Annie Van Keymeulen

De man die uit de lucht viel

Uitgeverij De Geus

breda 2015

De geciteerde gedichten zijn afkomstig uit K.P. Kaváfis, Verzamelde gedichten i, de 154 gedichten, vertaald door G.H. Blanken, Athenaeum-Polak Van Gennep, Amsterdam 1977

De auteur ontving voor het schrijven van deze roman een werkbeurs van het Vlaams Fonds voor de Letteren

© Annie Van Keymeulen, 2006

Omslagontwerp Robert Nix

Omslagillustratie © Stefanie Grewel/Zefa/Corbis

ISBN 978 90 445 3435 1

nur 301

Niets uit deze uitgave mag verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van De Geus bv, Postbus 1878, 4801 bw Breda, Nederland. Telefoon: 076 522 8151. Internet: www.degeus.nl.

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2006.

Centre des filles

Moulindé, mei 1972

Rianne Braine zat in de tuin in een plastic tuinstoel, ze had een cursus op schoot. Haar gezwollen voeten had ze op een andere tuinstoel gelegd. Ze was halverwege in de politieke, sociale en economische leerstelsels bij de utopische socialisten gekomen. Sympathieke figuren. Ze was gesteld op mensen met een visie, ze wilde ook zo iemand worden. Een visie is niet iets wat je op je twintigste al klaar hebt, had Christian tegen haar gezegd. Ze had nog tijd dus.

Hij had ook gezegd dat het een achtenswaardig streven was, zonder de ironie die hij anders wel in zijn woorden legde. Ironie was een van de wapens waarmee de beminnelijke Christian Braine zowel geliefden als vijanden te lijf ging.

Iets meer dan een halfjaar was ze met hem getrouwd.

Het lukte niet om haar aandacht bij Saint Simon te houden. Ze was moe, moe als een oud mens. Ze bladerde het cursusboek door, nog honderdvijftig bladzijden. De leerstelsels wilde ze doorgenomen hebben voor de baby kwam. Ze bukte zich om het potlood op te rapen dat op de grond gevallen was. Een pijnscheut trok door haar buik. Dit soort scherpe, alarmerende pijn had ze nog niet eerder gevoeld. Ze wiste de zweetdruppels van haar voorhoofd, nam nog een slokje van de lauw geworden thee. Hij smaakte bitter. Ze verlangde naar koffie, ook bitter maar sterk en troostend. Koffie mocht niet meer van de dokter. Ze gooide het theekopje leeg over het gras.

Weer een pijnscheut.

Nu werd het menens. Dit waren toch geen weeën?

Het kind mocht pas over drie weken komen.

Ze had gelezen wat in de brochures voor jonge moeders stond, ze had geluisterd naar wat de gynaecologe in Mons haar verteld had. In theorie wist ze alles. En ook wat ze daarnaast nog opgevangen had. Dat het vreselijk was. Dat beweerde madame Rossi, die bij hen schoonmaakte.

‘Eén keer, nooit meer!’ had madame Rossi tegen haar man gezegd. En meneer Rossi, die anders altijd heel wat noten op zijn zang had, had nooit een tweede kind bij haar durven maken.

Rianne Witte sloot het cursusboek, raapte haar eigen notities samen en schoof haar gezwollen voeten in haar sandalen. Ze moest Christian waarschuwen.

Ze toetste het nummer van zijn kantoor. Hij zou een paar dagen wegblijven, had hij gezegd. Geen probleem, had ze nogal voortvarend geantwoord. Dat had ze niet moeten doen.

Het duurde even voor ze iemand aan de lijn kreeg.

‘Meester Braine is niet aanwezig’, zei de vrouw aan de andere kant.

‘Christian Braine is wel aanwezig’, antwoordde Rianne kordaat. ‘Ik moet hem dringend spreken.’

‘Ik kan u helaas niet helpen. Kan ik een boodschap voor hem aannemen?’

‘Laat maar.’ Ze kreunde, legde een hand in haar rug, daar was weer een pijnscheut.

‘Het is te vroeg’, fluisterde ze tegen de onbekende in haar buik. ‘Als je nu komt, blijf je misschien niet eens leven.’

‘Met wie spreek ik?’ vroeg de vrouw. Ze klonk beducht.

Rianne verbrak de verbinding. Ze hoopte dat ze dat mens even flink de stuipen op het lijf gejaagd had.

Ze wou dat Christian er was. Als hij niet naar haar toe kon komen, wou ze toch even zijn stem horen. Haar geruststellend toespreken was al genoeg. Het hielp, ook al had hij van kinderen krijgen nog minder verstand dan zij.

Ze draaide het nummer van het kantoor in Mons.

‘Je vergist je Rianne, vandaag is hij in Brussel’, zei Colette, de secretaresse daar. Ze was een moederlijk type. Christian had na zijn vertrek bij het advocatenkantoor in Gent zijn activiteiten naar het zuiden van het land verlegd. Tegelijk met hun trouwen. Het was op meer dan één vlak een omwenteling in hun leven.

‘Ik moet naar het ziekenhuis, denk ik’, fluisterde Rianne.

‘Is het al zover, liefje?’

‘Het zou nog niet mogen.’

‘Ben je alleen in huis? Heb je al een taxi gebeld?’

‘Nee.’

‘Dat doe ik voor je. Ik neem die firma bij jullie in de buurt, dat gaat sneller. Heb je je koffertje bij de hand?’

‘Het koffertje?’

‘Na het werk kan ik even naar het ziekenhuis komen, als je dat graag wilt.’

‘Het hoeft niet, hoor. Dan is Christian er al lang.’

‘Ja natuurlijk’, zei Colette. ‘Wacht even, liefje. Hier heb ik de naam van de firma, Foucault. Ik bel Foucault.’

Rianne giechelde onwillekeurig. Bij Foucault dacht ze aan de filosoof. De filosoof was de eerste Foucault in haar leven, die was dus de norm. De plaatselijke taxichauffeur was ook kaal. Maar verder gingen de gelijkenissen niet. De filosoof was in de mode, die andere was dat nooit geweest. Ze was aan een dik boek van hem begonnen, De geschiedenis van de gekte. Ze had er haar tanden in gezet en was vast van plan het helemaal door te worstelen.

Aan de Foucault van Moulindé was gekte niet besteed. En filosofie ook niet. Homoseksualiteit al helemaal niet, meende ze. Ze kende de man uit de verhalen van haar schoonmaakster, madame Rossi, die een hekel had aan madame Foucault en de taxichauffeur een pantoffelheld noemde.

Ze zocht de verzekeringspapieren voor het ziekenhuis en trachtte te bedenken wat ze nog meer nodig had. Een tandenborstel, maar daarvoor moest ze de trap op naar boven. Dat moest dan maar. Een volgende pijnscheut overviel haar in de hal. Ze leunde met haar voorhoofd tegen het koele glas van de binnendeur. Terwijl ze de pijn onderging, keek ze verbaasd naar de mooie tekeningen in het matte glas. Gestileerde bloemen, fleurs de lys, had de makelaar gezegd toen ze het huis kwam bezichtigen dat Christian voor hen wou kopen. Ze moest de vertaling ervan nog een keer in het woordenboek opzoeken, waren fleurs de lys lelies of irissen? Les lys dans les vallées, waren dat de leliën in het veld? Die niet zaaiden en niet maaiden en daar maar stonden te staan en mooi waren en er evengoed mochten zijn als de pisblommen, de strontvliegen en de hardwerkende mensen. Wat ging er toch allemaal door haar hoofd? Wat waren ze mooi, die fleurs de lys. De lijnen waren vloeiend, de tekening was gaaf. Als ze nu doodging, had ze toch nog op het allerlaatst van haar leven iets moois te zien gekregen en zich erover verwonderd, dan was de overgang naar de hemel vloeiend.

Als dat geen goede manier was om te vertrekken uit het leven: in verwondering, ondanks de scheurende pijn. In vroeger tijden waren tal van vrouwen doodgegaan toen ze op het punt stonden een kind te krijgen. Zij leefde toevallig in een tijd en op een plek waar dit risico tot een minimum beperkt was. Maar de angst kwam toch opzetten en gierde door haar lichaam. Het was te vroeg. Zou het kind wel blijven leven als het nu kwam? Of er iets aan overhouden? Waarom was ze zo roekeloos geweest en had ze Christian dat kind laten maken? Toen het eenmaal in de maak was, had ze het gewild met heel haar lichaam en al haar krachten. Haar verstand had ze uitgeschakeld. Nu kreeg ze de rekening gepresenteerd. Betalen met een leven voor een ander leven, dat was wel heel primitief.

