vele glazen water. De koekjes waren trouwens niet lekker meer: de chocolade smaakte oud en schilferde ervan af.

Van dichtbij leek de onderpastoor ongeschoren. Ook in het daglicht had hij een donkerblauw gezicht.

Ze hield de deur van de voorkamer op een kier.

‘Als ik het goed begrijp verdenken ze mij van diefstal’, hoorde ze Clarissa tegen de onderpastoor zeggen. Dat het niet over haar ging, luchtte haar op. Maar wat ze te horen kreeg maakte haar aan het schrikken. Arletje kreeg een kleur. Clarissa, diefstal? Had Clarissa gestolen?

De onderpastoor mompelde iets dat zijn vorige bewering wat moest afzwakken. Wat hij zei kon Arletje nauwelijks verstaan.

‘Om eerlijk te zijn …’ Clarissa laste een dramatische pauze in, ‘heb ik geld uit zijn portemonnee genomen. Maar niet meer dan hij mij nog verschuldigd was. Hij had mij voor verleden maand nog niet betaald, zelfs het geld voor de boodschappen van de laatste week niet. Dat heb ik hem voorgeschoten. Hij had mij gevraagd te wachten tot hij zijn geld van de Vuurkruisers kreeg. Dat kunt ge Arletje vragen, zij haalde de boodschappen en ik gaf haar het geld mee. Moet ik haar eens roepen?’

Clarissa durfde nogal. Ze had Mon nooit iets moeten voorschieten. Ze deed alsof ze ervan op aan kon dat Arletje tegen de onderpastoor zou liegen. Maar voor de onderpastoor daar kon op ingaan, praatte Clarissa vlug verder.

‘Bewijzen kan ik dat niet.’ Ze slaakte een diepe zucht. ‘Maar in zijn kwitantieboekje kunnen ze het nakijken, voor april was het nog niet afgetekend.’

‘Ik zal het zijn nichten uitleggen. Maar geef toe, mevrouw Colmaer, het is toch niet helemaal juist. Stel u eens voor dat ze in plaats van naar mij met hun vermoedens naar de politie gestapt waren?’ Hij sprak luider dan daarnet.

‘Het is misschien niet schoon van mij om het zo te doen, maar hoe was ik anders aan mijn geld geraakt?’ Het was haar moeders beurt om zachter te spreken. ‘Als Mon een keer bij mij in het krijt stond, regelde hij dat altijd. Daar kon ik op rekenen. Maar wat weet ik van zijn familieleden? Dat ze nooit naar hem omkeken, dat wist ik. Alleen met Nieuwjaar kwamen ze langs. Om hun hand op te houden. Dan zorgde ik ervoor dat hij iets in huis had om aan de mensen te presenteren. Uit zijn eigen dacht hij daar niet aan. Ge kondt hem dat niet kwalijk nemen. Dat was nog een mens uit een andere tijd.’

Had ze de onderpastoor overtuigd? Hij bracht er niets meer tegenin.

‘De jeugdcommunieviering’, kaartte hij aan. Arlette werd ongerust. ‘Een keer in de maand is er een communieviering speciaal voor de meisjes. Hoe komt het dat uw dochter daar niet aan deelneemt?’

‘Arlette!’

Schoorvoetend kwam ze de woonkamer in. ‘Wat hoor ik? Gaat ge niet naar de jeugdcommunie? En waarom niet?’

‘Colmaer had gezegd …’

‘Ge weet toch al langer dat ge u niet moet aantrekken wat Colmaer daarover zegt. En het is maar een keer in de maand dat ge moet gaan, Arlette!’

‘Dat is dan in orde.’ De onderpastoor keek Arletje streng aan. ‘Kom morgen na school een lidkaart halen op de pastorij, dan hebt ge volgende zondag een stempel voor april.’

Arletje droop af naar de voorkamer.

Vooraan in de kerk werden de stoelen in een apart blok bijeengezet voor de mis van negen uur. Daar moesten de leden van de communiebonden gaan zitten. Na afloop kregen ze een aanwezigheidsstempeltje op een kaart. In rijen togen ze naar de communietafel, allemaal. Dan viel het des te meer op als je tijdens de communie bleef zitten. Ze zou niets anders kunnen dan meestappen. Nog een doodzonde erbij.

Tegen etenstijd riep Clarissa haar in de keuken. Haar deftige blauwe jurk had ze verwisseld voor een gewone en haar lippen waren bijgestift.

Op tafel stond een kleine boodschappentas klaar: ‘Breng het eten naar Beer!’