Onzin, hield ze zichzelf voor. Ze zou het kind krijgen en verder leven. Christian Braine werd vader en hij was daar heel gelukkig mee. Hij had nooit gedacht dat het voor hem was weggelegd. Zo gelukkig als hij nu was, had ze hem in al de tijd dat ze hem kende nooit meegemaakt.

Er werd aangebeld. Ze deed gauw de verzekeringspapieren, haar portemonnee en haar cursus in een plastic tasje en liep naar de deur.

‘Ik moet het huis afsluiten’, zei ze tegen de taxichauffeur. Ze zocht de sleutels in haar jaszak, vond ze niet. Ze liep nerveus heen en weer door de gang.

‘Doe maar kalm aan’, zei Foucault goedmoedig. Hij ging er op zijn gemak bij staan en keek nieuwsgierig om zich heen, om aan mevrouw Foucault te kunnen vertellen hoe het er bij de Vlaamse advocaat binnen uitzag.

Christian Braine sprak beter Frans dan de Walen in hun dorp, verwoede dialectsprekers met een allerbelabberste woordenschat, maar hij kwam van over de taalgrens. Hij werd als import beschouwd en zou dat voor de mensen in het dorp blijven, wat hij verder ook deed.

En voor haar gold hetzelfde, al was ze dan honderd keer de dochter van een Française.

Ze vond de sleutelbos uiteindelijk op het tafeltje in de hal waar hij altijd lag.

Ze wou voorin naast de taxichauffeur gaan zitten, maar Foucault dirigeerde haar naar de achterbank.

‘Mijn vrouw heeft daar een zeiltje klaargelegd’, zei hij.

Beduusd ging ze zitten op een soort dweil met een ouwe handdoek erover, die op de achterste zitplaats lag. Wat dacht dat wijf van Foucault? Ze was toch geen hond die naar de dierenarts moest? Ze wou er iets over zeggen. Dat haar echtgenoot het niet zou kunnen appreciëren dat zijn vrouw op een harde oude dweil moest gaan zitten in een taxi. Christian was niet de eerste de beste. Maar ze hield zich in. Toen ze hier kwam wonen, had ze zich voorgenomen zich niet op Christians positie te beroepen.

Ze vloekte in het Vlaams.

Foucault deed of hij het niet hoorde.

Ze hield haar plastic tasje dicht tegen haar schoot.

De pijnscheuten waren gestopt.

‘We moeten onderweg even halt houden bij madame Rossi en de sleutels van het huis afgeven’, zei ze.

‘Madame Rossi’, herhaalde hij. ‘Komt zij bij je schoonmaken?’ Alsof hij dat niet wist.

Hij had met haar te doen omdat zij dat dwaze mens in haar huis haalde.

Madame Rossi werd in het dorp niet helemaal serieus genomen. Misschien omdat ze zo’n flapuit was. Ze zat vol onzin, dat was waar, en ze loog dat ze scheel zag. Maar je kon plezier met haar maken. Volgens Rianne was ze echt niet dwazer dan madame Foucault. Ze had waarschijnlijk een beter karakter.

Rianne had het er aanvankelijk moeilijk mee dat er een schoonmaakster in huis kwam om hun rommel op te ruimen. Alsof zij daarvoor ineens te goed was. Maar Christian had gezegd dat ze dat moest accepteren. In dit dorp verwachtte men van een advocaat dat hij een van de inwoonsters werk gaf als schoonmaakster. En Rianne had nu andere dingen te doen, zwanger zijn en studeren. Hij hamerde meer op haar studie dan haar vader dat ooit gedaan zou hebben.

Ze reden door de stille straten in de zon. Het was onwezenlijk stil: de vogels zwegen en de kinderen zaten nog op school. In een mum van tijd waren ze bij de plaatselijke kraamkliniek. Ze was er enkele maanden geleden nog langs gefietst met Macha en Joy, toen die voor een paar dagen overkwamen uit Gent.

Rianne had zich afgevraagd wat er gebeurde in dat langgerekte lage gebouw achter de omheining tussen de kale bomen. Geheimzinnig was het wel. Ze hadden een kloosterzuster met een rolstoel gezien. Een instelling voor gehandicapten of een bejaardentehuis, dacht ze toen.

Ze had niet de moed om tegen Foucault te zeggen dat ze naar een andere kraamkliniek wou. Die in Mons was nog een eind weg. Misschien haalden ze dat niet en dan zou ze haar kind in de taxi moeten baren op dat zeiltje en die oude handdoek van madame Foucault.

Bij dat idee brak het zweet haar uit.

De dweil onder de ouwe handdoek was al eerder gebruikt, ze kon hem ruiken.

Ze reden door het open hek. Er was een tuin met een serre bij, klimop groeide over het pad en de muren van oude stallingen. Waar ze opgegroeid was in Vlaanderen werd een kraamkliniek een ‘moederhuis’ genoemd, dat klonk als oude poëzie: het moederhuis en de kleine, kleine moederkens alleen, die over hun wiegskens gebogen zongen van douw, douw, douw, deridijne.

Ze aarzelde even voor ze uitstapte. Foucault gaf haar een arm en leidde haar over het geplaveide tuinpad naar de overdekte ingang. Het was volop lente, het was zelfs warm, maar deze tuin was veel koeler dan de hare. Er stonden varens, tussen de plavuizen groeide mos. In een met kroos overdekt vijvertje kwaakten kikkers. Rianne schoot in de lach en vreesde een pijnscheut. Die bleef uit. Volgens de aloude leer der metamorfosen waren het prinsen die door een vreselijke speling van het lot kwakende dieren geworden waren en dat tot het einde van hun dagen moesten blijven. Als straf omdat ze hun zwangere prinsessen in de steek gelaten hadden?

‘Moet je mij zien, loop ik hier met mijn cursus’, zei ze tegen de taxichauffeur.

Foucault glimlachte wat onwennig omdat hij haar niet begrepen had. Ze was overgeschakeld op het Nederlands zonder dat ze het zelf in de gaten had.

Een oude non zat achter een bureau in de bijna donkere hal. Voor haar lag een register waarin ze ijverig zat te pennen, een bureaulamp gaf schaars licht.

‘Uw dochter, meneer?’ Ze keek over de rand van haar bril. Ze wendde zich tot de taxichauffeur, die zodra hij binnenkwam beleefd zijn pet in de andere hand genomen had.

‘De vrouw van meester Braine’, zei hij.

‘Meester Braine’, herhaalde de non. ‘Wie is dat?’

‘De Vlaamse advocaat die in Moulindé is komen wonen.’

De non keek nu beter naar Rianne, naar het plastic tasje in haar handen, de lichte jurk van flodderig Indisch katoen waarin haar buik afstak. ‘Mevrouw Braine, we hadden met u nog niet kennisgemaakt, meen ik.’

‘Nee’, zei Rianne afwerend. Ze wiste het zweet van haar voorhoofd. Ze wou niet aan die non toevertrouwd worden. Ze moest hier zo snel mogelijk weg zien te komen.

‘Wat kunnen we voor u doen?’

‘Ik had ineens zo’n pijn’, antwoordde Rianne kleintjes, in plaats van te zeggen dat ze in een andere kliniek verwacht werd om te bevallen. ‘Weeën denk ik.’

De non keurde Riannes buik. ‘Het is nog niet ingedaald. Het is uw eerste kindje zeker?’

Rianne hoopte dat ze terug naar huis gestuurd zou worden. Maar de non gaf een teken dat Rianne mee moest komen. ‘De vroedvrouw zal u onderzoeken.’

‘Ik moet eerst betalen voor de taxi.’

Foucault noemde het bedrag. Rianne vergat het hondenzeiltje waarop ze had moeten zitten en liet hem het wisselgeld houden.

De non trok een zuinig mondje toen ze merkte hoeveel fooi Rianne aan de taxichauffeur gaf. ‘Wilt u mijn sleutels naar madame Rossi brengen? Dat zijn we in de haast vergeten.’

‘Maar natuurlijk’, zei de taxichauffeur gedienstig. Ze had de warmte in Foucaults stem gehoord.

Laat me hier niet alleen, dacht ze. Hij gaf haar vriendelijk een kneepje in de arm en liet haar wel alleen.

De non leidde Rianne naar een onderzoekskamer en trok aan een ouderwets schelkoord.

De vroedvrouw kwam onmiddellijk, ze legde even een koude hand op Riannes buik, die werd hard. Ze vroeg Rianne te gaan liggen en onderzocht haar zonder al te veel plichtplegingen.

‘Verwittig de dokter dat hij na de ronde hiernaar komt kijken’, zei ze tegen de non.

‘Hiernaar’ zei dat mens, alsof het om een ding ging.

De vroedvrouw wees Rianne de wachtkamer aan. De witte verf op de metalen kasten was vergeeld en op sommige plekken weggesleten. Daar was het metaal kaal.

Het open raam liet de koelte en de geluiden van de tuin binnen. De tijd kroop voort, de gestrafte prinsen kwaakten. Rianne las in de cursus die ze had meegenomen zonder dat er iets van tot haar doordrong.

Aan de utopische socialisten waren ze bij de nonnetjes in deze Waalse kraamkliniek nog niet toegekomen. Niet Marie Curie maar een blauw-witte maagd stond in een nisje in de hoek, zij en het kruisbeeld waren de enige ornamenten. Alles was oeroud, streng en wit.

Als iemand haar een week geleden gezegd had dat dit in 1972 nog bestond, had ze het nooit geloofd.

Het kind bewoog onrustig in haar buik, maar de stekende pijn was gestopt. Hoe kon ze hier met goed fatsoen wegkomen? Ze moest Christian bereiken. Hij zou haar meteen weghalen.

‘Mevrouw Braine!’ Ze stond op, een magere man wees zonder haar aan te kijken waar ze plaats moest nemen in zijn dokterskabinet.

‘Braine met a en dan i?’ vroeg hij.

Ze knikte.

Hij zag het niet. Hij had een dossiermap geopend en was aan het schrijven. Hij aarzelde met het opschrijven van haar naam.

‘Braine, het Engels voor hersenen met een e erachter.’

‘Ik weet van een Braine hier in de buurt.’

‘Mijn man heet Christian Braine.’

‘Aannemer?’ vroeg hij ongelovig. Hij keek eindelijk naar haar. De vermoeidheid kleurde de bruine huid onder zijn ogen grijs.

‘Advocaat.’

‘Van Panis, Braine en Lebeau, het advocatenkantoor aan de Place du Parc in Mons?’

Rianne knikte.

‘Ik ga u onderzoeken’, zei hij. Hij had warme handen. Haar buik werd nu niet hard.

‘Geen reden tot paniek, maar u moet rust houden, plat blijven liggen.’

‘Dan kan ik naar huis.’

Hij schudde het hoofd. ‘Dat zou zeer onverstandig zijn. We houden u hier enkele dagen en doen intussen een paar onderzoeken.’

‘Enkel maar liggen’, zei ze. ‘Ik word nerveus als ik eraan denk.’

Hij lachte eindelijk een keer, klapte de dossiermap dicht en keek nu echt naar haar.

‘Hoe bent u eigenlijk in de Toevlucht tot Maria terechtgekomen?’

‘Toevlucht tot Maria?’

‘Zo heet het hier’, zei de dokter.

‘Met een taxi.’

Een verpleegster kwam met een rolstoel aanzetten. Ze luisterde niet naar Riannes protest. ‘Doen wat de dokter zegt!’ Rianne kon niet anders dan zich als een invalide door de gangen van de kraamkliniek laten rijden.

Aan de slijtageslag in het gebouw te zien waren er vele generaties kindjes van Moulindé en de buurdorpen ter wereld gekomen, boertjes en boerinnetjes, mijnwerkertjes, steenbakkertjes, keukenmeidjes en naaistertjes. Op de vensterbanken stonden potten met sanseveria’s manhaftig groen te wezen. Een blauw-witte stenen maagd met een stuurse, verlegen Bernadette aan haar voeten en een heilige Theresa van Lisieux die er half zwakzinnig uitzag waakten over de gangen. Het rook er naar nederigheid en ontsmettingsmiddelen.

Het geelwit was op sommige plaatsen grauw waar het houtwerk was hersteld, maar niet bijgeverfd.

Naast de deur van een zaal hingen een paar zelfgemaakte geboortekaartjes, er klonk gedempt muziek. Après toi, zong Vicky Leandros. Dat zong madame Rossi mee als ze schoonmaakte.

Een paar hoogzwangere vrouwen, meisjes nog, stonden in hun peignoir bij de deur van een tweede zaal met elkaar te kletsen. Ze zwegen abrupt toen de verpleegster en Rianne voorbijkwamen, ze keken naar haar buik, dan naar haar.

Het waren voor het merendeel meisjes en vrouwen van vreemde origine. Geen van hen had ze ooit tussen de zwangere vrouwen in winkels en op straat in Mons gezien.

Op het einde van de gang duwde de verpleegster de deur van een tweepersoonskamer open. Ze bracht Rianne naar het bed bij het raam.

‘Ligt hier nog iemand?’

‘Nee.’

Ze sloeg het laken en de deken terug en hielp Rianne in het bed. Ze keek naar het tasje. ‘Heb je geen nachthemd bij je?’

‘Ik heb niks bij me.’

De verpleegster ging weg zonder iets te zeggen en kwam terug met een lang flanellen gewaad met grote lila bloemen. Het was verschoten van het vele wassen. In de halsopening stonden een naam en een nummer: Sainte Hélène des Prés. a81. De verpleegster hielp haar er zwijgend in.

Ze wachtte tot Rianne lag, spreidde een deken over haar benen en herhaalde streng wat de dokter bevolen had: liggen.

‘Hier is de bel. Alleen gebruiken als het nodig is. Goedemiddag.’

‘Goedemiddag’, antwoordde Rianne mak. De verpleegster hoorde het al niet meer.

Rianne bedwong uit alle macht de neiging te huilen.

Ze was de zeven, acht voorbije maanden gelukkig geweest, als het om geluk ging, was dit een record in haar leven. Ze bad dat deze periode nog niet voorbij zou zijn.

In dat woordeloze gebed werd ze gestoord door madame Rossi. Zonder aan te kloppen kwam ze de kamer in gebanjerd.

Ze werd op de voet gevolgd door meneer Rossi. Hij zeulde de mooie kalfsleren tas van Christian met zich mee, die zij zelf nooit zou gebruiken zonder het hem eerst te vragen.

‘Die rotzak van een Foucault heeft je hiernaartoe gebracht, naar le vieux Centre des filles’, zei madame Rossi. ‘Hij had je toch naar Mons kunnen brengen, desnoods naar de kliniek in Charleroi.’

‘Dit was het dichtste bij, zal hij gedacht hebben.’

‘Dat is een streek die ze je leveren, omdat je niet van hier bent. Dat zouden ze met iemand van Moulindé niet in hun hoofd halen. Had mij maar gebeld, dan lag je nu in een fatsoenlijke kliniek.’ Ze speculeerde over wat madame Foucault gezegd zou hebben tegen die vent van haar: ‘De Rue Saint Hélène is het dichtste bij, breng die Vlaamse daarnaartoe.’ Ze wond zich heel erg op.

‘O, het is hier best in orde’, zei Rianne luchtig.

Volgens haar had Foucault gewoon de stoelbekleding van zijn taxi willen sparen.

‘Het zal meester Braine niet aanstaan. Hier komen alleen vrouwen die niet deugen en die van hun kind af willen of heel arme mensen.’

‘Overdrijf toch niet zo, mens’, zei meneer Rossi.

‘Meester Braine zal zich kwaad maken. Maar waar is hij?’

‘In Brussel.’

‘Je moet hem opbellen’, gebood de schoonmaakster. ‘Hij zal meteen komen, is het niet, Carlo?’

Haar man knikte.

‘Hij hoeft niet meteen te komen, ik ben niet in levensgevaar.’

Madame Rossi schudde het hoofd.