Het klonk wrevelig.

‘Ik ben nog bezig met mijn werk voor school.’

‘Doe wat ik zeg.’

‘Neen.’

‘Ik zeg het geen twee keer!’ Clarissa duwde de boodschappentas in haar dochters hand. Arlette liet de tas vallen. Het pannetje met eten kletterde op de vloer.

Clarissa gaf haar een klap. Het gebeurde maar zelden dat ze klappen uitdeelde, maar dan deed het gemeen pijn. Arlette wreef beduusd over de wang. Ze nam de boodschappentas en liep het huis uit.

‘Waar zit ze toch?’ vroeg Colmaer om kwart over zes. Als hij niet in de late ploeg werkte, aten ze om zes uur stipt. Te laat komen voor het eten, dat kon niet; daar was Colmaer precies in. Zelfs Clarissa durfde daar niet aan te tornen.

Voor de vijfde keer legde ze hem uit wat er gebeurd was. ‘En zo vuil als ze mij bekeek. Het is niet normaal dat een kind zo naar haar moeder kijkt! Ik heb mij wreed kwaad gemaakt.’

Om halfzeven aten Clarissa en Colmaer het opgewarmde eten op.

‘Niet thuis, geen eten. Het zal haar leren!’ riep Colmaer.

Om acht uur liep Colmaer nerveus heen en weer door de kleine woonkamer. Hij keek op de klok, nam de krant, las een halve regel en gooide ze opzij. Om nog een keer naar het uurwerk te kijken. Zo lang wegblijven deed Arlette anders nooit. Hij werd vreselijk ongerust.

‘Het is allemaal uw schuld!’ viel hij tegen Clarissa uit.

‘Het zou mij niet verwonderen dat ze bij Beer is blijven plakken’, antwoordde zij. Alsof Arlette dat ooit al gedaan had als ze voor het avondeten thuis verwacht werd.

Op dat moment werd er op het raam getikt. Het was Beer. Clarissa staarde naar hem als naar een geestverschijning.

‘Ik zie dat ge aan de afwas zijt en ik wil u niet derangeren.’ Hij zei het op de lijzige toon die hij gewoonlijk aansloeg als Colmaer erbij was. ‘Maar zijt gij niets vergeten?’

‘Ik iets vergeten?’ Clarissa kreeg een kleur.

Colmaer maakte aanstalten om naar buiten te lopen.

‘Krijg ik geen eten vanavond?’ hielp hij haar.

‘Is Arlette niet geweest met het eten?’ vroeg ze geschrokken.

‘Colmaer, ze is vanavond zelfs niet bij Beer geweest met zijn eten’, riep ze aan de keukendeur.

Colmaer haalde zijn jas. De avond was koud en winderig en beloofde niet veel goeds. ‘Ik ga haar zoeken’, zei hij. ‘En maak hem iets om te eten, hij heeft ervoor betaald!’

Clarissa wist niet wat eerst te beginnen. Handenwringend stond ze in de keuken.

‘Ik zal dan voor een keer hier eten, zeker? Is het goed dat ik mij al aan tafel zet?’

Hij nam haar op.

‘Zeg Clarissa, de teennagels aan uw ene voet zijn rood en aan de andere zijn ze wit. Is dat de nieuwe mode?’ vroeg hij toen ze hem een bord soep uitschepte.

Clarissa keek naar haar teennagels in de open muiltjes en barstte in tranen uit.

Kwart na negen kwam Colmaer het huis in gebeend.

‘Is ze al thuisgekomen?’

Clarissa schudde van neen. Hij vloekte en keek hen aan alsof het hun schuld was dat het kind weg was.

Beer zat in zijn stoel naar de radio te luisteren.

‘Ik heb Beer gevraagd om te blijven. Ik wist niet waar kruipen van de zenuwen.’

‘Dwaze kalle dat ge zijt, ’t is allemaal uw schuld en als er iets gebeurt, dan zijt ge zenuwachtig. Maar eigenlijk kan u het niet schelen’, viel hij uit.

Hij draaide de knop van de radio om, alsof Beer er niet zat.

‘Ik ga dan maar naar huis en bedankt voor de moeite.’ Beer grinnikte om zich een houding te geven of omdat zijn blik naar haar voeten getrokken werd en naar haar teennagels, aan de ene voet rood, aan de andere wit. Onwillekeurig moest hij erom lachen, alsof ze uit twee vrouwen bestond. Maar ze was één gleuf, een dwaze gleuf dat was ze, meer niet.