‘Ik zal hem vanavond proberen te bellen’, zei Rianne.

‘Hoe ga je bellen? Je hebt hier geen telefoon. Geef mij zijn nummer, dan bel ik hem.’

‘Dat doe ik zelf. Ik vraag wel een telefoon.’

‘Carlo, doe voor één keer iets nuttigs. Ga bij die nonnen een telefoon regelen. En sta op je strepen. Als ze zeggen dat het niet kan, zeg dan dat meester Braine er speciaal om gevraagd heeft zijn vrouw een telefoon te bezorgen.’

‘Straks, als we weggaan, kunnen we dat ook nog regelen’, zei hij.

‘Hij wil dat ik het doe. Hij is bang van nonnen’, zei ze. ‘Een echte held, mijn Carlo, maar voor een paar ouwe nonnen doet hij het in zijn broek. Je moet meester Braine meteen laten komen, Rianne. Op een moment als dit hoort je man je ter zijde te staan. Als hij het niet doet heeft hij er daarna alleen maar spijt van, waar of niet, Carlo?’

Carlo knikte.

Madame Rossi keek te veel naar al die onzinnige feuilletons op televisie. Alsof meneer Rossi iedere keer was komen opdraven als zij hem dringend nodig had. Daarover had ze Rianne wel andere verhalen verteld. Meneer Rossi was toen zij moest gaan bevallen van hun dochter op het gewone uur van zijn werk naar huis teruggekeerd en omdat hij een nette verschijning heel belangrijk vond, had hij zich gewassen en geschoren en schone kleren aangedaan voor hij in de kliniek zijn opwachting maakte. Hij was nog ruim op tijd, want het zou veertien uur duren voor dat kind met veel moeite en pijn en scheuren in de gevoeligste plekken van een vrouwenlichaam op de wereld werd gezet.

Natuurlijk had Rianne niets liever gewild dan dat Christian bij haar bed zat en haar hand vasthield en zinloze lieve dingen zei. Maar ze wist ook dat dit een romantische droom was. Ze had van kleins af geleerd dat vrouwen sterk horen te zijn en de zaken zelf in handen moeten nemen als ze willen dat het goed gaat. Dat mannen een soort versiering bij het leven zijn, meer niet. En ook dat gewone mensen niet kleinzerig zijn en geen kapsones hebben. Dat kunnen ze zich niet permitteren. Daar gedroeg ze zich nog altijd naar, ook al had ze enkele van die meningen herzien en was ze ook niet arm meer.

‘De papieren voor het ziekenhuis hebben wij niet meegebracht’, zei meneer Rossi. ‘Ik heb gezegd: “Gisella, dat zal de meester wel regelen. Hij zou het zeer vervelend vinden als wij in zijn werkkamer gingen rommelen.”’

Rianne wist, en ook meneer Rossi wist dat madame Rossi graag van de gelegenheid gebruikgemaakt had om in het huis rond te snuffelen.

Ze dacht dat Christian Braine en zijn naïeve jonge vrouwtje hun geheimen bewaarden op de enige plek waar ze niet mocht schoonmaken als Braine er niet bij aanwezig was. Dat was niet zo, die bewaarden ze ergens diep in zichzelf, toen ook al, elk hun eigen geheimen op hun eigen plek.

‘En je moeder?’ zei mevrouw Rossi voorzichtig, ze wist dat het een heikel onderwerp was. ‘Wil je niet dat je moeder gewaarschuwd wordt?’

Ze had het nog niet met zoveel woorden gezegd, maar ze vond het vreemd dat Riannes moeder overal buiten gelaten werd; dat ze haar nog geen enkele keer te zien gekregen had in het dorp.

‘Christian regelt dat wel’, zei Rianne kortaf.

Meneer Rossi maakte een boos gebaar naar zijn vrouw.

‘Ik wil alleen maar helpen’, verdedigde madame Rossi zich.

‘Dat weet ik’, zei Rianne. ‘U bent heel goed voor mij.’

De schoonmaakster wist zich naar waarde geschat. ‘Heb je nog pijn, liefje?’

‘Nu niet meer. Als de pijn vijf minuten eerder gestopt was, had ik niet eens een taxi gebeld en zat ik nog lekker thuis in de tuin.’

‘Je moet verstandig zijn’, zei mevrouw Rossi. ‘Laat je maar eens bedienen. En als het niet naar je zin is, moet je van je afbijten. Ik zou het wel weten als ik jou was. Ik commandeerde iedereen in het rond.’

Rianne glimlachte, ze legde haar handen op haar buik.

In hun ogen was ze een omhooggevallen gewoon meisje dat met een rijke, oudere man getrouwd was. Ze kon rekenen op hun sympathie omdat ze helemaal geen pretenties had.

Toch hadden ze hun bedenkingen: Rianne was te jong voor de advocaat. Ze was een studentje met een bril, niet het typische jonge ding waardoor een man de kolder in zijn kop kreeg. Hun prille verbintenis had iets idyllisch. Christian Braine en Rianne Witte hielden van elkaar. Dat kon zelfs een blinde zien. Het was dus echte liefde. Maar waarom was hij na zijn overhaast huwelijk van een welvarende Vlaamse stad naar dit bijna lege dorp verhuisd met haar? Als ze hun eigen dochter geweest was, hadden de Rossi’s haar toch aangespoord wat minder dwaas en wat minder moedig te zijn.

Toen ze eindelijk weg waren, keek ze de inhoud van de koffer na. Madame Rossi had Christians eau de toilette in het tasje met toiletspullen gestopt en ook zijn tandenborstel. Onder haar nachthemd zaten pakken babykleertjes. Ze voelde zich doodmoe en viel even later als een blok in slaap.

Een man met grijze stofjas maakte haar wakker. Of zij om een telefoon gevraagd had?

Ze knikte. Het had nogal wat voeten in de aarde. Het was waarschijnlijk de eerste keer dat hij een telefoon in een patiëntenkamer moest installeren.

‘Zou uw vrouw hier komen om te bevallen?’ vroeg ze hem op de man af.

Hij bromde iets en wreef verlegen met zijn hand over zijn kin.

Nee dus, begreep ze.

De man die uit de lucht kwam vallen

‘Heb ik je al verteld van die man die uit de lucht is komen vallen?’ had madame Rossi haar op een keer gevraagd toen Rianne bij haar in de keuken kwam zitten waar zij een stapel hemden van Christian aan het strijken was.

Een paar maanden geleden was dat.

Madame Rossi lachte geheimzinnig, ze wachtte tot Rianne toehapte.

‘Een man’, herhaalde Rianne. ‘Is Carlo uit de lucht komen vallen?’ Ze zag voor zich hoe meneer Rossi druk gebarend uit de lucht neerplofte op het pas gemaaide grasveldje voor hun huis en hoe ze daarna nog lang en gelukkig leefden. Een scène uit de dikke en de dunne, maar dan op z’n Italiaans. Ze had uit haar kindertijd de gave behouden om de dingen letterlijk te nemen.

‘Carlo heeft nog nooit gevlogen. Hij heeft een keer gedroomd dat hij in een vliegtuig zat dat gekaapt werd, dat heeft hij in zijn hoofd gestoken en sindsdien wil hij er absoluut niets van weten. Ik zou het graag willen, vliegen. Een rechtstreekse vlucht naar Sicilië. Je bent veel minder lang onderweg als je naar huis wilt. Mijn broer zou ons met de auto kunnen ophalen.’ Ze zuchtte.

‘Ik was aan het schoonmaken bij Leduc, je weet wel Leduc van de veevoeders. Ze hebben die villa gezet waar haar ouders woonden. Een klein huisje aan een achterafweg, jullie gaan er soms wandelen, meester Braine en jij. Die ouders van haar hadden geen nagel om hun gat mee te krabben. Ik ga er niet graag schoonmaken, het is zo afgelegen en je ziet er de hele dag geen mens. Koeien en nog eens koeien en een holle weg, dat is alles wat je daar hebt. Zij zijn er ook nooit als ik kom schoonmaken. En een rotzooi! Dat geloof je niet. Daaraan alleen al zie je dat zij geen opvoeding gehad heeft. Vuile borden overal, ze laten ze gewoon staan als ze gegeten hebben. Zij laat haar vuile ondergoed door het huis slingeren, en hij die boekjes, je weet wel. Misschien leest zij ze ook. Ze schamen zich nergens voor. En hun kinderen zijn geen haar beter, natuurlijk niet. Die zien niet anders. Ze zouden vergaan in hun eigen vuiligheid als ik niet schoonmaakte, daar bij Leduc. Ze betalen je ervoor om het op te ruimen, zul je zeggen. Dat is zo. Ze betalen goed. Krenterig zijn ze niet. Maar ik kijk op hen neer. Dat geef ik toe. Nee, respect kan ik voor zulke mensen niet hebben. Respect, dat is nog iets anders. Hoeveel ze mij ook betalen, mijn respect kunnen ze daarmee niet kopen.’

Rianne wist dat ze nu waardig moest knikken en dat deed ze snel. ‘Je zou vertellen van die aanbidder, madame Rossi.’

‘Een aanbidder, dat maak jij ervan’, zei madame Rossi, maar ze lachte.

‘U hebt toch veel aanbidders gehad voor meneer Rossi.’ Schaamteloos gevlei was het, maar het werkte.

‘Ach kind … Maar goed, ik sta daar dus even voor het raam in het huis van Leduc en steek een sigaretje op. Ik kijk uit over de vallei, de zon, dat heldere licht. Bijna Italiaans. Ik schuif het raam open. En daar valt die man uit de lucht.’

Boven hem ging een zijden bloem open. Hij was de stengel. Langzaam daalde hij naar beneden. Geen ogenblik was Gisella ongerust, of verbaasd of bang dat er iets mis zou gaan. Hij daalde neer in het midden van de vallei. De hele tijd bleef Gisella aan het open raam naar hem kijken. Hoe hij landde. Hoe de grote zijden bloem over hem heen viel. Hij kroop vanonder de stof die hem bedekte. Behendig als een aapje.

Ze lachte, keek toe hoe hij met vlugge accurate bewegingen de grote zijden bloem opvouwde.

Ze had eerder valschermspringers gezien in oorlogsfilms. Maar dit was helemaal anders. Dit ging oneindig veel langzamer, dit was mooier, dit was echt.

De man liep met het grote pak opgevouwen stof onder zijn arm naar het huis toe.

Gisella bleef kijken hoe hij over de weide naar het grasveld kwam achter het huis. Hij stapte over de afrastering die weiland van grasveld scheidde. Pas toen hij op het plaveisel achter het huis stond, haastte ze zich naar de keuken en deed de deur voor hem open.

Om hem te verwelkomen. Daar was hij, de langverwachte.

Ze glimlachte niet.

Hij was niet groot. Hij was ook niet jong meer, vast een stuk ouder dan zij maar tenger als een jongen.

Hoe lang was het geleden?

Gisella Rossi wist het nog precies. En ook welke dag het was. Het was een derde mei, een doodgewone doordeweekse dag met veelbelovend licht.

Het haar van de man was al grijs bij de slapen. Maar zijn bewegingen waren gracieus. In Gisella’s ogen lichtte iets op.

Ze had altijd al geweten dat zoiets zou gebeuren. Dat op een keer een man op die manier naar haar toe zou komen. En zou zeggen: ‘Kom’, en dat zij mee zou gaan.

Ze bewogen om elkaar heen. Ze wisten wat er na de eerste blik en de stille begroeting zou komen. Het was onafwendbaar. Hij deed iets met haar waardoor zij op haar beurt bevrucht werd met zelfzekerheid en gratie.

En hij gaf haar een geheim om te bewaren.

Ze gingen naar een kamer in het huis, waar zij eerder op de dag de sporen van omgang tussen mensen had opgeruimd. Die kamer zou voorgoed hun kamer zijn, de kamer van die ene derde mei, verder een doordeweekse dag.

Daar bedreven ze een eeuwenoud ritueel met elkaar, met de warmte van de meizon op hun handen en gezichten.

Eén keer in je leven moest je op die manier samen zijn met iemand.

Eén keer in haar leven was Gisella Rossi op die manier samen met een man, dat was het ultieme. Misschien hoefden ze die daad niet eens te stellen. Er waren vele duizenden manieren om haar te bedrijven, de liefde.

Gisella wachtte in volmaakte stilte op hem, een mooie volkse Italiaanse met een gewillig en warm lichaam.

Hij hield haar borsten in de kom van zijn hand, hij streek door haar openvallende donkere haren, hij verdronk in de weelde.

Dit was de eeuwenoude droom waarvoor mannen uit de lucht wilden vallen, op Waalse weilanden of waar dan ook in het middenste midden van nergens. Dit was de eeuwenoude droom. Iedere keer gaven ze zich over aan die droom voor ze de sprong waagden.

En de vrouwen ook.

Misschien waren ze niet eens naar die kamer gegaan, Gisella Rossi en de valschermspringer, misschien keken ze elkaar alleen maar aan. Gaf ze hem te drinken in de keuken, keek ze toe hoe hij dronk. Dronk ze zijn bewegingen op om ze mee te kunnen dragen naar een later waarin hij er niet meer zou zijn. Misschien nam hij toen hij wegstapte enkel maar haar hand in de zijne om haar te bedanken en te groeten. Wetend dat hij haar niet zou vergeten. En zij? O, zij zou hem zeker niet vergeten, zij was niet zo door het leven verwend dat er voortdurend volmaakte mannen voor haar uit de lucht kwamen vallen.

Toomde deze Gisella Rossi haar verlangen in? Maakte ze een engel van hem? Als hij haar niet met lichaam en ziel genomen heeft, heeft hij toch haar ziel aangeraakt, heel zachtjes zoals de veren van een vogel zacht over een ziel kunnen strijken.

Gisella Rossi liet in het midden wat er gebeurd was, die derde mei. En dat was goed, dat was precies zoals het hoorde, meende Rianne Witte. Hoewel ze best nieuwsgierig was.

Gisella Rossi bekeek het stapeltje wit-blauw gestreepte hemden dat ze gestreken had, tevreden omdat ze alles en niets verteld had. In haar ogen lag die blije warmte en ook een donkere vleug spijt.

Rianne hield op dat moment veel van haar.

‘Een man die uit de lucht komt vallen’, herhaalde Christian Braine. ‘Mooi, heel mooi. Zelfs als het je nooit overkomt, moet je ervan blijven dromen.’

‘Gisella Rossi is het overkomen.’

Hij lachte, ze lachte met hem mee.

Hij legde zijn hand op haar buik, het kind bewoog ernaartoe.

‘Kom je even bij je oude vader, kleintje van me?’

Hij zoende het kind door de dunne stof van het nachthemd.

Hij bleef nog even haar buik strelen en stopte er toen nogal abrupt mee.

‘Vind je mij te dik, vind je zo’n uitstulpende buik weerzinwekkend?’ had ze hem een paar dagen eerder gevraagd.

‘Je bent niet weerzinwekkend’, had hij nuchter geantwoord. ‘Maar voortdurend zin in seks, is dat wel normaal?’

‘Laten we niet discussiëren over wat normaal is.’

Toen was hij de kamer uit gelopen. Helemaal het tegenovergestelde van wat ze gewild had. Ze wou hem dicht bij zich. Voortdurend. Ze wou seks met hem. Maar ze wist dat dat te veel gevraagd was.

Ze moest oppassen dat ze hem niet wegjoeg zoals de andere keer. Ze ging op de rand van het bed zitten, de kou drong in haar lichaam. Ze liep over het linoleum naar de deur.

Op de overloop opende ze het raam dat uitkeek over de oude kloostertuin. De zusters hadden de vroegere meisjesschool van het dorp laten ombouwen tot een verblijf voor oudere kloosterlingen en voor missiezusters die op vakantie naar België kwamen. Ze leunde naar buiten. Haar hart bonkte in haar borst.

‘Hou van me’, fluisterde ze.

Christian Braine hield van haar, niemand anders hield zo veel van haar als hij. En toch was het geen feest van de liefde. Was het dan toch een vergissing? Als het een vergissing was, had ze die willens en wetens begaan.

Het verraad

Elzenhoek, 1963

De handen van haar moeders kapper leken gemaakt voor scharen. Verlengstukken ervan waren het, lang en benig, mannelijk, schoon. Rianne kon er haar ogen niet van af houden. Onder het praten keek meneer Lambrechts er zelf met een zeker welgevallen naar. Hij had Rianne en haar moeder meegenomen naar het besloten salonnetje dat achter de kapsalon lag, een weelderig aangeklede ruimte zonder ramen. Met zijn drieën pasten ze nog net tussen de spullen. Hij had hen op de thee gevraagd. Zijn porseleinen theeservies met een rood bloemenmotief vervulde haar met ontzag. Ze durfde bijna niet uit het kopje te drinken. Haar moeder nipte eerder dan ze dronk. Ze had er geen suiker of citroen bij genomen, maar ze bleef er niettemin in roeren met het dunne zilveren theelepeltje. Thee vond Rianne naar niks smaken, maar ze had er een beeldig lepeltje bij gekregen, eentje met een kasteel op een metalen plaatje aan het uiteinde.

Rianne begreep niet waarom haar moeder zo gespannen was. De kapper was toch haar vriend. Een man die haar begreep. Zijn uitnodiging was over de post in Elzenhoek aangekomen, een zacht lila kaartje van zijdeachtig dik papier in een passende enveloppe. Dat was iets uit boeken en films. In sierlijke schuine letters stond gedrukt: Lambrechts Sylvain, Salons de coiffure. Al die s-en na elkaar sisten vervaarlijk als je ze luidop las. Daaronder in lila inkt: of het haar schikte om de thee te komen gebruiken. Thee was iets wat je gebruikte. Het kaartje was niet bij de andere post op de grote tafel in de voorkamer beland. Rianne was niet vermeld in de uitnodiging, maar haar moeder had haar toch meegenomen. Tegen Riannes vader had ze gezegd dat ze voor de kerstgeschenken naar Gent wou. Kerstgeschenken vond Walter Witte onzin. Maar zijn vrouw moest doen wat ze niet laten kon. Achteraf zou hij ook nergens naar vragen. Naar iets vragen deed hij maar zelden.

‘Ik had altijd graag piano willen leren spelen’, zei de kapper omdat Rianne naar zijn handen bleef staren. ‘Een van mijn vrienden zegt dat ik pianistenhanden heb. Maar het heeft niet mogen zijn met de piano.’

Hij praatte tegen haar niet anders dan tegen haar moeder en dat nam haar voor hem in.

‘Waarom niet?’

‘Dat vraag je niet’, wees haar moeder haar terecht.

‘Laat haar toch, Désirée. O, die kinderlijke onbevangenheid, daar hou ik van. Dat is iets wat je moet koesteren.’ Hij richtte zich tot Rianne.

‘Mijn ouders wilden geen geld aan pianolessen uitgeven, kindje. En toen ik het zelf kon bekostigen, was ik te oud om het nog te leren.’

‘Je zou het nog altijd kunnen leren, je bent niet oud, Sylvain!’ protesteerde haar moeder. De kapper was oeroud. Vijfenvijftig al.

‘Te oud om piano te leren spelen, Désirée.’

Hij deed smartelijk, alsof hij op het toneel stond. Nog maar zelden had Rianne gemerkt dat ouderdom zo tragisch gevonden werd en nooit eerder had ze een man op die manier zijn gevoelens horen uiten.

Hij glimlachte haar toe en hield haar een schaal koekjes voor. Het waren verbazingwekkend gewone, eerder zuinig gekozen koekjes. Rianne at net als haar moeder met profijtige hapjes.

Meneer Lambrechts haalde diep adem. ‘Lieve vriendin, ik heb goed nieuws voor je.’

Haar moeder keek hem bijna smekend aan. Haar mond ging een beetje open. God en meneer Lambrechts wisten dat ze mooi was. De oude huid rond zijn mond plooide zich tot een lachje. Andere mensen van zijn leeftijd hadden meer rimpels, maar bij zijn gezicht kreeg je de indruk dat er een dunne laag was over was aangebracht die dat verhinderde. Het had zelfs iets maskerachtigs gehad als zijn keurig getrimde snor niet haartje voor haartje meegedaan had aan het trekken van zijn mond.

‘Een van mijn vrienden zoekt een huishoudster.’

Haar moeders blik doofde.

‘Ik weet wel dat u andere kwaliteiten hebt’, haastte hij zich eraan toe te voegen. Maar het was te laat.

‘Zoekt hij een … schoonmaakster?’ Haar moeder kreeg een kleur bij het idee dat de aanbeden dameskapper in haar een mogelijke schoonmaakster zag. Naaister was ze, couturière. Zijn opmerking maakte dat haar wereld even uit het lood verschoof en monsieur Lambrechts misschien wel nooit meer zou zijn wie hij in haar ogen ooit geweest was.

‘Maar nee, mijn beste mevrouw. Ze hebben al iemand voor het grove werk. En die vrouw blijft er natuurlijk werken. Het verzorgen van de oude moeder kunnen ze niet aan haar overlaten. Dat zou uw werk zijn. De moeder van mijn vriend heeft verzorging en bewaking nodig. Dat is soms delicaat, dat begrijpt u. Want het is altijd een zeer gedistingeerde dame geweest. Een van mijn trouwe klanten. Ik ken haar goed. U had me toch verteld van die oude mensen in het dorp van wie u zich het lot aantrekt. Daarom dacht ik aan u. U hebt de goede mentaliteit. Ik heb tegen mijn vriend gezegd: “Christian, ik heb bij mijn clientèle de dame die je zoekt. Die haar wereld kent, die betrouwbaar en discreet is. Ik heb die witte raaf voor je gevonden.” Ik mag Christian tegen hem zeggen in plaats van meester. Hij is meester in de rechten. En een uitnemend advocaat. Ik heb tegenover hem hoog over u opgegeven!’

Het duurde even voor haar moeder er voor zichzelf uit was.

‘Hij verwacht toch niet dat ik ga inwonen?’ vroeg ze. ‘Dat is uitgesloten, want ik neem natuurlijk mijn dochter mee.’

Rianne zocht haar moeders blik, maar Désirée Witte keek welbewust niet in haar richting. ‘Waarnaartoe? Wil papa nu toch in Gent …?’

De kapper wist even niet wat te zeggen.

‘Ze is nog niet op de hoogte van de plannen’, zei haar moeder. ‘Alles staat of valt met …’ Haar moeder maakte het gebaar van geld. ‘Ik moet voor mezelf en ook voor mijn dochter kunnen zorgen. Ik wil haar een goede opvoeding geven.’

‘En papa?’ vroeg Rianne.

‘Als je vader mee zou willen naar Gent, was er geen enkel probleem. Dan hoefde ik zelf geen werk te zoeken.’ Haar moeder wou geduldig en redelijk overkomen, maar het klonk nadrukkelijk en dwingend.

‘Hier is zijn kaartje’, zei de kapper. ‘Hij wacht op nieuws van u, een telefoontje. Hij kijkt ernaar uit, mijn lieve vriendin.’

Ze boog zich naar de kapper met het wassen gezicht toe: ‘Onder ons, monsieur Lambrechts, wat voor een persoon is uw vriend?’

‘Hij is …’ hij zocht even naar woorden, ‘zoals u zich een goede vriend van mij voorstelt!’

Onderweg naar huis bleef Riannes moeder de hele tijd in gedachten verzonken. Het leek wel of ze nu ook een laag was op haar gezicht had. Tegen Rianne had ze nog altijd niets gezegd. Rianne had besloten dat ze in geen geval met haar moeder meeging naar Gent. Geniepig was ze, haar moeder. ‘Vals’ zou Rianne het noemen, als het niet haar moeder geweest was.

Désirée Witte wist best dat haar dochter boos was. Ze kreeg nerveuze zenuwtrekjes in het gezicht. Uit ervaring wist Rianne dat ze haar dan beter met rust kon laten.

Ze kon wel huilen, maar haalde de proefflaconnetjes shampoo en de zeepmonstertjes uit haar jaszak. Die had meneer Lambrechts haar gegeven voor ze de kapsalon verlieten. Haar moeder weglokken van thuis en haar cadeautjes geven. Voortaan zou ze op haar hoede zijn voor vriendelijke kappers en hun zogenaamde geschenken.

Haar moeder maakte een bewonderend geluidje: ‘Monsieur Lambrechts vindt je aardig.’

‘U hebt ook wel eens iets van hem gekregen.’

‘Een enkele keer een flaconnetje eau de toilette! Echte cadeaus zijn het niet. Hij krijgt ze van de firma’s om aan zijn klanten uit te delen.’ Ze deed nu laatdunkend over hem, terwijl ze anders altijd hoog over hem opgaf. Ze legde gebiedend haar hand op die van Rianne. ‘Vertel hier niets van aan je vader.’

‘Dat ik dat allemaal gekregen heb?’ vroeg Rianne, quasi onnozel.

Haar moeders mond werd een streep, haar ogen waren hard.

‘Eerst moet ik werk hebben in Gent, werk dat goed betaalt. Anders kan ik niet weg. Werk en een appartementje voor ons. Als dat allemaal geregeld is, vertel ik het hem.’

‘En wanneer vertel je het aan mij?’

‘Ik doe dit voor jou!’ fluisterde Désirée. Er zaten mensen in de bus, anders had ze het uitgeroepen. En met veel vertoon, zoals die kapper van haar, die scharenman. ‘Om je een kans te geven in het leven. Denk je dat je in een stom gat als Elzenhoek iets van je leven kunt maken? Wel, ik kan je zeggen van niet.’ Het ouwe liedje, Elzenhoek en haar schoonfamilie, de Witten en de samenzwering van de wereld tegen haar.

‘En papa?’

Een leven zonder haar vader kon Rianne zich niet voorstellen. Zij drieën hoorden bij elkaar. Hij was toch haar vader en haar moeder was met hem getrouwd.

‘Ik heb geduld genoeg gehad. Dat heb ik tegen monsieur Lambrechts gezegd. Hij gaf me gelijk. Je hebt gezien wat een verstandige man het is en wat voor relaties hij heeft. Mensen die al een schoonmaakster hebben en er nog iemand bij willen voor het huishouden.

Kijk, iemand met twee telefoonnummers.’ Ze hield Rianne het kaartje voor. Dat was een normaal kaartje, niet lila met gekrulde kappersletters. ‘Een nummer voor thuis en een voor kantoor! Er is niemand in Elzenhoek met twee telefoonnummers. Zelfs de dokter niet.’

‘En de burgemeester?’

‘Dat is een boer, die weet nog niet eens wat een telefoon is!’

‘Wil je dat wij zonder papa in Gent gaan wonen?’

‘Wat kan ik eraan doen, als hij niet mee wil? Wat heb ik aan die man? Wat heb ik ooit aan die man gehad?’ Ze keek uit het raam, ze waren het dorp binnengereden. Bij de halte van de textielfabriek stapten hun laatste medereizigers uit, die van de late middagploeg.

‘Als ik hier eindelijk weg zou kunnen, dat zou de mooiste dag uit mijn leven zijn!’ Haar moeder sprak nu luider. ‘Weg van hier!’ In haar stem was veel te horen. Maar opluchting was het niet. Zo klonk het zegevieren van pijn.

Haar moeder zat haar na schooltijd op te wachten, die middag in februari. En even leek ze op een moeder uit een meisjesboek, met een tafelkleedje over de keukentafel, koffie en cake. Rianne wist meteen dat er iets op til was. Ze wou het niet horen. Die cake deugde niet, die was onwaarschijnlijk geel. Ze had er wel eens foto’s van gezien in Het rijk der vrouw. De cake in het damesblad was ook zo raar geel geweest, Engelse cake. Die kon je in Elzenhoek nergens kopen. Haar moeder was naar Gent geweest.

Ze zag er onverzettelijk uit, manhaftig. Stralend ook. Alsof ze gedronken had uit een geheime bron.

‘Je vader wilde er niet van eten. Dan breng je eens iets mee!’ Daar was Désirée Wittes gewone bitterheid weer, die aan alles wat ze zei en deed zijn smaak meegaf, maar de onheilsboodschap die Rianne verwacht had, volgde niet.

Rianne besloot de cake ook niet lekker te vinden, maar durfde niet te weigeren. De snippers geconfijt fruit plakten tegen haar tanden. Bij het avondeten, een paar uur later, smaakten ze nog groen en donkerzoet na.

Rianne voelde zich al wat geruster toen ze ging slapen. Haar moeders bezoek aan Gent was blijkbaar zonder gevolgen gebleven. In de voorbije weken was ze er voortdurend voor beducht geweest. Het was dus niks geworden. Het was bijna februari en ze had aan het begin van het nieuwe jaar in Gent aan de slag gemoeten bij die advocaat met zijn twee telefoonnummers. Ze had het kaartje op een keer uit haar moeders portemonnee gehaald en bekeken. Braine heette hij, Chr. Braine. Chr. Br., wat een naam, Chr. Br. bah! Een van de nummers was met sepiabruine inkt omcirkeld, daarnaast stonden met de hand de uren geschreven waarop ze hem kon bellen.

Nadat ze haar vader naar de fabriek had horen vertrekken, stopte ook het geluid van de naaimachine beneden. Ineens was het stil in huis. Te stil om goed te zijn. Ze hoorde haar moeder de trap niet op komen, maar toen kraakte toch de houten vloer onder het balatum in de gang. Rianne had zich van de deur weg gedraaid, ze hield zich slapend toen haar moeder de slaapkamerdeur opende.

‘Het is geregeld’, zei ze.

Rianne wist niet wat ze moest doen; zich slapend blijven houden dan maar.

‘Hij zoekt zelfs een appartement voor ons, iets bij hen in de buurt. Ik heb met hem gesproken. Het is een keurige man.’

Rianne antwoordde niet.

‘Je slaapt niet, Rianne, je hebt best gehoord wat ik zei.’

Ze kwam aan de andere kant van het bed staan en Rianne deed haar ogen open.

‘Zijn moeder heb ik ook gezien. Eigenwijs als een klein kind, dat krijgen ze dan, die ouwe mensen. Maar daar weet ik wel raad mee.’

Désirée Witte keek zoals ze altijd keek als ze haar zin doorgedreven had, nijdig maar toch tevreden. Maar het was vals. Rianne was intussen zover dat ze haar moeders manier van doen vals durfde te vinden, daar had ze enkele weken over gedaan. Het was nogal wat om dat onder ogen te moeten zien. Maar vals was vals. Of het nu om haar moeder ging of niet.

Désirée Witte zou met haar dochters vijandigheid ook wel raad weten. ‘Enfin, je weet het nu, Rianne!’ zei ze en ze sloot de deur achter zich. Tot dan toe had Rianne altijd aangenomen dat haar moeder wel wist wat het beste voor haar was. Voor het eerst twijfelde ze daaraan.

Het vroor toen Rianne van huis wegliep.

‘Ik doe het allemaal voor jou’, had haar moeder geroepen.

‘U liegt, u doet dat voor uzelf.’ Désirée Witte schrok.

Maar het moest eruit. Als Rianne het nog langer moest opkroppen, zou ze haar moeder nog beginnen te haten.

‘Natuurlijk doe ik het voor jou, voor wie anders? Mijn toekomst is kapot. Ik ben alleen goed genoeg om bij vreemden het werk te doen waar ze niemand anders voor vinden.’

Ze barstte in tranen uit.

Rianne kon die tranen en de nerveuze tirades niet meer verdragen, de verongelijkte toon en dat verhaspelde Nederlands van haar, haar stomme fouten en versprekingen. Na al die tijd in Elzenhoek sprak ze nog altijd krom. Ook haar redeneringen hingen met haken en ogen aan elkaar. Het klopte van geen kanten. Rianne voelde het, al kreeg ze het nog niet helder voor zich waarom.

Ze haalde haar fiets uit het hok achter het huis, nam haar vaders oude jas van de haak, die waarmee hij in de tuin werkte als het koud was, en ze reed weg. Het was halfvijf in de middag. Het werd al donker ondanks de witte laag op de grond. Over een halfuur zou je geen hand voor ogen meer zien. De boord van de jas sneed in haar gezicht, haar haren werden nat. Ze zocht in haar vaders zakken en vond het vod waarmee hij het tuingerei schoonveegde. Te smerig om als sjaal op haar hoofd te gebruiken. Ze scheurde het in twee stukken en bond de lappen als bescherming over haar handen.

Ze fietste langs het bos weg, dezelfde kant op als hij. De dynamo zoemde, ze was blij met wat geluid in de stilte.

Dan weer bewoond gebied: Dikkele, een samenraapsel van wat huizen en winkels rond een kerk met een stompe toren en nog wat huisjes en boerderijen in de wijde omtrek eromheen. De vrouw van het schoolhoofd was bij haar moeder geweest om jurken te laten naaien, mevrouw Clerisse, een gezette vrouw met ongelijk hoge schouders. Ze was verlegen. Omwille van haar ongelijke schouders, dacht Rianne. Ze had die vrouw wel aardig gevonden, wat ze niet zo gauw had bij de klanten van haar moeder. Van verlegenheid toonden de anderen geen spoor, zelfs niet als ze nog schever in elkaar zaten. Ze waren veeleisend en lieten haar moeder duidelijk voelen dat wie betaalde de baas was. Rianne kende van allemaal de lijfelijke bijzonderheden. Haar moeder beschreef ze onder het naaien: armen waren te kort, borsten ongelijk van grootte, derrières massief, buiken met geen korsetten meer te bedwingen. ‘O, dat lossen we wel op, dat zullen we wegsteken met een valse plooi, je zult zien dat het niet meer opvalt’, beloofde ze hen. Zodra ze buiten waren, nam haar moeder bij zichzelf de valse plooien eruit en maakte zich vrolijk om die beklagenswaardige wezens. Want dat werden ze onder de scherpe blik van haar moeder, al hadden ze nog zoveel geld. Haar moeder was ongenadig. En ze kon het zich permitteren, want zij was goed geproportioneerd. Wat aan haar mankeerde, was van een andere orde en dat wist ze goed te verbergen. Dat had zelfs haar vader nog niet achterhaald. Rianne zag het allemaal, ze haatte voor het eerst in haar leven. Ze haatte uit de grond van haar hart.

Een oudere man vroeg haar wat er scheelde toen ze een hele poos voor de gesloten kerkpoort van Dikkele bleef schuilen voor de sneeuw. Hij toonde haar waar het huis van het schoolhoofd was, bracht haar ernaar toe en belde aan. De man nam zijn pet in de hand toen de vrouw met de ongelijke schouders opendeed. ‘Die kleine moest bij u zijn, maar ze wist niet meer waar u woonde.’

‘Kamiel toch, zet gauw je pet weer op voor je kou vat!’ zei de vrouw. Ze keek wat vreemd naar Rianne. Ze herkende het kind niet. Maar ze maakte een gebaar dat Rianne binnen moest komen. Rianne probeerde om niet naar de schouders van de vrouw te kijken.

‘Vanwaar ken je mij, meisje?’ Ze klonk niet onvriendelijk.

‘Ik ben de dochter van de naaister.’

‘De naaister’, herhaalde mevrouw Clerisse.

‘De couturière in Elzenhoek.’

‘Stuurt je moeder je naar mij toe? In dat weer?’ Ze fronste de wenkbrauwen.

‘Ik ben …’ Rianne had er nog niet bij stilgestaan wat voor uitleg ze zou geven. ‘Ik ben uit mezelf gekomen.’

De vestibule rook naar boenwas.

‘Kom mee, hier is het te koud.’ Ze liep voor Rianne uit naar een eetkamer vol zware eikenhouten meubels. Ze haalde een handdoek uit de kast. ‘Je haren zijn helemaal nat van de sneeuw. Je bent dus uit jezelf gekomen. Waarom?’

Rianne wist niet zo gauw iets te verzinnen. Anders was dat geen probleem. Maar bij mensen die ze aardig vond, wou ze oprecht zijn. Ze beet op haar lip.

‘Weet je moeder hiervan?’ De vrouw stelde meteen de juiste vragen. Rianne was niet gewend aan slimme volwassenen. Zelfs de onderwijzeres in haar klas was ze enkele stappen voor. En ook haar moeder, die lang niet dom was.

‘Ben je weggegaan zonder haar er iets van te zeggen?’

‘Ik had ruzie met haar.’

‘En waarom kom je dan naar mij toe?’

Rianne zei niets.

‘Ik woon een eind bij jullie uit de buurt. Heb je niemand anders om naartoe te gaan?’

Rianne schudde van nee.

‘Dacht je dat ik je zou kunnen helpen?’

‘Ik weet het niet.’

‘Wat scheelt er, meisje? Hoe heet je? Ik weet niet eens je naam.’

Rianne stamelde haar naam, de vrouw was bij lange zo aardig niet als ze zich haar herinnerde.

‘Hoe oud ben je, Rianne?’

‘Twaalf geworden.’

Ze knikte alsof dat de verklaring was.

‘Nu schiet het me weer te binnen. Je moeder heeft me over je verteld. Dat je zo goed leerde op school. Ben jij dat meisje?’ Ze schudde afkeurend het hoofd. ‘Je moeder is een verstandige vrouw.’

‘Ze wil …’ begon Rianne. Ze kon mevrouw Clerisse niet vertellen wat er aan de hand was zonder haar moeders plannen te verraden. Als één ervan hoorde, wist binnenkort iedereen het. Dan, dan zou haar moeder pas goed boos worden. Ze had geen idee wat er dan zou gebeuren.

Rianne wist zich geen raad. Ze wilde natuurlijk wel naar huis. Om er te blijven. Niet om alleen met haar moeder naar Gent te verhuizen.

‘Is het de eerste keer dat je wegloopt van huis?’

Rianne schrok dat de vrouw het ‘weglopen’ noemde. Ze knikte bedremmeld.

‘Weglopen is laf, meisje. Als ik je moeder was, zou ik je streng straffen.’

‘Als u mijn moeder was, zou ik niet weglopen.’

De vrouw dacht dat ze haar wou vleien. Ze haalde haar schouders op. Het was geen gezicht. Als die vrouw haar moeder was, had ze misschien ook twee ongelijke schouders.

‘Waarom loop je bij je echte moeder wel weg en zou je dat bij mij niet doen?’

Rianne begon te huilen.

‘Kom, kom, weglopen en huilen verwacht ik niet van een verstandig meisje. Het zal je moeder veel verdriet doen als ze dit hoort. Je moet meteen terug naar huis. Ik zal de meester vragen of hij je brengt met de auto.’

‘Ik ga wel met de fiets.’

‘In het donker en in de sneeuw? En je bent nu al doorweekt. Het zou me verwonderen dat dit jouw jas is. Waar heb je die vandaan?’

De vrouw bekeek haar alsof ze behalve weglopen nog een heleboel meer op haar kerfstok had.

‘Dat is mijn vaders jas.’

‘En heb je eraan gedacht wat hij dan aan moet trekken?’

‘Het is een oude jas om mee in de tuin te werken.’

Ze schudde nogmaals het hoofd en liet haar even alleen. Even later kwam haar man met haar mee de keuken in. Het schoolhoofd van Dikkele was een worstachtig mannetje. Hij en zijn vrouw overlegden met elkaar in het Frans. Dat deden volwassenen wel meer als de kinderen niet mochten weten wat er gezegd werd. Mevrouw Clerisse was niet zo slim om eraan te denken dat Rianne als dochter van een Française het allemaal begrijpen zou. De vrouw met de ongelijke schouders legde uit wat er gebeurd was. Haar Frans was bepaald niet om over naar huis te schrijven. Ze bleef de hele tijd aan het woord terwijl het schoolhoofd zijn geruite pantoffels voor schoenen verwisselde. Zijn buik zat hem in de weg. Hij zei niets tegen Rianne, ook niet toen ze bij hem in de auto zat. In een mum van tijd waren ze in Elzenhoek. Hij belde aan.

‘Votre petite’, zei hij tegen mijn moeder. ‘Uw kleine, hou haar wat beter in de gaten, madame Witte. Haar fiets staat nog bij ons.’

Haar moeder keek naar de man, dan naar haar.

‘Ik wil niet mee naar Gent’, zei ze bij wijze van begroeting. Ze was moedig als een christen uit de les gewijde geschiedenis die wist dat hij voor de leeuwen geworpen zou worden als hij zijn geloof niet afzwoer, maar die niettemin bereid was voor de goede zaak te sterven.